Feeds:
Posts
Comments

Archive for the ‘મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો’ Category

કીયાન હોંગયાન

ડૉ. જનક અને ભારતી શાહ

જીન્દગી કાઁટો કા સફર હૈ…

હૌંસલે ઈસ કી પહચાન હૈ

રાસ્તે પર તો સભી ચલતે હૈ…

જો રાસ્તે બનાયે વે તો ઈંસાન હૈ…

ક્યો ડર કી જીન્દગી મેં ક્યા હોગા,

હર વક્ત ક્યોં સોચે કી બુરા હોગા,

બઢતે રહે મંજીલો કી ઓર

હમે કુછ ભી ન મીલા તો ક્યા?

તજુર્બા તો નયા હોગા.

હોંસલો એટલે શું? મનોબળ. મનોબળ એટલે સ્વસ્થતા અને આત્મવીશ્વાસ. મનોબળ એટલે વીપરીત પરીસ્થીતી સામે લડવાની અને તેના પર કાબુ મેળવવાની ક્ષમતા. મનોબળ એટલે પોતાની ક્ષમતા પર પુર્ણ શ્રદ્ધા. ગમે તવી અસાધ્ય બીમારી કે અક્ષમતામાંથી પણ માનવી દૃઢ મનોબળને કારણે ઉભો થઈ શકે છે. પગ વગરની ચીનની આ એક નાનકડી બાળકી કીયાન હોંગયાનના જીવનવૃત્તાન્ત પરથી ખ્યાલ આવશે કે મજબુત મનોબળ કેવા ચમત્કાર સર્જી શકે છે!

એક દુર્ઘટનામાં પોતાના બન્ને પગ ખોઈ ચુકેલી આ બાળકીની કાબેલીયત પર આજે આખું ચીન તેને શા માટે સલામ કરે છે તેનું કારણ જાણીશું તો આપણને પણ સલામ કરવાનું ચોક્કસ મન થઈ આવશે. ચીનના યુનાન પ્રાંતમાં રહેવાવાળી કીયાન હોંગયાન એક એવી જીવતીજાગતી મીશાલ છે કે જેનાથી દરેક વ્યક્તી પ્રેરણા પામ્યા વગર રહી શકતી નથી. બન્ને પગ ન હોવા છતાં આ બાળકીએ પોતાની વીકલાંગતાને હરાવી દુનીયાને દેખાડ્યું છે ‘હમ કીસીસે કમ નહીં’. ચાલો ત્યારે કીયાનને શબ્દદેહે મળીએ.

2000ની સાલમાં કીયાન એક અકસ્માતનો શીકાર બની. તે સમયે તેની ઉમ્મર ફક્ત ચાર વર્ષની હતી. આ અકસ્માતમાં તેણે તેના બન્ને પગ ગુમાવી દીધા હતા; પણ તે તેના હોંસલાને ગુમાવ્યા વગર આગળ વધતી ગઈ. પોતાના જીવનમાં તેને એક બાસ્કેટબૉલ પ્લેયર બનવાનું સ્વપ્ન હતું. આ સ્વપ્ન સાકાર કરવું સહેલું ન હતું. પોતાની વીકલાંગતાને કમજોરી સમજ્યા વગર તેણે તૈયારી શરુ કરી દીધી. બાકી રહેલા પોતાના બન્ને હાથ વડે તેણે બાસ્કેટબૉલ રમવાનું શરુ કર્યું. કીયાન હાથોના બળથી ચાલીને બાસ્કેટબૉલ રમવા લાગી. તેના આ સામર્થ્યને જોઈને ચીનની સમાચારોની દુનીયાને તેની નોંધ લેવાની ફરજ પડી. મીડીયાએ તેના મનોબળ અને સાહસની વાત સમાચાર પત્રોમાં પ્રસીદ્ધ કરી ત્યારથી કીયાન ચીનમાં ‘બાસ્કેટબૉલ ગર્લ’ તરીકે ઓળખાવા લાગી છે.

વાત છે 2000 સાલની. એક વખત ઝુઆંગશંગના ભરચક રસ્તાને કીયાન હોંગયાન ઓળંગતી હતી ત્યારે પુરપાટ જતી એક ટ્રક નીચે તે આવી ગઈ. આ ક્ષણને યાદ કરતાં તેની માતા ઝહુ હયુનપીંગ ડેઈલી સ્ટારને જણાવતા કહે છે, ‘‘મારી નાનકડી દીકરીને પોતાના કદથી મસમોટા પૈડાની નીચે અદૃશ્ય થતા મેં જોઈ તે દૃશ્ય હજી મારી આંખ સામેથી ખસતું નથી. એક ક્ષણ મેં તેને જોઈ અને બીજી ક્ષણે તે શેરીની બીજી બાજુ હતી. તેને અટકાવવા માટે મારામાં તે વખતે કોઈ સામર્થ્ય ન હતું.’’ આમ ડૉક્ટરને તેના કમરથી નીચેના ભાગને કાપ્યા વગર તેના જીવન માટે કોઈ આશા રહી ન હતી. કીયાને 6 વર્ષની ઉમ્મરે કપાયેલા પગ સાથે હૉસ્પીટલમાંથી રજા મેળવી ત્યારે તેના કેડના સાંધા અને પાંસળીના સાંધાને દુર કરાયા હતા અને અણીયાળા કુલા સાથે તે બહાર આવી હતી. ફક્ત કુલાના આધારે તે ખસી શકતી હતી. પહેલા મહીને હોંગયાને આજુબાજુ ઘુમવા માટે જે મથામણ કરી તેની તો કોઈ કલ્પના આવે તેમ નથી. તો પણ તેણે કઠીન મુશ્કેલીનો સામનો કર્યો.

આ કરુણ બનાવ બન્યા પછી કીયાન ખરેખર તો બે વર્ષ સુધી બેસી શકવા માટે સક્ષમ ન હતી. પોતે એટલી નબળી પડી ગઈ હતી કે વ્હીલચેરમાં બેસી શકવાની ક્ષમતા પણ તેના શરીરમાં ન હતી. ડૉક્ટરના કહેવા પ્રમાણે તેને પોતાની જાતે ચાલી શકે તે માટે વ્યાપક સર્જરી કરવી પડે તેમ હતું અને તો જ પ્રોસ્થેટીક અવયવો બન્ધબેસતા થઈ શકે તેમ હતા. પરન્તુ કારખાનામાં કામ કરીને મહીને 20 ડૉલર કમાતું આ સામાન્ય કુટુમ્બ ઑપરેશનના મીલીયન ડૉલર ખર્ચી શકે તેવી સ્થીતીમાં ન હતું. પોતાના ધ્યેયને પાર પાડવાનું કીયાન ચુકી જાય તે તો તેના કુટુમ્બીજનોને મંજુર ન હતું. કીયાનના હરવા–ફરવા માટેનો કોઈ રસ્તો શોધવા તેઓ તનતોડ મહેનત કરતા હતા. તેના દાદા યુઆને બાળકોને બાસ્કેટબૉલથી રમતાં જોયાં અને તેમને એક વીચાર સ્ફુર્યો. તેમણે નકામા બાસ્કેટબૉલને અર્ધેથી કાપ્યો અને તેને ઉંધો કરીને અન્દરના ખાડા વાળા ભાગમાં પેડ મુકીને કીયાનને પહેરાવી જોયો. થોડો સમય તો તેના શરીરના નીચેના ભાગને કાંઈક નવું લાગ્યું અને સહજ પ્રયત્ન કરતા તે પહેલી વખત તો ગબડી પડી; પણ બીજા વારના પ્રયત્ને તેણે સમતોલન ન ગુમાવ્યું અને તેને ખસવાનો રસ્તો મળી ગયો. દાદાએ બીજી બુદ્ધી એ લડાવી કે તેમણે લાકડાના હેન્ડલવાળી બે જોડી બનાવી જેનાથી હાથમાં પકડી તે સમતોલન પણ રાખી શકે અને દડો ઉછળે તેમ પોતાની જાતે ઉછળીને ખસી શકે. બે વર્ષ સુધી તે ચાલી શકે તેવા પ્રયત્નમાં મેડીકલ સાયન્સ નીષ્ફળ નીવડ્યું હતું. ત્યારે બાસ્કેટબૉલના સહારે તે ઉછળતી કુદતી પોતાના મીત્રો સાથે ફરી શકતી હતી. તેનામાં આત્મવીશ્વાસ આવ્યો અને તે આ રીતે બાસ્કેટબૉલ પર ઉછળીને કુદતી કુદતી શાળાએ જવા સમર્થ બની.

તેને તો બાસ્કેટબૉલની રમત રમવી હતી. પગો તો ચાલ્યા ગયા હતા; પણ તે હારી નહીં. તે હાથ વડે કુદતી અને હાથથી બૉલને ઉછાળતી બાસ્કેટબૉલ રમવા લાગી. આ રીતે તેનેબાસ્કેટગર્લનું હુલામણું નામ પણ બાસ્કેટબૉલ રમતા રમતા મળ્યું. ત્યાર પછી ક્યારેય કોઈ અવરોધ તેના મનોબળને ચલીત કરવા સફળ ન નીવડ્યો.

2003ના એક ઈન્ટરવ્યુમાં ઑપરેશન પછીની તેની મનોભાવના શી હતી તે પ્રશ્નનો જવાબ હોંગયાન તે સમયની મનોભાવનાને સરસ રીતે વ્યક્ત કરે છે : ‘તમારી પાસે જે કાંઈ છે તેમાંથી સુખ મેળવવાનો પ્રયત્ન કરો. સુખ મળી જ જશે’ તે સમયની સ્થીતી જણાવતાં તેણે કહ્યું હતું, ‘‘હું જાગી ત્યારે, મને એમ લાગ્યું કે મારા પગ બરફ જેવા ઠંડા પડી ગયા છે. મેં મારી માને શુઝ પહેરાવવાનું કહ્યું. પણ મા કાંઈ જ બોલી નહીં. ફક્ત તેની આંખમાંથી આંસુ ટપકતાં હતાં અને ચહેરા પર વેદના અભીવ્યક્ત થતી હતી. પછીથી મને સમજાયું કે મારે હવે મોજાં કે શુઝ પહેરવાની જરુર નહીં પડે. મારે પેન્ટ્સ પણ પહેરવાની જરુર નહીં પડે. દાદાએ બનાવેલા બાસ્કેટબૉલના આધારે આજ સુધી હું ચાલું છું. મેં છ જેટલા બાસ્કેટબૉલ ઘસી નાખ્યા છે.’’

2007માં મેડીકલ સારવાર પુરી થયા પછી હોંગયાન મીત્રો સાથે ની:સંકોચ રમવા બહાર નીકળી પડતી; પણ પોતાના સાથીદારો સાથે તેમની જેમ શાળાએ ચાલીને જવા સક્ષમ ન હતી. તે સમયે તેની ઉમ્મર 11 વર્ષની હતી; પણ તેનો શાળાએ જવાનો નીર્ણય અફર હતો. તેવી પરીસ્થીતીમાં શાળાએ જવા તે તૈયાર થઈ. શાળાએ જવાના પ્રથમ દીવસે જીજ્ઞાસુ બાળકો તેની આજુબાજુ વીંટળાઈ વળ્યાં હતાં. તેની માતાએ તેને પુછ્યું કે તે શાળાએ જતાં ડરે છે? ત્યારે તેનો જવાબ હતો, ‘‘ના. મારે શાળાએ જવું જ જોઈએ. જીન્દગી ભલે ગમે તેટલી કઠીન બની જાય પણ આપણે આશાને છોડ્યા વગર સામનો કરીએ તો સ્વપ્નોના દરવાજા કદી બન્ધ ન થાય.’’

પાંચ વર્ષ પછી તેને પ્રોસ્થેટીક પગ બેસાડવા માટેની સ્થીતી અનુકુળ થઈ. ડૉક્ટર તે માટે તૈયાર પણ હતા. પ્રશ્ન હતો તેના ખર્ચનો. 2005માં તેના ફોટોગ્રાફ્સ પહેલી વાર પ્રગટ થયા કે ચીનનું સમાચારજગત તેની વાતને જાણવા દોડી પડ્યું. બેઈજીંગના રીસર્ચ સેન્ટરે વીનામુલ્યે કુત્રીમ પગ બેસાડવાની તૈયારી બતાવી અને તેને રીહેબીલેશન કેન્દ્રમાં કૃત્રીમ અવયવો બેસાડવા માટે લાવવામાં આવી ત્યારે લોકોને તેની બહાદુરી ભરી વાતની જાણ થઈ. પ્રોસ્થેટીક પગ બેસાડ્યા પછી તેને તો જાણે નવી પાંખો મળી ગઈ. ચીનમાં તે એક જાણીતી વ્યક્તી બની ગઈ.

મે, 2007માં કુનમીંગમાં સાતમો રાષ્ટ્રીય ખેલ–કુદ મહોત્સવ યોજાયો હતો. કીયાન હોંગયાન રોજ તે રમતો જોવા જતી. વીકલાંગ ખેલાડીઓને વીવીધ મૅચો જીતવા જહેમત ઉઠાવતા તેણે જોયા અને તેને પણ આવી રમતોમાં ભાગ લેવાની અદમ્ય ઈચ્છા જાગી. તેણે સ્વીમીંગ ક્લબમાં જોડાવાનો અફર નીર્ણય કર્યો. વીકલાંગ ખેલાડીને કેળવણી આપતા જાણીતા કોચ એવા ઝાંગ હોન્ગુને તેનાં માતા–પીતા મળ્યા અને કીયાનની ઈચ્છાની વાત કરી અને એક સ્વીમર તરીકેની તેની જીન્દગી શરુ થઈ. ઝાંગે તેના માતા–પીતાને કહ્યું, ‘‘પગ વગર તરવું કીયાન માટે એક મોટા પડકાર સમાન વાત છે. હલેસા વગરના હોડકા જેવી તેની સ્થીતી છે. દીશાની સુઝ વગર તે પોતાની ઝડપ પર રોક લગાવી શકે તેમ નથી.’’ આથી સૌ પ્રથમ તો ખાસ પ્રકારની ટ્રેઈનીંગ આપી કે જેથી તેના ખભા પર સમતોલન રહે. આમ એક સ્વીમર બનવા માટે ઝાંગે તેને રોજના ચાર કલાકની ટ્રેઈનીંગ આપવાની શરુ કરી અને તેણે થાક્યા વગર તે લીધી.

આમ વીકલાંગ લોકોને માટે રમતા પહેલાં પ્લેઈંગ ફેડરેશન સાથે તે જોડાઈ એટલું જ નહીં તે ત્યાંની સ્વીમીંગ ક્લબમાં જોડાનારી પહેલી સ્પર્ધક પણ બની. વીકલાંગ માટેની દેશની પ્રથમ એવી ‘યુનાન પ્રોવીન્શ્યલ ફેડરેશન ઑફ ધ ડીઝેબલ્ડ’ની મદદથી ચાલતી સ્થાનીક સ્વીમીંગ ક્લબમાં તે જોડાઈ; પણ તેમાં કેળવણી લેવાનું કાર્ય અઘરું હતું. 2011ના ચાઈના ડેઈલીને તેણે એક ઈન્ટરવ્યુ દરમીયાન કહ્યું હતું કે, ‘‘હું સ્વીમીંગ શીખતી હતી ત્યારે મારે બીજા બાળકો કરતા વધારે મહેનત કરવી પડતી હતી. મને એમ લાગતું હતું કે હું તરી જ નહીં શકું. સફળ એથલેટ બનવા માટે મારે સતત મંડ્યા રહેવું પડ્યું. રોજના ચાર–ચાર ક્લાકની મહેનતે મને સ્વીમીંગમાં નીપુણ બનાવી અને પેરાલીમ્પીક ગેઈમ્સમાં ચન્દ્રકો મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવી.’’

હોંગયાનની સફળતા કદાચ ચીનના વીકલાંગોના નસીબમાં આવી રહેલા પરીવર્તનની નીશાની હતી. ભુતકાળમાં લોકો વીકલાંગોનો તીરસ્કાર કરતા હતા. તેઓ માનતા હતા કે પૈસાની ભીખ માંગતા આ લોકો ભીખારી છે. પણ આવા વીકલાંગ સ્વીમરને જોઈને તેઓને ખ્યાલ આવ્યો કે પોતાનું સ્થાન મેળવવા માટે તેઓ કેવો અથાગ પ્રયાસ કરે છે. અને આ તો હજી શરુઆત જ હતી. નવા પગો અને નવા આત્મવીશ્વાસે હોંગયાનને સફળતાના મોટાં પગલાં ભરવા માટે કામીયાબ બનાવી હતી. 2009માં તેણે વીકલાંગો માટેની રાષ્ટ્રીય તરણ સ્પર્ધામાં ચેમ્પીયનશીપ તેમ જ 01 ગોલ્ડ મેડલ અને 02 રૌપ્ય ચન્દ્રક મેળવ્યા. 2010માં તેણે વીકલાંગો માટેની રાષ્ટ્રીય તરણ સ્પર્ધામાં ચેમ્પીયનશીપ તેમ જ 03 રૌપ્ય ચન્દ્રક મેળવ્યા. તેની ઈચ્છા તો પેરાલીમ્પીક ગેઈમ્સમાં પોતાના આદર્શની માફક મંચ પર ઉભા રહીને વીવીધ ઈવેન્ટોમાં ચન્દ્રકો મેળવવાની હતી.

કીયાન હોંગયાને દીવસના 2000 મીટર જેટલું તરવાનું શરુ કર્યું. તે હમ્મેશાં સમ્ભાળપુર્વક કસરત, ઉઠબેસ અને ડમ્બેલ્સ કરવા લાગી. ઝાંગ કહે છે, ‘‘હોંગયાન એક સરસ સ્વીમર છે પણ તેને કેળવવાનું કાર્ય કંટાળાજનક અને સમય લેનારું છે. રોજની કસરત ફરી ફરી કરાવવી તે મને કંટાળાજનક લાગે છે; પણ તેણે કદી કંટાળો વ્યક્ત કર્યો નથી કે થકાવટની ફરીયાદ પણ કદી કરી નથી. તે વીશ્વ ચેમ્પીયન બનશે તેવી ખાતરી તો હું આપી શકતો નથી પણ તેમ છતાં હું કહી શકું છું કે તે ચોક્કસ એક આશાસ્પદ સ્વીમર છે. અમારી સૌથી મોટી મહેચ્છા તો જીન્દગી પ્રત્યે તેનો હકારાત્મક અભીગમ કેળવાય તે જ છે. કીયાન હોંગયાનનું શમણું તો પેરાલીમ્પીક ગેઈમ્સમાં ભાગ લઈને વર્લ્ડ ચેમ્પીયન બનવાનું છે. તે શમણાને સાકાર કરવા તનતોડ મહેનત કરે છે.’’

કીયાન પાસે યોગ્ય પ્રોસ્થેટીક પગની જોડી હતી પણ તેને વખતોવખત બાસ્કેટબૉલનો ઉપયોગ કરવાનું વધુ ગમતું; કારણ કે તેના માટે ઘરની અન્દર–બહાર જવાનું તેનાથી વધારે સરળ બનતું. કીયાન હોંગયાન કે જેને પ્રોસ્થેટીક પગ તરીકે અર્ધા બાસ્કેટબૉલનો ઉપયોગ કરવાની ફરજ પડી હતી. તેણે તાજેતરમાં લાખો લોકોને લંડનમાં યોજાઈ રહેલા પરાલીમ્પીક્માં સ્વીમર તરીકે ભાગ લેવાની મહત્ત્વકાંક્ષા જણાવી પ્રેરણારુપી બળ સીંચ્યું છે.

18 વર્ષની ઉમ્મર વટાવી ચુકેલી હોંગયાન પુખ્ત વયના વ્યક્તી માટેના નવા પ્રોસ્થેટીક પગો બેસાડવા માટે ચીનના બેઈજીંગમાં આવેલા રીહેબીલેશન સેન્ટરમાં આવી ત્યારે તેને જોઈને કોઈ તેને ‘બાસ્કેટગર્લ’ કહી શકે તેમ ન હતું; કારણ કે લોકોના દાનના પ્રવાહે તેને આધુનીક પ્રોસ્થેટીક પગો અપાવ્યા હતા અને તે આજે ચાલતી થઈ હતી. એક વખતની 1.27 મીટરની ઉંચાઈ ધરાવવાવાળી કીયાન પ્રોસ્થેટીક પગોના લીધે 1.64 મીટરની ઉંચાઈ ઘરાવતી થઈ ગઈ. અકસ્માતના 14 વર્ષ પછી કીયાન પુખ્ત વયની યુવતી બનીને એક વીશ્વવ્યાપી નામના મેળવનાર સ્વીમીંગ એથ્લેટ બની ગઈ તે નાનીસુની સીદ્ધી નથી.

આજે વીકલાંગો માટેના 10મા યુનાન પ્રોવીન્સ ગેઈમ્સના 100 મીટર બ્રેસ્ટ સ્ટ્રોકમાં તેણે પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. નાની નાની તકલીફોની ફરીયાદ કરતા લોકો માટે માનવીના મનોબળમાં રહેલા શ્રેષ્ઠ સામર્થ્યનું એક જીવતું જાગતું દૃષ્ટાંત આ નાનકડી છોકરી કીયાને પુરું પાડ્યું છે. આજે તમે તેનો ચહેરો જોશો તો તે હસતી જ હોય તેમ લાગે. તેના તે ચહેરા પરથી આનન્દ જ અભીવ્યક્ત થતો હોય અને જાણે તે કહેતી ન હોય કે ‘તમારી પાસે જે કાંઈ છે તે માટે તમે કુદરતના આભારી બની રહો. જીન્દગી તમને પછાડી દે ત્યારે ઉભા થવા માટે તમારે સખત મહેનત કરવી પડે જ. પણ તમને ઉભા કરવા માટે કોઈને કોઈ રસ્તો તો નીકળી જ આવે છે.’’

કીયાનનો જીવનવૃતાન્ત કદાચ તમને કરુણ લાગશે; પણ દરેક પ્રતીકુળતાને પાર કરીને તેમ જ પડકારજનક સંકટને પાર કરી પોતાની જાતને ‘સુપર વુમન’ સાબીત કરનાર કીયાનને સલામ કર્યા વગર તમે નહી રહી શકો તેવી અમને શ્રદ્ધા છે. પોતાનામાં રહેલી કોઈ અલગ તાકાતે તેનાં સ્વપ્નોને સાકાર કરવામાં કીયાનને મદદ કરી. અકસ્માતે તેનાં પગો હણી લીધા પણ તેના જુસ્સાને કોઈ જ આંચ ન આવી. તેનામાં રહેલી બહાદુરી, આત્મવીશ્વાસ, નીર્ણયશક્તી, અડગ મનોબળના કારણે અને વીકલાંગતા હોવા છતાં આખું ચીન તેના કૌશલ્ય અને મનોબળને આજે સલામ કરે છે. તમને તે જાણીને ખુશી થશે કે આજે તે ફક્ત યુવાન જ નથી બની પણ વર્લ્ડ ક્લાસ સ્વીમર પણ બની ગઈ છે. સાથોસાથ બાસ્કેટબૉલ પણ રમે છે. આજે કીયાન ચીનમાં એક સેલીબ્રીટી બની ગઈ છે. વીશ્વભરમાં તે એક પ્રેરક બળ બની બઈ છે.

કોઈકે કહ્યું છે…

તાલીમેં નહીં દી જાતી પરીંદોં કો ઉડાનો કી;

વે ખુદ હી તય કરતે હૈ, ઉંચાઈ આસમાનોં કી;

રખતે હૈ જો હૌસલા આસમાન કો છુને કા;

વો નહીં કરતે પરવાહ જમીન પે ગીર જાને કી.

હોંસલે બુકન્દ કર, રાસ્તો પર ચલ દે,

તુઝે તેરા મુકામ મીલ જાયેગા,

અકેલા તુ પહેલ કર,

કાફીલા ખુદ બન જાયેગા,

માયુસ હો કર ન ઉમ્મીદો કા દામન છોડ,

વરના કુદરત રુઠ જાયેગી,

ઠોકરોંસે ના તુ ઘબરા,

હર પડાવ પર અપને આપકો તુ ઔર મઝબુત પાયેગા,

નાકામયાબી કી ધુન્ધ સે ના ઘબરાના,

કામયાબી કા સુરજ તેરી તકદીર રોશન કર જાયેગા.

ડૉ. જનક અને ભારતી શાહ

મારાઅભીવ્યક્તી બ્લૉગ માટે આ પુસ્તક મને હેતથી ભેટ મોકલવા બદલ ડૉ. જનક શાહ અને સુશ્રી. ભારતી શાહનો દીલથી આભાર..  ..ગોવીન્દ મારુ..

શાહદમ્પતીએ લખેલ માનવીઓના હોંસલાની વાતો ‘માનવવીકાસ અને કલ્યાણ ટ્રસ્ટ’, અમદાવાદ દ્વારા પ્રકાશીત ‘વીચાર વીજ્ઞાન’ મુખપત્રમાં ક્રમશ: પ્રસીદ્ધ થઈ હતી. દીવ્યાંગોને સ્પર્શતા લેખોનું સંકલન કરીને એમનું પુસ્તક ‘હોંસલોં કી ઉડાન’ પ્રકાશીત થયું છે. (પ્રકાશક : માનવવીકાસ અને કલ્યાણ ટ્રસ્ટ, એમ–10, શ્રીનન્દનગર, વીભાગ–4, વેજલપુર, અમદાવાદ – 380 051 પ્રથમ આવૃત્તી : 2016 પૃષ્ઠ : 16 + 88, મુલ્ય : રુપીયા 100/- ઈ.મેઈલ : madanmohanvaishnav7@gmail.com ) તે પુસ્તકના લેખકદમ્પતીના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસમ્પર્ક : 

ડૉ. જનક શાહ અને સુશ્રી. ભારતી શાહ, 101, વાસુપુજ્ય–।।, સાધના હાઈ સ્કુલ સામે, પ્રીતમનગરના અખાડાની બાજુમાં, એલીસબ્રીજ, અમદાવાદ – 380 006 ફોન : (079) 2658 1534 સેલફોન : +91 94276 66406 ઈ–મેઈલ : janakbhai_1949@yahoo.com  વેબસાઈટ : http://janakbshah.wordpress.com

Read Full Post »

ધેટ ઈઝ નોટ ફેર…

–દેવીકા રાહુલ ધ્રુવ

આજે અહીં હ્યુસ્ટનની સવાર કાળી ડીબાંગ હતી. ટીવી ઉપર સખત વરસાદ અને વાવાઝોડાની આગાહી હતી. જુદા જુદા વીસ્તારોમાં ‘વેધર એલર્ટ’ની વણથમ્ભી સુચનાઓ આપવામાં આવી રહી હતી. અમે પણ જરુરી વ્યવસ્થા વીચારી, તકેદારીપુર્વક સાવધાન થઈ સોફામાં ગોઠવાઈ ગયાં હતાં. ટીવી ચાલુ કર્યો. ભારતીય ચેનલ પરથી ‘આપકા આજકા ભવીષ્ય’ની રાશીવાર આગાહીઓ/ચેતવણીઓની વાગ્ધારા સાંભળવા મળી. ચેનલ બદલી તો ભુત–પ્રેત અને વહેમોની વાતો વીસ્તારથી પ્રકાશીત કરતી સામાજીક સીરીયલોનાં દૃશ્યો જોવા મળ્યાં. ‘ટીવીનો રીમોટ કન્ટ્રોલ’ તો હાથમાં હતો તેથી બન્ધ કરી શકાયો; પણ પછી તો એને સમાંતર કેટલી બધી વીચારધારાઓ પ્રગટી!

આમ જોઈએ તો ‘જન્મવું અને સહજ રીતે જીવવું’ એ સાવ સહેલું છે; પણ આ બેની વચ્ચે માણસજાત કેટકેટલાં આવરણો ઓઢી લે છે? કેટકેટલાં વહેમોનાં વસ્ત્રો વીંટાળી લે છે? આવતીકાલના સુખો માટે માણસ આજે દોરા–ધાગાના દુઃખો બાંધી લે છે! નાતજાતના, ધરમ કરમના, સ્ત્રી–પુરુષના, શુકન–અપશુકનના, ચોઘડીયાના, અન્ધશ્રદ્ધાના કંઈકેટલાયે વાડા વેઠી લે છે! અરે, એટલુંય ઓછું હોય તેમ માણસ ઈશ્વરના પણ અવનવા ઘાટો ઘડી લે છે! આ શું છે બધું? કેમ એવું છે?

એક ધર્મચુસ્ત અને અન્ધશ્રદ્ધાળુ વ્યક્તીની વાત કરું. દરેક નાની મોટી વાતમાં એ ચોઘડીયું જુએ. વારતહેવારે અપવાસ કરે, ખેંચાઈ ખેંચાઈને મન્દીરે જાય. ધર્મગુરુઓની પધરામણી કરાવે, કથા–વાર્તામાં જાય, અમેરીકાથી ભારતની ટીકીટ ખરીદતી વખતે પણ ‘સામી ઉતરાણે ન જવાય, હોળી પર પાછા ન અવાય’ વગેરે ઘણુંઘણું વીચાર્યા પછી મોંઘી તો મોંઘી; પણ સારાં ચોઘડીયાં જોવડાવીને પછી જ ખરીદે ને શુભ દીવસોની ટીકીટ લઈને જ જાય. છતાં બને એવું કે, કાં તો ત્યાં જઈને માંદા પડે અથવા પડવા–આખડવાથી હાડકાં ભાંગીને ફ્રેક્ચરવાળા થઈને આવે!

આમાંથી વીચાર તો આવે કે માણસે એકમાત્ર સમજણશક્તી જ કેળવવાની જરુર છે. ‘રૅશનાલીઝમનો સાચો અર્થ જ વીવેકબુદ્ધી’ છે. સારાસારનો વીવેક એ જ ખરી અને અગત્યની વસ્તુ છે અને તે આપણા પોતાના વીચારોમાંથી જ આવે છે. આ વીચારોનું ઘર મન છે. તે મનમાંથી આવે છે. તેથી ખુબ અગત્યનું છે કે મનને કેળવવું. આમ તો મન ખુબ નાનું છે. પણ જેમ નાનકડા તાળામાં સમગ્ર મકાનનું રક્ષણ કરવાની તાકાત છે તેમ જગતને અને જાતને જીતી લેનારું મન પણ એવું જ છે ને?

આના સન્દર્ભમાં એક સુંદર વાર્તા છે :

એક માણસનું આલીશન ઘર બળતું હતું. તેને એ ઘર  ખુબ જ વહાલું હતું. બળતું ઘર જોઈ એ દુઃખી થઈ ગયો. ત્યાં તેનો એક દીકરો આવી કાનમાં કહેવા લાગ્યો. ‘ડૅડ, ચીંતા ન કરશો. ગઈ કાલે જ મેં ત્રણગણા ભાવમાં એ ઘર વેચી દીધું છે’. તરત જ પીતાએ કહ્યું, ‘હાશ! તો હવે તે આપણું નથી.. આંસુ પાછાં વળી ગયાં. તે માત્ર બીજાઓની જેમ જ પ્રેક્ષક બની ‘જોનાર’ બની ગયો.. રીલેક્સ થઈ ગયો..

ત્યાં થોડી વાર પછી બીજો દીકરો આવીને કહેવા લાગ્યો, ‘હજી તો માત્ર મેં ઍડવાન્સ જ લીધા છે. સોદો પાકો નથી થયો અને હવે શક્ય છે કે પેલો માણસ આ ઘર લેશે જ નહી!’ પીતાનાં સુકાયેલાં આંસુ ફરી દડદડવા માંડ્યાં. પ્રેક્ષકમાંથી ફરી પાછો તે માલીક થઈ attached થઈ ગયો. તેના હૃદયના ધબકારા જોરજોરથી વધવા માંડ્યા.

ત્યાં તો ત્રીજો દીકરો આવીને કહેવા લાગ્યો, ‘હમણાં જ હું પેલા ‘buyer’ને મળીને આવ્યો છું. એ માણસ jam of the mankind છે. તે મને કહે : ‘મેં ખરીદવાનો સોદો કર્યો છે તો તે ઘર હવે મારું છે. ભલે એ અત્યારે બળતું હોય. તમને કે મને ક્યાં ખબર હતી કે આ ઘર બળવાનું છે!! હું ચોક્કસ નક્કી કર્યા મુજબ પુરા પૈસા ચુકવીને ઘર લઈશ જ.’ પીતાએ ફરી પાછો રાહતનો શ્વાસ લીધો. ફરી એકવાર માત્ર viewer બની રહ્યા! હૈયેથી દુઃખનો ભાર જતો રહ્યો.! સરકી પડ્યો!

કહેવાનો મતલબ કે, Everything starts with thoughts. Nothing was changed. Just count, how many thoughts are your own? Most of them are from other sources, dumped by others on you. But nothing is yours.

કોઈકે સાચું જ કહ્યું છે કે, મન્દીરોમાં પ્રગટાવેલા અસંખ્ય દીવડાઓ કરતાં અન્તરના ઉંડાણમાં પ્રગટાવેલો દીપ વધુ પ્રકાશ આપનારો નીવડે છે. હૃદયનો એક એવો સાચો ભાવ જેમાં કોઈ શબ્દોની જરુર જ ન હોય અને તે પછી મનની અન્દર જે ઉઘડે તે મન્દીર.

હું ખુબ નાની હતી ત્યારથી જ આપણી પૌરાણીક વાર્તાઓ વાંચું કે વડીલો/શીક્ષકો વગેરે પાસેથી સાંભળું; ત્યારે હમ્મેશાં મનમાં ઘણા સવાલો ઉદ્ભવે. પણ મારું કુમળું મન જાત સાથે જ કંઈક સમાધાન કરી લે. ‘આવું તે કંઈ પુછાય?’, તેવી થોડી ભીરુતા પણ ખરી જ. મને હમ્મેશાં એમ થાય કે, કુંતીએ મન્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો અને કર્ણનો જન્મ થયો એ વાત સાચી માની જ કેવી રીતે લેવાય? બીજું, ધારો કે ઘડીભર માની પણ લઈએ, તો કુંતીએ એ વાત છુપાવી કેમ? એક જ વાર હીમ્મત કરીને કહી દીધું હોત તો કેટકેટલા અનર્થો અટકાવી શકાત? એ જ રીતે, ગુરુ દ્રોણાચાર્યે એકલવ્યનો અંગુઠો માંગ્યો એ વાત ક્યારેય મને જચતી ન હતી; પછી તો એ વાતને વર્ષો વીત્યાં અને એ કુતુહલ લગભગ દબાઈ ગયું હતું. તેવામાં પૌત્રીને વાર્તાઓ કહેવામાં એ જ વાર્તા સળવળીને નજર સામે આવી. જેમ જેમ હું કહેતી ગઈ તેમ તેમ એના ચહેરાની રેખાઓમાં વીસ્મય અને પ્રશ્નાર્થ ડોકાતા ગયાં. છેવટે એ બોલી જ ઉઠી: ‘બાપ રે! શીક્ષક થઈને વીદ્યાર્થીનો અંગુઠો માંગ્યો? ના…ના.. આ તો બરાબર કર્યું ના કહેવાય. That is not fair.

ઘડીભર હું આનન્દ અને આશ્ચર્ય વચ્ચે સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. આનન્દ એ વાતનો કે આજે  ‘સાચું અને ખોટું’ વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ છે અને આશ્ચર્ય એ વાતનું કે, વર્ષો પહેલાંનો સવાલ આજે ફરીથી મારા જ લોહીમાં દોહરાય છે અને જવાબ? નૈતીક મુલ્યોની પરમ્પરા આજે પણ કોયડો બની રહી છે.

આવી તો કંઈ કેટલીય વાતો આપણા પુરાણોમાં છે. ભગવાન થઈને નાની વાતમાં કોઈનું માથું કાપી નાંખે?– એવો પ્રશ્ન એક બાળક કરે ત્યારે કેવું લાગે?.. એકલા પુત્રનું જ નહીં હાથીનીય હત્યા કરી. અત્યારના યુગમાં આ વાર્તા સાંભળતો બુદ્ધીશાળી બાળક તરત જ કહે કે, ‘ગણપતીજીનું માથું તો તાજું જ ત્યાં પડ્યું હતું તે ન ચોંટાડતાં, એક હાથીની હત્યા કરવાની શી જરુર હતી?’

એક તરફ આપણા શાસ્ત્રોમાં અહીંસાને મહત્ત્વ આપ્યું છે અને બીજી તરફ ઘણા પુરાણમાં હીંસા અને ક્રોધથી ભરપુર વાતો છે! કઈ વાત સાચી માનવી? કઈ વાતને નૈતીકતામાં ખપાવવી? રામ એક તરફ ‘સત્ય’ને મહત્ત્વ આપે અને કૃષ્ણ ‘નરો વા કુંજરો વા’ કહેવાનું કહે!’

આ બધા વીરોધાભાસની વચ્ચે સમજણપુર્વકની વીવેકબુદ્ધી હોવી એ જ પુરતું છે અને જરુરી પણ છે જ. બાકી અન્ધશ્રદ્ધા અને વહેમોની ફોલ્લીઓનું જો નીરાકરણ ન કરવામાં આવે તો વીનાશનું કેન્સર થતાં કોઈ નહી રોકી શકે.

ડીસેમ્બર મહીનો હમણાં જ ગયો. એ સમયે અમેરીકામાં ચારેબાજુ ઝાકમઝોળ. અરે, અમેરીકામાં જ કેમ? હવે તો પુરા વીશ્વભરમાં ક્રીસ્મસ જોરશોરથી ઉજવાય છે. આધુનીક સદીનો માનવી હવે ગ્લોબલ સંસ્કૃતીમાં રાચતો થયો છે! પણ આચરતો થયો છે? જો તમામ વાડાબન્ધીઓને ફગાવી માણસ માત્ર માણસ બનીને જીવવા માંડે અને એક જ માનવતાનો ધર્મ પાળવા માંડે તો તો કવીવર શ્રી. ઉમાશંકરભાઈનું ‘વીશ્વમાનવ’નું સ્વપ્ન સાકાર થઈ જાય. ન દેશ–પરદેશનો ભેદ, ન જ્ઞાતી–વીવાદ કે ન ક્યાંયે કશો વીખવાદ. કેવળ સંસારને સર્જાવતી, સજાવતી અને સમજાવતી એક શક્તીની સ્નેહપુર્વકની સ્વીકૃતી..

–દેવીકા રાહુલ ધ્રુવ

‘વેબગુર્જરી’ની સાહીત્ય સમીતીના સમ્પાદન કાર્યમાં સક્રીય અને હ્યુસ્ટન(અમેરીકા)ની ‘સાહીત્ય સરીતા’ના માનદ્ સલાહકાર એવાં કવયીત્રી સુશ્રી દેવીકાબહેન ધ્રુવે અભીવ્યક્તીમાટે ખાસ લખેલો, આ લેખ…. લેખીકાશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખીકાસંપર્ક :

Devika Dhruva,

11047, N. Auden Circle, Missouri City, TX 77459 – USA Phone: 281 415 5169 eMail: ddhruva1948@yahoo.com  Blog: http://devikadhruva.wordpress.com

Read Full Post »

નીરીશ્વરવાદી અથવા નાસ્તીકોનો

બુદ્ધીઆંક (IQ) વધારે હોય છે

–બીપીન શ્રોફ

તેઓની બૌદ્ધીકતા ધર્મને અવૈજ્ઞાનીક અને ઈર્–રૅશનલ ગણીને સહેલાઈથી મનમાંથી કાઢી નાંખે છે. આ ક્ષેત્રમાં થયેલાં સંશોધનો સાબીત કરે છે કે જેનો બુદ્ધી આંક વધારે હોય છે તે ધાર્મીકતાને ત્યજી દેવામાં અગ્રેસર હોય છે. વીશ્વમાં અને મોટાભાગના અતીવીકસીત ઔદ્યોગીક દેશોમાં ખ્રીસ્તીધર્મીઓ કરતાં કૉર્પોરેટ જગતમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન નીરીશ્વરવાદીઓનું હોય છે. આસ્તીકોની ધાર્મીકતા તેમની બૌદ્ધીકતાને મુક્ત રીતે વીકસાવવામાં બાધક નીવડે છે. નાસ્તીકોની અધાર્મીકતા તેમના પર સ્વનીયન્ત્રણ અને આત્મવીશ્વાસ જેવા ગુણો વીકસાવે છે. જેથી પેલા ધાર્મીકોએ બતાવેલા ધર્મના ફાયદાઓની તેઓને જરુર જ પડતી નથી. નાસ્તીકોમાં આત્મસન્માન કે સ્વાભીમાન (સેલ્ફ એસ્ટીમ) હોય છે, જ્યારે આસ્તીકોનું સ્વાભીમાન (પરાવલમ્બન) ઈશ્વરને ત્યાં ગીરો(ગીરવી) મુકેલું હોય છે. નાસ્તીકોના સમ્બન્ધો એક બીજા માનવો પ્રત્યે સહાયકારક અને ટેકારુપ હોય છે. જે રાષ્ટ્રવાદ, પ્રાદેશીકતા, વર્ણ, વર્ગ જેવા કોઈ અન્ય બન્ધનોથી જોજનો દુર હોય છે. જયારે આસ્તીકોના સમ્બન્ધો વર્ણ, જ્ઞાતી, જાતી અને ધર્મ કે સામ્પ્રદાયીક ખ્યાલો અને વર્તનોની આસપાસ જ ગુંથાયેલા થઈ જાય છે.

નવો પુરાવો–

સને 1928થી સને 2012 સુધીના સમયગાળામાં થયેલાં 63 વૈજ્ઞાનીક સંશોધનોમાંથી 53 સંશોધનોએ એવું તારણ કાઢયું છે કે ‘ધર્મ અને બૌદ્ધીકતાને આધારભુત નકારાત્મક સમ્બન્ધો છે’ બાકીના દસ સંશોધનોએ એવું સાબીત કર્યુ હતું કે તે બન્ને વચ્ચે હકારાત્મક સમ્બન્ધો પણ છે. આ સંશોધનોનું એવું તારણ હતું કે, બાળકો જેટલાં બૌદ્ધીક બને, એટલાં બાળકો ઝડપથી ચર્ચમાં જવાનું ટાળતાં શીખી જતાં હતાં. (They would shun the church). તે બધાનું આજ વલણ ઘડપણમાં બદલાતું નથી.

ધી યુનીવર્સીટી ઑફ રોચેસ્ટરના મનોવૈજ્ઞાનીકોએ (The University of Rochester psychologists) પોતાનાં સંશોધનોમાં ધર્મ અને બૌદ્ધીકતાની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે આપી છે : ‘ધર્મ એટલે આસ્થા કે માન્યતા. બૌદ્ધીકતા એટલે વીવેકશક્તી, આયોજન, સ્વપ્રયત્નથી પ્રશ્ન ઉકેલવાની ક્ષમતા, અમુર્ત રીતે વીચારવાની ક્ષમતા(think abstractly), ગુંચવાડા કે અઘરા પ્રશ્નોને સરળતાથી સમજણપુર્વક રજુ કરવાની કાબેલીયાત, અનુભવમાંથી શીખવું અને ઝડપથી શીખવું.’ તે સંશોધકોનું બીજું તારણ હતું કે : ‘ધાર્મીક માન્યતાઓને વીવેકબુદ્ધીથી સમજાવી શકાય તેમ નથી. (Religious beliefs are irrational). તેને વીજ્ઞાનનો ટેકો કે આધાર ક્યારેય હોઈ શકે નહીં. તે ધાર્મીક માન્યતાઓને તપાસી શકાતી હોતી નથી. તેથી ધાર્મીક માન્યતાઓ, બૌદ્ધીક અને ઉંચી સમજશક્તી ધરાવનાર લોકોને કોઈ પણ હીસાબે આકર્ષી શક્તી નથી. કારણ કે તે બધા ધાર્મીકો કરતાં વધુ સારુ જાણતા હોય છે.’ (Unappealing to intelligent people whoknow better‘).

–બીપીન શ્રોફ

વૈચારી ક્રાન્તી દ્વારા માનવીય ગૌરવને વરેલું માસીકમાનવવાદ, વર્ષ : 03, અંક : 26 જુલાઈ, 2016 (લવાજમ : વાર્ષીક : રુપીયા 150/- પંચવાર્ષીક : 750/- છુટક નકલ : 15/-)નો આ લેખ ‘માનવવાદ’ના તન્ત્રીશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક : 

શ્રી. બીપીન શ્રોફ, તન્ત્રીશ્રી, માનવવાદ, 1810, લુહારવાડ, મહેમદાવાદ –  387 130 ફોન : (02694) 245 953 સેલફોન : 97246 88733 મેઈલ : shroffbipin@gmail.com

 

 

Read Full Post »

આપણી અવૈજ્ઞાનીક પરમ્પરાઓ

–ડૉ. અશ્વીન શાહ

આપણામાંના મોટાભાગના લોકોના રોજબરોજના વ્યવહારમાં, વૈજ્ઞાનીક અભીગમનો અભાવ, વધતા–ઓછા પ્રમાણમાં ચોક્કસ જોવા મળે છે. એકવીસમી સદીના આજના માનવીના હાથમાં મોબાઈલ ફોનની લેટેસ્ટ ટૅકનોલૉજી આવી છે. ઈન્ટરનેટના ઉપયોગથી કોઈ પણ ટ્રેન, ફ્લાઈટ, પીક્ચરના શૉનું બુકીંગ કે ટુરમાં જવા માટે કોઈક દુરનાં સ્થળનું હૉટલ બુકીંગ તે ઓનલાઈન કરી શકે છે; ગમે તે સમયે (ઑફીસ સમય બાદ પણ) તે કરી શકે છે. આજે દુનીયાના ગમે તે ખુણેથી પોતાના સ્વજનનો સમ્પર્ક, પોતાને અનુકુળ તેવા, ગમે તે સમયે કરી શકે છે. આ બધું તે કરી શકતો હોવા છતાં; તેના કપાળ પરનાં તીલકો, ગળા–શરીર પરના દોરા–ધાગા, માંદળીયાંઓ કે શરીર પરની જનોઈ એ હટાવી શકતો નથી. પોતાનાં સન્તાનોને ઓરીની રસી મુકાવી હોવા છતાં; ઘરની ગૃહીણી કે વડીલોએ માનેલી ‘બાધા’ તે અટકાવી શકતો નથી. કરુણતા તો એ છે કે આવી ગૃહીણી સ્વયમ્ પણ એમ. એસસી. થયેલી હોય અને કદાચ કોઈ શાળામાં વીજ્ઞાનનો વીષય ભણાવતી પણ હોય !

આવાં અનેક ઉદાહરણો અમે તબીબી સારવાર કરતી વખતે જોતા રહીએ છીએ અને હતાશા અનુભવીએ છીએ. ઘણીયે વાર આ વૈજ્ઞાનીક તથ્યો ન સ્વીકારવાનાં કારણોની ગડમથલ કરતા રહીએ છીએ !

પરમ્પરાવાદી સંસ્કૃતી :

આપણે પરમ્પરાવાદી પ્રજા છીએ. ‘આગેસે ચલતા આયા હૈ’, એટલે જુના રીતરીવાજોનું આંધળું અનુકરણ કરતા રહ્યા છીએ. આ રીવાજ પાછળ કોઈ તર્કસંગત કારણ શોધવા માટે એનું વીશ્લેષણ કરવાની વૈજ્ઞાનીક દૃષ્ટીનો ઉપયોગ કરતા નથી. આ રીવાજને તોડવામાં સમાજનો ડર અથવા અસલામતી લાગે છે અને વળી, એનું પાલન કરવામાં કૌટુમ્બીક, સામાજીક ગૌરવ અનુભવીએ છીએ !

આપણે પરમ્પરાભંજક બનતા ડરીએ છીએ. દરેક જાણે છે કે હવે શહેરોમાં સ્મશાનયાત્રામાં શબવાહીની અને વાહનોનો ઉપયોગ થાય છે અને અગ્ની પેટાવવા માટે અનેક સાધનો ઉપલબ્ધ છે. ગેસ તથા ઈલેક્ટ્રીક સગડીઓ પણ છે; છતાં અગાઉથી ચાલી આવેલી સળગતા છાણાવાળી ‘માટલી’, બસ(શબવાહીની) સાથે બાંધીને હજી પણ લઈ જવામાં આવે છે. અગાઉના વર્ષોમાં શબને દાહ આપવા સળગતો કાકડો જરુરી હતો. આજે એની કશી જ જરુર ન હોવા છતાં; આ રીવાજને તીલાંજલી આપવામાં આવતી નથી; કારણ કે આ પરમ્પરા છે. વૈજ્ઞાનીક દૃષ્ટી વર્તવા માટે પરમ્પરાભંજક બનવું પડે છે.

શીક્ષણ :

આપણી શીક્ષણપ્રથા દ્વારા વૈજ્ઞાનીક અભીગમ કેળવાતો નથી; કારણ શીક્ષણ ફક્ત આર્થીક ઉપાર્જન કરતાં જ શીખવે છે. એમાં તર્કશાસ્ત્ર, વીવેકબુદ્ધીનો ઉપયોગ જીવનમાં કેમ કરવો એ શીખવવામાં આવતું નથી. વધુ ટકા લાવવા ‘ગોખણીયું શીક્ષણ’ આપવામાં આવે છે. આપણી પ્રાચીન ગુરુ–પરમ્પરામાં પણ પોપટીયું જ્ઞાન દ્વારા ગોખણપટ્ટી કરવામાં આવતી એ હજી પણ ચાલુ છે. ન સમજાતા હોવા છતાં શ્લોકો ગોખવા, ઘડીયા મોઢે કરવા વગેરે ખુબ ગમ્ભીરતાથી શીખવવામાં આવે છે. શીક્ષણ પદ્ધતીમાં ‘શા માટે ? Why ?’નો ઉપયોગ, અવલોકન, વીશ્લેષણ, ચીન્તન, પ્રયોગ વગેરે શીખવવું ખુબ જ જરુરી છે. જીજ્ઞાસાવૃત્તીનો વીકાસ શીક્ષણનો હેતુ હોવો જોઈએ. પ્રાચીન સમયમાં વડવાઓએ ખગોળ–ગણીતમાં થોડાં અવલોકનો કર્યાં હતાં; પણ વૈજ્ઞાનીક અભીગમ ન હોવાથી એમાં ઝાઝી પ્રગતી થઈ નથી.

સામાજીક તથા ધાર્મીક રુઢીઓ :

સમાજ અનેક ધર્મો, જાતી, કોમોમાં વીભાજીત છે. દરેકને અનેક રીવાજો, રુઢીઓ વારસામાં મળે છે અને એ પોતાના વાડામાંથી બહાર નીકળી શકતો નથી. ઘણીવાર એ રુઢીમાં ન માનતો હોવા છતાં; સામાજીક ડરને લીધે રુઢીઓમાં માનતો થઈ જાય છે. ઘરમાં જન્મ, લગ્ન, મરણ વખતે આવી જુની, પુરાણી રુઢીઓ પાળવાનો અનુભવ દરેકને થતો હોય છે. આમાં કદાચ ‘ઉંચી સંસ્કૃતી’ હોવાનું મીથ્યાભીમાન પણ જવાબદાર હોઈ શકે !

સલામતી :

આ રુઢીઓ/માન્યતાઓ ન માનવામાં આવે તો પોતાને કે કુટુમ્બને આર્થીક, શારીરીક નુકસાન થઈ શકે એવી વર્ષો જુની મનમાં વસી ગયેલી ગ્રન્થી દુર કરી શકાતી નથી. વળી, દરેકને પોતાના ભવીષ્ય વીશે કોઈ માહીતી ન હોવાથી એને માટે ચીન્તા રહે છે અને તેથી પણ આ જુની માન્યતાઓને દુર કરી શકાતી નથી. આ માટે શીક્ષણમાં, ઉછેરમાં, વાંચન દ્વારા યોગ્ય વૈજ્ઞાનીક માહીતીનો સ્વીકાર કરવો જરુરી છે. બાળપણથી જ જેને Delearning કહેવાય એ શરુ કરવું જરુરી છે.

સમાધાનવૃત્તી :

આપણે ઘણી રુઢીઓ–રીવાજોને ન માનતા હોઈએ; પણ ઘરના કુટુમ્બીજનોની સાથે દલીલમાં ન ઉતરતાં સમાધાન કરતા રહીએ છીએ.

વૈજ્ઞાનીક અભીગમથી જ નવા આવીષ્કારો થઈ શકશે. વૈજ્ઞાનીક વલણ અપનાવીને સુધારા અપનાવી ચુકેલા પ્રગતીશીલ જનોએ, પોતાના અનુભવો સૌને કહેવા–વહેંચવા જોઈએ.

અને તો જ સામાન્ય પ્રજા પણ બીનજરુરી તબીબીખર્ચાઓ, સાધુબાવાઓની માયાજાળ, મોટાઈ બતાડવાના ખોટા સામાજીક ખર્ચાઓ, ભવીષ્યની ખોટી ચીન્તા વીના જ નીર્ભેળ આનન્દભર્યું સુખી જીવન જીવતી થઈ શકશે.

– ડૉ. અશ્વીન શાહ

લેખક સમ્પર્ક : ડૉ. અશ્વીન શાહ, ચીફ મેડીકલ ઑફીસર, ખારેલ સાર્વજનીક હૉસ્પીટલ અને મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી‘ગ્રામ સેવા ટ્રસ્ટ’, નેશનલ હાઈવે નં. 8, ખારેલ – 396430 તાલુકો : ગણદેવી. જીલ્લો : નવસારી (ગુજરાત) ફોન : (02634) 246 248 સેલફોન : 98241 91139 .મેઈલ : shah.drashwin@gmail.com વેબસાઈટ : http://www.gramseva.org/vision.asp

‘આપણું વીચારવલોણું’, દ્વીમાસીક (તથા સાથે એક સુન્દર પુસ્તીકા)ના જાન્યુઆરી, 2016ના અંકમાંથી લેખકશ્રી અને ‘આપણું વીચારવલોણું’ માસીકના તન્ત્રીશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર…

‘આપણું વીચારવલોણું’નું લવાજમ ( અંકો તથા પુસ્તીકાઓ) : એક વર્ષ : રુપીયા 250/-, ત્રણ વર્ષ : રુપીયા, 700/-, પાંચ વર્ષ : રુપીયા 1,200/-,  કાયમી ગ્રાહક : રુપીયા 7,000/- તેમ જ વીદેશમાં : (હવાઈ માર્ગે) એક વર્ષના : રુપીયા 1,250/-, પાંચ વર્ષ : રુપીયા 6,000/-. દેના બેંકમાં ‘વીચારવલોણુંપરીવાર’, અમદાવાદના બચત ખાતા નં. : 054910002522, IFSC Code No. : BKDN0110549માં ડાયરેક્ટ જમા કરાવી શકાય છે. લવાજમ બેંકમાં જમા કરાવ્યા બાદ બેંકની અસલ રસીદ વ્યવસ્થાપકશ્રી, 406, વીમુર્તી કોમ્પલેક્ષ, ઓક્ષફર્ડ ટાવર સામે, ગુરુકુળ રોડ, અમદાવાદ – 380 052ને મોકલવી. લવાજમની લેટેસ્ટ માહીતી માટે વેબસાઈટ : http://vicharvalonu.com/Contactus.aspx ઈ.મેલ : vicharvalonu@yahoo.co.in નો સમ્પર્ક કરવો.

 

Read Full Post »

મોક્ષમાર્ગે થતાં શોષણથી પીડીત સાધ્વીએ કહ્યું, મારે જીવવું નથી

– અીનલ દેવપુરકર

આસ્થાનો અતીરેક માનવીને અન્ધ બનાવી દે છે. પણ એ માર્ગે ચાલતા–ચાલતા ઠોકર વાગે છે ત્યારે આંખ ઉઘડે છે અને સમજાય છે કે આપણે એની કેટલી આકરી કીમ્મત ચુકવી છે.

લગભગ આધેડ વયના દમ્પતીની સામે બેઠેલા મનોચીકીત્સક અવીરત બોલી રહ્યા હતા અને જાણે કોઈ સત્સંગ સભામાં બેઠું હોય એમ એ દમ્પત્તી એમને એકચીત્તે સાંભળી રહ્યું હતું. મનોચીકીત્સકે કહ્યું કે ‘આઘાત જેટલો વધુ, એટલો જ પ્રત્યાઘાત પણ વધુ. એણે જેટલી ઉત્કટ શ્રદ્ધા અને સમર્પણથી એ માર્ગ અપનાવ્યો હતો. એટલા જ પ્રમાણમાં રોષ અને અણગમો જન્મ્યા છે. એના માટે એ પોતે જ દોષી હોવાનું માને છે એટલે આત્મહત્યાના માર્ગો શોધે છે. એને લાગેલા આઘાતની તીવ્રતા ખુબ જ મોટી છે. એટલે સમય લાગશે; પરન્તુ એને આ આઘાતની કળ વળશે ત્યારે એ પહેલાની જેમ સામાન્ય વ્યક્તી બની જશે’.

આજે 21મી સદીમાં એક તરફ વીજ્ઞાન અને ભૌતીક સુખ–સગવડોના સાધનોની શોધો ચરમસીમાએ છે ત્યારે ઉપદેશકોના ચરણે બેસી ધાર્મીક બનનારાઓનો પણ રાફડો ફાટ્યો છે. આવા જ એક ધાર્મીકવૃત્તીના કુટુમ્બની આ સત્ય કથા છે. ઘરમાં હમ્મેશાં પુજાપાઠ, ધાર્મીકસાહીત્યનું વાંચન–શ્રવણ અને પોતાના ધર્મમાં અપાર આસ્થા–શ્રદ્ધા, ધાર્મીક સ્થળોની નીયમીત મુલાકાતો અને ધર્મગુરુઓની સેવાપુજા કરવી એ આ કુટુમ્બના પ્રત્યેક સભ્યોની ઓળખ હતી.

પીતાના વ્યવસ્થીતપણે ચાલતા ધન્ધાના કારણે ઘર આર્થીક રીતે પ્રમાણમાં સધ્ધર. માતા ઘરરખ્ખુ ગૃહીણી. મોટો દીકરો ચન્દ્રહાસ કૉલેજના અન્તીમ વર્ષમાં અને એનાથી દોઢેક વર્ષ નાની દીકરી ચાંદની એના પાછળના જ વર્ગમાં. ધાર્મીકસંગીત, ગુરુઓની ઉપદેશવાણી કે પવીત્ર મન્ત્રોચ્ચાર–સ્ત્રોત્ર–આરતી–ભજનોની ઑડીયો સીડી વાગવા સાથે આ કુટુમ્બનું પરોઢ થતું. પ્રાતઃકાળે જ નજીકના ધર્મસ્થાને દર્શન કરીને પછી જ દીનચર્યાનો આરમ્ભ થાય. પીતા દુકાને રવાના થાય અને દીકરો–દીકરી કૉલેજ તરફ. માતા ઘરકામમાં વ્યસ્ત હોય; પરન્તુ ત્યારે પણ ઘરના ધાર્મીક વાતાવરણને ઉની આંચ ન આવે એની તકેદારી રખાય.

એમની જ્ઞાતી–સમાજ અને ધાર્મીક વર્તુળમાં આ કુટુમ્બનું એક આગવું સ્થાન હતું. એમની શ્રદ્ધા–આસ્થા અને ધર્મ પ્રત્યેના સમર્પણના દાખલા અપાતા. એમની રહેણીકરણી અનુકરણીય હોવાનું કહેવાતું. એટલું જ નહીં, અન્ય કુટુમ્બમાં એનું અનુકરણ કરવાના પ્રયત્નો થતા. નવી ઉગતી પેઢીમાં ધર્મભાવનાનું સીંચન કરવાની જરુરીયાત અને અનીવાર્યતા આ કુટુમ્બને ટાંકીને ચર્ચાતી અને માતા–પીતાઓ એમના સન્તાનોને એ દીશામાં વાળવા સક્રીય થતા.

ક્યારેક આ કુટુમ્બની ધર્મભાવના અને અનુસરણને અતીરેકમાં ખપાવાતું; પરન્તુ આ કુટુમ્બ એમણે રચેલા માળખામાંથી બહાર આવવાની કલ્પના પણ કરી શકતું નહોતું. આવી જ ભક્તીભાવપુર્વક શરુ થયેલી એક પરોઢ આ કુટુમ્બ માટે કુઠારાઘાત સમાન કરુણાંતીકા લઈને આવી. બન્યું એમ કે નીત્યક્રમ મુજબ દીકરો ચન્દ્રહાસ બાઈક લઈને કૉલેજ જઈ રહ્યો હતો. એ સમયે એકાએક પાછળથી ધસી આવેલી એક લકઝરી બસે એને અડફેટમાં લીધો. બાઈક સાથે ઢસડાઈને રોડ ડીવાઈડર સાથે ભટકાતા જ ચન્દ્રહાસની મરણચીસ ગુંજી ઉઠી. લોહીના ખાબોચીયામાં તરફડીને એનો દેહ શાન્ત થઈ ગયો.

વાયુવેગે સમાચાર ઘરે પહોંચ્યા અને ઘરમાં માતમ છવાયો. પોસ્ટમોર્ટમ રુમની બહાર પડેલા ચન્દ્રહાસના મૃતદેહને જોઈને હૈયાફાટ રુદન કરી રહેલી માતા, ભાંગી પડેલા પીતા અને આભ પણ ફાટી જાય એવું આક્રન્દ કરતી નાની બહેનને સાંત્વન આપવાની પણ કોઈની હીમ્મત નહોતી. આટઆટલી સેવાપુજા, ભજનકીર્તન, દેવદર્શન, સત્સંગ, ઉપવાસ છતાં અમારા ઘર પર જ કેમ આ વીજળી ત્રાટકી એવા વેધક સવાલનો ત્યાં ઉપસ્થીત કોઈ પાસે જવાબ નહોતો.

એકના એક દીકરાની અન્તીમવીધી બાદ દીવસો સુધી ઘરમાં સુનકાર છવાયેલો રહ્યો. માતા–પીતા અને દીકરી દીવસો સુધી ગુમસુમ રહ્યા. અન્તે જીવનનીર્વાહ માટે અનીવાર્ય નાણાકીય જરુરીયાત સન્તોષાય એ માટે પીતાએ ફરી ધન્ધા પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કર્યું. માતા અને બહેન માટે હજુ કપરો સમય ચાલતો હતો. ચન્દ્રહાસને ભાવતી વાનગીઓ ઘરમાં બનવાની જ બન્ધ થઈ ગઈ. એની એક–એક વસ્તુ જોતા જ મા ની આંખો ભીની થઈ જતી. બહેન એના ભાઈના ફોટાને તાકતી બેસી રહેતી.

લગભગ ચારેક મહીના વીત્યા. એક દીવસ રાત્રે જમ્યા પછી મા–બાપ સાથે બેસી મહારાજના ઉપદેશવચનોની સીડી સાંભળતા–સાંભળતા અચાનક જ દીકરીએ કહ્યું ‘મારે મોક્ષ માર્ગે જવું છે–સંસારનો ત્યાગ કરવો છે’. પહેલાં તો આઘાત પામેલા માતા–પીતાએ સ્વસ્થ થઈને એને સમજાવી. ગ્રેજ્યુએટ થયા પછી યોગ્ય યુવક સાથે લગ્ન કરી ઠરીઠામ થવાની સલાહ આપી. પણ દીકરી પોતાના નીર્ણય પર અડગ રહી. લાંબી ચર્ચા, વાદવીવાદ અને ધર્મગુરુઓની સીધી દરમીયાનગીરીના અન્તે દીકરીને સંસાર ત્યાગવાની અનુમતી મળી.

પરમ્પરા અનુસારની ધાર્મીક વીધીઓ સાથે દીકરીએ સંસારનો ત્યાગ કર્યો. હવે એનું નામ સુધ્ધાં બદલાઈ ગયું હતું. મા–બાપે પોતાના ધર્મમાં આસ્થા અને ભક્તીભાવભર્યા સ્વભાવને કારણે દીકરીના આ પગલાને એની આધ્યાત્મીક ઉન્નતીનાં પગલાં તરીકે ગણી સ્વીકારી લીધું. લાંબા સમય સુધી દીક્ષાંત દીકરી મા–બાપના કોઈ જ સમ્પર્કમાં નહોતી. ક્યારેક એના વીશેના વાવડ મળતા કે એ ફલાણા તીર્થસ્થાનમાં છે અને હવે એ ફલાણા ધર્મસ્થળે રોકાણ કરવાની છે. માતા–પીતા રોજ ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરતા કે દીકરીને એણે પસન્દ કરેલા માર્ગે ટકી રહેવાની શક્તી આપે–એને સ્વસ્થ રાખે.

એક વહેલી સવારે કૉલબેલ વાગી. સફાળા જાગેલા માતા–પીતાએ દરવાજો ખોલ્યો તો નીસ્તેજ થઈ ગયેલા ચહેરા સાથે લઘરવઘર કપડામાં દીકરી ઉભી હતી. ચોંકેલા માતા–પીતાએ એને ઘરમાં આવકારી એ સાથે જ એ માતાને વળગીને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા માંડી. એને સાંત્વના આપી શાન્ત કરાઈ. પીતાએ એને ધરપત આપી જે થયું હોય એ કહેવા જણાવ્યું. દીકરીએ ચોધાર આંસુએ રડતા–રડતા જે કહ્યું એ સાંભળીને ભક્તીભાવપુર્વક ભજતા અને ધર્મગુરુઓ પરત્વે અપાર શ્રદ્ધા ધરાવતા માતા–પીતાના પગ તળેથી જમીન સરકી ગઈ.

પહેલા તો દીકરીની ગેરસમજ ગણાવી એને કાંઈ પણ કહેતા પહેલા હજારવાર વીચારવા જણાવાયું; પરન્તુ દીકરીએ પોતાની આપવીતી વર્ણવી અને મોક્ષ મેળવવા એ સંસાર છોડીને અધ્યાત્મના જે માર્ગે ગઈ હતી, એ માર્ગે એને સ્વયં ધર્મગુરુઓ, એમના ખાસ શીષ્યો અને એમના પહોંચેલા અનુયાયીઓના જે કડવા અનુભવો થયા એનું વર્ણન કર્યું. જ્યાં લીંગભેદ પણ ન હોઈ શકે એવી આધ્યાત્મીક ઉંચાઈએ પહોંચેલાઓ દ્વારા દીકરીના શોષણના થયેલા પ્રયાસોના કીસ્સા સાંભળી મા–બાપ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

દીકરીએ કહ્યું કે, ભાઈના અપમૃત્યુ પછી સંસાર અસાર લાગતા મેં સંસારનો ત્યાગ કર્યો; પરન્તુ જે માર્ગે ગઈ ત્યાં તો સંસાર કરતા પણ વધુ બદતર ચાલી રહ્યું છે. હવે મારો આત્મા ધર્મ–મોક્ષના નામે ચાલતી આ શોષણ પ્રવૃત્તીને સહન કરી શકે એમ નથી. મારે હવે જીવવું જ નથી. હું આખરીવાર આપની ચરણરજ લેવા આવી છું. પહેલા તમે મને સંસાર ત્યાગવાની અનુમતી આપી હતી, હવે મને દુનીયા ત્યાગવાની અનુમતી આપો. ચોધાર આંસુએ રડી રહેલી દીકરીની વાત સાંભળી માતા–પીતાએ એને બાથમાં સમાવી અને ધીરજ રાખવા સમજાવી. દીકરીના કડવા જાતઅનુભવો સમાજ સમક્ષ મુકવાથી કુટુમ્બે જ સહન કરવાનું આવશે એ જાણતા માતા–પીતાએ ચુપ રહેવાનું પસન્દ કર્યું.

દીકરી ધીરેધીરે સ્વસ્થ થાય એની રાહ જોઈ રહેલા માતા–પીતાને લાગ્યું કે આત્મહત્યા કરવાનો વીચાર જે રીતે દીકરીના મનમાં ઘટ્ટ થઈ ગયો છે એ ચીન્તાજનક છે. એને એક પળ માટે પણ એકલી નહીં છોડતા મા–બાપ આત્મહત્યા કરવા તરફ વળી રહેલી દીકરીને પુર્વવત સ્વસ્થ કરવાના ભાગ રુપે એને મનોચીકીત્સક પાસે લઈને આવ્યા હતા.

મનોચીકીત્સક પણ દીકરીનો આ કીસ્સો સાંભળીને ઘડીભર તો છક્ક થઈ ગયા. એમણે કહ્યું કે ‘ખરેખર તો ભ્રમ ભાંગી ગયા બાદ માનસીક આઘાતમાં સરી પડતા આવા દર્દીઓ કરતા એમનો ભ્રમ ભાંગનારા અને માનસીક આઘાત આપનારાઓની સારવાર કરવી વધુ જરુરી છે.’ પણ એ સત્ય સ્વીકારે કોણ…? અને સ્વીકાર્યા પછી કરે કોણ…?

–અીનલ દેવપુરકર

‘ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડીયા’ની ગુજરાતી આવૃત્તી ‘નવગુજરાત સમય’ દૈનીકમાં શ્રી. અીનલ દેવપુરકરની લોકપ્રીય કૉલમ ચહેરામહોરાં નામે પ્રકાશીત થાય છે. તેના તા. 17 ઓક્ટોબર, 2016ના અંકમાંથી લેખકશ્રી અને ‘નવગુજરાત સમય’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક : 

Shri Anil devpurkar, C–301, Balaji Enclave, Behind Viththalesh Avenue, Swagat Restourent Street, Subhanpura, Gorwa Road, Vadodara – 390023 Mobile: + 91 97273 11144 eMail: a.devpurkar@gmail.com

Read Full Post »

હું રૅશનાલીસ્ટ ખરો કે નહીં ? ચાલો, જાતને પ્રશ્ન પુછીએ….

–જનક નાયક

રૅશનાલીસ્ટનો અંગ્રેજી શબ્દકોશનો સામાન્ય અર્થ છે, સમજદાર, વીવેકી, સુઝ ધરાવનાર. સાર્થ જોડણીકોશમાં વીવેકનો અર્થ છે, સભ્યતા, વીનય. ને વીવેકબુદ્ધીનો અર્થ છે, સારાસાર છુટો પાડવાની–સમજવાની બુદ્ધી. ભગવદ્દગોમંડળમાં વીવેકના ઘણા અર્થ આપ્યા છે, એમાં એક અર્થ છે, ખરું–ખોટું જાણવાની શક્તી, સારાસાર સમજવાની બુદ્ધી, સમજશક્તી, બુદ્ધીતારતમ્ય. (ગાંધીજી લખે છે કે : જીવનમાં મને અનુભવ થયો છે કે, એકલી ભલાઈ બહુ કામ આવતી નથી. આધ્યાત્મીક હીમ્મત અને ચારીત્ર્યની સાથે સંકળાયેલો સુક્ષ્મ વીવેકનો ગુણ હરેક જણે કેળવવો જોઈએ. કોઈ પણ કટોકટી ભરેલી પરીસ્થીતીમાં ક્યારે બોલવું અને ક્યારે મુંગા રહેવું, ક્યારે કંઈક કરવું અને ક્યારે કંઈ પણ કરવાનું માંડી વાળવું એનું જ્ઞાન આવશ્યક છે. આવા સંજોગોમાં કર્મ અને અકર્મ પરસ્પર વીરોધી નથી રહેતાં, કર્મ તે જ અકર્મ, અને તે જ કર્મ બને છે.) બીજો એક અર્થ છે, ચાતુર્ય, ડહાપણ. બીજો અર્થ : પરીગ્રહનો ત્યાગ, અતી પ્રીય વસ્તુને તજવી તે, બોધ, જ્ઞાન, વીનય, સુશીલતા, શીષ્ટતા, સભ્યતા. (ઉપનીષદ્‌ ભાષ્યમાં કહેલ છે કે, સંસારમાં સરવાળે સુખ કરતાં દુઃખની માત્રા જ વધુ હોવાથી વીવેકીઓએ નીર્ણય કર્યો છે કે, આ દુઃખના મહાનર્કમાંથી છુટવાને માટે આત્મજ્ઞાન સીવાય બીજું સાધન નથી. આત્મજ્ઞાન વીવેક સીવાય ઉપજતું નથી અને વીવેક વીચારમંથન સીવાય પ્રકટતો નથી.)

બસ, આજે મારા પર વીવેક અને તેની સાથે સંકળાયેલી વીવેકબુદ્ધીનું ભુત વળગેલું છે. ભુત શબ્દથી રખે એવું માનતા કે હું ભુત–બુતમાં માનું છું. કેટલાક વખતથી મને સતત પ્રશ્ન સતાવી રહ્યો છે, હું રૅશનાલીસ્ટ ખરો કે નહીં ? સાથે સાથે રૅશનાલીસ્ટની સાચી વ્યાખ્યા શોધવાની મથામણ કરી રહ્યો છું. માત્ર ઈશ્વરનો વીરોધ એ જ ‘રૅશનાલીસ્ટ’પણું ? કે રૅશનાલીસ્ટના વીશાળ અર્થમાં એથી પણ વીશેષ સમાયું છે ? રૅશનાલીસ્ટ એટલે મનુષ્યત્વની વધુ નજદીક જવું એવું ખરું ? ‘હું માનવી માનવ થાઉં તો ઘણું’ સુન્દરમની કાવ્યપંક્તીમાં રૅશનાલીસ્ટનો અર્થ છુપાયો છે એવું ખરું ? નરસીંહ મહેતાની ઈશ્વરભક્તીની નીરીશ્વરવાદીઓ ભલે ઠેકડી ઉડાડે, પણ ‘વૈષ્ણવ જન તો તેને કહીયે’ ભજન કે પદ કે ગીત જે કહો તે; પણ આ ભજનમાં સાચો રૅશનાલીસ્ટ કેવો હોઈ શકે તેની સમજ અપાઈ છે એવું મારું માનવું છે. આપણે તો ભજનમાં ‘વૈષ્ણવ જન’ શબ્દ જ્યાં જ્યાં આવે ત્યાં ત્યાં ‘રૅશનાલીસ્ટ’ શબ્દ મુકી દેવાનો છે. રૅશનાલીસ્ટ તો તેને કહીએ જે પીડ પરાઈ જાણે રે. પર દુઃખે ઉપકાર કરે તોય મન અભીમાન ના આણે રે’ બસ, પછી આખું ભજન રૅશનાલીસ્ટ’ શબ્દ મુકીને ગણગણ્યા કરવાનું. રૅશનાલીસ્ટ કોણ એ અતી સરળતાથી સમજાવા માંડશે. તો ચાલો, આપણે રૅશનાલીસ્ટ કોણ એને સમજવાની કોશીશ કરીએ.

‘વૈષ્ણવ જન’ આખું ભજન એક નહીં; પણ અનેક વખત વાંચીને પછી એને સમજવાની કોશીશ કરીએ. પ્રથમ દૃષ્ટીએ અત્યન્ત સરળ લાગતું આ ભજન જ્યારે વ્યવહારમાં અમલમાં મુકવાની કોશીશ કરીશું ત્યારે લોઢાના ચણા ચાવવા જેટલું અતી મુશ્કેલ લાગશે. શું છે આ ‘વૈષ્ણવ જન’માં ? બીજાઓના દુઃખને પોતાનું ગણનારો, બીજાઓ પર ઉપકાર કરીને અભીમાન ન કરનારો, બધાને નમ્રતાપુર્વક વન્દન કરનારો, કોઈની નીન્દા ન કરનારો, મન–વચન–કર્મથી શુદ્ધ રહેનારો, ઉંચ–નીચના ભેદભાવ ન રાખનારો, તૃષ્ણા–વાસનાનો ત્યાગ કરનારો, પરસ્ત્રીને માતા સમાન ગણનારો, કદી અસત્ય ન બોલનારો, બીજાઓની ધન–સમ્પત્તી પર નજર ન બગાડનારો, મોહ–માયાથી અલીપ્ત રહેનારો, વૈરાગ્યભાવને દ્રઢતાથી વળગી રહેનારો, રામનામ ને બધા જ તીર્થ હૃદયમાં રાખનારો, લોભ અને કપટ જેના મનમાં નથી અને કામ–ક્રોધ પર વીજય પ્રાપ્ત કરનારો માણસ સાચા અર્થમાં ‘વૈષ્ણવ જન’ અથવા ‘રૅશનાલીસ્ટ’ હોઈ શકે.

‘વૈષ્ણવ જન’ જેમ જેમ વધુ ને વધુ સ્પષ્ટ થતું ગયું તેમ તેમ મારા રૅશનાલીસ્ટ હોવા પર સ્વયંભુ પ્રશ્નો થતા ગયા. જાત પર પ્રશ્નો કરી શકાય એટલી વીવેકબુદ્ધી મારામાં છે એનો સન્તોષ ખરો. બાકી, હું બુદ્ધીવાદી ખરો, તર્કના જાળામાં ગુંચવાઈને જીવનારો ખરો પણ રૅશનાલીસ્ટ થવા માટે મારે ભારે પરીશ્રમ કરવાનો છે એટલું તો મને સમજાઈ ગયું હતું. થોડા પ્રશ્નો જે મને સતાવી રહ્યા છે એ અહીં મુકું છું. મારી તો ઉંઘ ઉડી ગઈ છે. મને ખાત્રી છે, રૅશનાલીસ્ટ હોવાનો કૉલર ઉંચો કરીને ફરનારા ઘણાની ઉંઘ ઉડી જશે.

(1) નાનો હતો ત્યારે ભાગ્યે જ મન્દીરે ગયો છું. હા, પ્રસાદ ખાવાની લાલચે હોંશે હોંશે મન્દીરમાં ગયો છું ખરો. મહાકાળી ને અમ્બાજીના મન્દીરના પરીસરમાં ખુબ તોફાન કર્યા છે. કીશોરાવસ્થામાંથી યુવાનીના પ્રવેશ સમયે પણ મન્દીરોના પરીસર જ મદદે આવ્યા હતા એય મને આજે યાદ આવે છે. અમારા રેખાબહેન શાહને બજાજ સ્કુટર પર બેસાડીને મહાકાલીના મન્દીરે લાવતો. રેખાબહેન શ્રદ્ધાપુર્વક મન્દીરમાં પ્રવેશતાં, ને હું અશ્રદ્ધાપુર્વક મન્દીર બહાર બેસી રહેતો. ઈશ્વરમાં મને સ્હેજેય શ્રદ્ધા નહોતી; પણ ત્યારેય મેં કદી રેખાબહેનની ઈશ્વર પ્રતીની અપરમ્પાર શ્રદ્ધાની ઠેકડી ઉડાડી નહોતી. આજે મને થાય છે કે એ અર્થમાં ત્યારે પણ હું  રૅશનાલીસ્ટ હતો, ને આજે પણ હું બીજાઓની માન્યતાઓનો વીરોધ કરતો નથી. દરેક પોતે સ્વતન્ત્ર છે એવું હું માનું છું. મને કે બીજાઓને એની સ્વતન્ત્રતા નડતી ન હોય તો માત્ર ઈશ્વરમાં એ વ્યક્તી માને છે એટલે એનો વીરોધ ન કરું. શ્રદ્ધા જ્યારે અન્ધશ્રદ્ધાની સીમામાં પ્રવેશે ત્યારે સર્જાતા પ્રશ્નો વીશે સમજાવું ખરો. પણ એમાંય આક્રમકતા તો નહીં જ.

(2) હું ઘણી વખત મારી માન્યતા વીરુદ્ધ વર્તે, બોલે તો તરત સામો વીરોધ નોંધાવું છું. મારી ઈચ્છા વીરુદ્ધ હું આક્રમક થઈ જાઉં છું. ‘હું જ સાચો’ એ સાબીત કરવાની મને ચડ ઉપડે છે ત્યારે હું મારો જ કક્કો ખરો કરવાની લ્હાયમાં એટલો તો આવેશમાં આવી જાઉં છું કે સારાસારનું મને ભાન રહેતું નથી. ત્યારે હું રૅશનાલીસ્ટ હોતો નથી. કીન્તુ ક્યારેક ક્યારેક સામી વ્યક્તીની માન્યતાઓ વીશે મારી વાત રજુ કરું છું ખરો; પણ એ માટે વીવેકબુદ્ધી વાપરીને મારી જ વાત સાચી એ સાબીત કરવા માટે આક્રમક વલણ અખત્યાર કરતો નથી ત્યારે લાગે છે, હું સાચા અર્થમાં રૅશનાલીસ્ટ છું. દુર્ભાગ્યે આ પ્રકારના પ્રસંગો બહુ ઓછા આવે છે. ત્યારે લાગે પણ છે, રૅશનાલીસ્ટ બનવા મારે ખાસ્સી મહેનત કરવી પડશે.

(૩) ઘણી વખત હું મારા વીશે જ વીચારતો રહું છું. હું જયાં પણ હોઉં ત્યાં ફોક્સમાં, અર્થાત કેન્દ્રમાં તો હું જ હોવો જોઈએ એ માટેના સતત પ્રયાસો કરતો રહું છું. વીવેકબુદ્ધીથી વીચારું તો મને ખબર છે, નીઃસ્વાર્થ કર્મોથી મારી લાઈન તો મારે જ મોટી કરવાની છે. પણ વ્યવહારમાં જ્યારે વર્તુ છું ત્યારે જાણ્યે–અજાણ્યે મારી લીટી મોટી કરવાને બદલે સામી વ્યક્તીની લાઈન નાની કરવાના મરણીયા પ્રયાસ કરતો રહું છું. જાતને રૅશનાલીસ્ટ (?) માનું છું એટલે મારી આ વર્તણુંક રાતે સુવા દેતી નથી. ખોટું કરી રહ્યો છું એ જાણું છું તોય મારી વર્તણુંકમાં બદલાવ લાવી શકતો નથી. એનું દુઃખ મને પીડે છે, એનો સ્ટ્રેસ પણ ખાસ્સો છે. બોલો, અહીં ક્યાં મારું ‘રૅશનાલીસ્ટ’પણું આવ્યું ?

(4) ‘જીહ્વા થકી અસત્ય ન બોલે’ એ સન્દેશ શીર આંખો પર. પણ કાયમ ક્યાં સત્યના પક્ષે રહી શકું છું ? સાચું જાણતો હોવા છતાં ઘણી વખત સદન્તર જુઠ્ઠું બોલું છે ને ઘણી વખત ‘નરો વા કુંજરો વા’ કરું છું. તો ઘણી વખત મેં માની લીધેલા સત્યનો ઝંડો લઈને ફરું છું ત્યારે ભુલી જાઉં છું કે ઘણાં સત્ય સાપેક્ષ પણ હોઈ શકે. તેથી મારું સત્ય બીજાનું સત્ય ન હોઈ શકે અથવા બીજાનું સત્ય મારું ન પણ હોઈ શકે. તો પણ મારા સત્યને સર્વવ્યાપી કરવા હું કાયમ આક્રમકતાથી ધમપછાડા મારતો હોઉં છું. મારા ઘણા ઝઘડા, વીખવાદો સત્ય બીજા પર થોપવાને કારણે છે એ હું જાણું છું, પણ એને જીવનમાં ઉતારવા માટે લાચાર છું. સર્વ સામાન્ય માણસ ખરો, પણ ‘રૅશનાલીસ્ટ નથી થયો તું રે’ એવો ભીતરનો ધીમો ધીમો સાદ મારી શાંતી હરી લે છે.

(5) ભય, ઈર્ષ્યા, અભીમાન, દ્વેષ, ગુસ્સો, મરવા–મારવાની વૃત્તી, જીદ વગેરે નકારાત્મક પણ માનવસહજ લાગણીઓ વીશે વીવેકબુદ્ધીથી વીચારું ત્યારે લાગે કે એનાથી છુટવું જોઈએ. કીન્તુ વ્યવહારમાં કશીક એવી ઘટના બને છે કે આ નકારાત્મક લાગણીઓ હાવી થઈ જાય છે ને માણસમાંથી રાક્ષસમાં ક્યારે મારું રુપાંતરણ થઈ જાય છે એની જ ખબર નથી રહેતી. ‘મન અભીમાન ન આણે રે’, ‘મોહ–માયા વ્યાપે નહીં જેને’, ‘વણ લોભી ને કપટ રહીત છે’, ‘કામ ક્રોધ નીવાર્યા રે’, આ બધું તો ઈચ્છા હોવા છતાંય થઈ શકતું નથી. આ બધી નકારાત્મક લાગણીઓ એક સીમામાં અનુભવાય તો તો ઠીક. એ માનવસહજ છે. ત્યાં સુધી તો રૅશનાલીસ્ટ હોવાની કોઈ શંકા નથી. રૅશનાલીસ્ટ વ્યક્તી પણ માણસ છે, એ કંઈ ભગવાન નથી. કીન્તુ મને ખબર છે અસંખ્ય વખત હું આવેશમાં લાગણીઓ વ્યક્ત કરવામાં અતીરેક કરી બેસું છું, ત્યારે સાચું કહું? મારા રૅશનાલીસ્ટ હોવા પર મને શંકા જાગે છે.

(6) આજે જીવનનો જાણે યુ ટર્ન આવ્યો છે. ભયાનક માંદગી, જીવન અંગે અનીશ્ચીતતા, સ્થગીતતા ને જગત તો દોડતું જ રહે, અસહનીય એકલતા, ભયાનક પીડા, બધું હાથમાંથી છુટી રહ્યું છેની તીવ્ર પીડાદાયક અનુભુતી. ત્યારે શું કરવું જોઈએ? એકલો માણસ ડુબતો હોય ત્યારે સામે જે આવે તે પકડી લે. મરવું નથી ને જીવવું છે એવી ઈચ્છા ધગધગતી હોય ત્યારે ડૉક્ટર્સ ને મેડીકલ સાયન્સ હવે કશું શક્ય નથી એવો જવાબ આપી દે તો શું કરવું જોઈએ? જે થવાનું છે એ થશે જ. એને કોઈ અટકાવી શકે નહીં એવું વીવેકબુદ્ધી કહેતી હોય છતાં આજે તો દુધ–દહીં બન્નેમાં પગ રાખ્યો છે. અર્થાત્ મેડીકલ સાયન્સને શરણે પણ છું, ને અધ્યાત્મ એટલે કે મેડીટેશન, વીઝ્યુલાઈઝેશન, દોરા–ધાગા, મન્ત્ર વગેરે પાસે પણ મારી જીવન પ્રતીની સકારાત્મક્તા ટકી રહે એ માટે શરણે ગયો છું. દરેક જીવનમાં ચમત્કાર ઝંખતો હોય છે, હું પણ ચમત્કારની તીવ્ર ઈચ્છા રાખું છું. જોકે વીવેકબુદ્ધી એવું તો સુચવે જ છે, ચમત્કાર કરવાનો છે મારે જ.

તાત્પર્ય એટલું કે રૅશનાલીસ્ટ કદી અનેક ચહેરાઓ સાથે જીવતો નથી. ઉપરોક્ત બાબતોના જવાબ જો વીવેકબુદ્ધીથી આપું તો મારા દાંભીક બધા ચહેરાઓ ખરી પડે. પણ હું જાણું છું, મને અનેક ચહેરાઓ સાથે જીવવાનું ફાવી ગયું છે. દ્રઢતાપુર્વક એવુંય લાગે છે, આ જન્મમાં તો કદી રૅશનાલીસ્ટ બની શકાય એમ નથી. ને પુનર્જન્મમાં તો હું માનતો નથી. તો એક જ રસ્તો છે જીવું ત્યાં સુધી સાચો રૅશનાલીસ્ટ બનવાનો પ્રયાસ કરું તો ખરો. ચમત્કાર (અન્ધશ્રદ્ધા તરીકે નહીં, પણ ભરપુર શ્રદ્ધાના અર્થમાં) થાય ને સાચી વીવેકબુદ્ધી જાગૃત થાય ને જીવતેજીવત રૅશનાલીસ્ટ તરીકે જાતને જોવાનો લ્હાવો મળે. અશક્ય તો કશું છે જ નહી એવું હું માનું છું. આશા અમર છે, દોસ્તો.

–જનક નાયક

લેખક સમ્પર્ક : શ્રી. જનક નાયક, સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલીની વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ગુજરાત (ભારત) સેલફોન : 98251 12481 ફોન : (0261) 259 7882/ 259 2563  ઈ.મેઈલ :  janaknaik54@gmail.com

ગુજરાતી સાહીત્યના પ્રચાર–પ્રસાર અર્થે શ્રી. જનક નાયક દ્વારા સમ્પાદીત સંવેદન માસીક વર્ષ : 09, અંક : 109, ડીસેમ્બર, 2016 (વાર્ષીક લવાજમ : રુપીયા 180ને બદલે ફક્ત 50/- વીદેશ માટે : 24 ડૉલર અથવા 08 પાઉન્ડ સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલીની વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત  395 001 ફોન : (0261) 259 7882/ 259 2563 ઈમેલ : sahityasangamnjk@gmail.com )ના અંકમાં પ્રકાશીત થયેલો લેખ, અને ગુજરાતમીત્ર, દૈનીક, સુરતની દર્પણપુર્તી (તા. 23 નવેમ્બર, 2016)માં વર્ષોથી પ્રગટ થતી એમની લોકપ્રીય કટાર ‘મનના મઝધારેથી’માંથી, લેખકના, સંવેદનના અને ગુજરાતમીત્રના સૌજન્યથી સાભાર…

Read Full Post »

દુ:ખ નીવારણના ભ્રામક ઉપાયો

–નાથુભાઈ ડોડીયા

ભાગ –બે

23 સપ્ટેમ્બર, 2016ના રોજ દુ:ખ નીવારણના 15 ઉપાયો રજુ કર્યા હતા,

https://govindmaru.wordpress.com/2016/09/23/nathubhai-dodiya-4/

તે પુર્ણ થાય છે. તા. 9/10/2016ના રોજ તેની ‘ઈ.બુક’નો લોકાર્પણ થયે સૌને મોકલીશ.

…હવે આગળ વાંચો…

(16)   ગ્રહોની વીપરીત અસરમાંથી મુક્ત થવા લોકો બ્રાહ્મણ પાસે પૈસા આપીને મન્ત્રજાપ કરાવે છે. ધર્મશાસ્ત્રમાં મન્ત્રનો અર્થ વીચારધારા અને જપનો અર્થ તે વીચારધારાનું ચીન્તન કરી તેનો જીવનમાં અમલ કરવાનો છે. પોપટ રટણની જેમ મન્ત્રજાપ કરવાથી મનની એકાગ્રતા અને શાન્તી જપ કરનારને થાય છે; પણ તે માટે પૈસા આપનારને આ લાભ મળતો નથી. આથી નાણાંને જોરે બીજા પાસે જાપ કરાવવાથી દુ:ખ કેવી રીતે દુર થઈ શકે ? તે વીવેકબુદ્ધી ધરાવનારાએ વીચારવું જોઈએ.

(17)   સમાચારપત્રોમાં રાશીવાર ભવીષ્યવાણીઓ પ્રસીદ્ધ કરવામાં આવે છે. રામ અને રાવણ તથા કૃષ્ણ અને કંસની એક જ રાશી હતી. તેમ છતાં ઈતીહાસની એક જ ક્ષણે એકનો વીજય અને બીજાનો પરાજય થયો. લવ અને કુશ જોડકા ભાઈઓ હતા, આથી તેમની એક જ રાશી હોવી જોઈએ; પણ તેઓનાં નામ ક્રમશ: મેષ અને મીથુન રાશીનાં છે. આ જ સીદ્ધ કરે છે કે રામાયણકાળમાં રાશી આધારીત નામો રાખવાની પરીપાટી ન હતી. જુદાં જુદાં સમાચારપત્રો કે સામયીકોમાં પ્રસીદ્ધ થતા એક જ સમયના રાશીવાર ભવીષ્યનું તુલનાત્મક અધ્યયન કરવામાં આવે તો, તેમાં સ્પષ્ટપણે વીરોધાભાસ જણાશે. તા. 26મી જાન્યુઆરી, 2001ના રોજ ભુજ–કચ્છમાં થયેલા ધરતીકમ્પમાં મૃત્યુ પામેલા, ઈજાગ્રસ્તો કે મકાન–રોજગારી ગુમાવનાર વ્યક્તીઓની યાદીનું અવલોકન કરશો તો તેમાં બારેય રાશીઓની વ્યક્તીઓ જોવામાં આવશે.

(18)  લોકસભાની ચુંટણી પહેલાં શ્રી. નરસીંહરાવ કે શ્રી. દેવગોવડા ભારતના વડાપ્રધાન બનશે એવી રાજકીય આગાહી કોઈ રાજકીય જ્યોતીષે કરી ન હતી; કારણ કે તેઓ લોકસભાની ચુંટણીમાં ઉભા ન હતા તથા વડા પ્રધાનના દાવેદાર ઉમેદવારમાં તેમના નામની ગણતરી જ ન હતી ! આમ છતાં તેઓ ભારતના વડાપ્રધાન થયા હતા.

(19)  હસ્તરેખામાં પતી અને પત્નીની સન્તાનરેખા એક જ સરખી હોવી જોઈએ. પત્નીના હાથમાં ચાર સન્તાન અને પતીના હાથમાં ત્રણ કે પાંચ સન્તાનની રેખા હોય તો તેનો અર્થ શો ? સમાજમાં કંઈ બધા મનુષ્યો વ્યભીચારી નથી.

(20)  આજકાલ તો કુટુમ્બનીયોજન દ્વારા સન્તાનોની સંખ્યા અંગેની ભવીષ્યવાણી નીષ્ફળ બનાવવી સહજ થઈ ગઈ છે.

(21)  ચુંટણીમાં બધા જ ઉમેદવારો શ્રેષ્ઠ મુહુર્ત જોઈને જ પોતાની ઉમેદવારી નોંધાવે છે; પણ ચુંટણીમાં એક જ ઉમેદવાર જીતે છે અને બાકીના બધા પરાજીત થાય છે !

(22)  ફલીત જ્યોતીષ પ્રમાણે એવી માન્યતા છે કે મુળ નક્ષત્રમાં જન્મેલું બાળક, કુળનું નીકન્દન કાઢી નાખે છે. રામચરીતમાનસના રચયીતા ગોસ્વામી તુલસીદાસજીનો જન્મ મુળ નક્ષત્રમાં થયો હતો. તેઓએ પોતાના કુળનું નામ દીપાવ્યું કે ડુબાડ્યું ?

(23)  વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબ ધન્ધો કે ઘરમાં નીષ્ફળતા કે હાની માટે ઓરડાની દીવાલ, પ્રવેશદ્વાર, દાદર કે રસોડાની દીશાઓને જવાબદાર માનવામાં આવે છે અને તેમાંથી મુક્તી મેળવવા હજારો રુપીયા ખર્ચ કરી તેની દીશા ફેરવાવી, પુજા–વીધી કરાવવામાં આવે છે. નવા મકાન કે કારખાના નીર્માણ વખતે વાસ્તુશાસ્ત્રીની સલાહ લઈને દીવાલ, દાદર, પ્રવેશદ્વાર કે રસોડાની દીશાઓ નક્કી કરવામાં આવે છે. આ સન્દર્ભમાં જણાવવાનું કે ઋગ્વેદના સાતમા મંડળના 54 અને 55 તથા અથર્વવેદના નવમા મંડળના સાતમા સુક્તમાં ભવનનીર્માણ અંગેનો ઉપદેશ છે. દયાનન્દ સરસ્વતીએ સંસ્કારવીધીમાં ગૃહનીર્માણ અને ગૃહપ્રવેશ વીધીમાં વેદ અને પારસ્કર ગુહ્યસુત્રોના મન્ત્રો ઉદ્ ધૃત કરીને પ્રવેશદ્વાર, બારી–બારણાંની દીશાઓ તથા જુદી જુદી કામગીરી માટે જુદા જુદા ઓરડાઓ રાખવા અંગે, હવાની અવરજવર અને સુર્યપ્રકાશને ધ્યાનમાં રાખીને માર્ગદર્શન આપવામાં આવેલું, જેથી ભવનની મજબુતાઈ અને ગૃહસ્થીઓની તન્દુરસ્તી સારી રીતે જળવાય. બીજું, મનુષ્યનાં સુખ–દુ:ખનો આધાર તેમનું કર્મ છે, મકાનની દીવાલ, પ્રવેશદ્વાર કે રસોડાની દીશા નહીં.

(24)  કેટલાક અધીકારીઓ બદલી, બઢતી કે તપાસની કાર્યવાહીમાંથી નીર્દોષ બચવા જ્યોતીષના શરણે જાય છે. તેઓની સુચના મુજબ પોતાના ટેબલ–ખુરશીની દીશામાં પરીવર્તન કરે છે. વહીવટી દૃષ્ટીએ મુલાકાતીઓ સામેથી પ્રવેશ કરે તે શ્રેષ્ઠ બેઠકવ્યવસ્થા છે. આમ છતાં કોઈવાર અધીકારીઓ જ્યોતીષીની સલાહ મુજબ પીઠ પાછળથી મુલાકાતીઓ પ્રવેશે એવી બેઠકવ્યવસ્થા રાખે છે. ખરેખર તો વહીવટની સફળતાનો આધાર કાર્યક્ષમતા અને નીષ્પક્ષતા છે, ટેબલ–ખુરશીની દીશા નહીં.

(25)  અજ્ઞાની લોકો વૈદકશાસ્ત્ર અને પદાર્થવીજ્ઞાનના સત્ય જ્ઞાનના અભાવે સન્નીપાત, જ્વર, વગેરે શારીરીક અને ઉન્માદ જેવા માનસરોગોને ભુત–પ્રેતની અસર માની તેના નીવારણ માટે ભુવા–તાન્ત્રીકના શરણે જાય છે. ખરેખર તો આ દુનીયામાં ભુત–પ્રેત નામની યોની જ અસ્તીત્વમાં નથી ! જીવાત્મા પોતાનાં કર્મ મુજબ પુનર્જન્મ કે મુક્તી તરત જ મેળવતો હોવાથી તેને ભટકવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ ઉપસ્થીત થતો નથી.

(26)  મનુષ્ય રોગ દુર કરવા, દેવામાંથી મુક્ત થવા, રોજગારી બદલી કે બઢતી મેળવવા, ચોરાયેલી કે ખોવાયેલી વસ્તુઓ પરત મેળવવા, સગપણ–લગ્ન જલદી થાય વગેરે માટે વીવીધ પ્રકારની બાધા–માનતાઓ–વ્રત રાખે છે અથવા મન્ત્રેલું પાણી, ભસ્મ, માંદળીયાંનો ઉપયોગ કરે છે. આ સન્દર્ભમાં રામાયણ આપણને આદર્શ માર્ગદર્શન આપે છે. શ્રીરામે સ્વયંવરમાં સીતાને પ્રાપ્ત કરવા કે સીતાજીને શોધવા પુરુષાર્થ કરેલો; પણ કોઈ બાધા–માનતા કે વ્રત રાખેલાં નહોતાં તથા કોઈ જ્યોતીષીનો સમ્પર્ક પણ સાધેલો નહીં. બીજું, લક્ષ્મણની મુર્છા દુર કરવા મન્ત્રેલું પાણી, માંદળીયાં કે બાધા–માનતા–વ્રત રાખવાને બદલે વૈદ્યરાજને બોલાવી તેની સારવાર કરી હતી.

(27)  આપણે લગ્ન વગેરે શુભપ્રસંગો મુહુર્ત જોવડાવીને રાખીએ છીએ. લગ્નની મોસમમાં ઉત્તમ મુહુર્તના દીવસે ગાડી–બસમાં અતીભીડ, વાડી, ગોરમહારાજ કે રસોયાની અછત વગેરેનો અનુભવ કરીએ છીએ. ખરેખર તો મુહુર્ત સમયના માપનું એક સાધન છે. એક દીવસમાં 30 મુહુર્ત આવે છે. એટલે એક મુહુર્તનો સમય 48 મીનીટનો છે. શુક્રનીતીમાં રાજાની દીનચર્યાના વર્ણનમાં મુહુર્તનો, સમયના એક માપ તરીકે ઉલ્લેખ છે. કાળ(સમય) જડ, નીષ્ક્રીય અને નીત્ય છે. તે અનન્ત, અનાદી સર્વત્ર અને સર્વદા એક સમાન જ રહે છે. કોઈ કાર્યની સફળતા કે નીષ્ફળતા માટે તે નીમીત્ત નથી. નીતીકારોએ સ્પષ્ટ ઘોષણા કરી છે – ‘શુભસ્ય શીઘ્રમ્’ (શુભકાર્ય તરત કરો) અને ‘આલસ્યાદમૃતં વીષમ્’ (ઢીલ કરવામાં અમૃત પણ ઝેર બને છે).

(28)  પીતૃઓના ઉદ્ધાર માટે લાખ–બે લાખ રુપીયાનો ખર્ચ કરી ભાગવત સપ્તાહ બેસાડવામાં આવે છે અને તેમાં સગા–સમ્બન્ધી, મીત્રોને આમન્ત્રણ આપવામાં આવે છે. ઈશ્વરી ન્યાયવ્યવસ્થા અને કર્મના સીદ્ધાન્ત મુજબ, મૃત્યુ પામેલા દરેક પીતૃઓ એટલે કે વડીલોને, તેમના કર્મ મુજબ પુનર્જન્મ કે મુક્તી તરત જ મળે છે. આથી ભાગવત સપ્તાહ દ્વારા મૃત્યુ પામેલ પીતૃઓનો ઉદ્ધાર કેવી રીતે સંભવીત થઈ શકે ? આવી જ રીતે પૈસાના જોરે મુક્તી મળતી હોય તો ધનવાનોના પીતૃઓ સ્વર્ગમાં જાય અને ગરીબોના પીતૃઓ નરકમાં અટવાયા કરે !

(29)  યુવાન પુત્રનું અવસાન થાય તો તેના ઉદ્ધાર માટે અને તે વડીલોને નડતરરુપ ન થાય એ હેતુથી લીલ પરણાવવાની વીધી કરવામાં આવે છે. આ લીલમાં ગાય–વાછરડાને પરણાવવાની વીધી કરવામાં આવે છે. આ વીધીનો મુખ્ય હેતુ અવસાન પામેલા પુત્રની લગ્નની અભીલાષા પુરી કરવાનો છે, જેથી તેના આત્માની તૃપ્તી થાય. કર્મના સીદ્ધાન્ત સાથે આ વીધી સુસંગત નથી; કારણ કે મૃત્યુ પામેલા યુવાનને તો તેના કર્મ મુજબ બીજો જન્મ મળી ગયો છે. બીજું, મા–બાપના ભવીષ્યના આધાર સ્તમ્ભે આ દુનીયામાંથી વીદાય લીધી હોય તે સમયે લીલ પરણાવવાની વીધી દ્વારા તેની ઉપર બીજો આર્થીક બોજો નાખવો કેટલો વાજબી છે ? ત્રીજું, ઘણી વખત અવસાન પામેલા યુવકની ઈચ્છા ઉચ્ચ અભ્યાસની હોય, લગ્નની નહીં; તેને માટે ગાય–વાછરડાનાં લગ્નના નાટકને બદલે અભ્યાસનું નાટક વધુ વાજબી છે. ચોથું, ગાય અને વાછરડાનો સમ્બન્ધ મા–દીકરાનો છે જે સમાજમાં સૌથી પવીત્ર સમ્બન્ધ છે; તેને પરણાવવાનું નાટક કેટલું ઉચીત છે ?

(30)  ઘણી વખત પીતૃઓની અતૃપ્તી કે નડતરને દુ:ખનું કારણ માનવામાં આવે છે અને તેના નીવારણ માટે નારાયણબલીનો વીધી કરવામાં આવે છે. છોરું કછોરું થાય; પણ માવતર કમાવતર ન થાય. જે પીતૃઓ અગાઉ અવસાન પામ્યા છે, તે પોતાના કર્મ અને ઈશ્વરી ન્યાયવ્યવસ્થા મુજબ બીજો જન્મ કે મુક્તી પામ્યા હશે જ. આથી તેઓ પોતાનાં સન્તાનને નડતરરુપ થાય તે વાત ધર્મશાસ્ત્ર કે તર્કના આધારે સંભવીત નથી. મહર્ષી દયાનન્દ સરસ્વતીએ જન્મપત્રીકા, ભુત–પ્રેત, મુહુર્ત વગેરે અન્ધશ્રદ્ધા અંગે સત્યાર્થ પ્રકાશના બીજા અને અગીયારમાં સમુલ્લાસમાં સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન આપેલ છે, જેનું જીજ્ઞાસુઓએ અધ્યયન કરવું.

નાના નાના મચ્છરો કરતાં જંગલી વાઘ–સીંહ ભયંકર પ્રાણીઓ છે અને મનુષ્યો તેનાથી વધુ ડરે છે. પણ વાઘ–સીંહથી મરનારની સંખ્યા નહીંવત્ હોય છે; જ્યારે નાનકડા મચ્છરોથી ફેલાતા મલેરીયાથી વધુ મનુષ્યો મૃત્યુને ભેટે છે. આવી જ રીતે  ફલીત જ્યોતીષ, પીતૃદોષ, ભુત–પ્રેત વગેરે નાનકડી અન્ધશ્રદ્ધા જણાય છે; પણ ઉંડાણપુર્વક ચીન્તન–મનન કરીશું તો સમજાશે કે આ અન્ધશ્રદ્ધા શારીરીક, આર્થીક, સામાજીક કે રાષ્ટ્રીય રીતે વ્યક્તી અને સમાજને અતીનુકસાનકર્તા છે. આજે તો આ અન્ધશ્રદ્ધાને વૈજ્ઞાનીકતાનો ઓપ આપી એનો બચાવ કરવામાં આવે છે ! આશ્ચર્ય તો એ વાતનું છે કે મોટા ભાગના ધર્માચાર્યો અને ધર્મધુરન્ધરો આ ફલીત જ્યોતીષ, પીતૃદોષ કે ભુત–પ્રેતની અન્ધશ્રદ્ધા નીવારણ માટે કોઈ વીશેષ પ્રયત્ન જ કરતા નથી !

છેલ્લે, શીક્ષીત અને આર્થીક રીતે સમૃદ્ધ મીત્રોને વીનન્તી છે કે, પોતાની શક્તી મુજબ ઉપર્યુક્ત અન્ધશ્રદ્ધા નીવારણ માટે પ્રયત્ન કરે.

આ નાનકડી પુસ્તીકા પ્રકાશનનો કૉપી રાઈટ જનતા જનાર્દનને આપવામાં પણ આવે છે. કોઈપણ વ્યક્તી કે સંસ્થા આ પુસ્તીકાને છપાવી કે ઝેરોક્ષ કરાવી તેનું વીતરણ કરી શકે છે.

નાથુભાઈ ડોડીયા

સાચા, નીષ્ઠાવન્ત આર્યસમાજી શ્રી. નાથુભાઈ ડોડીયાએ સમાજસુધારા તથા ધર્મસુધારાના ક્રાન્તીકારી કાર્ય અન્તર્ગત 66 જેટલાં પુસ્તકોની 6,66,000 પ્રત પ્રકાશીત કરી છે. આ દુ:ખ નીવારણના ભ્રામક ઉપાયો (સુધારેલું સંસ્કરણ : ફેબ્રુઆરી, 2016, પૃષ્ઠસંખ્યા : 16, મુલ્ય : એકસો પ્રતના 200/-) નામે આ નાનકડી પુસ્તીકાની 1,00,000 પ્રત પ્રકાશીત કરી છે. તેઓના આ પુરુષાર્થ બદલ અઢળક અભીનન્દન…

પ્રચાર–પ્રસાર અર્થે ‘અભીવ્યક્તી’ને દુ:ખ નીવારણના ભ્રામક ઉપાયોપુસ્તીકાઓ ભેટ મોકલવા માટે આભાર. આ જ પુસ્તીકાનાં પાન 16થી 30 ઉપરથી ઉપરોક્ત 15 મુદ્દાઓ લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રી (આર્યસમાજ, નવા ડેરા, ભરુચ – 392 001)ના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસંપર્ક : શ્રી. નાથુભાઈ કેશવલાલ ડોડીયા‘સીદ્ધાર્થ’, મન્દીરવાળી ગલીમાં, જ્યોતીનગર, ગોદાવરી પાર્ક પાસે, મક્તમપુર–ઝાડેશ્વર રોડ, ભરુચ – 392 001 ફોન : (02642) 225671 સેલફોન : 99988 07256

અભીવ્યક્તી.બુક્સ વીશે :

રોજેરોજ ગુજરાતી સાહીત્યનો રસથાળ પીરસતી અનોખી ‘અક્ષરનાદ’ http://aksharnaad.com/downloads  વેબસાઈટ પર અને ગુજરાતી–ભાષાનું જતન અને સંવર્ધન માટે સતત સક્રીય વેબસાઈટ લેક્સિકોન http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/ પર પણ મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગની તમામ ‘ઈ.બુક્સ’ મુકવામાં આવી છે. સૌ વાચક બંધુઓને ત્યાં પણ આ સુવીધા ઉપલબ્ધ થઈ છે. તો ત્યાંથી તે ડાઉનલોડ કરી લેવા વીનન્તી છે.

નવી દૃષ્ટીનવા વીચાર,  નવું ચીન્તન ગમે છે ?  તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત સાવધાની રાખીશ..

 રૅશનલવાચનયાત્રામાં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા અભીવ્યક્તી બ્લોગના હોમપેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ કો. ઓ. હા. સોસાયટી, નવસારી કૃષી યુનીવર્સીટીના પહેલા દરવાજા સામે, એરુ ચાર રસ્તા, પોસ્ટ : એરુ એ. સી. – 396 450 જીલ્લો : નવસારી. સેલફોન : 9537 88 00 66 .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 30/09/2016

 

Read Full Post »

દુ:ખ નીવારણના ભ્રામક ઉપાયો

–નાથુભાઈ ડોડીયા

દરેક મનુષ્યના જીવનમાં સુખ અને દુ:ખ બન્ને દૃષ્ટીગોચર થાય છે. તેને સુખ પ્રાપ્તીની ઈચ્છા અને દુ:ખ પ્રત્યે દ્વેષ હોય છે. આ દુ:ખ દુર કરવા અને સુખ પ્રાપ્ત કરવા એ જ્ઞાનપુર્વક પ્રયત્ન કરે છે. એટલે કે દુ:ખ પ્રાપ્તીનું કારણ શોધી તેને દુર કરવાના ઉપાય કરે છે. આજે મોટે ભાગે શીક્ષીત અને પૈસાદાર મનુષ્યો અભીલાષા રાખે છે કે કોઈ પણ ખર્ચે જીવનમાંથી દુ:ખ દુર થઈ સુખ પ્રાપ્ત થવું જોઈએ. વીશેષમાં શારીરીક, આર્થીક કે સામાજીક દુ:ખોથી સતત પીડાતા લોકો પોતાના દુ:ખના નીવારણ માટે જ્યોતીષો અને કર્મકાંડ કરાવનારને શરણે જાય છે, અને તેઓ દુ:ખનું કારણ ગ્રહો અને પીતૃઓનું નડતર બતાવી તે દુર કરવાનો વીધી બતાવે છે. આ વીધીમાં સારો એવો ખર્ચ કરી દુ:ખ દુર કરવા પ્રયત્ન કરે છે. જ્યારે મનુષ્યને દુ:ખ દુર થવાનો આભાસ ઉભો થાય છે અથવા દુ:ખનો સમયપુરો થવાથી દુ:ખ દુર થઈ સુખ પ્રાપ્ત થાય છે ત્યારે જ્યોતીષીઓ કે કર્મકાંડ કરાવનાર તેને પોતાની વીદ્યાની સફળતા બતાવે છે. પણ જ્યારે તેઓ આમાં નીષ્ફળ જાય છે ત્યારે કહે છે કે અમે તો અમારી શક્તી મુજબ પ્રયત્નો કર્યા પણ ઈશ્વરની ન્યાયવ્યવસ્થા, કર્મના અટલ સીદ્ધાન્ત અથવા તમારા નસીબમાં આ દુ:ખ ભોગવવાનું જ લખાયેલ હશે તેથી તેનું નીવારણ થયું નથી.

આ સન્દર્ભમાં નીચે થોડાક મુદ્દાઓ રજુ કરવામાં આવે છે તેને ધર્મગ્રંથો, તર્ક, વીવેકબુદ્ધી અને વૈજ્ઞાનીક અભીગમના આધારે ચકાસી ફલીત જ્યોતીષ અને પીતૃદોષ નીવારણ અંગે કરવામાં આવતો વીધી કેટલો વાજબી છે તેનો સ્વયં નીર્ણય કરવા વીનન્તી છે :

(01)   જ્યોતીષ શાસ્ત્રમાં જે નવ ગ્રહોનો ઉલ્લેખ છે, એમાં ચાર તો ગ્રહ જ નથી. સુર્ય ગ્રહ નહીં પણ નક્ષત્ર છે, ચન્દ્ર ઉપગ્રહ છે, ગ્રહ નહીં, રાહુ અને કેતુ આકાશમાં સ્થીત પદાર્થો નથી. ચન્દ્રવૃત્ત અને ક્રાન્તીવૃત્ત જે સ્થાને એક બીજાને સ્પર્શ કરતા જણાય છે એ જ રાહુ અને કેતુ તરીકે ઓળખાય છે. જે બીન્દુને સ્પર્શ કરીને ઉત્તરમાં જાય છે તે છે રાહુ અને જે ક્રાન્તીવૃત્તથી દક્ષીણમાં જાય છે તે છે કેતુ. આમ આ ચારેય સુર્ય, ચન્દ્ર, રાહુ અને કેતુ ખગોળશાસ્ત્રની દૃષ્ટીએ ગ્રહો જ નથી. બીજી બાજુ પૃથ્વી એક ગ્રહ છે જે સૌથી વધારે મનુષ્ય જીવનને અસર કરે છે તેનો આ નવ ગ્રહમાં સમાવેશ જ નથી.

(02)   આ પૃથ્વીની જેમ સુર્ય, ચન્દ્ર, મંગળ, શની વગેરે ગ્રહો જડ છે. તેમાં જ્ઞાન આદી ગુણો નથી. તાપ, પ્રકાશ અને આકર્ષણ સીવાય તેઓ કંઈ કરી શકતા નથી. સુર્યની દૃષ્ટીએ છગનલાલ અને મગનલાલમાં કોઈ ભેદ નથી. તો પછી આ ગ્રહોચેતન જીવની માફક ગુસ્સે કે પ્રસન્ન થઈને અમુક વ્યક્તીને દુ:ખ કે સુખ આપે છે એ વાત કઈ રીત સંભવીત છે ?

(03)   જન્મપત્રીકામાં સાતમું સ્થાન ભાર્યા એટલે કે પત્ની માટેનું છે. આ સ્થાનમાં આવતા જુદા જુદા ગ્રહોના ફળ જ્યોતીષશાસ્ત્રના ગ્રંથોમાં બતાવેલ છે. હવે હનુમાનજી, ભીષ્મ પીતામહ, આદી શંકરાચાર્ય, દયાનન્દ સરસ્વતી, સ્વામી વીવેકાનન્દ જેવા આજીવન બ્રહ્મચારીઓ કે લગ્ન પુર્વે જ મૃત્યુ પામતા મનુષ્યો માટે આ સાતમાં સ્થાનમાં આવતા ગ્રહોના ફળોનો કયો હેતુ સરે છે?

(04)   જન્મકુંડળીના ત્રીજા સ્થાનમાં ભાઈ–બહેનોના સમ્બન્ધ બતાવવામાં આવે છે. પાંચ ભાઈઓ અને પાંચ બહેનો હોય તો એ બધાની જન્મકુંડળીઓમાં ત્રીજા સ્થાનમાં એક સરખા ગ્રહો હોવા જોઈએ. પરન્તુ શું આ સંભવ છે ?

(05)   જન્મકુંડળીના પ્રથમ સ્થાનમાં બાળકના શરીરના રંગ અર્થાત્ વાન બતાવે છે. સૌ જાણે છે કે ભારતીયો ઘઉંવર્ણા, યુરોપીયનો ગોરા અને હબસીઓ કાળા હોય છે. આ ભેદ ભૌગોલીક પરીસ્થીતીઓને લીધે હોય છે. તો પછી આ પ્રથમ સ્થાનનું પ્રયોજન શું ?

(06)   જન્મકુંડળી જન્મની ચોક્કસ તારીખ, કલાક અને મીનીટના આધારે બનાવવામાં આવે છે. આશરે એકસો બાળકોનો જન્મ એક જ મીનીટમાં થાય છે, આથી એકસો જન્મકુંડળી એક જ પ્રકારની બને છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે આ બધાના જીવન એક સરખાં જોવા મળે છે ? અરે ! બે મનુષ્યનાં જીવન પણ તદ્દન એક સરખાં જોવા મળતાં નથી.

(07)   જે સમાજોમાં જન્મકુંડળીઓ મેળવીને લગ્ન કરવામાં આવે છે તેમાં શું વીધવા કે વીધુરો નથી જોવા મળતા ? પતી–પત્નીમાં શું વીખવાદ જોવામાં નથી આવતો ? શું આ લગ્નો નીષ્ફળ નથી જતા ? ન્યાયકારી પરમપીતા પરમાત્મા સર્વ જીવોનો કર્મફળ દાતા છે, એ સરળ સત્યમાં આપણને શ્રદ્ધા રતીભાર ન હોવાથી આપણે જ્યોતીષો દ્વારા ઈશ્વરીય ન્યાય વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવાની નીરર્થક નાસ્તીકતા ભરેલી ચેષ્ટાઓ કરીએ છીએ. જો કર્મફળ ઈશ્વરને આધીન છે તો પછી કૃત કર્મોનાં સારાં–નરસાં પરીણામોથી બચવું શું સંભવ છે ? આજે સમાજમાં જન્મકુંડળી મેળવીને લગ્ન કરવાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે તો પછી છુટાછેડાનું પ્રમાણ કેમ વધતું જાય છે ?

(08)   રામાયણમાં સીતા–ઉર્મીલા વગેરેનાં અને મહાભારતમાં દ્રૌપદી–રુક્ષમણીનાં લગ્ન જન્મકુંડળી મેળવીને કરવામાં આવેલ હતાં એવો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. મનુસ્મૃતીમાં શારીરીક, આત્મીક અને માનસીક ગુણ, કર્મ અને સ્વભાવને આધારે વીવાહ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. અહીં જન્મકુંડળી મેળવીને લગ્ન કરવાનો કોઈ ઉલ્લેખ જ નથી. મનુસ્મૃતીના 9/258 થી 9/260 શ્લોકમાં તમને પુત્ર થશે કે ધન પ્રાપ્ત થશે વગેરે માંગલીક વાતો કહીને ધન લુંટનારા, હાથ વગેરે જોઈને ભવીષ્ય બતાવીને ધન ઠગનારા વગેરેને લોકકંટક એટલે કે પ્રજાઓને દુ:ખ આપનાર ચોર કહેવામાં આવેલ છે.

(09)   જન્મકુંડળીમાં આવેલ રાહુ–કેતુ ગ્રહોની વીપરીત અસરમાંથી મુક્તી મેળવવા કાળસર્પ વીધી કરાવવામાં આવે છે. ખરેખર તો બ્રહ્માંડમાં રાહુ–કેતુ નામના ગ્રહોનું અસ્તીત્વ જ નથી, એ કાલ્પનીક ગ્રહો છે. તો તે મનુષ્યના કર્મને કેવી રીતે અસર કરે ? એ શીક્ષીતોએ વીચારવું જોઈએ.

(10)   જન્મકુંડળીમાં નવ ગ્રહને બાર સ્થાનમાં વીવીધ રીતે ગોઠવતા વીવીધ પ્રકારની એક કરોડથી વધુ જન્મકુંડળી બની શકતી નથી. દુનીયાની વસતી છ અબજની છે એટલે કે ઓછામાં ઓછા છસો મનુષ્યોની જન્મકુંડળી એક સરખી બને. જ્યારે વાસ્તવીક જગતમાં બે મનુષ્યોનું જીવન પણ એક સરખું હોતું નથી.

(11)   શરીર અને જીવાત્માનો સંયોગ જન્મ અને વીયોગ મૃત્યુ છે. આથી જન્મનો સાચો સમય બાળક માતાના પેટમાંથી બહાર આવે તે ડીલીવરીનો સમય નહીં પણ નવ માસ અગાઉ કરેલ ગર્ભાધાન છે. શાસ્ત્રકારોએ સોળ સંસ્કારમાં પ્રથમ ત્રણ સંસ્કાર– ગર્ભાધાન, પુસંવન અને સીમન્તોનયનની વ્યવસ્થા ડીલીવરી પહેલા આપી છે. લૌકીક ભાષામાં પણ બાળક જ્યારે માતાના પેટમાં હોય છે ત્યારે તેને આપણે ‘બેજીવસોતી’ કહીએ છીએ. આથી સાચી જન્મકુંડળી ડીલીવરીના સમયના આધારને બદલે ગર્ભાધાનના સમયના આધારે બનાવવી જોઈએ. બીજું ડૉક્ટર દવા કે સીઝેરીઅનના આધારે ડીલીવરીનો સમય વહેલો કે મોડો કરી શકે છે અને તે દ્વારા તમારી જન્મકુંડળીમાં ફેરફાર કરી શકે છે. ત્રીજું જન્મકુંડળી વર્ષ, માસ, તીથી, કલાક, મીનીટ અને સેકન્ડના આધારે બનાવવામાં આવે છે. બાળકના જન્મનો ચોક્કસ સમય એટલે સેકન્ડ, ડૉક્ટર, નર્સ, દવાખાનાની ઘડીયાળ તથા સગાસમ્બન્ધીની ઘડીયાળ જુદો જુદો બતાવે છે કારણ કે કોઈ ઘડીયાળમાં સેકન્ડ કાંટો મેળવતું જ નથી.

(12)   લોકોને જે ગ્રહ નડતા હોય તે ગ્રહની વીંટી મન્ત્રાવીને પહેરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ વીંટીનો નંગ પાછો આંગળીને અડવો જોઈએ તો જ તેની અસર થાય તથા કાર્ય પુરું થયા પછી આ નંગ નદીમાં પધરાવી દેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આપણે લોકોને મોટે ભાગે ગ્રહોના નડતર દુર કરવા મન્ત્રાવીને શની, મંગળ, ચન્દ્ર, ગુરુ વગેરે ગ્રહોના નંગની વીંટી પહેરતા જોઈએ છીએ, પણ શુક્રના ગ્રહની વીંટી ભાગ્યે જ પહેરતા જોઈએ છીએ. શુક્રના ગ્રહનો નંગ હીરો છે. આંગળી અડે એવી રીતે હીરાની વીંટી પહેરવી હોય તો આશરે એક બે લાખની કીંમતના હીરાની જરુર પડે અને કાર્ય પુરું થયા પછી આ હીરો પાછો નદીમાં પધરાવી દેવાનો હોય તો આવી હીરાની વીંટી પહેરવાની કોણ સલાહ આપે ? અને કોણ આ સલાહનું પાલન કરે ? નંગની કીંમત સાંભળીને જ ગ્રહોનું નડતર દુર થઈ જાય. આજે કેટલાક અસલી હીરાને બદલે નકલી હીરો (અમેરીકન ડાયમંડ) પહેરે છે તે કેવી રીતે લાભ આપી શકે ? બીજું ગ્રહો, ગ્રહોના નંગ તથા કર્મ અને કર્મફળને શું સમ્બન્ધ ? શું ગ્રહોના નંગ તમારા કર્મ કે કર્મફળમાં સુધારો કરવાની વાત વૈજ્ઞાનીક કે તર્કની દૃષ્ટીએ સંભવીત છે ?

(13)   કમ્પ્યુટરમાં નામ, જન્મ તારીખ, જન્મસમય અને જન્મસ્થળની ડાટા એન્ટ્રી કરવાથી લગ્નજીવન, આરોગ્ય, ધન્ધા–રોજગાર વગેરે જુદા જુદા વીષયો ઉપર ભવીષ્યકથનનો અહેવાલ પ્રાપ્ત થાય છે. સાધારણ રીતે કમ્પ્યુટર ઉપર 15 થી 20 જુદા જુદા વીષય ઉપર ભવીષ્યકથન પ્રાપ્ત થાય છે. આપણે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામની અન્દર જઈને જોઈશું તો દરેક વીષયોમાં વધુમાં વધુ 200 વીકલ્પો જોવામાં આવશે. ગણીતના નીયમો એટલે કે પરમુટેશન(Permutation) અને કોમ્બીનેશન(Combination)ના આધારે ગણતરી કરીશું તો કમ્પ્યુટરમાંથી ભવીષ્યકથનની 20 લાખથી વધુ વીવીધતા પ્રાપ્ત કરી શકીશું નહીં. આજે દુનીયાની વસ્તી છ અબજની છે એટલે 3,000 મનુષ્યનું ભવીષ્યકથન એક પ્રકારનું હશે. જ્યારે વાસ્તવીક જીવનમાં તો બે વ્યક્તીનું પણ જીવન એક સરખું હોતું નથી.

(14)   જન્મકુંડળી, હસ્તરેખા વગેરેના આધારે મનુષ્યના આયુષ્યનું ભાવીકથન કરવામાં આવે છે. બીજું આયુષ્ય નીશ્વીત છે અને પાંચમની છઠ્ઠ થવાની નથી. વીધીના લેખ કોઈ મેખ કરી શકતું નથી. આ સમ્બન્ધમાં જણાવવાનું કે આયુષ્ય નક્કી હોય અને વીધીના લેખ કોઈ મેખ કરી શકતું ન હોય તો વેદાદી ધર્મશાસ્ત્રોની ‘શતમ્ જીવેમ શરદ:’, ‘સો વર્ષ જીવો’ વગેરે પ્રાર્થનાઓ તથા આયુર્વેદ શાસ્ત્રનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી. આયુષ્યને નીશ્ચીત માનનારે મૃત્યુના ભયથી બચવા ઈશ્વરને પ્રાર્થના કે ડૉક્ટરને શરણે ન જવું જોઈએ. આ છતાં વ્યવહારમાં બધાં જ મૃત્યુમાંથી બચવા પુરુષાર્થ કરે છે. આજ સીદ્ધ કરે છે કે તેઓનો અન્તરાત્મા આયુષ્યને નીશ્ચીત માનતો નથી.

(15)   નવ ગ્રહો માટે જે વેદમન્ત્રો બતાવવામાં આવે છે તેનો સાચો અર્થ જોતાં સમજાય છે કે તેને ગ્રહ સાથે સહેજ પણ સમ્બન્ધ નથી. તો પછી તેના જપ દ્વારા ગ્રહશાંતીની વાત કેવી રીતે સંભવીત બની શકે ?

શની માટે નીચેનો વેદમન્ત્ર બતાવવામાં આવે છે.

શન્નો દેવીરભીષ્ટ્ય આપો ભવન્તુ પીતયે ।

શંયોરભી સ્રવન્તુ ન: ।।

–યજુર્વેદ, 36/12

અર્થાત્ ઈશ્વર બધાને પ્રકાશ અને આનન્દ આપનાર તથા સર્વવ્યાપક છે, તે ઈષ્ટ આનન્દ અને પરમાનન્દની પ્રાપ્તી માટે તથા અમને સુખી કરવાને માટે કલ્યાણકારી થાવ. તે ઈશ્વર અમારી ઉપર ચારે બાજુએથી સુખની વર્ષા કરો.

આ મન્ત્રમાં ‘શની’ શબ્દનું નામ નીશાન નથી. પણ શં અને ન: બે જુદા જુદા શબ્દો જોઈને શનીના ગ્રહની કલ્પના કરી લેવામાં આવી છે.

આવી જ રીતે નવ ગ્રહોના વેદમન્ત્રોને નવ ગ્રહ સાથે કોઈ સમ્બન્ધ નથી. આ નવ ગ્રહોના વેદમન્ત્રોની સમીક્ષા મહર્ષી દયાનન્દ સરસ્વતી રચીત ‘ઋગ્વેદાદી ભાષ્ય ભુમીકા’માં આપી છે જે જીજ્ઞાસુને જોવા સલાહ છે.

(ક્રમશ:)

નાથુભાઈ ડોડીયા

સાચા, નીષ્ઠાવંત આર્યસમાજી શ્રી. નાથુભાઈ ડોડીયાએ સમાજસુધારા તથા ધર્મસુધારાના ક્રાન્તીકારી કાર્ય અન્તર્ગત 66 જેટલાં પુસ્તકોની 6,66,000 પ્રત પ્રકાશીત કરી શક્યા છે. આ દુ:ખ નીવારણના ભ્રામક ઉપાયો (સુધારેલ સંસ્કરણ : ફેબ્રુઆરી, 2016, પૃષ્ઠસંખ્યા : 16, મુલ્ય : એકસો પ્રતના 200/-) નામે આ નાનકડી પુસ્તીકાની 1,00,000 પ્રત પ્રકાશીત કરી છે. તેઓના આ પુરુષાર્થ બદલ અઢળક અભીનન્દન…

પ્રચાર–પ્રસાર અર્થે ‘અભીવ્યક્તી’ને દુ:ખ નીવારણના ભ્રામક ઉપાયો પુસ્તીકાઓ ભેટ મોકલવા માટે આભાર. આ જ પુસ્તીકાનાં પાન 1 થી 9 ઉપરથી ઉપરોક્ત 15 મુદ્દાઓ લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રી (આર્યસમાજ, નવા ડેરા, ભરુચ – 392 001)ના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસંપર્ક : શ્રી. નાથુભાઈ કેશવલાલ ડોડીયા, ‘સીદ્ધાર્થ’, મન્દીરવાળી ગલીમાં, જ્યોતીનગર, ગોદાવરી પાર્ક પાસે, મક્તમપુર–ઝાડેશ્વર રોડ, ભરુચ – 392 001 ફોન : (02642) 225671 સેલફોન : 99988 07256

અભીવ્યક્તી.બુક્સ વીશે :

રોજેરોજ ગુજરાતી સાહીત્યનો રસથાળ પીરસતી અનોખી ‘અક્ષરનાદ’ http://aksharnaad.com/downloads  વેબસાઈટ પર અને ગુજરાતી–ભાષાનું જતન અને સંવર્ધન માટે સતત સક્રીય વેબસાઈટ લેક્સિકોન http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/  પર પણ મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગની તમામ ‘ઈ.બુક્સ’ મુકવામાં આવી છે. સૌ વાચક બંધુઓને ત્યાં પણ આ સુવીધા ઉપલબ્ધ થઈ છે. તો ત્યાંથી તે ડાઉનલોડ કરી લેવા વીનન્તી છે.

નવી દૃષ્ટી નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત સાવધાની રાખીશ..

 રૅશનલવાચનયાત્રામાં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા અભીવ્યક્તી બ્લોગના હોમપેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ કો. ઓ. હા. સોસાયટી, નવસારી કૃષી યુનીવર્સીટીના પહેલા દરવાજા સામે, એરુ ચાર રસ્તા, નવસારી. પોસ્ટ : એરુ એ. સી. – 396 450 જીલ્લો : નવસારી. સેલફોન : 9537  88 66 00  .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 23/09/2016

 

Read Full Post »

Ganesh Visarjanસુધારાની શરુઆત 

એક ઉત્સવની ખેદજનક અવસ્થા

–હીમાંશી શેલત

જો ભારે હૈયે વીદાય આપી, આંખો ભીની થઈ ગઈ અને આવતે વર્ષે વહેલા પધારજોનાં નીમન્ત્રણો પણ અપાયાં. એમના પ્રત્યેના આપણા ભક્તીભાવમાં અને પ્રેમમાં કશી ઓટ નથી એટલું સાબીત થઈ ગયું. આપણે એમને વાજતેગાજતે લાવ્યાં અને એવી જ ધામધુમથી વીદાય કર્યાં. એમની હાજરીના દસેય દીવસ પ્રસાદ, આરતી, ઘીના દીવા, શણગાર બધું – આર્થીક સ્થીતી અનુસાર – કર્યું.

પછી શું થયું ?

વળતી સવારે એ નદીકીનારે અવળસવળ પડેલા દેખાયા. અસહાય અવસ્થામાં, ન પુજનઅર્ચન, ન માનપાન. કેવળ હડસેલા અને પાણીમાં ધકેલવાનો રઘવાટ. ખરેખર તો ત્યારે આંખ ભીની થવી જોઈતી હતી અને હૈયું પણ ભારે થવું જોઈતું હતું. નદીકીનારે સુચના હતી, પ્લાસ્ટીકની થેલીઓ પાણીમાં ન નાખવાની. છતાં નાદાન પ્રજા ફુલોને થેલીઓ સમેત જળમાં પધરાવતી હશે ને તે ફુગ્ગા જેવી એ થેલીઓ આમતેમ અટવાતી હતી. નદી લાચારીથી આ બેશરમ વહેવાર જોઈને જાણે વહેતી જ અટકી ગઈ હતી. આપણે જળમાં નહીં; જળનું જ વીસર્જન કરવા બેઠા છીએ ત્યાં શું કહેવાનું !

આ મુર્તીઓની દયનીય દશાથી વ્યાકુળ બનેલા થોડા લોકો ચીન્તન–ચર્ચામાં પડ્યા. માટીની મુર્તીઓ જ રાખવાની હતી અને આ ઓગળે નહીં એવી પીઓપીની ક્યાંથી આવી ? પરવાનગી જ ન અપાયને ? અને આ મુર્તીના કદનો કોઈ નીયમ તો હોય ને ? મોટી પ્રતીમા હોય તો મોટો લાભ થાય, એવું ? બેદરકારી કોની એ પહેલાં નક્કી કરો, પછી જવાબ માગો. કોણ, કોને, ક્યારે, શું પુછશે, એ તો શ્રીજી સીવાય કોઈને ખબર નથી. ગણેશોત્સવ પછીનું આ વાસ્તવદર્શન અને એ દર્શનનો આ વીષાદ. જનસમુદાયને સમજાવવાની બે રીત છે : એક તો અનુરોધની, વીનન્તીની, તર્કયુક્ત દલીલની કે ધાર્મીક દબાણની. આ વખતે કેટલાંક અખબારોએ આ જવાબદારી પુરી સજગતાથી સંભાળી એ યાદ કરવું પડે. પણ અનુરોધ સાંભળે એવી આ પ્રજા ક્યાં ?

બીજી રીત છે કાયદાના કડક પાલનની. કાયદાનો ભંગ થશે તો એ આપત્તીજનક બનશે એવા ડરને પગલે આવેલી શીસ્ત. સ્વયંભુ શીસ્તપાલન માટે જે પ્રજા જાણીતી નથી; એને માટે કાયદાનો દંડ ઉગામવો પડે. આપણે ઠોઠ છીએ; કારણ કે આપણને પાઠ ભણાવનારાંઓને આપણે ક્યારેય ગમ્ભીરતાથી સાંભળ્યા નથી. અને હવેનાં શીક્ષકો તો સરખું ભણાવતાંય નથી અને મારની બીક તો સાવ જતી જ રહી છે ! વર્ષોવર્ષ આપણે ગણેશપ્રતીમાની દુર્દશા જોતાં રહીએ છીએ; પણ છે ક્યાંયે ભક્તો કે સન્તો, કે બાપુઓ કે મૈયાઓ, કે સંસ્કારપુરુષો કે ધર્મપુરુષો, જેમનાં હૈયાં આ દૃશ્યોથી એટલાં ભડકે બળે કે સહુ એકઠાં થઈને ઘેલી પ્રજાનું આ બેહુદું વર્તન અટકાવે ? કોઈ પણ ઉત્સવની આટલી ખેદજનક અવદશા થાય ત્યારે પાયાથી પરીવર્તન કરવું પડે, અને એ માટે જો આ બધાં આગળ નહીં આવે તો કોણ આવશે ?

ખરેખર તો આ પ્રદેશને એવા સંસ્કૃતી–અગ્રેસરોની આવશ્યકતા છે જે આપણા પ્રત્યેક ઉત્સવને પર્યાવરણ સાથે જોડી આપે. પર્યાવરણ સન્દર્ભે કેવળ ચીન્તીત થયાથી અથવા જે માઠી સ્થીતી છે એનું વીશ્લેષણ કર્યાથી, દહાડા નહીં વળે. દુર્દશા અટકાવવા તત્કાલ શું કરવું ઘટે એ વીચારી એનો એટલી જ ઝડપથી અમલ કરવો પડે. જેમ કે પ્લાસ્ટીકની જે થેલીઓ પર પ્રતીબન્ધ છે એ બજારમાં આવે છે જ શી રીતે? સુધરાઈ શું કરે છે ? નીયમભંગ કરનારને દંડ થાય છે કે નથી થતો ? આ તો એક નાનકડો દાખલો.

જો ધાર્યું હોત તો ગણેશોત્સવને સમ્પુર્ણપણે સ્વચ્છતા અભીયાન સાથે જોડી શકાયો હોત. આ દેશના પ્રત્યેક નાગરીકને વડાપ્રધાનનો એક મુદ્દો જચી ગયો છે અને તે સ્વચ્છતા અભીયાનવાળો. બીજો વીકાસ તો જ્યારે જોવા મળશે ત્યારે. અસહ્ય ગન્દકીમાંથી થોડી ઘણી ચોખ્ખાઈ તરફ જઈ શકાય તોયે મોટો વીકાસ. એકાદ દૃષ્ટીસમ્પન્ન મહાનાયકે પર્યાવરણને કેન્દ્રમાં રાખી ગણેશભક્તીનો પ્રચાર કર્યો હોત, પીઓપીની મુર્તીઓ ક્યાંય ન સ્થપાય એની તકેદારી રાખવાનું માથે લીધું હોત, ફુલોનો અને અન્નનો બગાડ ન થાય એવી પ્રતીજ્ઞા ગણેશમંડપમાં જ દર્શને આવનાર સહુ પાસે લેવડાવી હોત, વીસર્જનના સરઘસમાં ફટાકડા ન ફોડીને, અને ડીજે પર ‘પાર્ટી અભી બાકી હૈ’નો ઘોંઘાટ ગૌરીપુત્રને ન સંભળાવી, અવાજપ્રદુષણ રોકવાનો નીર્ણય જાહેર કરાવ્યો હોત તો ? તો એક પ્રકારની જાગરુકતાની હવા તો બન્ધાઈ હોત. કશું રાતોરાત સુધરી ન જાત, છતાં સભાનતાની દીશામાં એકાદ પગલું ભરાયું હોત. ગામ, શહેર અને મહાનગરમાં અગણીત મંડળો અને સંગઠનો છે. આ નાનાં જુથોને ભેગાં કરીને પર્યાવરણલક્ષી કાર્યક્રમો થઈ જ શક્યાં હોત, જરુર પડે આયોજકોની અને નેતૃત્વની. રાજકીય વ્યક્તીત્વો હવે આ પ્રકારના નેતૃત્વ માટે ખપનાં નથી. વળી અહીં કશું લેવાની અને લાભની વાત નથી, આ તો આપવાની તમન્ના હોય એ જ આગળ આવી શકે. આપણાં ધાર્મીક પ્રતીષ્ઠાનો અને એની સાથે સંકળાયેલી વ્યક્તીઓ આવું અભીયાન કેમ ન ચલાવી શકે ?

એ સાચું કે કેટલેક ઠેકાણે ગણેશોત્સવ નીમીત્તે રક્તદાન કે અન્નદાન જેવા અથવા અન્ય સંસ્કારલક્ષી કાર્યક્રમોનાં આયોજન થયાં; પરંતુ આ ભરમારમાં સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણને કેન્દ્રમાં રાખીને ભાગ્યે જ કશું થયું. દમ્ભ અને દેખાડા હવે આપણા લોહીમાં ભળી ગયા છે. સમ્બન્ધમાં, ભક્તીમાં કે પ્રશસ્તીમાં ધનની જ આણ વરતાય છે. તમામ ઉત્સવોમાં ચડસાચડસી અને દેખાદેખી, વરવી સ્પર્ધા અને બેફામ ખર્ચા. સરવાળે ધાર્મીક અને સામાજીક ઉત્સવોમાં હસ્તક્ષેપ જરુરી બન્યો છે. કોણ કરી શકે આ હસ્તક્ષેપ ?

જો કોઈ જાગ્રત નાગરીકો એકઠાં મળીને આવું કરવા જશે તો એમને ‘સેક્યુલર રેશનાલીસ્ટ’ની ગાળ ખાવી પડશે, જો પર્યાવરણચાહક આવો પ્રયત્ન કરશે તો એને અવ્યવહારુ અને તરંગી ગણી બાજુ પર ખસેડી દેવામાં આવશે, રાજકીય પક્ષોના કોઈ આગેવાનો આ કરવા રાજી થવાનાં નથી. કારણ કે પ્રજાને નારાજ કરવાનું એમને પાલવે એમ નથી. કાયદાનું પાલન કરાવનાર વહીવટીતન્ત્રની તો મથરાવટી જ મેલી છે. આજ સુધીમાં ઉજળા હીસાબો એની પાસેથી મળ્યા હોય એવા દાખલા ઓછા. તો આ હસ્તક્ષેપ કોઈકે તો કરવો પડશે ને ?

ત્યારે આવે છે ધાર્મીક વ્યક્તીત્વોનું નામ આગળ. પ્રજાના સજગ અને સભાન વર્ગના પ્રતીનીધીઓ તરીકે આપણે એમને આગ્રહ કરીએ કે પ્રજાના આ બેજવાબદાર અને નીર્લજ્જ વર્તન વીશે તેઓ એમનો સ્પષ્ટ અને ઉગ્ર અભીપ્રાય જાહેર કરે. એમનાં પ્રવચનો અને કથાસપ્તાહો ગણેશજીની આમન્યા શી રીતે જળવાય એની રજુઆતથી આરંભાય. ધર્મ સમ્બન્ધીત બાબતે પહેલ ધર્માચાર્યો દ્વારા થવી જ જોઈએ. આ એમનું સામાજીક ઉત્તરદાયીત્વ છે એ યાદ દેવડાવવાનું ન હોય. જો એમનાથી આ પડકાર નહીં ઝીલાય તો અન્ય કોઈ તો આ કરી શકવાનું નથી એ સાફ બાબત છે. જો સમાજ પાસેથી ઘણું ઘણું લેવાય; તો થોડું આપવુંયે પડે !

એક તરફ વાતેવાતે ધાર્મીક લાગણી દુભાઈ જાય, અને બીજી તરફ ધર્મ સાથે જોડાયેલા ઉત્સવ વખતે પ્રકૃતી, ધર્મ, સભ્યતા, તમામનો અનાદર. છે ને અજબ ખેલ !

–હીમાંશી શેલત

ગુજરાતી દૈનીક દીવ્ય ભાસ્કર (તારીખ : 9 ઓક્ટોબર, 2015)ના અંકમાંથી, લેખીકા અને પ્રાધ્યાપીકા ડૉ. હીમાંશી શેલતનો આ લેખ, લેખીકાના અને દીવ્ય ભાસ્કરના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખીકાસંપર્ક : ડૉ. હીમાંશી શેલત, ‘સખ્ય’ ૧૮, મણીબાગ, અબ્રામા–૩૯૬ ૦૦૭ જીલ્લો : વલસાડ. ફોન : 02632 – 227 260/ 227 041

અભીવ્યક્તીઈ.બુક્સવીશે :

રોજેરોજ ગુજરાતી સાહીત્યનો રસથાળ પીરસતી અક્ષરનાદ http://aksharnaad.com/downloads વેબસાઈટ તેમ જ ગુજરાતી–ભાષાનું જતન અને સંવર્ધન માટે સતત સક્રીય વેબસાઈટ લેક્સિકોન  http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/  પર મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગની તમામ ‘ઈ.બુક્સ મુકવામાં આવી છે. સૌ વાચક બન્ધુઓને ત્યાંથી તે ડાઉનલોડ કરી લેવા વીનન્તી છે. ઘણા નવા શીખેલાઓને કે વયસ્કોને ઈ.બુક ડાઉનલોડના વીધીની ફાવટ નથી; તેવા વાચકમીત્રો મને  govindmaru@yahoo.co.in પર, પોતાનાં નામ–સરનામા સાથે મેલ લખશે તો હું ઈ.બુક્સ મોકલી આપીશ.

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત આ રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેનું ધ્યાન રાખીશ…

‘રૅશનલ–વાચનયાત્રા’માં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના હોમ–પેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ પણ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ સોસાયટી, કાશીબાગ, નવસારી કૃષી યુનીવર્સીટીના પહેલા દરવાજા સામે, વીજલપોર રોડ, નવસારી. પોસ્ટ : એરુ એ. સી. – 396 450 જીલ્લો : નવસારી સેલફોન : 9537 88 00 66 .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જરuttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 26/08/2016

 

Read Full Post »

ડૅડ, વૉટ ઈઝ ધીસ ?

–દેવીકા ધ્રુવ

અષાઢથી આસોના દીવસો શરુ થાય છે એની સાથે તહેવારોના દમ્ભી, ખર્ચાળ ઉત્સવો અને મન્દીરોમાં દેખાદેખી પથરાતા સહસ્ર ભોજનોના થાળ નજર સામે આવે છે. મુળ સાચા ભાવ પર કેવા ખોટા થરોની લીલ બાઝી ગઈ છે અને જનતા સ્વેચ્છાએ આંખો પર પટ્ટી બાંધીને ફરી રહી છે. મને તો લાગે છે કે માણસ ભુલો પડ્યો છે.

ખાસ કરીને ઠેકઠેકાણે ધર્મ વીશે, ખોટા રીતરીવાજો વીશે, ચોઘડીયાં જોઈને કામ કરવા બાબતે, સ્વર્ગ-નર્ક અને ગયા જનમનાં પાપો અંગેનો સદીઓ જુનો સંકુચીત, ચીલાચાલુ આંધળો અભીગમ, હજી આજે પણ જાણે ભયને કારણે વીશ્વમાં ઠેર ઠેર ચાલુ જ રહ્યો છે. આંધળી શ્રદ્ધાએ ધર્મની સાથે સમાજને અને પોતાની જાતને પણ મોટું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.

ખરેખર તો ધર્મ કોને કહેવાય તે જ જાણવાની જરુર છે. હું તો એટલે સુધી કહીશ કે જાણવાની નહીં; માત્ર આંખ ખુલ્લી રાખીને જોવાની જ જરુર છે. દુનીયામાં અને કુદરતમાં પ્રકૃતીના કોઈ પણ ભાગના કોઈપણ પદાર્થને જુઓ. ગેરંટી સાથે કહું છું કે, ચોક્કસ સમજાઈ જશે કે ધર્મ શું છે. આપણી જેમ જ સજીવ એવાં પશુ, પંખી, ઝાડ-પાન તડકાછાંયડા વેઠીને પણ શાન્ત ઉભા છે, જ્યારે જે કરવાનું છે તે કરે છે, ઋતુ પ્રમાણે બદલાય છે; છતાં સતત આપ્યા જ કરે છે. ત્યાં કોઈ શુભ-લાભનાં ચોઘડીયે કશું બનતું નથી. અરે, જન્મ કે મરણ પણ ક્યાં ચોઘડીયાં જોઈને થાય છે..!!

સાંજને ટાણે એકધારી લાઈનમાં, સાથોસાથ માળા તરફ વળતાં પંખીઓને કદી જોયાં છે? ગોધણવેળાએ ગમાણમાં વળતાં પશુઓને જોયાં છે? ક્યાંય કશી વાડાબન્ધી નથી. આમ જોઈએ તો માનવીને વાણી અને વીચારની શક્તી તો એક વરદાનરુપે મળેલી છે. પણ એને જ કારણે કેટકેટલા ઉધામા? કેટકેટલી અશાંતી? શા માટે? શાંતીથી રહેવાનું તો દરેકને ગમે છે. તો પછી આ શેની ધમાલ છે? માત્ર અને માત્ર જડ માન્યતાઓની અને આંધળા અનુકરણની. એક મુક્તકમાં ખુબ સુન્દર વાત કરી છે કે :

ન જાનેકી જરુરત હૈ મન્દીર-મસ્જીદોંમેં,

ન હૈ ભગવાન બુતોંમેં, ન પથ્થરોંમેં;

પાસ હૈ ફીર ભી હમ અન્જાન ઢુંઢતે હૈં,

વો તો બસતા હર ઈન્સાનકે દીલમેં હૈ.

સીધી, સાદી સમજણ હોવી એ જ અગત્યનું છે. દરેક માનવીના લોહીનો રંગ લાલ છે. ભેદભાવ શેનો છે? ધર્મોના ભેદ આપણે કેમ બનાવ્યા? વર્ણવ્યવસ્થા તો આજીવીકાનાં સાધનો અનુસાર રચાઈ. એને ધર્મ કોણે કહ્યો? કેમ કહ્યો? ઉંચનીચના ભેદો સારાંખોટાં કામો મુજબ હોય.. રંગ કે કહેવાતા ધર્મો પ્રમાણે નહીં. આ સમજણ પર પ્રકાશ પડવો જરુરી છે.

છેલ્લાં કેટલાયે વર્ષોથી હું જોતી આવી છું કે ધર્મને નામે, સાચેસાચ જાતજાતના ધન્ધા અને વાડાબન્ધી જ ઉભાં થયાં છે. જેવી ઠંડી ઓછી થવા માંડે કે તરત જ અમેરીકાના જુદા જુદા શહેરોમાં પ.પુ.ધ.ધુ (પરમ પુજ્ય ધર્મ ધુરન્ધરો)ઓની, મહારાજોની આવન–જાવન ધામધુમથી થવા માંડે, ડૉલરથી થેલા ભરાવા માંડે અને કરુણતા તો એ બની જાય કે સરવાળે, ધર્મ અને શ્રદ્ધા જેવા ભાવો, સમ્પ્રદાયોની ગલીગુંચીઓમાં અટવાઈ અલોપ થઈ જાય…!!! આંખને ઉઘાડી શકે અને દૃષ્ટીને માંજી શકે એ માનવતા નામનો સાચો રાહ જ અદૃશ્ય થઈ જાય!

કેટલીક વાર તો એમ લાગે છે કે, જગત ઈર્ષા અને સ્પર્ધા વચ્ચે જીવે છે. સૌને દેખાડાના અખાડામાં રસ છે. એ જ એની તાસીર છે અને તસ્વીર છે. અધમોની અન્ધારી આલમનું આજે પુરેપુરું વર્ચસ્વ છે. હેનરી મીલરે ક્યાંક લખ્યું છે કે, ‘દેખાતા ધર્મની હીલચાલના જો એક્સરે કઢાવીએ તો તેમાં એક નહીં, અનેક રોગ મળે. સંસ્કૃતીને અને ધર્મને જાણે કે કેન્સર થયું છે જેનું નીદાન ચીન્તાનો વીષય છે.’ સો સચ્ચીદાનન્દ પણ ઓછા પડે એવી આ સ્થીતીના ઉકેલ માટે વારંવાર જુદી જુદી રીતે ટોર્ચલાઈટ ધરી અજવાળું કરતા રહેવું પડે તેમ છે.

આજે સંસારને એવા માનવીઓની જરુર છે કે જે સારી કુટુમ્બરચના માટે ઉમદા ચીન્તન કરતા હોય. આચારમાં મુકવી સરળ પડે એવી વ્યવસ્થા કરતા હોય. જગતથી દુર જઈને ભગવા પહેરીને નહીં; પણ સંસારમાં રહીને જ આ બધું કરવાનું હોય છે. સ્વર્ગ–નર્કની વાતો તો મીથ્યા છે. કોણે ઉપરથી નીચે આવીને કહ્યું કે ત્યાં શું છે? આ તો બધી આપણી કેવળ કલ્પનાઓ છે, ભ્રામક માન્યતાઓ છે, ખોટા ડર છે. માન્યતાઓને મજબુત કરનારા સાધુસંન્યાસીઓ વગેરેના ચરણ-સ્પર્શકરીને, હીંચકે ઝુલાવીને કે આરતી ઉતારીને અન્ધશ્રદ્ધાને આપણે પોસી છે. આ બધી જ મહામુર્ખતા છે.

ડૉ. ગુણવંત શાહે ખુબ સાચું લખ્યું છે કે ‘શીક્ષણ સંસ્થાઓએ જાગૃત થઈને આગળ આવવાની જરુર છે. અભ્યાસક્રમમાં ઢોંગી બાવાઓનો ઉલ્લેખ અનીવાર્ય બન્યો છે. બાળપણથી જ બાળકને સંસ્કારવામાં આવે કે ‘કોઈ બાવા કે બાપુ આપણું કલ્યાણ કરી શકે નહીં.’ આપણે જાતે જ તે માટે તૈયાર થવાનું છે એવી પાકી સમજ શાળાના અભ્યાસક્રમમાં દાખલ કરવાની તાતી જરુર છે. સાચા યુગદ્રષ્ટાઓ તો સમગ્ર માનવજાતના વ્યાપક કલ્યાણ માટે જીવનારા અને મરનારા હોય છે.’

આ જ વાતના અનુસન્ધાનમા શ્રી. દીનેશભાઈ પાંચાલનો લેખ વાંચવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ખુબ સરસ વાત કરી કે, વીજ્ઞાનના મન્દીરમાં રૅશનાલીઝમનો દીવડો જલે છે. એ દીવડાનું ‘તેલ’ એટલે ‘બુદ્ધી’! એ બુદ્ધીના બલ્બ વડે ઉત્તમોત્તમ સંશોધનો થઈ રહ્યાં છે. વીજ્ઞાનના આકાશમાં રૅશનાલીઝમનો ધ્રુવતારક સદા ચમકતો રહેશે. બાવીસમી સદીમાં પણ સાયન્સનો સુરજ ઝળહળતો રહેશે. ચીન્તનના ચોકબજારમાં ચર્ચાની ચોપાટ પર સત્યનાં સોગટાં રમાતાં રહેશે. રૅશનાલીઝમ અને વીજ્ઞાન હવે પ્રચારના ઓશીયાળાં રહ્યાં નથી. આજનાં બાળકો રૅશનાલીસ્ટ બનીને જન્મે છે. તેઓ ખેલદીલીથી સત્યનો સ્વીકાર કરે છે. એ બાળકો દોરા–ધાગા, તાવીજ–માદળીયાં અને લીંબુ–મરચું મ્યુઝીયમમાં રાખી મુકશે. બાવીસમી સદીમાં તેમનાં બાળકો તેમને પુછશે, ‘ડૅડ, વૉટ ઈઝ ધીસ?’ તેઓ જવાબ આપશે, ‘ધીઝ આર ધ સીમ્બોલ્સ ઓફબ્લાઈન્ડ ફેઈથ ઓફ અવર ફોરફાધર્સ !

છેલ્લે, ઉપસંહારમાં એટલું જ કહીશ કે, નેટજગત પર ફરતાં ફરતાં જાણવા અને અનુભવવા મળે છે કે, અન્ધશ્રદ્ધા જેવા કેટલાક ચીન્તાજનક વીષયોને ઘણા બધા લોકોએ હાથમાં લીધો છે અને પોતપોતાની રીતે સ્પષ્ટપણે ઉચીત વીચારોને વહેતા મુક્યા છે. કેટલા બધા લોકો ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના માધ્યમથી આ વીષયે લખીલખીને આંખ ઉઘાડવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે, સમાજમાં જાગૃતી લાવવાનું કામ કરી રહ્યા છે ! આપણે આશા રાખીએ કે આ સક્રીયતાથી એક નવા સમયનો ઉદય થાય, સારું પરીવર્તન આવે અને માત્ર ‘માનવતા’ નામનો ધર્મ રહે. એક શાયરે સાચું જ કહ્યું છે કે :

દુઃખની ઉડાડે ધુળ તે શયતાન હોય છે,

સુખનું વહાવે ઝરણું તે ભગવાન હોય છે.

બન્નેનો મેળ સધાવીને નીપજાવે જીન્દગી,

મારું તો માનવું છે કે એ ઈન્સાન હોય છે.

અસ્તુ..

–દેવીકા ધ્રુવ

‘વેબગુર્જરી’ની સાહીત્ય સમીતીના સમ્પાદન કાર્યમાં સક્રીય, હ્યુસ્ટનની ‘સાહીત્ય સરીતા’ના માનદ્ સલાહકાર અને કવયીત્રી સુશ્રી દેવીકા ધ્રુવે  અભીવ્યક્તી માટે ખાસ લખાયેલો, આ લેખ…. લેખીકાશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખીકાસંપર્ક :

Devika Dhruva, 11047, N. Auden Circle, Missouri City, TX 77459 ફોન : 2814155169 ઈ-મેઈલ : ddhruva1948@yahoo.com બ્લોગ : http://devikadhruva.wordpress.com

અભીવ્યક્તી.બુક્સવીશે :

રોજેરોજ ગુજરાતી સાહીત્યનો રસથાળ પીરસતી અક્ષરનાદ http://aksharnaad.com/downloads  વેબસાઈટ તેમ જ ગુજરાતી–ભાષાનું જતન અને સંવર્ધન માટે સતત સક્રીય વેબસાઈટ લેક્સિકોન http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/ પર મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગની તમામ ‘ઈ.બુક્સમુકવામાં આવી છે. સૌ વાચક બંધુઓને ત્યાંથી તે ડાઉનલોડ કરી લેવા વીનન્તી છે. ઘણા નવા શીખેલાઓને કે વયસ્કોને ઈ.બુક ડાઉનલોડના વીધીની ફાવટ નથી; તેવા વાચકમીત્રો મને govindmaru@yahoo.co.in પર, પોતાનાં નામ–સરનામા સાથે મેલ લખશે તો હું ઈ.બુક્સ મોકલી આપીશ.

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત આ રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેનું ધ્યાન રાખીશ…

‘રૅશનલ–વાચનયાત્રા’માં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના હોમ–પેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ પણ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ સોસાયટી, કાશીબાગ, નવસારી કૃષી યુનીવર્સીટીના પહેલા દરવાજા સામે, વીજલપોર રોડ, નવસારી. પોસ્ટ : એરુ એ. સી. – 396 450 જીલ્લો : નવસારી સેલફોન : 9537 88 00 66 .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જરuttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 12/08/2016

 

Read Full Post »

Older Posts »