મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો

મારા પીતા, હું અને રૅશનાલીઝમ

–બકુલા ઘાસવાલા

       મારા ઘરમાં સવારના પહોરમાં દેવસેવા માટે આરતીની ઘંટડી વાગે, દીવા–દીવેટ થાય. ભગવાનનાં વાઘા, સાજ, આંખો, પ્રસાદ જેવા કર્મકાંડ દરરોજ જ થાય. બે ભાઈઓ બાજુમાં જ રહે એટલે ક્યારેક સાથે અને ક્યારેક વારાફરતી આવો ક્રમ સવારના પહોરે તો ચાલતો જ હોય. ભઈને (મારા પીતા) વાત કરવા જો હું મળી ગઈ તો આ પ્રકારની વાતચીત તો થાય જ.

♦     આ કૃષ્ણની મુર્તીમાં આંખ તો છે જ; પછી ઉપરથી વળી આંખો ચોંટાડવાની જરુર કેમ પડે?

●     એ તો શ્રદ્ધાની વાત.

♦     આ તો ‘ભાભીજીએ આંજી તો મેં બી આંજી’ જેવી વાત છે. બન્ને ઘર વચ્ચેની સમાનતા કે દેખાદેખી ?

●     એમની દૃષ્ટીએ કશું ખોટું નથી.

     ઠીક છે, બાકી બીજું ઘણું ખોટું છે. દીવા–દીવેટમાં વપરાતું ઘી–તેલ, રુ, દીવાસળીની કાંડી, વાસણો સાફ કરવા વપરાતું પાણી, સાબુ, રાખ વગેરેનો હીસાબ માંડી જોજે.

●     એ તો ખરું.

♦     ને મગજ પર ત્રાસ કેટલો ! જે પોરીને (દીકરી કે વહુ) દીવેટ ન આવડે તેનું તો આવી જ બને ! તારી પોતાની (મારી) જીન્દગી પુમડાં (દીવેટ) બનાવવામાં અને હાર–માળામાં જ પતી જવાની. આમાં હું (શું) ઉદ્ધાર થાય ?

●     પણ ભાઈ, એમ એડ્જસ્ટ ની (ન) થઈએ તો ઘરમાં કેટલો કંકાસ થાય?

     હાચી (સાચી) વાત; પણ વીચાર કર કે દુધ, ઘી, તેલ, અનાજ અને બીજી અઢળક ચીજોનો આવો ઉપયોગ ? એનો કણ ગરીબને ન પહોંચે ને તમારા ‘કાલ્પનીક ઈશ્વર’ને પહોંચે એવા વીચારો જ કેવા ? કેટલો દુર્વ્યય !

●     એના માટે હું (શું) થાય ?

     કાંઈ ની (નહીં); જાત સીવાયની વાત ખોટી, ઉં(હું) ની માનું, તું ની માને – બો (બહુ) થેઈ ગીયું. આખા સમાજને સુધારવાનો ઠેકો આપણે કાંથી (ક્યાંથી) લેવાના ? ઘરમાં જ આપણને કોણ પુછતું છે તે !

ભઈ પાસે આવી નક્કર વાસ્તવીકતાની કંઈ કેટલી વાતો સાંભળી હું રૅશનાલીઝમ અને નારીવાદ તરફ ઢળી. સ્ત્રીઓને થતા અન્યાય માટે એમનો બળાપો જાહેર થતો. ઈરા (મારી મા) શ્રદ્ધાળુ. બાળપણથી જ થયેલા કન્ડીશનીંગને કારણે અમારી વાત માને તો પણ બધું છોડી ના શકે. એટલે મારાં બીજા ચાર ભાઈ–બહેનો વત્તેઓછે અંશે ‘રૅશનલ’ બન્યાં ખરાં; પણ ભઈ જેટલું કોઈ નહીં. ભઈ જનોઈ પહેરતા અને કહેતા કે : ‘જનોઈ ખભા પર લટકાવવાથી કબાટની ચાવી સલામત તો રહે !’ પુજાપાઠમાં ગૌમુત્ર કે છાણનો ઉપયોગ જુએ તો એમને ‘શુદ્ધીકરણના બદલે અશુદ્ધીકરણ’ જ દેખાય ! જે કાંઈ ધરમકરમ કે પુજા–પાઠ ઘરમાં થાય તેમાં ભઈનો હાથ કે સાથ બીલકુલ નહીં એટલું હું બરોબર સમજતી. હવે તો સો ટકા માનું છું કે ભઈ ખરેખર રૅશનાલીસ્ટ હતા.

ભઈ પાંચ ચોપડી ભણેલા. ખાવાપીવા, હરવાફરવાના, સીનેમા–નાટકના અને ભરપુર જીન્દગી માણવાના શોખીન; છતાં બધુ જ મર્યાદીત. ‘સુખદુ:ખ કોઈ આપતું નથી; એ માણસના મનમાં છે’ આવો તકીયાકલામ. મૃત્યુ નજીક હતું ત્યારે ઈરાને કહેલું, ‘યાદ રાખજે, આપણી વાત કોઈ માને નહીં, જો લેવાતી હોય તો મારી શાન્તી તને આપું.’ ઈરા સ્વભાવે જ ઠંડી, ખબર નથી કેવી રીતે પણ એ શાન્તી એને મળી અને એ પચાવી ગઈ ! ચુપ રહેતા એ શીખી હતી. પછી ભઈની અન્તીમ સલાહ એણે સ્વીકારી એમ કહી શકાય. હવે એ શાન્તી મને મળે અને મને સ્વીકારતા આવડે એમ ઈચ્છું. બાકી અત્યારે એવું લાગે છે કે એવી સમતા મારો નાનો ભાઈ વીમલ શીખ્યો છે.

ભઈ પાસે શીખેલા રૅશનાલીઝમના પાઠને કારણે મારું રૅશનલ ઘડતર થયું. સામાજીક સુધારાનો ઝોક વધ્યો. સ્ત્રીઓની, ગરીબોની સમસ્યા સમજતા શીખી. ભઈ હમ્મેશાં કહેતા કે જંગલમાં આદીવાસીઓની જીન્દગી જુઓ. આપણી તો ‘માતેલાની મસ્તી’ છે. એમણે આદીવાસીઓની ચીન્તા કરેલી; કારણ કે અમારો ઈમારતી લાકડાંનો વેપાર હતો. ભઈ હમ્મેશાં ઘરમાં કે ધંધામાં કામ કરતા માણસોની ચીન્તા રાખતા. મારો ભાઈ દીપક એમના જ પગલે ચાલે. અમે કાંઈ એવા બધા ખમતીધર કે કરોડપતી નથી; છતાં ભઈએ જે વાસ્તવીકતા જીરવી બતાવી એ જીવનશૈલીના કારણે અમે ધરતી પર પગ ટેકવાતા થયાં.

ભઈને વાંચવાનો શોખ નહીં. સભા–સમ્મેલન જરા પણ ન ગમે. સાધુસન્તનાં પ્રવચનોને સો ગજના દુરથી જ નમસ્કાર ! ઝાઝા મીત્રો નહીં. એક માત્ર મીત્ર તે ઈરા. બધાને બોલાવે પણ સાંસારીક ખટપટથી દુર જ રહે. Small is beautifulમાં માને એટલે અમને પણ સલાહ આપે કે એક બાળક બસ. તમારાથી જવાબદારી લેવાય તો જ બાળકને જન્મ આપવો એવું ભારપુર્વક કહે.

મારા સસરાજી ને કાકા – સસરાજી પણ પ્રખર સુધારાવાદી અને નાસ્તીક કહેવાય. એમનો પણ અમારા પર પ્રભાવ; છતાં એમની આક્રમક લાક્ષણીકતાનો તાપ લાગે. એ ઝીલવાનો પડકાર આકરો લાગે. જ્યારે ભઈની સહજ સરળ રીતભાત શાતા આપે. એનો ભાર ન લાગે. એમની ભલમનસાઈ અને નમ્રતામાં મને લઘુતાભાવ અને ક્યારેક લાચારી જણાતાં; પરન્તુ રહી રહીને હવે લાગે છે કે એમાં ‘અનુભવથી અનુભવો’ની સચ્ચાઈ હતી. રૅશનાલીઝમ અને ફેમીનીઝમના અનુભવો વીશે મારે તો ઘણું કહેવાનું છે; છતાં આજે તો નીજી અનુભુતીની અભીવ્યકતી વધારે યોગ્ય લાગી.

સમ્પર્ક:

બકુલા ઘાસવાલા, ‘આદીરાજ’, જલારામ મંદીર પાછળ, જલારામ રોડ ક્રોસ લેન,વલસાડ – 396001 ફોન: (02632)- 251 946 સેલફોન: 9825133626 Email:bakula.ghaswala@gmail.com

સુરતની સત્યશોધક સભાએ છેક 1984માં એક અનીયતકાલીક રૅશનલ સામયીકપ્રબોધ નામે શરુ કરેલું.1998થી તે દ્વીમાસીક સત્યાન્વેષણ બન્યું.હવે તે માસીક બન્યું છે. તા. 15 જુન, 2012ના રોજ પ્રકાશીત થયેલા સત્યાન્વેષણના ‘ઢાઈ શતાબ્દી વીશેષાંક’(250મો અંક)માંનો આ લેખ સત્યાન્વેષણની તેમ જ લેખીકાબહેનની પરવાનગી અને સૌજન્યથી સાભાર

રૅશનલ દ્વીમાસીકસત્યાન્વેષણ (વાર્ષીક લવાજમ માત્ર રુપીયા પચાસ) હવે વેબસાઈટ પર વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ છે. જેની લીન્ક નીચે મુજબ છે:

http://sites.google.com/site/vivekpanthi/sataanveshan-oldissues

સુજ્ઞ વાચકો જોઈ શક્યા હશે કે, મારા બ્લોગનાહોમપેઈજ પર મથાળેઆગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ, વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. જેથી, રૅશનલવાચનયાત્રામાં મોડેથી જોડાયેલા જીજ્ઞાસુ વાચકો, પોતાના સન્દર્ભસંગ્રહ સારુ કે મીત્રોને મોકલવા માટે, ત્યાંથી જ મનગમતી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરી શકે.

અક્ષરાંકન: ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ સોસાયટી, કાશીબાગ, નવસારી કૃષી યુનીવર્સીટીના પહેલા ગેટ સામે, વીજલપોરપોસ્ટ: એરુ એ. સી. – 396 450 જીલ્લો: નવસારી. સેલફોન: 99740 62600 ઈ.મેઈલ:  govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય: ઉત્તમ ગજ્જરuttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ 17/08/2012

()()()

Advertisements

12 thoughts on “મારા પીતા, હું અને રૅશનાલીઝમ”

  1. It appears that Era (mother) was more proactive than Bhai (father). That is why Bakula and other children did not develop rationalist ideology early in life. The message is that being rationalist is not sufficient. One has to be proactive (but not overbearing) to influence own children and others in our life. Does this sound right?

    Like

  2. ‘મારાં માતા-પીતાએ મંદીરે જવા માટે મારી ઉપર કદીયે દબાણ કર્યું નથી અને તેથી જ મનોમંથન શક્ય બન્યું છે એમ હું માનું છું. આ નાનકડી પુસ્તીકા તેમને અર્પણ કરીને તેમણે બક્ષેલી વૈચારીક સ્વતંત્રતાને બીરદાવું છું.’ (મારી પુસ્તીકા ‘મનોમંથન’ની અર્પણ પાત્રીકા)
    વીક્રમ દલાલ (અમદાવાદ)

    Like

  3. Rationalism, Anavil brand! Compliments.
    Rationalism came naturally to many Anavil males of your father’s age because, we had so many of those rituals for IRAs of that era, for them to drown.
    Anavils and other Guajartis of modern times have to revisit it [ rationalism] wrt growing trend among all Gujaratis to build huge temples for this or that God or get attached to this or that Guru or godman and then spend enormous sums of money on them.
    Few predominantly Gujarati religious sects have emerged as richest sects in the country.Neo rationalism will be to prompt them to part with part of their wealth for the common good.[Education, tarining, environment…]
    Read about wealth of Padmanabha temple in Kerala? Upward of 1 lakh crores.Hindus bestowed this wealth to their lord Padmanabha, when they were ruled by the British and Tipu Sultan! What if part of this wealth was used to raise a well equipped army against external enemy? Similar situation prevails in 21st century for Hindus and Hindusthan.May be rationalism can contribute its mite

    Like

  4. Dear Bakulaben Ghaswala, Govindbhai Maru, Uttambhai gajjar and Rationalist Friends:

    Thank you. Here is a Real Household way of bringing in Rationalism at the ground floor level. Here uneducated and Religious minded Women folks are doing an enormously Important work. They are Realists and Do NOT waste time and Resources in Puja-Path, etc.

    They are sympathetic to poorer people and are ready to help them in many small ways. This art is Not Easy, yet very Practical. Everything if started at home, goes to Relations and then Spreads outside. I am very much impressed that it may turn out to be useful at grass-root level. Let us Promote this style, wherever possible.

    JAY RATIONALISM

    Fakirchand J. Dalal
    U.S.A.

    Tuesday, August 21, 2012

    Like

  5. Rationalism is a path of JANLAYAN…OR the SOCIAL UPLIFTMENT….and it is also yet an EXTENSION of the BHAKTIPANTH…actually the TRUE BHAKTI.
    Therefore, I wonder when I see a RATIONALIST disassocites from the BHAKTI & even goes as far as to CRITISIZE all OTHERS.
    I read this Post.
    Bakulaben Ghaswala is really opening the 2 Doors.
    The “old door” with the OLD WAYS must be REVISITED & UPDATED withe the TRUTH.
    The “new door” towards the RATIONALISM must be seen with “old & new” as ONE NEW PATH of Devotion !
    DR. CHANDRAVADAN MISTRY
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Inviting ALL to my Blog Chandrapukar !

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s