મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો

હીન્દુનો અસલ ધર્મ અને હાલના પાખંડી મતો

 

કરસનદાસ મુળજી

હીન્દુનાં પુરાણ ઈત્યાદી શાસ્ત્રોમાં કહેલું છે કે કળીયુગના વખતમાં જુદા ધર્મ અને પાખંડો ઉભાં થશે તથા ધુતારા અને પાખંડીઓ આડા પંથો અને આડા માર્ગો ઉપર ચલાવશે. હીન્દુશાસ્ત્ર પ્રમાણે કળીયુગને આરમ્ભ થયાને આજે પાંચ હજાર વર્ષ થઈ ચુક્યાં છે. એ પાંચ હજાર વર્ષની મુદતમાં જેટલા નવા પંથો તથા માર્ગો હીન્દુઓમાં ઉભા થયા છે તે સઘળાં ખોટાં પાખંડ સમજવાં, એવું હીન્દુશાસ્ત્ર ઉપરથી સીધ્ધ થાય છે. હવે મહારાજોનો મુળ પુરુષ વલ્લભ જન્મ્યાને હજુ ચારસો વર્ષ થયાં નથી. વૈષ્ણવમાર્ગનાં પુસ્તકોમાં લખ્યું છે કે વલ્લભાચાર્યનો જન્મ સંવત 1535ના વૈશાખ વદ 11 વાર રવીને દીને થયો હતો. એ વાતને આજ 381વર્ષ થયાં. અને કળીયુગ બેઠાને પાંચ હજાર વર્ષ થઈ ચુકેલાં ત્યારે વલ્લભાચાર્યનો પંથ કળીયુગના જ વખતમાં ચાલુ થયો. જેમ દાદુપંથી, સાધુ પંથી, રામસ્નેહી, રામાનન્દી, સહજાનન્દી ઈત્યાદી પંથો ઉભા થયા તેમ વલ્લભાચાર્યનો પંથ ઉભો થયો. એ સઘળાં પંથો, કળીયુગમાં ઉભા થયા માટે હીન્દુશાસ્ત્રના વચન પ્રમાણે પાખંડી છે!

જદુનાથજી મહારાજ કહે છે કે કોટના દરવાજા આગળથી કોઈ વાલ્કેશ્વર જવા નીકળે અને કોઈ ભાયખાલા. તેમ સઘળા વેદ અને પુરાણના મુળ રસ્તા આગળ થઈને જુદા જુદા રસ્તા ઉપર નીકળી પડ્યા છે. આ કેવી ઠગાઈની વાત છે, એક ધર્મમાંથી દસ–પન્દર આડા રસ્તા નીકળવા જોઈએ નહીં. ધર્મનો અને નીતીનો માર્ગ એક જ હોવો જોઈએ. વાલ્કેશ્વર જવાનો સીધો માર્ગ મુકીને ભાયખાલાનો આડો માર્ગ પકડવાની જરુર શી? દરેક પંથવાળાએ એકબીજાને પાખંડી બતાવ્યા છે અને એકબીજાની ધુળ ઝાટકી છે, તો તેમ કરવાની જરુર શી? પણ અમે આગળ જણાવ્યું છે કે જે હથીયારથી મહારાજ પોતાનો બચાવ કરવા બહાર પડ્યા છે, તે હથીયાર મહારાજને આડે આવીને નડશે. મહારાજ હીન્દુશાસ્ત્રોને ઈશ્વરકૃત માને છે, ત્યારે એનાથી એમ નહીં કહેવાય કે હીન્દુશાસ્ત્રનું ફલાણું વચન ખોટું છે! કળીયુગમાં પાખંડી મતો ઉભા થશે, એ વચન મજકુર મહારાજથી એમ નહીં કહેવાય કે ખોટું છે. ત્યારે બીજા કેટલાય પંથોની જેમ મહારાજનો પંથ કળીયુગમાં ઉભો થયો, માટે તે ખોટો અને પાખંડ ભરેલો છે એવું હીન્દુશાસ્ત્રથી સીધ્ધ થાય છે.

મહારાજનો પંથ પાખંડ ભરેલો તથા ભોળા લોકોને ઠગવાનો છે તે અસલ વેદપુરાણ વગેરેના ગ્રંથોથી ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે સાબીત થાય છે. એટલું જ નહીં; પણ મહારાજોનાં બનાવેલાં પુસ્તકો ઉપરથી પણ સાબીત થાય છે કે મહારાજોએ કંઈ જ નહીં; પણ નવું પાખંડ અને તરકટ ઉભું કર્યું છે. જુઓ બ્રહ્મ સમ્બન્ધ બાબત મુળ શ્લોક ઉપર લમ્બાવીને ગોકુળનાથજીએ કેવી ટીકા કરી છે :

અર્થ– ‘તે માટે પોતે ભોગવે તે પહેલાં પોતાની પરણેલી બાયડી પણ (ગોસાંઈજી મહારાજને) સોંપવી અને પોતાનાં બેટા–બેટી પણ તેમને સોંપવાં. પરણ્યા પછી પોતે ભોગવે તે પહેલાં (ગોસાંઈજી મહારાજને) અપર્ણ કર્યા પછી પોતાના કામમાં લેવી.’

અરરરર! આ કેવું પાખંડ, આ કેવો ઢોંગ અને આ કેવી ઠગાઈ!! અમે જદુનાથજી મહારાજને પુછીએ છીએ કે કયા વેદમાં, કયા પુરાણમાં, કયા શાસ્ત્રમાં અને કઈ સ્મૃતીમાં લખ્યું છે કે મહારાજને અને ધર્મગુરુને પોતાની પરણેલી સ્ત્રી ભોગવ્યા પહેલાં સોંપવી. પોતાની સ્ત્રી જ નહીં; પણ પોતાની બેટી અથવા દીરીને પણ સોંપવી! અરરરર!!! આ લખતાં અમારી કલમ ચાલતી નથી. અમને અતીશય કંટાળો અને ધ્રુજારી છુટે છે. લોકોને દેખતી આંખે આંધળા કરવા, અને તેઓની આંખમાં ધુળ છાંટીને ધર્મને બહાને તેઓની કાચી કુંવારી વહુદીકરી ભોગવવી એના કરતાં વધારે પાખંડ અને ઠગાઈ કઈ? વલ્લભાચાર્ય સીવાય કળીયુગમાં બીજાં ઘણા પાખંડો અને ઘણા પંથો ઉભાં થયા છે; પણ મહારાજોના પંથ જેવી નફટાઈ, ખંધાઈ, બુરાઈ, લુચ્ચાઈ અને ઠગાઈ બીજા કોઈ પણ પંથવાળાએ કરી નથી. અમે જ્યારે આવા કઠણ શબ્દ વાપરીએ છીએ ત્યારે અમારા ભોળા હીન્દુમીત્રોને અમારી ઉપર ગુસ્સો આવે છે, અને તે ગુસ્સાને લીધે અમારે ઘણું શોષવું પડ્યું છે અને પડે છે; પણ જ્યા ભોળા લોકોની આંખમાં ઘુળ છાંટીને તેમની વહુદીકરીને ભોગવવાનું મહારાજો પોતાનાં પુસ્તકોમાં લખે છે અને તે પ્રમાણે તેઓ ભોગવે છે ત્યારે અમારા પેટમાં મોટા ભડકા ઉઠે છે. અમારી કલમ એકદમ તપીને ગરમ થઈ જાય છે. અમારા ભોળા હીન્દુમીત્રો ઉપર અને તેઓની વીચારશક્તી ઉપર અફસોસ કરવો પડે છે.

જદુનાથજી મહારાજે ‘સ્વધર્મ વર્ધક’ ચોપાનીયું કાઢવા માંડ્યું છે તેને અમે પુછીએ છીએ કે તમે કેવી રીતે ધર્મનો વધારો કરવા માગો છો? તમારા વડીલોએ ભોળા લોકોની આંખમાં ધુળ છાંટીને આંધળા કર્યા છે તેઓને દેખતા કરવા માગો છો કે ધર્મનું ખોટું અભીમાન ધરીને ભોળા લોકોને વધારે ઠગવા માગો છો? જદુનાથજી મહારાજ! તમે જો ધર્મનો વધારો, ફેલાવો કરવા માગતા હો તો તમે પોતે સારું આચરણ પકડીને તમારા બીજા મહારાજોને ઉપદેશ કરો, ધર્મગુરુઓ પોતે જ જ્યાં સુધી વ્યભીચારના સમુદ્રમાં ડુબેલા માલુમ પડશે ત્યાં સુધી તેઓથી ધર્મનો બોધ થઈ શકવાનો નથી. ગોકુળનાથજીએ ઉપર જણાવેલી ટીકા કરીને તમારા વૈષ્ણવ માર્ગને મોટો ડાઘ લગાડ્યો છે તે પ્રથમ કાઢી નાખો. એ ટીકા કરનાર ઉપર ધીક્કાર નાખો, તે ટીકા પ્રમાણે મહારાજો ચાલીને પોતાના સેવકની વહુ–દીકરીઓને બગાડે છે તેથી હાથ ઉઠાવો અને રસમંડળી જેવી અનીતીનો એકદમ નાશ કરો. જ્યાં સુધી તમે તેમ કરશો નહીં ત્યાં સુધી તમારાથી ધર્મનો ઉપદેશ અને સ્વધર્મનો વધારો થઈ શકવાનો નથી, તે સત્ય જાણી લેજો.

–કરસનદાસ મુળજી

(‘સત્ય પ્રકાશ’, તા. 21 ઓક્ટોબર, 1860)

લેખીકા રચના નાગરીકના કંઠીમુક્ત વીચારલેખોની પુસ્તીકા બૈઠ પથ્થર કી નાવ (પ્રકાશક : [1] માનવવીકાસ ટ્રસ્ટ, 9, મહાકાન્ત કૉમ્પલેક્ષ, વી. એસ. હૉસ્પીટલ સામે, એલીસબ્રીજ, અમદાવાદ 380 006, [2] વૈશ્વીક માનવવાદ, 1–એ, કલ્પના સોસાયટી, મહેમદાવાદ 387 130 જીલ્લો : નડીયાદ અને [3] નયા માર્ગ, ખેત ભવન, હરીજન આશ્રમની પાસે, અમદાવાદ 380 027 પાનાં : 64, મુલ્ય : રુ. 40/)માંની આ પાંચમી પ્રસ્તાવના, પુસ્તીકાનાં પાન 12થી 15 ઉપરથી, લેખીકા અને પ્રકાશકોના સૌજન્યથી સાભાર..

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 22–06–2018

 

 

Advertisements
ડૉ. બી. એ. પરીખ

મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર વીદ્યાની અવૈજ્ઞાનીકતા અને નીરર્થકતા

9

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

દુર્ગારામ મંછારામ મહેતા (ઈ.સ. 1809થી 1875)

શું આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર વીદ્યા

વૈજ્ઞાનીક અને સાર્થક છે?

આ પ્રશ્નનો સીધો જવાબ એ જ હોઈ શકે અને એ જ છે કે, ‘આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર, એ અજ્ઞાન, અન્ધશ્રદ્ધાનું, કેવળ પરમ્પરાવાદી યુગનું સર્જન છે.’ જે જમાનામાં સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે કે સમસ્યાઓને અટકાવવા, સમસ્યા ઉપજે જ નહીં તે માટે વ્યક્તીને જાતજાતના તુક્કા ઉપજે કે નવીન, પ્રભાવ ઉપજાવે તેવી યુક્તીઓ કરામતો સુઝે તે મન્ત્ર–તન્ત્ર બની ગયાં. આમ, આ મન્ત્રો, તન્ત્રો, યન્ત્રો અને તરકટી, ભેજાબાજ, બુદ્ધીશાળી વ્યક્તીઓનાં ભેજાંની નીપજ છે. આજે આ યુક્તીઓ ભોળા, અજ્ઞાની લોકોને આકર્ષક, ડરાવનારી, અકસ્માતથી કોઈકવાર પરીણામ ઉપજાવનારી લાગી અને તે યુક્તીઓ, મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની રુઢી, પ્રણાલીકા રુઢ બની ગઈ. વળી ધર્મશાસ્ત્રોમાં પણ જાતજાતની પ્રાર્થના, પુજા, યાચનાના મન્ત્રો દાખલ થઈ ગયાં. આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રના પાયામાં કેવળ વહેમ, અધુરી–ખોટી માહીતી તેમ જ ભ્રમ અને પ્રભાવ ઉપજાવે તેવી રજુઆતો છે અને તેથી આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રનું કોઈ સાર્થકતા નથી અને માંગેલાં પરીણામ આવતાં જ નથી, આવે જ નહીં. આજના વૈજ્ઞાનીક, જ્ઞાન, સમૃદ્ધ સમાજ અને સમયમાં આ વીદ્યાઓની, તેમાંની કરામતો, યોજનાઓની પુરી કસોટી, પરીક્ષણ થયાં છે. મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર ની:શંક પોકળ, નીરર્થક તો છે જ અને વાસ્તવમાં તે વ્યક્તીને શારીરીક, વૈચારીક, માનસીક હાની પણ ઉપજાવે છે. આજે વીજ્ઞાન અને ટેકનોલૉજીના યુગમાં મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર પ્રચલીત છે તે વદતો વ્યાઘાત છે, કરુણતા છે. વીજ્ઞાન સાથે વહેમ એ વક્રતા નથી?

આપણે માનીએ કે જંગલી, અર્ધવીકસીત પ્રજાઓમાં મન્ત્ર, જાદુ, ટોણા જેવી રુઢીઓ વધારે પ્રચલીત હોય; પણ આમ માનવું ખોટું છે. ભારત જેવી પ્રમાણમાં વધારે વીકસીત અને સંસ્કૃત પ્રજામાં પણ સમાજનો એક વર્ગ સાધુ, સન્તો, ઋષી, મુનીઓ દ્વારા તો જાતજાતની પુજાવીધીઓ, હોમહવનના કર્મકાંડો, પ્રાર્થના–મન્ત્રો વગેરે વીકસ્યાં છે. ભારતમાં ઋષીમુનીઓએ તો જાતજાતનાં દેવો, દેવીઓ, પ્રકૃતીનાં બળોને રીઝવવા તેમનો કોપ શાંત પાડવા તેમના ઉપર નીયન્ત્રણ કેળવવા અનેકવીધ પ્રકારનાં મન્ત્રો, યન્ત્રો અને તન્ત્રો વીકસાવ્યાં છે. આ મન્ત્ર–તન્ત્રમાં સાધકો પોતાના દુન્યવી સુખના હેતુઓ સીદ્ધ કરવા સાથે અન્યને, દુશ્મનને નુકસાન પહોંચાડવા માટે તેમ જ ભુત–પ્રેતનો વળગાડ, ગાંડપણ અન્યને પજવણી વગેરે નકારાત્મક હેતુઓ માટે પણ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રનો ઉપયોગ થતો હતો અને આજે પણ થાય છે.

વૈજ્ઞાનીક તેમ જ વાસ્તવીક રીતે આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રના બન્ધારણ તેમ જ ઉપયોગ વીશે તપાસ કરતાં સ્પષ્ટ અને ની:શંકપણે જણાય છે કે તેનાં કાંઈ ધારેલાં, અપેક્ષા મુજબનાં પરીણામ આવતાં જ નથી. કારણ આ પ્રકારની કાર્યવીધીમાં કારણ–પરીણામની દૃષ્ટીએ મન્ત્ર–તન્ત્ર અને તેનાં પરીણામ વચ્ચે કાંઈ સમ્બન્ધ જ નથી. કદાચ કોઈ પરીણામ મળ્યાનો દાવો કરે તો તેનો આભાસ, ભ્રમ છે. અથવા અકસ્માત બનેલી ઘટના છે. અથવા જુઠું બોલે છે. આજના જ્ઞાન–વીસ્ફોટ તેમ જ વીજ્ઞાનના યુગમાં મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર એ પ્રાચીન જંગલી અવસ્થાનાં અવશેષ જ કહેવાય.

આ તમામ મન્ત્ર–તન્ત્ર, યાત્રા, પાઠ, પુજા વગેરે પુરી શ્રદ્ધા, વીશ્વાસથી કરવા છતાં તેનાં ઈચ્છીત પરીણામો ભક્તોને જોવા અનુભવવા મળે છે ખરાં? મળ્યા છે ખરાં? વાસ્તવમાં આ મન્ત્ર–તન્ત્રના નીયમીત શ્રદ્ધાપુર્વકના પ્રયોજન પછી શ્રદ્ધાળુ માણસો તો તેવાને તેવા જ દુ:ખી, ઓશીયાળા રહેતા હોય છે. માણસોને પોતે ધારેલાં પરીણામો શુભ વળતર, બદલો મળતાં નથી; છતાં એ તો જેવાં જેનાં કર્મ, જેવું જેનું નસીબ. આપણી ભક્તીમાં, વીધી કરવામાં ઉણપ, કચાશ હશે વગેરે બહાનાં કાઢીને જાતને છેતરે છે. સમાધાનો મેળવે છે. આ મન્ત્ર, તન્ત્રને વ્યક્તીના, સમાજના રોજીન્દા જીવનમાં ઉભી થતી વીટમ્બણાઓ, અવરોધો, તકલીફો, સફળતા–નીષ્ફળતા સાથે કોઈ કાર્ય– કારણનો સમ્બન્ધ જ નથી. આ મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્રની, જીવન જરુરીયાતો, વ્યવહારો સાથે કોઈ કાર્ય–કારણનો સમ્બન્ધ નથી; છતાં આ તમામ પરમ્પરાઓ રુઢીગત જીવનની ટેવો, શ્રદ્ધા, અન્ધશ્રદ્ધાના પ્રયોજન દ્વારા તેના એજન્ટો, પુજારીઓ, કથાકારો, સાધુ, બાબાઓ, માતાજીઓ પવીત્ર મનાતી આધ્યાત્મીક વીભુતીઓ, ભુવા–ભગતો તમામ; મહદ્ અંશે તો જાણી જોઈને, સભાનપણે, લોકોનાં ભોળપણ, મુર્ખતા, ગરજ તેમ જ અન્ધશ્રદ્ધા અને વીચારહીનતાનો ગેરલાભ ઉઠાવી, તેમનું શારીરીક, જાતીય, માનસીક, વૈચારીક શોષણ કરે છે.

ભલે સદીઓથી, પેઢીઓથી આ મન્ત્ર–તન્ત્ર પારાયણ, પાઠ, પુજા, મન્તર–જન્તરની રુઢી ચાલતી આવે છે; છતાં આ રીતરીવાજ, માન્યતાઓ તો અજ્ઞાન યુગ, પછાત મનોદશાનાં જ અવશેષો છે. મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની નીરર્થકતા, પોકળતા સમજાવવા નક્કર દલીલો અને સત્ય ઘટનાઓ, ઉદાહરણો, સંશોધનો, તપાસ સાથે રજુઆત કરીએ છીએ.

આપણા પૌરાણીક ભુતકાળમાં અનેક કથાઓ છે કે ઈચ્છા, કામના પુરી કરવા કોઈક શક્તી પ્રાપ્ત કરવા દેવોની સાધના, તપ, યજ્ઞો વગેરે કરવામાં આવતા હતા. રાજા દશરથને યજ્ઞ કરવાને પરીણામે રામ સહીત ચાર પુત્રો પ્રાપ્ત થયા. રાજા દ્રુપદને પુત્રી દ્રૌપદી જન્મી. રામ, દ્રૌપદીના જીવનનો પછીનો ઈતીહાસ કેટલો દુ:ખ, યાતના, કંકાસથી ભરેલો છે તે આપણે જાણીએ છીએ. વીશ્વામીત્ર, રાવણ, ધ્રુવ વગેરે અનેકોએ શીવ વગેરે દેવોનાં તપ કરી, વરદાન દ્વારા અમોઘ–અમાપ શક્તીઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી. માતા કુન્તીને મન્ત્રો દ્વારા લગ્ન પહેલાં કર્ણ, લગ્ન પછી યુધીષ્ઠીર, ભીમ, અર્જુન પુત્રો પ્રાપ્ત થયા અને માદ્રીને નકુલ–સહદેવ બે પુત્રો થયા. હનુમાનજી વીશે અનેક કથાઓ છે. જો મન્ત્ર સાધના, તન્ત્રથી કદાચ આવું તમામ નહીં; પરન્તુ થોડું પણ વાસ્તવીક પરીણામ મળતું હોત તો આ તમામની સાર્થકતા, વૈજ્ઞાનીકતા માટે કંઈક વીશ્વાસ ઉત્પન્ન થાત; પરન્તુ આ તમામ તો પૌરાણીક કેવળ કાલ્પનીક ધડમાથા વગરની માત્ર ભ્રમયુક્ત મીથ્યાભીમાન, ગૌરવમાં રાચવાની કથાઓ જ છે!

યજ્ઞો, હવનો, મન્ત્રસાધનાની નીરર્થકતા

વળી યજ્ઞો, હવનો, મન્ત્રસાધનાથી પરીણામો આવતાં હોય તો આપણા દેશમાં આજે પણ ક્રીકેટ, ચુંટણી, કૉર્ટના મુકદ્દમા, પરીક્ષા, યુદ્ધ વગેરેમાં જીત મેળવવા એક નહીં, હજારો યજ્ઞો સ્થળે સ્થળે થાય છે. અરે, જેને પુરા વૈજ્ઞાનીક, સમજદાર કહેવાય એવાં ઈન્દીરા ગાંધીએ પણ પ્રત્યક્ષ, પરોક્ષ રીતે યાત્રા, હોમ, હવન, કર્મકાંડ, મન્ત્ર–તન્ત્રનો આશ્રય લીધો હતો! ઈસરોના વડા વૈજ્ઞાનીક રાધાકૃષ્ણન્ મંગળયાનની પ્રતીકૃતી શ્રી બાલાજીને અર્પણ કરવા ગયા હતા. આજ તો આપણી કરુણતા છે કે જેની વૈજ્ઞાનીકતા, માનસીક સજ્જતા અને નૈતીકતા ઉપર પુરો વીશ્વાસ હોય તેવી જાણીતી વ્યક્તીઓ કટોકટીના સમયે વીવેકબુદ્ધી ગુમાવી દે છે અને પરીણામે મન્ત્ર–તન્ત્રનો આશ્રય તરણોપાય તરીકે લે છે. મજબુત મનના માણસો પણ કટોકટી આવતા હીમ્મ્ત ગુમાવી મન્ત્ર–તન્ત્રમાં પડે છે. એ જ તો માનવ સ્વભાવની કરુણતા છે!

મહાભારતના યુદ્ધમાં અણુશસ્ત્રોનો ઉપયોગ

આપણા પૌરાણીક ઈતીહાસમાં ઘણી કાલ્પનીક, આકાશી કલ્પનાકથાઓ છે. દા.ત. મહાભારતના યુદ્ધમાં જાતજાતની શક્તી ધરાવતાં શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થયો હતો. મીથ્યાભીમાન અને ખોટા ગૌરવમાં રાચનારા, સંસ્કૃતી, પ્રેમીમાં કંઈક નવીન શોધ નહીં કરી શકનારા આપણે જાહેર કરીએ છે કે અમારા દેશમાં મહાભારતના યુદ્ધમાં અણુશસ્ત્રોનો ઉપયોગ થયાના પુરાવા છે. કેવું મુર્ખતાભર્યું વીધાન! અરે મહાભારત–રામાયણ તો ધનુષ–બાણનો યુગ, લોહયુગ હતો. દારુગોળો અને બન્દુક પણ હતાં નહીં આ 3000 વરસ કે તેથી જુનો કાળ.

કમનસીબે આ મન્ત્ર–જન્તરની પરમ્પરા આજે પણ પુરજોશથી ચાલી રહી છે, આજે પણ ગાયત્રી યજ્ઞો, શતકુંડી યજ્ઞો થાય છે. અને લોકો વીવેકબુદ્ધીને ગીરવે મુકીને તેમનું જીવન જીવી રહ્યા છે એટલું જ નહીં; પરન્તુ અદ્યતન વીજ્ઞાન અને ટૅકનોલૉજીનો ઉપયોગ આપણે અવીજ્ઞાન, અન્ધવીશ્વાસનો પ્રચાર કરવામાં કરી રહ્યા છીએ.

ટી.વી.–ચૅનલોના ધંધા થકી

ધાર્મીક સંસ્થાઓ અને ગુરુઓને કમાણી

ટી.વી. ઉપર દરેક ધર્મના નામે ચૅનલો ચાલે છે. આવી આઠદસ ચૅનલો ઉપર સ્વામી–બાબાઓ, મૌલવીઓ, પાદરીઓ, શીવગુરુઓ સતત ધર્મગ્રંથોનું પઠન, સ્તવન કરી રહ્યા છે. ભક્તોની ભીડ વચ્ચે મન્ત્રો પ્રાર્થના કરતા–કરાવતા હોય છે. ચમત્કારોથી રોગ મટે છે. અપંગ સાજા થાય છે, ધન પ્રાપ્ત થાય છે. ધંધામાં બરકત આવે છે, હરીફોનો નાશ થાય છે વગેરે માટે અનેક પ્રકારના તાન્ત્રીક ઉપાયો બતાવતા હોય છે. સામુહીક ભજન, પ્રવચનો ચાલતાં હોય છે. શું મેળવવા? આનું પરીણામ શું? શુન્ય.. સમયનો બગાડ, ધાર્મીક સંસ્થાઓ અને ગુરુઓને કમાણી, ચૅનલોનો ધંધો. લોકોનાં સુખ, દુ:ખ, સમસ્યાઓમાં કોઈ પ્રભાવ, ફરક તો નહીં જ. આજે સુરત જેવાં અનેક શહેરોમાં રોજ ને રોજ સ્વામીનારાયણ, જૈન, હીન્દુ, કથાકારો, મુનીઓનાં પ્રવચનો, ભાગવત–રામાયણ કથાઓ, ભજનકીર્તન, મન્ત્રોનાં રટણ ચાલતાં હોય છે. છતાં આ શહેરના ધંધાવ્યવસાય તેમ જ લોકોની નીતીમત્તા, પ્રામાણીકતા ઉપર કોઈ વીધાયક પ્રભાવ અસર પાડે છે ખરો? પરન્તુ આપણે એમ માનીએ કે મન્ત્રો, યજ્ઞો, તન્તર–મન્તરથી ગામ, શહેરના વાતાવરણમાં પવીત્ર હવા ફેલાય છે. લોકો સન્તોષી અને આનન્દી બને. આવું કંઈ પણ, એકાદ ટકા જેટલું પણ થાય છે ખરું? ઉલટું રોજબરોજના વ્યવહારોમાં ધંધા–રોજગારમાં અનીતી, જુઠ, છેતરપીંડી, બળાત્કાર, અપહરણ, હત્યા, ખુનામરકીના કીસ્સા વધતા જાય છે. મન્ત્રોથી ઉભરતી પવીત્રતા ક્યાં ઓગળી ગઈ?

માદળીયાં, યન્ત્રો વગેરેની નીરર્થકતા

કોઈને મોહાન્ધ કરવો, તેની ઉપર કાબુ જમાવવો, નજર ઉતારવી, શત્રુને મહાત કરવો, ધનવર્ષા થવી, ધન્ધામાં બરકત આવે તે માટે જાતજાતના માદળીયાં, યન્ત્રો, તન્ત્રવીદ્યાથી અભીમન્ત્રીત તન્ત્રો, વીષ્ણુયન્ત્ર, કુબેરયન્ત્ર, શનીનો મન્ત્ર, નવગ્રહ મન્ત્ર વગેરે વીશેના અભીમન્ત્રીત તન્ત્રો, તાન્ત્રીકો તૈયાર કરી તેની ટી.વી. ઉપર જાહેરાત કરે છે. આ જાહેરાતોના સમર્થનમાં જાણીતા અભીનેતાઓ પણ(નાણાં મેળવીને જ તો) પોતાના અભીપ્રાયો જાહેર કરે છે અને ગરજવાન, મુર્ખ, નીરાશ થયેલા, જાત મહેનત કર્યા વગર, પોતાની સમસ્યાને સમજ્યા વગર, ઝટ­પટ ઉકેલ મેળવવાની લાલચમાં આ તન્ત્રો ઢગલાબન્ધ 100 રુપીયાની ચીજ હજારોની કીમ્મતમાં વેચે છે અને શઠ, ચતુર લોકો તકનો લાભ લઈ વેચનારા લોકોને કમાણી થાય છે.

ગાયત્રી મન્ત્ર

હીન્દુઓમાં ગાયત્રી મન્ત્ર બહુ જ પવીત્ર અને અસરકારક મનાય છે. ઘણા રોજ પુરી શ્રદ્ધાથી ગાયત્રી મન્ત્રનું રટણ કરે છે. હવન પણ કરે. આમ તો ગાયત્રી મન્ત્ર એ સુર્યપુજા, સુર્યની તેજસ્વીતા, તેની શક્તીના ગુણગાન ગાતા મન્ત્ર છે. તે ગાયત્રી છંદમાં લખાયો છે. એટલે તેને ગાયત્રી મન્ત્ર કહે છે. હવે આપણી ઘેલછા જુઓ. આ ગાયત્રી છન્દને ‘ગાયત્રી માતા’ બનાવી, તેનાં મન્દીરો ઉભાં કર્યા, ગાયત્રીનાં અનુષ્ઠાનો થાય, હોમ, હવન, યજ્ઞો પણ થાય. લોકપ્રવાહ જોઈને ગાયત્રીનો મહીમા કરનારા સ્વામીઓ પણ ફુટી નીકળ્યા છે!

ગાયત્રી મન્ત્ર’નાં ત્રણ ઉદાહરણો

અમારી જાણમાં એવાં ત્રણ ઉદાહરણો છે. એક હરદ્વારના સ્વામી રામ શર્મા. ગાયત્રીના પ્રચાર માટે બીજા અમદાવાદના એક ગુરુજી અને ત્રીજા પણ એક અમદાવાદમાં છે.

(1) હરદ્વારના એક સ્વામીનો તો બહુ મોટો પથારો છે. આ ગાયત્રી–પ્રચાર એટલો મોટા વળતરવાળો છે કે આ હરદ્વારના સ્વામીના એક ભત્રીજા જે નીષ્ણાત તબીબ છે, ડૉક્ટરી છોડીને ગાયત્રી–પ્રચારમાં જોડાયા છે! વધારે વળતરવાળો ધન્ધો અને જુઓ, આ તબીબ જાણે છે કે સન્તાન કેવી રીતે પેદા થાય, તેની વૈજ્ઞાનીક રીતે તબીબી ઉપચારની સલાહ આપવાને બદલે ‘પુત્ર કામેષ્ઠી યજ્ઞ’નો પ્રચાર અને આયોજન કરે છે! અમે આ પુત્ર કામેષ્ઠી યજ્ઞ વડોદરામાં બન્ધ કરાવ્યો હતો. વળી, આ હરદ્વારના સ્વામીએ એક પાના ઉપર દસ ખાનાં પાડી, હજાર ચોરસ આકૃતી બનાવી, નોટબુકો બહાર પાડી તેમાં ‘રામનામ’ મન્ત્ર લખી, ચોપડી પુરી કરી, હરદ્વારની પુણ્ય બેંકમાં જમા કરાવવાની યોજના અમલમાં મુકી છે! જેટલા હજાર વાર રામનામ લખાય તેટલું પુણ્ય ભક્તની પુણ્ય બેંકમાં ભક્તના ખાતામાં જમા થાય અને મરણ પછી તેની સદ્ગતી થાય. હવે મજાક જુઓ, મારી જાણમાં એવા ઘણા શીક્ષીત, અધ્યાપક સ્ત્રી–પુરુષો છે, જે પોતાની વ્યાવસાયીક ફરજો બાજુએ મુકી, તે સમયમાં રામનામ લખી પોતાની નોકરીના ખર્ચે પુણ્ય કમાય છે!

(2) અમારા એક મીત્ર ગાયત્રી ગુરુજી છે. બ્રાહ્મણ જ હોય તે સ્વાભાવીક છે જ અને તેમને ગાયત્રી મન્ત્ર સાધ્ય છે. પછી તો તેઓ સરકારી નોકરી છોડી ગાયત્રીની સાધનામાં પડ્યા. આ સાધના ફળવા માંડી. ભક્તવૃન્દ જમા થવા લાગ્યું. હવે તે ગુરુજી કહેવાયા. તેમણ ગાયત્રી મન્ત્રની શક્તીના પરચા(સાવ કાલ્પનીક) બતાવવા માંડ્યા. ગુજરાતમાં જુદાં જુદાં શહેરોમાં તેમનું ભક્તવૃન્દ ગુરુજીને બોલાવે. સભાઓમાં ગાયત્રીમન્ત્રનું રટણ થાય. પાણીના લોટામાં તાંબાની સળીથી પાણી હલાવવાની સાથે ગાયત્રીમન્ત્રનું રટણ થાય. હવે આ જળ પવીત્ર બન્યું. તે હવે અભીમન્ત્રીત જળ કહેવાય. આ અભીમન્ત્રીત જળ તમારા કોઈ પણ રોગના ઉપચાર માટે કારગત નીવડે એવું ઠસાવાય. આમ, આ અભીમન્ત્રીત જળનો વેપાર શરુ થયો! અરે ગાયત્રીની શક્તી જુઓ – દર્દી હાજર હોય અને તેના ઉપર ગાયત્રી અભીમન્ત્રીત જળનો ઉપચારમાં અભીષેક થાય; પરન્તુ આ ગુરુજી અને ગાયત્રી મન્ત્રની શક્તી તો એવી કે દર્દી હાજર ન હોય તો પણ તેના ફોટા ઉપર અભીમન્ત્રીત જળનો અભીષેક કરી, તેના રોગનો ઉપચાર કરી શકાય!  અમે સુરતમાં આ ગુરુજી અને તેમના ભક્તોને તેમના આ તુત સામે ચેતવણી આપી અને પછી તેઓ કદી સુરતમાં આવ્યા નહીં.

(3) ત્રીજા એક અમદાવાદમાં ગાયત્રી ઉપાસક છે. આ પણ બ્રાહ્મણ, અમદાવાદમાં ટૅક્સટાઈલ મીલમાં નોકરી કરે; પરન્તુ ઘરમાં એક ઓરડામાં ગાયત્રી સાથે અનેક દેવીઓની પુજા થાય. તેઓ એમ દાવો કરતા કે તેમનામાં ખોવાઈ ગયેલા, ગુમ થયેલા બાળક વ્યક્તીને શોધી કાઢવાની શક્તીનું ગાયત્રી માતા તરફથી વરદાન છે અને પોલીસ ખાતું પણ ગુમ થયેલી વ્યક્તીને શોધવા તેમની પાસે મદદ માટે આવે છે. અમે આ ગાયત્રી ભક્તની છેતરપીંડી, બનાવટ પણ ખુલ્લી કરી.

ગીરીધામોના અઘોરીઓ અને તાન્ત્રીકો

હીમાલય કે આબુ કે ગીરનાર પર્વતના ડુંગરાઓ ઉપર ત્યાંની ગુફાઓમાં અઘોરીઓ, સીદ્ધ તાન્ત્રીક વસે છે એવી લોકવાયકા છે. આ તાન્ત્રીકો રાત્રે પ્રાણી– વાઘ, સીંહ, દીપડો બની જાય, પાછા દીવસે માણસ બની જાય. તેમના માટે કશું અશક્ય નથી. તેમને દુન્યવી સુખોમાં રસ હોતો નથી. કોઈ નસીબવન્તાને જ આ અઘોરી, સીદ્ધ તાન્ત્રીકનો ભેટો થાય અને તેમની મહેરબાનીથી કાર્યસીદ્ધી થાય. તપાસ કરતાં જણાયું છે કે, કેટલાક ખરેખર સાચા વૈરાગ્યની ભાવનાથી સાધુ–બાવા બન્યા હોય છે; પરન્તુ મોટાભાગના સાધુ, તાન્ત્રીકો, અઘોરીઓ તો વેશધારી બનાવટીઓ, ઢોંગી હોય છે. તેઓ ભારતના જુદાં જુદાં પ્રદેશોમાં ગુના કરેલા ‘મોસ્ટ વોન્ટેડ’ હોય છે અને પોલીસથી બચવા સાધુવેશ ધારણ કરી, આવી રીતે ડુંગરાઓમાં છુપાઈ રહે છે. તેમને સાધુ બાવા જાણી પ્રવાસીઓ પ્રભાવીત થઈ આકર્ષાય છે. તેમની ખ્યાતી પ્રસરે છે. તેઓ લોકોને ભરમાવી દાન, નાણાં મેળવી, સરકારી જમીનમાં અતીક્રમણ કરી આશ્રમો સ્થાપે છે. આવા સાધુ, બાવા તેમનો દેખાવ ભય પમાડે તેવો રાખે છે અને અસ્ટં–પષ્ટં હીન્દી ભાષામાં જ વાતો કરે છે.

મુઠ મારવાનો કીસ્સો

અમારા એક મીત્રે અમને તેમના અનુભવનો સાચો કીસ્સો વર્ણવ્યો. આ મીત્રનું કહેવું હતું કે તેમના એક સમ્બન્ધીને તેમના હરીફ, દુશ્મને તાન્ત્રીક પાસે મુઠ મરાવી હતી. અનેક ઉપચારો કર્યા હનુમાનજીના સ્થાનકે ગયા, દરગાહો ઉપર માથું ટેકવી આવ્યા, બીજા તાન્ત્રીકોને સાધ્યા; પરન્તુ તેમને મારવામાં આવેલી મુઠ એટલી સજ્જડ કે તે પાછી વળી નહીં. પૈસાનું પાણી થયું. ઘણા હેરાન થયા છેવટે ત્રણેક વર્ષ પછી એક ઑલીયા ફકીરે આ મુઠ પાછી વાળી આપી. હવે આ કીસ્સામાં જરા ઉંડાણથી તપાસ કરી તો જાણવા મળ્યું કે, આ ભાઈને કોઈક નીદાન ન થઈ શકેલો એવો વ્યાધી હતો. હેરાન થતા હતા તેથી ઔષધીય ઉપચારો તો કરતા હતા; પરન્તુ વહેમીલું માનસ એટલે મેલીવીદ્યાનો ભોગ બન્યા છે, તેવો ડર પેસી ગયો. કાળાંતરે દવાઓ, ઉપચારો અસરકારક નીવડવા લાગ્યા અને તે તાકડે જ ફકીરનો મેળાપ થયો એટલે ઉપચારનો યશ ફકીરને મળ્યો. રોગનો ઉપચાર થયો; પણ વહેમ મજબુત બન્યો.

અમારા એક મેલીવીદ્યાના સમર્થક અધ્યાપકમીત્ર જોરદાર દલીલો કરે કે ઈન્દીરા ગાંધી જેવી મર્દ સ્ત્રી પણ હોમ, હવન, મન્ત્ર, તન્ત્રનો સહારો લીધો હતો.

હવે જો ખરેખર આવી કોઈ અસરકારક મરણતોલ બનાવી શકે તેવી શક્તી, મુઠ મારવાની વીદ્યા તાન્ત્રીક્માં હોય તો આપણે નવાજ શરીફ, દાઉદ, અફઝલ, હાફીઝ સઈદની ઉપર મુઠનો પ્રયોગ કેમ કરાવતા નથી? અરે આ પાકીસ્તાની આતંકવાદીઓ તો દુર રહ્યા; પરન્તુ ઘર આંગણે કાશ્મીરમાં આતંકવાદના સમર્થક, નક્સલવાદના સમર્થક નેતાઓ ઉપર તો આ મુઠ મારવાનો, મેલીવીદ્યાનો પ્રયોગ કરી તેમનું નીકંદન કાઢી શકાય જ ને? આપણા સીદ્ધ તાન્ત્રીકો, માતાજીના ઉપાસકો, ગાયત્રીના ઉપાસકોમાં એટલી સમજ તો હોવી જ જોઈએ કે તેઓ ભારતની સરહદો ઉપર અનુષ્ઠાનો કરે, માઓવાદીઓ–નક્સલીઓ તો ભારતમાં જ છે! તેમની નજીક જઈ તેમની ઉપર મારણના પ્રયોગો કરે તો? આપણા પરમ આધ્યાત્મીક, શક્તીશાળી દેશોમાં કેવી સરળતા અને ઝડપથી કોઈ જાનીહાની થયા વગર શાંતી સ્થપાય! પરન્તુ આવો સુન્દર અસરકારક વીચાર રાજકારણીઓ, અમલદારો કે લોકોને કેમ સુઝ્યો નથી, સુઝતો નથી? કેમ આ ઉપાય અજમાવતા નથી?

આ બધી ચર્ચાનો અર્થ અને તારવણી

મેલીવીદ્યા, કાળો–જાદુ, ભુત–પ્રેત, યોગીની જેવી કોઈ વાસ્તવીકતા નથી. મન્તર–તન્તર–જન્તર, કોઈના શ્રાપ, કટુ વચનો, મુઠ–ચોટ કે મેલીવીદ્યાથી મૃત્યુ તો શું વાળ પણ વાંકો થઈ શકતો નથી. આપણા આ અતી ધર્મપરસ્ત, પરમ્પરાવાદી, વહેમ–અન્ધશ્રદ્ધા તેમ જ અર્થહીન કર્મકાંડો, પ્રથાઓ, રીવાજોમાં ડુબેલા લોકવાળા દેશમાં હજી લોકોમાં વીજ્ઞાનનો યુગ છતાં, વીજ્ઞાનની સત્યશોધનની માનસીકતા તેમ જ હીમ્મ્ત વીકસ્યાં નથી. કરુણતા એ છે કે તે તેઓ વીકસાવવા માંગતા નથી. તેથી જ આ દેશમાં અનેક કૌભાંડો પકડાયા છતાં સાધુ, બાબા, બાપુ, સ્વામી, માતાજીના આશ્રમો ચાલે છે. બાબા–માતાજી–સ્વામી પોલીસની કસ્ટડીમાં, જેલમાં હોય છતાં તેમના અનુયાયીઓ બહાર તેમની પુજા કરે છે, કેવી દયનીય તેમ જ તીરસ્કારભરી પરીસ્થીતી! આપણામાં સાદી સમજ, સારા–ખોટાને પારખવાની, હીત–અહીત વીચારવાની વીવેકબુદ્ધી ક્યારે વીકસશે?

10 લાખનો પડકાર

સુરતની અમારી સત્યશોધક સભાએ છેલ્લા ચાલીસ વર્ષોથી પડકાર ફેંક્યો છે કે ‘અમારા કોઈની ઉપર મન્ત્ર–તન્તર, મુઠ–ચોટ, મેલીવીદ્યાનો પ્રયોગ અજમાવો. અમને હાની થાય તેની જવાબદારી અમારી છે. આ ઉપરાંત એવું કોઈ પણ કાર્ય કરી બતાવો કે જે સામાન્ય વીજ્ઞાનના નીયમોની મર્યાદા બહાર હોય, ઉપરવટ હોય. અમે આવા સીદ્ધ સ્વામી તાન્ત્રીકોને રુપીયા 10 લાખ આપવા તૈયાર છીએ.’ વર્ષો વીત્યાં પણ કોઈ સીદ્ધ, માઈના લાલે તણખલું હલાવવાનો પણ પડકાર ઝીલ્યો નથી.

1842માં સુરતમાં કાળીચૌદશના દીવસે દુર્ગારામ મહેતાજીએ આ મન્ત્ર–તન્ત્રના સાધકોને પડકાર ફેંક્યો હતો. તેનો કોઈએ જવાબ આપ્યો ન હતો. આજે 175 વર્ષ પછી પણ કોઈ પડકાર ઝીલવા આવતું નથી. હવે તો જાગો, સમજો!

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

મારણ–તારણના મન્ત્રોથી ભગતોની સમસ્યા દુર કરવાનો દાવો કરતા એક ઢોંગીને સત્યશોધક સભાના કાર્યકર મધુભાઈ કાકડીયાની આગેવાની હેઠળ પડકારવામાં આવ્યો હતો. એ ઢોંગીએ પોતાના ગુના કબુલ્યા હતા અને પોતાની પાસેના ચોપડા આપી દીધા હતા. આ ચોપડાઓ પર આધાર રાખીને અમારી સત્યશોધક સભાના કાર્યકારી પ્રમુખ પ્રા. સુર્યકાન્ત શાહે ‘આપણો માંદો સમાજ’ પુસ્તીકા પ્રસીદ્ધ કરી છે.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

ડૉ. બી. એ. પરીખની મનોવીજ્ઞાનીક સુઝ ધરાવતી આ રોચક પુસ્તીકા ‘મન્ત્રયન્ત્રતન્ત્રનું અવીજ્ઞાન’ પ્રકાશીત થઈ છે. (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલી વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન નંબર : (0261) 259 7882/ 259 2563  પૃષ્ઠ : 48, મુલ્ય : રુપીયા 50/-)માંનો આ નવમો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 38થી 45 ઉપરથી, લેખકના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. બી. એ. પરીખ, 154, સર્જન સોસાયટી, પાર્લે પોઈન્ટ, સુરત–395 007 સેલફોન : 99241 25201 –મેઈલ : bhanuprasadparikh@yahoo.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ  મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પુસ્તક અને પ્રુફવાચન સૌજન્ય : 

ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  18/06/2018

મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો

ધર્મ પરિવર્તનની હાટડીઓ અન્ધશ્રદ્ધાના કારણે ચાલે છે

– નીતા સોજીત્રા (નીશો)

આજે એક સળગતા મુદ્દા વીશે વાત કરવી છે.

આમ તો ‘ધર્મ’ એ આપણા દેશનો સૌથી જ્વલનશીલ મુદ્દો છે. ધર્મના નામથી એક થનારો દેશ ધર્મથી જ સળગી જાય છે.

આપણો એક જ દેશ એવો છે જ્યાં સર્વધર્મ સમભાવનું સુત્ર અમલી છે. દરેકને પોતપોતાના ધર્મ વીશે બોલવા, માનવા, ઉજવવા, વીચારવા અને પ્રચારવાની છુટ માત્ર આપણા દેશમાં છે. આમ તો કોઈ પણ ધાર્મીક ગ્રંથો લઈ લો, બધા એક જ વાત કરે છે કે માનવતા મુકવી નહીં, ઈન્સાનીયત જ સૌથી મોટો ધર્મ છે. હા, ભાષા જુદી હોય; પણ વાત દરેક ધર્મ આ જ કરે છે.

મારે વાત કરવી છે શ્રદ્ધા અને અન્ધશ્રદ્ધાની. આજે પણ આપણા દેશમાં ધર્મના નામ પર અન્ધશ્રદ્ધા એટલી હદે ફેલાયેલી છે કે એ દુનીયામાં ડોકીયું કરો તો જીવન પ્રત્યેનો આપણો દૃષ્ટીકોણ બદલાઈ જાય.

આજે વીજ્ઞાને એટલી તરક્કી કરી છે કે માનવ શરીરમાં માત્ર પ્રાણ પુરવાનું જ બાકી રહ્યું છે. બાકી, વીજ્ઞાન આબેહુબ માણસ તૈયાર કરી દે છે. આગળ જતાં એ પ્રાણ પુરવાનું પણ શોધી લે તો નવાઈ નહીં, આજે જટીલ અને જીવલેણ મનાતા એવા કેન્સરનો પણ ઈલાજ શક્ય છે. ત્યારે આપણે દોરાધાગા કે ભુવા ભારાડીમાં માનીએ એ અજુગતું નથી? અને વાત માત્ર અભણ કે ગામડાના લોકોની નથી બહુશીક્ષીત અને શહેરી વીસ્તારના લોકો પણ આવી માન્યતા ધરાવે છે એ દુઃખની વાત છે.

એક ગામમાંથી કોઈ એક રખડતો ભટકતો વ્યક્તી પસાર થતો વીશ્રામ માટે કોઈ વૃક્ષની છાંયામાં લમ્બાવે છે. અને અચાનક કોઈ નગરવાસી નીકળે ને એમને મહાત્મા સમજી પગે લાગે, પોતાને ત્યાં જમવા નીમન્ત્રે અને ગામવાસીઓને એકઠાં કરે ને મહાત્માને ઝુંપડી બનાવી આપવાનું નક્કી થાય. આમ એક ઝુંપડી બને એ પછી તો સત્સંગ, પ્રસાદ અને ગોષ્ઠી ચાલે. ધીમે ધીમે આવા લે–ભાગુને સમજાય કે ગામ મુર્ખાઓથી ભરેલું છે એટલે ત્યાં રોગ ચીકીત્સા ચાલુ થાય. પ્રચાર થાય કે મહાત્મા હાથ ફેરવીને દર્દ મટાડી દે છે, આવી ન શકો તો દર્દીના કપડા લાવવા. કપડા સુંઘીને દર્દ ઓળખીને મટાડી પણ દે છે. આવા કીસ્સાઓ આપણા દેશમાં જ બને છે, ને એ પણ એક બે નહીં, હજારોની સંખ્યામાં. લોકો ક્યાં ક્યાંથી આવા સ્થળે દોડી જાય છે.

આજે પહેલાં જેવો સમય નથી લોકોમાં જાગૃતી આવી છે, ખાનપાન અને રહેણીકરણીના લીધે બીમારીઓ વધી છે. સાથે સાથે નાના ગામોમાં મલ્ટીસ્પેશીયાલીસ્ટ ડૉક્ટર્સની હૉસ્પીટલો પણ છે. અત્યાધુનીક સાધનોથી રોગનું પરીક્ષણ પણ શક્ય છે ત્યારે આવી અન્ધશ્રદ્ધા આપણને આખરે ડગાવી દે છે. દુઃખ કે બીમારી મટી જશે એ શ્રદ્ધા જરુરી છે; પણ લાખોના ખર્ચે થતા ઑપરેશન આમ કોઈ બાવો હાથ ફેરવીને મટાડે એવો વીશ્વાસ એ અન્ધશ્રદ્ધા નહીં તો બીજું શું?

ધર્મ અને ઈશ્વર પ્રત્યેની શ્રદ્ધા એટલી હદે વધે કે એ આપણને આપણા ઈશ્વર અને કર્મ કે સમાજ થઈ દુર કરે ત્યારે એ શ્રદ્ધા મટીને અન્ધશ્રદ્ધા બને છે. પંજાબમાં બહુ મોટા પાયે આવા ધર્મપરીવર્તનો થઈ રહ્યાં છે. ઓરીસ્સામાં પણ પછાત લોકોથી લઈને શીક્ષીત અને સમૃદ્ધ લોકોને આવી વાતોમાં ફસાવી ધર્મપરીવર્તન કરાવવામાં આવે છે, એવી વાત પ્રકાશમાં આવી છે.

આજે પણ શરીરમાં માતાજી આવવા, ધુણવું, દોરાધાગા અને મેલીવીદ્યાથી લોકોને વશમાં કરવા અને વશીકરણ ઉતારવાના આવા કાંડ જો આમ જ ખુલ્લેઆમ ચાલતા રહેશે તો આપણો ધર્મ, આપણી સંસ્કૃતી ધીમે ધીમે એક ઈતીહાસ બનીને રહી જશે.

અન્ધશ્રદ્ધાનો ભયાનક ચીતાર જોવો હોય તો ગુગલ પર  No Conversion  પેજ સર્ચ કરશો તો આ વીષયની ગમ્ભીરતા આસાનીથી સમજાશે કે અન્ધશ્રદ્ધાના નામે ધર્મપરીવર્તનનું એક પીઠું ચાલે છે.

જાતને, ધર્મને અને દેશને આવા બાવાઓના હાથે લીલામ થતા બચાવવા એ આપણી ફરજ પણ છે અને એટલા તો આપણે માતૃભુમીના ઋણી પણ છીએ.

– નીતા સોજીત્રા (નીશો)

લેખીકા અને કવીયત્રી સમ્પર્ક :  

સુશ્રી. નીતા સોજીત્રા મેઈલ : nitasojitra1@gmail.com

વર્તમાન ન્યુઝ.com વીજાણુ દૈનીકમાં પ્રગટ થયેલ લેખ, તેઓની કૉલમ ‘વીચાર યાત્રા…’ (તા. 05 જુલાઈ, 2017)માંથી, લેખીકાના અને ‘વર્તમાન ન્યુઝ.comના સૌજન્યથી સાભાર…

રૅશનાલીસ્ટમીત્ર અને નીવૃત્ત આચાર્ય શ્રી. સુનીલ શાહે આ લેખ ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લૉગ માટે  મોકલ્યો તે બદલ સુનીલભાઈનો આભાર..

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લૉગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ :  govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 15–06–2018

ડૉ. બી. એ. પરીખ

ભુત–પ્રેતમાં માન્યતા અને મન્ત્ર–તન્ત્રનું તરકટ

પ્રેતનું આહવાન કરવું

8

ભુત–પ્રેતમાં માન્યતા અને મન્ત્ર–તન્ત્રનું તરકટ

ડૉ. બી. એ. પરીખ

હીન્દુ, ઈસ્લામ, ખ્રીસ્તી દરેક ધર્મમાં મૃત્યુ પછી જીવાત્માનું પ્રેત–ભુત બનવાની જોરદાર માન્યતાઓ છે. વળી પીર, જીન, દેવી–દેવીઓ પણ માણસને કનડે, તેનાથી તમામને ડર લાગે છે. એવી સજ્જડ માન્યતા છે કે મુસલમાની કે હીન્દુ મન્ત્રોથી આ ભુત–પ્રેત, પીર–માતાની તકલીફ દુર કરી શકાય છે; પરન્તુ આ કાર્ય માટે મન્ત્રોની તાલીમ પામેલી વ્યક્તી જ ભુત–પ્રેત ઉપર નીયન્ત્રણ મેળવી શકે, આ મન્ત્રોમાં સીદ્ધી મેળવવા માટે ખાસ્સી મુશ્કેલ શરતો હોય છે. આથી બહુ ઓછા માણસો તે શીખવાની હીમ્મ્ત કરે છે. એટલે જેને ભુવા–ભગત–મન્ત્રશાસ્ત્ર–સીદ્ધ પુરુષ કહે છે તેમનાથી લોકો ડરે છે.

સીદ્ધ પુરુષો, મન્ત્રશાસ્ત્રીઓ તમામ પ્રકારનાં દુ:ખ–દર્દ, તેમની તાન્ત્રીક શક્તીઓથી દુર કરવાની ખાતરી આપે છે. જેમ કે પુત્રી–પુત્રવધુને સન્તાન ન થતાં હોય, તબીયત સતત નબળી રહેતી હોય, ધન્ધામાં બરકત ન હોય, કૉર્ટ–કચેરીમાં કેસ હોય વગેરે.. ત્યારે આ સીદ્ધ મન્ત્રશાસ્ત્રી પોતાના માનીતા શીષ્યને તેના માટે ખાસ તાન્ત્રીક વીધીથી તૈયાર કરાએલી વીંટી, માંદળીયું કે દોરો પહેરવા આપે છે. આને માટે તગડાં નાણાં પણ વસુલ કરે છે. કેટલાક વીષયી, હવસખોર, તાન્ત્રીકો સ્ત્રીભક્તોને પોતાની મોહજાળમાં આકર્ષે છે. તેમની સંતાન પ્રાપ્તી, પતીને વશ કરવાની લાલચ જેવી માંગણી માટે એકાંતમાં ખાસ વીધી કરવી પડશે એમ કહી સ્ત્રીભક્તોને/યુવતીઓને એકાંતમાં બોલાવે છે અને તેમનું જાતીય શોષણ કરે છે. આ બાબતોએ આપણા દેશમાં સીદ્ધસ્વામી, બાબાઓ પ્રખ્યાત છે. તેમની શોષણ પ્રવૃત્તીઓ સામે ફરીયાદો થઈ રહી છે. વર્તમાન સમયમાં લુધીયાણાના રામ–રહીમ, દીલ્હીના વીરેન્દ્રબાબા બહુ ચર્ચામાં છે.

ભુવા–ભગત દ્વારા મન્ત્ર–તન્ત્ર જાદુટોના તરકટ

ઘરમાં સતત એક યા બીજી રીતે તન્દુરસ્તીના નડતર ઉપાધી રહેતી હોય, ઘરમાં માંદગી હોય, ઘણી સારવાર અને ઉપાયો છતાં સારું ન થાય, દર્દ વધતું જાય ત્યારે એવી કલ્પના કરવામાં આવે છે કે નક્કી આ ઘરમાં કોઈ ભુત–પ્રેતનો વાસ છે. તે સતત કનડગત કરે છે, માટે નક્કી કોઈક બહારનું તત્ત્વ પેધું પડી ગયું છે.

વળી, ઘરમાં કોઈ વ્યક્તી સતત તાણ અને ત્રાસના પરીણામે, ખાસ કરીને ઘરની પુત્રવધુને હીસ્ટીરીયાની વાઈ આવે, બેભાન અવસ્થામાં એલફેલ બોલે, શરીરનું, વસ્ત્રોનું ભાન ન રહે, સતત ડીપ્રેશનમાં પડી રહે ત્યારે એવી કલ્પના થાય કે આને કોઈ ઘરમાંથી ભુત–પ્રેતની છાયાને દુર કરવા કે પુત્રવધુના વળગાડને દુર કરવા જન્તર–મન્તર જાદુ–ટોણા કરવાવાળા ભુવા, ભગતને ઉપચાર માટે બોલાવવામાં આવે છે.

હવે આ ભુવો તો લોકમાનસનો કુશળ જાણકાર હોય છે. પ્રથમ તે ઘરમાં ચારેબાજુ ફર્યા પછી, દર્દીની મુલાકાત લીધા પછી ઘરમાં પેધું પડી ગયેલું ભુત, અતી પ્રભાવ, શક્તીશાળી છે, એમ કહી બીવડાવે છે. ભુવાનો પહેરવેશ કાળું ધોતીયું, ઉપરનું કાળું પહેરણ, શરીરે ભસ્મ, વાળ ખુલ્લા, કપાળ પર કંકુના લપેડા, હાથમાં દંડ કે ત્રીશુળ. એટલે તેના આ દેખાવથી જ ઘરના માણસો ભયભીત, પ્રભાવીત થઈ જાય અને ભુવો કહે તે તમામ માંગણીઓ સ્વીકારવા તૈયાર થઈ જાય છે. હવે ભુવો પરીસ્થીતીનો કબજો લઈ ઘરમાં એક ઓરડામાં જગ્યા નક્કી કરી લાકડાંની કુંડીમાં ધુણી ધુપાવે, તેમાં એવી વસ્તુઓ નાખે જેથી ભડકા વધારે થાય, ધુણી વધારે નીકળે, લોબાન, મરચાં વગેરે સામાનનો ઉપયોગ કરે. સામે ત્રસ્ત વ્યક્તીને બેસાડે તેની ઉપર મન્ત્રો બોલી, ઝાડુ ફેરવી તેનામાં રહેલા પ્રેતાત્મા, ભુતને કાઢવા પ્રયાસ કરે, ત્રસ્ત વ્યક્તીને મારે. પણ, એમ કહીને કે શરીરની અન્દર રહેલા ભુતને આ માર પડે છે. અને ભુવાના ત્રાસથી દર્દી વ્યક્તી શાન્ત પડી જાય એટલે હવે ભુવો કહે છે કે દર્દીમાંથી, ઘરમાંથી ભુતે વીદાય લીધી છે.

કદાચ વીધી દરમીયાન ભુવાને લાગે કે સફળતા મળતી નથી, સમય વધારે થઈ ગયો છે. ત્યારે ભુવો કહેશે કે આ ભુત, ચુડેલ કે જીન બહુ જોરાવર છે. તેને કાઢવા માટે બીજી વધારે ઉગ્ર તાન્ત્રીક વીધી કરવી પડશે. અને બીજા દીવસે ફરી ધુણવાની વીધી કરે, તેણે જે શરાબ, મરધી કે અન્ય ચીજો મંગાવી હોય તે ખાય, પીએ વધારે જોરથી ધુણે, દર્દીને પણ ખવડાવવા, પીવડાવવાનું દબાણ કરે. દર્દી વીરોધ કરે વગેરે. અન્ય ખેંચતાણમાં દર્દી થાકી જાય અને શાન્ત પડી જાય. પછી ભુવો કહેશે કે હવે ખરેખર ભુત, ચુડેલ બહાર નીકળી ગયું છે.

ધારો કે થોડા દીવસ પછી દર્દીને સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત ન થાય અને દર્દી સ્વસ્થ થવાનો તો નથી જ, ત્યારે આપણે તમામ ઉપાયો કર્યા પછી જેવું આપણા દર્દીનું નસીબ એમ કહી આશ્વાસન લેવાય છે. કોઈ પણ સંજોગોમાં પોતાની છેતરપીંડીની કળા દ્વારા ભુવાની તો નાણાં કમાઈને પ્રભાવ વધારીને જીત જ થાય છે.

હવે ભુત–પ્રેતનું કોઈ અસ્તીત્વ જ નથી. ત્યાં ભુત–પ્રેતના વળગણની માન્યતા એ માત્ર વાહીયાત પાયા વગરની હોવા ઉપરાંત વહેમ, અન્ધવીશ્વાસ તેમ જ પરમ્પરાગત ચાલી આવતી માનસીકતાનું પરીણામ છે. ભુત–પ્રેતનો વળગાડ મનાતા રોગીનો તો મનોરોગશાસ્ત્રી પાસે ઉપચાર કરાવવાનો હોય.

ભારતમાં એવી ઘણી દરગાહો, પીરનાં સ્થાનકો, બાપુનો તકીયો, સતી માતા, હનુમાનજી કે એવાં કોઈ દેવદેવીનાં મન્દીરો છે, જ્યાં પોતાની સમસ્યાઓના ઉપાયો માટે માથું ટેકવા લોકો જાય છે. આવી દરગાહો, સ્થાનકો ઉપરના મુજાવરો, પુજારીઓ મન્ત્રેલા દોરા, તાવીજ આપે છે જે હાથે –ગળે પહેરવાનાં હોય છે. મારા પ્રત્યક્ષ અનુભવમાં એવાં કેટલાંક સ્થાનકો છે. બાપુનો તકીયો, દરગાહ કે મન્દીર જ્યાં ગાંડપણના દર્દીની સારવાર, તેનામાં પ્રવેશેલા ભુતને કાઢવા માટે ઉપચાર કરવામાં આવે છે. આવો દર્દી તોફાની હોય તો સાંકળે બાંધી તેને મારવામાં પણ આવે છે. આવા કોઈ તાન્ત્રીક ઉપચાર કારગત નીવડતા જ નથી; છતાં આપણા વહેમી માનસ ધરાવતા લોકો પોતાના રોગી સગાંને આવા સ્થાનકો ઉપર માર ખાઈને, સાંકળેથી બન્ધાયેલા ત્રાસ અનુભવતા, રડતા, કકળતા જોતા હોય છતાં તેમને પોતાના સગાં માટે અનુકમ્પા જાગતી નથી. આ ઉપચાર બન્ધ કરાવતા નથી. કેટલી મોટી કરુણતા! મેં પ્રત્યક્ષ આવી રીતે સાંકળે બન્ધાઈને માર ખાતા માનસીક દર્દીઓ, વળગાડના દર્દીઓ જોયા છે. ત્યારે તો તે વયમાં મને પોતાને કંઈ સમજણ ન હતી; છતાં આ બધું વાહીયાત છે એમ લગાતું.

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

ડૉ. બી. એ. પરીખની મનોવીજ્ઞાનીક સુઝ ધરાવતી આ રોચક પુસ્તીકા ‘મન્ત્રયન્ત્રતન્ત્રનું અવીજ્ઞાન’ પ્રકાશીત થઈ છે. (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલી વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન નંબર : (0261) 259 7882/ 259 2563  પૃષ્ઠ : 48, મુલ્ય : રુપીયા 50/-)માંનો આ આઠમો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 35થી 37 ઉપરથી, લેખકના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. બી.એ. પરીખ, 154, સર્જન સોસાયટી, પાર્લે પોઈન્ટ, સુરત–395 007 સેલફોન : 99241 25201 –મેઈલ : bhanuprasadparikh@yahoo.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ :  govindmaru@gmail.com

પુસ્તક અને પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  11/06/2018

રમેશ સવાણી, I.P.S.

‘મારામાં વીશ્વાસ નથી, પીરદાદામાં છે!’

–રમેશ સવાણી

 “મેનકા! મારી પ્રીય ડાર્લીંગ! તારા રુપનો નશો માદક છે, મધમધતો છે. ચમેલીનાં ફુલ જેવી સુગન્ધ તારી ઉંચી, પાતળી પણ ભરાવદાર કાયામાંથી વહેતી રહે છે! દાડમના દાણા એક લાઈનમાં ગોઠવાઈ ગયા હોય તેવા તારા દાંત! તારા મોહક હોઠ મને વધુ તરસ્યો બનાવે છે! તારી અણીયાળી આંખો મારા હૃદયને વીહવળ બનાવી મુકે છે! રુપ નીતરતો તારો ચહેરો મને નશામાં ડુબાડી દે છે! તારા કારણે મારા જીવનમાં ઉજાસ ફેલાઈ ગયો છે!”

“મનોજ! તું બહુ નમણો છો. તું હસે છે ત્યારે તારો ચહેરો ખીલી ઉઠે છે!”

“મેનકા! ભગવાને તને રુપ આપવામાં કંઈ બાકી રાખ્યું નથી. હું કેટલો ભાગ્યશાળી છું. તારા રુપને હું કાયમ પીતો રહીશ!”

“મનોજ! હું તારા માટે જ છું!”

“મેનકા! મારા મનમાં એક મુંઝવણ છે!”

“બોલ! શું મુંઝવણ છે?”

“મારા મનમાં શંકા ઉભી થઈ રહી છે!”

“મનોજ! બોલ. તારા મનમાં કઈ શંકા છે? “

“મેનકા! તારું આવું રુપ! તારી પાછળ યુવાનો ગાંડા થયા હશે! કેટલાં છોકરા તને ચાહતા હતા?”

“મનોજ! એની ખબર મને કઈ રીતે હોય? એ તો ગાંડા થનારને જ ખબર હોય!”

“તારું રુપ જોતા, તારી પાછળ છોકરા ગાંડા ન થાય, તે હું માની શકું નહીં!”

“મનોજ! મને એટલી જ ખબર છે કે હું કોઈ છોકરા પાછળ ગાંડી થઈ ન હતી!”

“સાચું કહે છે?”

“હા, મનોજ! તારા સમ, હું સાચું કહું છું!”

“મેનકા! આ પીરદાદાની દરગાહ છે. પીરદાદાની સાક્ષીમાં તું બોલ કે હું કોઈ છોકરા પાછળ ગાંડી થઈ ન હતી!”

“મનોજ! તું શું બોલે છે! તને મારામાં વીશ્વાસ નથી, પીરદાદામાં છે! તું સાવ ગામડીયો છો!”

મેનકા (ઉમ્મર : 22) અને મનોજના (ઉમ્મર : 25) લગ્ન, સાત દીવસ પહેલા જ થયા હતા. મેનકા મહેસાણામાં મોટી થયેલ અને મનોજ ચૌધરી પાટણ પાસેના બાલીસણા ગામનો હતો. બન્નેએ સ્નાતક સુધી અભ્યાસ કર્યો હતો. બાલીસણા ગામની બાજુમાં પીરદાદાની દરગાહ છે. આજુ–બાજુ સુન્દર બગીચો છે. તાજા લગ્ન થયા હોય તેવા પતી–પત્ની પીરદાદાના દર્શને અચુક આવે. પીરદાદાના આશીર્વાદ મળે એટલે જીવન બગીચા જેવું બની જાય!

બે મહીના, બે દીવસની જેમ વીતી ગયા. ત્રીજા મહીનાની શરુઆતમાં મેનકાના ચહેરા ઉપરથી ઉમંગ દેખાતો બન્ધ થઈ ગયો! મેનકાએ ખાવાનું છોડી દીધું. એની ઉંઘ હરામ થઈ ગઈ. એનો રુપથી નીતરતો ચહેરો ચીંતાગ્રસ્ત થઈ ગયો. એનું હાસ્ય ખોવાઈ ગયું. મનોજ મુંઝાયો. મેનકાને લઈ ડૉક્ટર પાસે ગયો. પણ મેનકાનું દર્દ પકડાયું નહીં.

એક દીવસ મનોજે છાપામાં જયોતીષની જાહેરખબર વાંચી. મુઠ, ચોટ, વશીકરણ અને અસાધ્ય રોગના સ્પેશીયાલીસ્ટનો પાટણની હૉટલમાં કેમ્પ હતો. જાહેરખબરમાં એપૉઈન્ટમેન્ટ લઈને જ મળવાની સુચના હતી. મનોજે ફોન કરી એપૉઈન્ટમેન્ટ નક્કી કરી.

તારીખ 29 ડીસેમ્બર, 1993. બુધવાર. સાંજના ચાર વાગ્યે મનોજ મેનકાને લઈ પાટણ જયોતીષી રામદેવબાબા પાસે પહોંચ્યો. મનોજે કહ્યું : “બાબાજી! મારી પત્ની મેનકાના ચહેરા ઉપરથી તરવરાટ કયાં જતો રહ્યો છે? શું થયું છે મેનકાને?”

“મનોજભાઈ! મેનકા ઉપર સાડા સાતીની પનોતી બેઠી છે! અઢી અઢી વર્ષની ત્રણ પનોતી છે! પનોતી લોઢાના પાયે બેઠી છે!”

“બાબાજી! કોઈ ઉપાય?”

“શની રીઝે તો પનોતીની પીડાથી બચી શકાય! જો શનીની ઉપેક્ષા કરશો તો દુઃખી દુઃખી થઈ જશો! શનીની પુજા તથા હનુમાનજીની પુજા કરવી પડશે. બે હજાર રુપીયા ખર્ચ થશે.”

“બાબાજી! ખર્ચ ભલે થાય! પણ શની ગ્રહનું નડતર દુર કરો.”

શનીનું નડતર દુર કરવાની વીધી કરાવી છતાં મેનકાની સ્થીતીમાં કોઈ ફેર પડ્યો નહીં. તે વધુ ઉદાસ રહેવા લાગી.

મનોજે ચોઘડીયું જોઈ, બીજા જયોતીષી કામદેવ બાબાનો સમ્પર્ક કર્યો. મનોજે મેનકાની મુંઝવણ વર્ણવી. કામદેવ બાબાએ કહ્યું : “મનોજભાઈ! રાશી દોષ ચાલે છે. મેનકાબહેનને એટલા માટે જ મુશ્કેલી છે! રાશી દોષ ટાળવા વીધી કરવી પડશે. બે હજાર રુપીયાનો ખર્ચ થશે.”

“બાબાજી! દોષ ટળી જતો હોય તો ભલે ખર્ચ થાય.”

મનોજ અને મેનકા ઘરે પરત આવ્યા ત્યારે મેનકાએ કહ્યું : “મનોજ! તું સાવ ગામડીયો છો! મારી અને તારી રાશી એક જ છે! રાશી મુજબ આપણું જીવન હોતું નથી! રામ–રાવણ, કૃષ્ણ–કંસ, ભીમ–ભીષ્મ, મોહનદાસ ગાંધી–મહમદ અલી ઝીણા વચ્ચે જમીન આસમાનનો ફરક છે! રાશી તુત છે. શની, મંગળ વગેરે ગ્રહો માણસને નડતાં નથી કે મદદ કરતા નથી! આ ચાલબાજી છે! મને આવી બાબતોમાં રસ નથી!”

મનોજની મુંઝવણ ઉગ્ર બની. મેનકા ફરી હસતી થાય તે માટે દોરાધાગા, માદળીયાનો આશરો લીધો પણ મેનકાની સ્થીતી વધુ ખરાબ થતી ગઈ.

–––––––––––––––––––––––

ખુશ ખબર

લેખકમીત્ર અને સાહીત્યકાર શ્રી. દીનેશ પાંચાલની પાંચમી ઈ.બુક

રૅશનાલીઝમનો  ઘંટનાદ–3

આજરોજ પ્રકાશીત કરી છે. ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લૉગના  મથાળે ઈ.બુક્સવીભાગ

https://govindmaru.wordpress.com/e-books

 પરથી તે ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

મણી મારુ પ્રકાશન

–––––––––––––––––––––––

પાટણની એક દરગાહના મુંજાવર ચમત્કારીક છે, એવી વાત સાંભળી મનોજ મેનકાને લઈ મુંજાવર પાસે પહોંચ્યો. મુંજાવરે મેનકાનું નીરીક્ષણ કર્યું અને કહ્યું : “મનોજભાઈ! મેનકાને સારું થઈ જશે. ફરી હસતી થઈ જશે! પરન્તુ તમારે અને મેનકાએ મારામાં વીશ્વાસ મુક્વો પડશે!”

“મુંજાવરજી! મને તો તમારામાં બહુ વીશ્વાસ છે; પણ મેનકા થોડી ખંચકાય છે!”

મુંજાવરે મેનકાને કહ્યું : “મેનકાબહેન, તમે મારામાં વીશ્વાસ મુકશો જ! એક ચમત્કાર દેખાડું છું! જુઓ, મારી પાસે પાટી છે તમે જે ધારશો તે આ પાટીમાં લખાઈ જશે! તમારા મગજમાં શું ચાલી રહ્યું છે તે હું જાણી શકું છું! મેનકાબહેન! તમે મનમાં નક્કી કરજો. સુર્ય કે ચન્દ્ર! બેમાંથી એક શબ્દ ધારી લો.”

“મુંજાવરજી! મેં એક શબ્દ ધારી લીધો છે!”

મુંજાવરે પાટી ઉપર મોરપીંછની સાવરણી ફેરવી. મંત્રોચ્ચાર કર્યા. પછી કહ્યું : “મેનકાબહેન! બોલો. તમે કયો શબ્દ ધાર્યો હતો?”

“ચન્દ્ર!”

મુંજાવરે પાટી હળવેથી ઉંચી કરી. તેમાં શબ્દ લખાયેલો હતો :  ચન્દ્ર!

મનોજ મુંજાવરના પગે પડી ગયો. તેને મુંજાવરમાં અલૌકીક શક્તી દેખાણી! મેનકા મુંજાવરને આશ્વર્યથી તાકી રહી!

મુંજાવરે ફરી પાટીમાં કંઈક લખ્યું, અને પાટી ઉંધી મુકી. પાટી ઉપર મોરપીંછની સાવરણી ફેરવી, પછી કહ્યું : “ મેનકાબહેન! તમે નાળીયેર કે સોપારી એ બે શબ્દમાંથી એક શબ્દને, મનમાં ધારી લો!”

“મુંજાવરજી! મેં એક શબ્દ નક્કી કરી લીધો છે!”

“મેનકાબહેન! બોલો તમે કયો શબ્દ ધાર્યો હતો?”

“સોપારી!”

મુંજાવરે પાટી હળવેથી ઉંચી કરી. તેમાં શબ્દ લખાયેલો હતો : સોપારી!

મનોજે કહ્યું : “ મુંજાવરજી! તમે તો મહાન છો! ચમત્કારીક છો! મેનકાને તેનું હાસ્ય પાછું આપો!”

મેનકા મુંજારવને શંકાની નજરે તાકી રહી હતી. મુંજાવરે મેનકાના માથા ઉપર ચાંદીનો પંજો ફેરવ્યો. મેનકા બેહોશ થઈ ઢળી પડી!

મેનકા હોશમાં આવી ત્યારે ઘરમાં હતી. પરીવારજનોના ચહેરા ઉપર ચીંતા હતી. મનોજ બાજુમાં બેઠો હતો, તેણે કહ્યું : “મેનકા! મુંજાવરે કેવો ચમત્કાર કર્યો! તારા મનમાં શું હતું તે અગાઉથી તેણે જાણી લીધું અને પાટીમાં લખી નાખ્યું!”

“મનોજ! એમાં કોઈ ચમત્કાર ન હતો! તરકીબ હતી! ચાલાકી હતી! મુંજાવર પાટીમાં પહેલેથી જ બે શબ્દો લખતો. પછી બે શબ્દો પૈકી એક શબ્દને ધારવાનું કહેતો. હું જે શબ્દો બોલું તે શબ્દ રહેવા દઈ, બીજો શબ્દ પાટી હળવેથી ઉંચી કરતો ત્યારે તે ભુંસી નાખતો હતો.! મનોજ! તું સાવ ગામડીયો છો!”

મેનકાની આ વાત પરીવારજનોને ગમી નહીં. થોડા દીવસ પછી, મેનકાની સ્થીતી વધુ ખરાબ થઈ ગઈ. એક દીવસ સવારે ઉઠી ત્યારે તેના ચહેરા ઉપર નખ વાગવાના નીશાન હતા! બીજા દીવસે એનો ચહેરો લોહીવાળો હતો અને પાંચ નખ વાગવાના નીશાન હતા! વળી તેની છાતી પાસે અને સાથળ વચ્ચે કપડાં ફાટેલાં હતા! રોજ સવારે આ દૃશ્ય જોવા મળતું. મેનકા સતત રડ્યા કરતી. મેનકાને તેના માતા–પીતા પીયર તેડી ગયા.

પીયરમાં પણ રોજ મેનકાને ચહેરા ઉપર નખ વાગવાનું અને તેના કપડાં ફાટવાનું ચાલું રહ્યું! મેનકાને દાતાર ડુંગરની દરગાહે લઈ ગયા. સારંગપુર હનુમાનજી મન્દીરે દર્શન કરાવ્યા. ઉનાવા દરગાહે દેખાડી પણ કોઈ ફેર ન પડ્યો. મેનકાએ રડવાનું ચાલુ રાખ્યું!

અખબારમાં આ ઘટના પ્રગટ થઈ : મેનકાની પાછળ પીરનો પંજો પડ્યો છે. રાત્રે દીવાલમાંથી નીકળી મેનકાના ચહેરા ઉપર નખ મારે છે અને છાતી પાસે તથા સાથળ વચ્ચે કપડાં ફાડી નાંખે છે!

ચમત્કાર ચકાસણી કેન્દ્ર, પાલીતાણાના અગ્રણી ચતુરભાઈ ચૌહાણે (ઉમ્મર : 48) આ ઘટના જાણી. પગેરું મેળવવા ચતુરભાઈ, પત્ની પુષ્પાદેવી સાથે મેનકાનાં માતા–પીતાને મળ્યા. તેમણે કહ્યું : ‘‘ચતુરભાઈ, પીરનો પંજો રોજે રોજ મેનકાને હેરાન કરે છે!’’

રાતે પુષ્પાદેવી મેનકા સાથે સુતા. મેનકાના બન્ને હાથ પલંગ સાથે બાંધી દીધા. સવારે જોયું તો તેના ચહેરા ઉપર નખના નીશાન ન હતા કે કપડાં ફાટેલાં ન હતા! મેનકાને પાટણના મનોચીકીત્સક ડૉ. ગોવીન્દ પટેલની પાસે લઈ ગયા. ડૉક્ટરે કહ્યું : “આ દૃષ્ટીભ્રમનો કીસ્સો છે! ઉજાગરા અને ઉપવાસના કારણે કે કોઈ આઘાતના કારણે મેનકાના મગજનું વ્યવસ્થાતન્ત્ર ખોરવાઈ ગયું છે. માનસીક રોગથી પીડાતી વ્યક્તી પોતે જ પોતાને મારે અને બીજા કોઈ મારે છે, તેમ માની રડે છે!”

ચતુરભાઈએ પુછ્યું : “મેનકા! તને કોઈ આઘાત લાગ્યો છે?”

સાહેબ! મનોજ સાવ ગામડીયો છે! એ મારા રુપ પાછળ ઘેલો હતો. એને શંકા ગઈ કે મારા રુપ પાછળ ઘણા છોકરા ગાંડા થયા હશે! મેં મનોજને કહ્યું કે હું કોઈ છોકરા પાછળ ગાંડી થઈ ન હતી. મનોજનો સતત આગ્રહ હતો હું પીરદાદાની સાક્ષીમાં કહું કે હું કોઈ છોકરા પાછળ ગાંડી થઈ ન હતી! મનોજને મારામાં વીશ્વાસ ન હતો, પીરદાદામાં વીશ્વાસ હતો! સાહેબ! આ આઘાત હું સહન ન કરી શકી!

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર પગેરું’(12, ઓક્ટોબર, 2016)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી ઈ.મેઈલ : rjsavani@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લૉગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ.મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 08–06–2018

ડૉ. બી. એ. પરીખ

જુદા જુદા મન્ત્રો વીશે

શરીરનાં અવયવો ઉપર મન્ત્રના શબ્દો અને ધ્વની જુદી જુદી ખાસ અસર કરે છે

3

જુદા જુદા મન્ત્રો વીશે

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

ઓમ, ૐ(AUM) (OM)એ હીન્દુ, બૌદ્ધ, જૈન તેમ જ શીખ ધર્મમાં એક પવીત્ર ધ્વની, આધ્યાત્મીક પ્રતીક મન્ત્ર તરીકે ઉચ્ચ સ્થાન ધરાવે છે. ઓમનો ઉલ્લેખ વેદો, ઉપનીષદો તેમ જ ધાર્મીક ગ્રંથોમાં પણ જોવા મળે છે. ઓમનો ઉલ્લેખ અત્યન્ત આધ્યાત્મીક પ્રતીક હોવા ઉપરાન્ત આત્મા(Soul, Self, within) તેમ જ બ્રહ્મ(બ્રહ્માંડનું અન્તીમ તત્ત્વ), વૈશ્વીક સીદ્ધાન્ત તરીકે પણ થાય છે. યોગ, પ્રાણાયામ, ધ્યાન ધરવું જેવી ક્રીયાઓમાં ૐનો ઉચ્ચાર આવશ્યક મનાય છે. ઓમના પ્રતીકનો ઉપયોગ શ્રીલંકામાં તેમ જ દક્ષીણ પુર્વના એશીયાઈ દેશો, થાઈલેન્ડ, કમ્બોડીયા, બાલી વગેરે પ્રદેશોમાં પણ થતો હતો.

‘ઓમનું રટણ’, ‘ઓમ શ્રી હરી’ હરીઓમ જેવા ઉદ્ગારોમાં વારંવાર થાય છે; પરન્તુ મુળ તો દરેક મન્ત્રના રટણ કે લેખનમાં આરમ્ભમાં પ્રથમ શબ્દ ‘ઓમ’નો ઉચ્ચાર કરવામાં આવે છે. ગાયત્રી મન્ત્ર જે ઋગ્વેદમાં (R.V. 3, 62, 10) મન્ત્ર છે. તેમાં પ્રથમ આદ્યાક્ષર ‘ઓમ’ જ છે.

છાંદોગ્યપનીષદ માંડુક્ય, ઐતરેય વગેરે અનેક ઉપનીષદો તેમ જ પતંજલીના યોગસુત્રમાં એક યા બીજી રીતે ‘ઓમ’નો ઉલ્લેખ અને મહીમા ગવાયો છે. શ્રીમદ ભગવદ્ગીતામાં કૃષ્ણ અજુર્નને કહે છે કે :

પીતાહમસ્ય જગતો માતાધાતા પીતામહ:

વેદ્યં પવીત્રમૌંકાર ઋકસામ યજુરેવય: ।। (9, 17)

જ્હોન્સ્ટન(Johnston) કહે છે કે યોગસુત્રમાં ઓમનો ઉલ્લેખ જે સન્દર્ભમાં, જે રીતે થયો છે તે આત્મામાં ત્રણ ભુવનોનો, ત્રણ કાળ, ભુત, વર્તમાન અને ભવીષય તેમ જ ત્રણ દૈવી શક્તીઓ, સર્જન, સંમાર્જન, પરીવર્તન, ચેતનાનાં ત્રણ તત્ત્વો, અમરત્ત્વ, સર્વજ્ઞતા અને આનન્દનાં સુચનો અને સમાવેશ થાય છે.

પુરાણમાં ઓમનો ખ્યાલને વીસ્તારવામાં આવ્યો છે. વાયુપુરાણમાં ઓમ એ ત્રીમુર્તી, બ્રહ્મા(A), વીષ્ણુ(U) અને મહેશ(M)નું પ્રતીનીધીત્વ કરે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. વળી, AUMના ત્રણ ધ્વની, ત્રણ વેદો, ઋગ્વેદ, સામવેદ, યજુર્વેદનાં પ્રતીક છે. શીવપુરાણમાં શીવને ઓમ સાથે સરખાવી બન્નેનો મહીમા ગાવામાં આવ્યો છે.

બૌદ્ધ ધર્મમાં મન્ત્રો તેમ જ ધરણીના આરમ્ભમાં ઓમને મુકવામાં આવે છે. જેમ કે ‘ૐ મની પદમે હમ’(Om Mani Padme hum)

શીખ ધર્મમાં ગુરુ ગ્રંથસાહેબમાં IK, Omkara તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. IK, Omkaraનો મુળ મન્ત્રને ગુરુ ગ્રંથસાહેબની શરુઆતમાં મહત્ત્વનું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

જૈન ધર્મમાં ઓમ એ પંચ પરમ સ્થીતીનો ઉલ્લેખ કરવાનું લઘુ, ટુંકું સ્વરુપ છે. A+A+A+OMAAAUM (અથવા ઓમ) એ પાંચ પરમ સ્થીતીઓ માટેના આદ્યાક્ષરો છે – ‘અરીહંત, અશીરી, આચાર્ય, ઉપાજનીય, મુની.’

વીદ્વાનો કહે છે તેમ, મન્ત્રો તમને તમારા બાહ્ય વીશ્વથી અલગ પાડી, તમારા આંતર વીશ્વ આત્મા સાથે એકાકાર થવાનો અનુભવ કરાવે તે માટેનું સાધન છે. એ તમારા આત્મા, ચીત્તનું બ્રહ્માંડના પરમ તત્ત્વ સાથે જોડાણ કરાવે છે.

એમ કહેવાયું છે કે જૈન ધર્મમાં અરીહંતનો ‘અ’, સીદ્ધીનો ‘સી’ આચારનો ‘આ’, ઉપાધ્યાયનો ‘ઉ’ અને સાધુનો ‘સા’ ભેગા કરતા જે ‘અસીઆઉસા’ થાય છે તેનું ટુંકુ સ્વરુપ ૐ–ઓમ છે.

ૐ આ પ્રતીક વીશ્વના સર્જનનું, મૈથુનનું પ્રતીક છે એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું છે.

ભારતમાં ઘણા વીદ્વાન, શાસ્ત્રોના અભ્યાસીઓ, મન્ત્રશાસ્ત્રના સાધક–ઉપાસક તરીકે બહુ જાણીતા છે. તેઓ વીવીધ પ્રકારના મન્ત્રો દ્વારા દુ:ખ, દર્દ દુર કરવાના નીષ્ણાત છે. એટલું જ નહીં; પરન્તુ મન્ત્રથી કળશમાંનું જળ અભીમન્ત્રીત કરી આ જળનો રોગોના ઉપચાર તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઉપરાંત મન્ત્રેલું માદળીયું, સીક્કો વગેરેના ઉપયોગથી તેને સાથે ગળા કે ખીસ્સામાં રાખવાથી અત્યન્ત ફાયદાકારક પરીણામો મળે છે. વળી, વ્યક્તીની અનુપસ્થીતીમાં ફોટા કે ચીત્ર ઉપર પણ મન્ત્રોચ્ચાર દ્વારા ‘શક્તીપાત’ કરી ધારી અસર ઉપજાવવાના નીષ્ણાત છે. માંદી વ્યક્તી જાતે આ મન્ત્રશાસ્ત્રી પાસે ન આવી શકે તેમ હોય તો, તેના સગાં આ દર્દીનો ફોટો લાવી મન્ત્રશાસ્ત્રી પાસે ઉપચાર કરાવી શકે છે.

જેમાંનાં અવતરણો મન્ત્રો તરીકે વપરાય છે, તેવા ગ્રંથો, વેદો, ઉપનીષદો, ભગવદ્ગીતા, હનુમાન ચાલીસા કે શીવમહીમ્ન સ્તોત્રો વગેરે જેવા અનેક ગ્રંથો, પવીત્ર, પુજનીય મનાય છે. તેમની પુજા થાય છે અરે, વેદ, ભાગવત જેવા ગ્રંથોને પાલખીમાં બેસાડી કે મસ્તક ઉપર મુકી તેમની શોભાયાત્રાઓ કઢાય છે.

આવા મન્ત્રો તથા તન્ત્રો ધરાવનાર ગ્રંથોનો મહીમા માત્ર હીન્દુ ધર્મમાં જ નહીં, તમામે તમામ ધર્મો સમ્પ્રદાયોમાં થાય છે. માનવ સ્વભાવ તો સર્વત્ર સરખો જ, (વીચારવીહીન, રુઢીચુસ્ત) હોયને..

હીન્દુ ધર્મમાં કેટલાક અત્યન્ત બોલાતા, રટણ થતા, ઉપયોગમાં લેવાતા, માળા–જાપ થતા મન્ત્રો નીચે જણાવ્યા છે :

તમસો મા જ્યોતીર્ગમય ।

ૐ સહનાવવતુ, સહનૌભુનક્તુ ।

ૐ નમ: શીવાય ।

ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય ।

ૐ શ્રી ગણેશાય નમ: ।

શ્રી કૃષ્ણ: શરણમ્ મમ ।

ગાયત્રીમન્ત્ર ।

મહામૃત્યુંજયમન્ત્ર ।

હનુમાન ચાલીસા વગેરે..

ગાયત્રી મન્ત્ર

ગાયત્રી મન્ત્રનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદમાં થયેલો છે. આ મન્ત્ર મુળત: તો સુર્યપુજાનો મન્ત્ર છે. ઋષી વીશ્વામીત્રે આ મન્ત્રનું સર્જન કર્યું છે. ગાયત્રી મન્ત્ર એ સુર્યના રુપમાં પરમ તત્ત્વની પુજા માટેનો મન્ત્ર છે કે, ‘હે સુર્યનારાયણ ભગવાન! તમારા જેવી પ્રચંડ શક્તી, ડહાપણ, પ્રજ્ઞા, અમારામાં આપો, અમને શક્તીમાન, પ્રેરીત બનાવો.’ આ મન્ત્ર ગાયત્રી છંદમાં લખવામાં આવ્યો છે એટલે એને ગાયત્રીમન્ત્ર કહેવામાં આવે છે. હાલમાં થતી આ વેદ મન્ત્રની ‘ગાયત્રી માતા’ તરીકે પુજા તેમ જ ગાયત્રીના નામે થતા હવન, મન્દીરો વગેરે આપણી વીચારણાની વીકૃતીઓ માત્ર છે.

મહામૃત્યુંજય મન્ત્ર

Death Conquering Mantra (ઋગ્વેદમાં 7.59.12)

ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધી પુષ્ટીવર્ધનમ્ ।

ઉર્વારુકમીવ બન્ધનાજન્મૃત્યો ર્મુકક્ષીય માડ્મૃતાન્ ।।

ઋષી માર્કંડેય આ મન્ત્રના પ્રણેતા છે. એક સમયે દક્ષ રાજાના શ્રાપથી ચન્દ્ર મુશ્કેલીમાં હતો ત્યારે ઋષી માર્કંડેય આ મહામૃત્યંજય મન્ત્ર રાજા દક્ષની પુત્રી સતી(પાર્વતી)ને, ચન્દ્રને મદદ કરવા માટે આપ્યો હતો. આ મન્ત્ર માનસીક, આવેગીક તેમ જ શારીરીક તન્દુરસ્તી માટે ફાયદાકારક મનાય છે. અને તે મોક્ષ મન્ત્ર છે, જે દીર્ઘાયુષ અને અમરત્વ બક્ષે છે. આ મન્ત્ર ભગવાન શીવની પ્રાર્થના કરે છે. ઘરમાં નબળી તબીયત, અન્તીમ કાળ, મૃત્યુનો ડર હોય ત્યારે મહામૃત્યુંજય મન્ત્રનું રટણ થાય છે. આ મન્ત્રના રટણ, પઠનથી, શીવે પ્રસન્ન થઈને ચન્દ્રને શ્રાપમાંથી મુક્તી આપી, મૃત્યુના મુખમાંથી બચાવ્યો અને વળી ચન્દ્રને પોતાના મસ્તક ઉપર સ્થાન આપ્યું.

ધાર્મીક સ્ત્રી–પુરુષો રોજ પાઠ–પુજા કરવાનો નીયમ ધરાવે છે. હમ્મેશાં કોઈને કોઈ મન્ત્રની માળા, રટણ અમુક સંખ્યામાં કરવી તેવો નીયમ ધરાવતા હોય છે. બ્રાહ્મણો વીશેષ કરીને ગાયત્રી મન્ત્રનો પાઠ કરે છે. આજે તો અનેક દેવદેવીઓના સમ્બન્ધે, મન્ત્રો, પાઠ જોવા મળે છે. સ્ત્રી–પુરુષો પોતાના આરાધ્ય દેવ, દેવી જેમ કે શ્રીનાથજી, શ્રીકૃષ્ણ, ગણપતી, હનુમાન, કાલીકા, અમ્બીકાના મન્ત્રોનું રટણ – પાઠ કરે છે. હનુમાન ચાલીસા એક અતી લોકપ્રીય મન્ત્ર છે. શ્રદ્ધાળુ ભક્ત માતાપીતા પોતાનાં સંતાનોને પણ ઈષ્ટદેવના નામના મન્ત્રની માળા કરવા માટે ફરજ પાડે છે. આ મન્ત્રપઠન કરવાનો એક જ હેતુ : જે તે દેવ, દેવી, ભગવાન તેમનાં કષ્ટનું હરણ કરે, તેમને આપત્તીમાંથી બચાવે, પરીક્ષામાં, ધંધામાં સફળતા અપાવે, સમસ્યા દુર કરે વગેરે..

શ્રી સદ્ ગુરુ એમ કહે છે કે મન્ત્રોચ્ચાર, મન્ત્રના રટણ–પઠનથી ભક્ત વ્યક્તીની તમામ આંતરીક શક્તીઓ પ્રગટ થાય છે. મન્ત્રોચ્ચાર વ્યક્તીને અગમ્ય, અગાધ શક્તી પુરી પાડે છે. પુરી સભાનતાથી એકશ્વાસે મન્ત્ર ભણવામાં આવે તો વ્યક્તીનું ચીત્ત પરમ આનન્દ અનુભવે છે અને પરમ તત્ત્વ સાથે એકાગ્રતા અનુભવે છે. અલબત્ત એ સાવધાની રાખવાની જરુર છે કે, જો આ મન્ત્રોનું પઠન પુરી તૈયારી તેમ જ ઈચ્છા વગર અને સાવ પ્રતીકુળ પરીસ્થીતીમાં, ગમે તે રીતે બોલીને, ખોટા ઉચ્ચારોથી કરવામાં આવે તો તન તેમ જ મન બન્ને ઉપર વીપરીત–નુકસાનકારક અસરો ઉપજે છે. સુન્દર, લયબદ્ધ ગીત સાંભળવાથી તમારું ચીત્ત એકચીત્ત અને પ્રફુલ્લીત બને છે. તેમ તમે મન્ત્રોચ્ચાર સાંભળો અને વાતાવરણ સાથે એકાકાર થઈ જીવો, તો મન્ત્રની લાભદાયી અસરો સાંભળનારને પણ થાય છે.

મન્ત્રોમાં શ્રદ્ધા ઉપજે તે માટે ધર્મપુરુષોએ મન્ત્રોચ્ચારના ફાયદા ગણાવ્યા છે.

(1) ચીંતા, તનાવ, અવસાદને ઘટાડે છે. (2) મગજમાં સ્રાવોનો પ્રવાહ વધે છે. (3) કુમળી લાગણીઓ પ્રગટાવે, ઉપજાવે છે. (4) રોગપ્રતીકારક શક્તીને વેગ આપે છે. (5) મુક્ત રીતે ફરી શકાય છે, માનસીક હળવાશ અનુભવવાથી આંતરીક વીચારશક્તી માટે દ્વાર ખોલે છે. (6) તેજસ્વીતા વધારે છે. (7) શક્તીમાં ઉર્જાનો વધારો કરે છે.

અત્રે જે મન્ત્રોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે એ મન્ત્રોનું મહદ્ અંશે રટણ, પઠન કે ભજન રુપે ગાન થાય છે; પરન્તુ બીજા એવા અનેક મન્ત્રો દરેક ધર્મમાં છે, જે યન્ત્ર કામગીરી તેમ જ તાન્ત્રીક સાધનામાં તેના એક અનીવાર્ય ભાગ રુપે હોય છે. આવા મન્ત્રોની ચર્ચા યન્ત્ર, તન્ત્રની ચર્ચા સમયે તે સન્દર્ભમાં કરી છે. જાતજાતના મન્ત્રો, તેમનું મહાત્મ્ય તેમ જ તેમના જપ રટણથી કેટકેટલા ફાયદા થાય છે, જીવનનો ઉદ્ધાર થાય છે, જન્મારો ફળે છે. એવું બધુ કહેવામાં આવે છે; પરન્તુ જરા વીચારો કે તમે–આપણે–સૌ, રોજ તેમ જ વાતવાતમાં જાતજાતના મન્ત્રો, ગાયત્રી, ઓમ્ બોલીએ છીએ; છતાં પણ આપણા જીવનમાં કેટકેટલી મુશ્કેલીઓ તો આવે જ છે. તો પછી આ મન્ત્રો નીરર્થક પ્રલાપ જેવા નથી લાગતા?

ગાયત્રી મન્ત્ર અણુશાસ્ત્ર જેવો અત્યન્ત શક્તીશાળી મનાય છે. તો પછી આતંકવાદીઓ સામે લડવા આવે ત્યારે ગોળીઓ છોડવાને બદલે લાઉડસ્પીકર ઉપર આ મન્ત્ર કેમ બોલવામાં આવતો નથી? મન્ત્રોના ડરથી દુશ્મનો ભાગી જાય છે ખરા? ચીન સામે લશ્કર ખડું કરવાને બદલે મન્ત્રશાસ્ત્રી પંડીતોને જ મોકલવા હતા. વાસ્તવમાં તો મન્ત્રો કેવળ સાંભળવા ગમે તેવા ધ્વનીવાળો બકવાસ છે. મન્ત્ર બોલવાથી જીભ, હોઠને કસરત થાય પછી મોઢું દુખવા માંડે, વીશેષ કંઈ નહીં.

જૈન ધર્મમાં મન્ત્રો

જૈન ધર્મના મન્ત્રો

નવકાર મન્ત્ર જૈન ધર્મમાં બહુ જ કેન્દ્રીય મન્ત્ર છે. ધ્યાન, ભક્તી કરવામાં આ મન્ત્રનો ઉચ્ચાર સૌથી પ્રથમ થાય છે. આ મન્ત્રને પંચ નમસ્કાર મન્ત્ર, નવકાર મન્ત્ર અને નમસ્કાર મન્ત્ર પણ કહે છે. આ મન્ત્રના રટણ સમયે ભક્તજન પાંચ પરમ સ્થીતીઓને નમન કરે છે.

અરીહંત : જેણે ચાર દુષ્ટ કર્મોનો નાશ કર્યો છે.

સીદ્ધ : મુક્ત, મોક્ષ પામેલો આત્મા

આચાર્ય : આધ્યાત્મીક ગુરુ–વડા

ઉપાધ્યાય : થોડા ઓછા ઉતરતા પ્રભાવવાળો સાધુ

સાધુ : સંત–સાધુ–ઋષી

ણમો અરીહંતાણં : હું વીજેતા અરીહંતોને નમન કરું છું.

ણમો સીદ્ધાણં : સીદ્ધોને નમન કરું છું.

ણમો આયરીયાણં : આચાર્યને નમન કરું છું.

ણમો ઉવજ્જાયાણં : ઉપાધ્યાયને નમન કરું છું.

ણમો લોએ સવ્વ સાહુણં : સાધુ–સંતોને નમન કરું છું.

એસોપંચ નમુક્કારી : આ પાંચ જાતના સર્વ પાપોને નાશ કરો

સવ્વપાવપ્પણાસણો

મંગલાણમ્ ચ સવ્વેસીં

પઢમમ્ હવઈ મંગલમ્

તમામ પવીત્ર મન્ત્રોમાં આ મન્ત્ર સૌથી વધારે પવીત્ર છે.

જૈન ધર્મમાં આવા 17 મન્ત્રો છે. દરેક મન્ત્ર પોતાની આગવી પ્રતીભા ધરાવે છે, એ દરેક મન્ત્ર વીશીષ્ટ નાદ, ધ્વની, સ્પન્દનો ઉપજાવે છે. આ રીતે વૈશ્વીક ઉર્જા પરાવર્તન થાય છે. મન્ત્રની શક્તી, પ્રભાવ ઉમદા હોય અથવા ફુંર પણ હોય.

જૈનબન્ધુઓને આપણે પુછીએ, અને આપણે જોઈએ છીએ પણ ખરા, કે રોજનું દૈનીક કાર્ય દેરાસરમાં જઈને મન્ત્રપુજા કરવાથી શરુ થાય છે. એવા ‘પરમ પવીત્ર જૈન’ ઘર આવ્યા પછી ધંધા–વ્યવસાય જીવનની નીતીરીતીમાં, શું કરે છે? મન્ત્રનો–પુજાનો તેમના દૈનીક–નૈતીકતા ઉપર કોઈ પ્રભાવ પડે છે ખરો? તો પછી આ મન્ત્રો પુજાપાઠ એ માત્ર ઢોંગ, દૈનીક ટેવ, બ્રશ કરવાની જેમ ન કહેવાય? કોઈ પણ ધર્મમાં મન્દીર, મસ્જીદ, ચર્ચમાં જવાની સાર્થકતા ખરી? આ તો યન્ત્રવત્ રીતે થતો દૈનીક, અઠવાડીક કર્મકાંડ છે.

બૌદ્ધ ધર્મમાં મન્ત્ર

અવલોકીતેશ્વર મન્ત્ર ઓમ મણી પદમે હમ્

ઓમ મણી પદમે હમ્ – એ બૌદ્ધ ધર્મનો વીશેષ કરીને તીબેટમાં પ્રાથમીક, પાયાનો મન્ત્ર છે. આ મન્ત્રોના રટણનો હેતુ પ્રકાશ, અતીજ્ઞાન ઉપજાવવાનો છે. તેમ જ મન્ત્રો ધ્યાન ધરવામાં પણ માધ્યમરુપ હોય છે. આ મન્ત્રને અવલોકીતેશ્વર મન્ત્ર પણ કહે છે. આ ઉપરાંત બીજા મન્ત્રો છે. શક્યમુની મન્ત્ર, અમીતાભા મન્ત્ર, ધવલ તારા મન્ત્ર, લીલા તારા મન્ત્ર, ઔષધ તારા મન્ત્ર, મંજુશ્રી મન્ત્ર, વજ્રપાણી મન્ત્ર, બોધીસત્ત્વ મન્ત્ર, બૌદ્ધ સ્ત્રીઓ માટેના મન્ત્રો વગેરે.. દલાઈ લામા કહે છે કે, ઓમ મણી – પદમે હમ્ મન્ત્રનું ઉચ્ચારણ પુરા ધ્યાન અને તેના અર્થની સમજ સાથે કરવું જોઈએ. તો જ આ મન્ત્ર દ્વારા ઉપજતો પ્રભાવ પ્રગટ થશે.

ઉપર બતાવેલા દરેક મન્ત્રનો અલગ અલગ ખાસ હેતુ છે. અને તેના અલગ અલગ પ્રકારના પ્રભાવ પડે છે. મન્ત્રોના રટણથી આધ્યાત્મીક શીસ્ત વધે છે તેની સાથે ધ્યાનથી સાંભળવાનું કૌશલ વધે છે. તેમ જ આંતરીક ઉર્જામાં વધારો થાય છે અને અન્ય લોક પ્રત્યે કરુણાનું વર્ધન થાય છે. આ મન્ત્રોનું રટણ ભક્તી, ઉપકારભાવ, કરુણા, અનુકમ્પા, પરાનુભુતી ભાવ વગેરે ઉપજાવે છે.

બુદ્ધમ્ શરણમ્ ગચ્છામી ।

સંઘમ્ શરણમ્ ગચ્છામી ।

ધમ્મમ્ શરણમ્ ગચ્છામી ।

આ મન્ત્રનો હેતુ એ સમજાવાનો છે કે કોઈ ઉચ્ચતમ્ શક્તી, પરમ તત્ત્વ છે અને આપણે તેના શરણમાં જવાનું છે. આ રીતે શરણમાં જવાથી પરમ તત્ત્વ સાથે એકાકાર થઈ જવાય છે અને જે ઉચ્ચતમ્ ઉર્જા, શક્તી છે તેનું અંગ, ભાગ બની જવાય છે.

ઈસ્લામમાં મન્ત્ર

કોઈ પણ સમયે કોઈ પણ ઈસ્લામી પ્રાર્થના શરુ થાય તે ‘બીસ્મીલ્લા–હીર્–રહમા નીર્–રહીમ’ના સ્તવનથી જ આરમ્ભ થાય છે. અયાતુલ કુરસી એ એક અત્યન્ત શુભ તેમ જ કલ્યાણકારી, શક્તીશાળી મન્ત્ર છે. જે અત્યન્ત શેતાની પરીબળોમાંથી બચાવ કરે છે. ઉપરાંત આપણી દુન્યવી સમસ્યાનો ઉકેલ લાવે છે.

દુરુદ શરીફ પણ બીજો એક શક્તીશાળી મન્ત્ર છે. જેનો અર્થ થાય છે, તમારા આશીર્વાદ મુહમદ અને તેના પરીવારજનો પર વરસાવો. ઈસ્લામમાં ધન પ્રાપ્તી, નોકરી પ્રાપ્તી, સૌંદર્ય પ્રાપ્તી, પ્રેમમાં સફળતા, જીન–પ્રેતનો નાશ, કાળા જાદુની અસર નકારવા નમાઝ પઢવા માટે આઝાન, સર્વ કાર્ય સીદ્ધી, પત્ની ઉપર કાબુ નીયન્ત્રણ પ્રાપ્ત કરવા વગેરે માટે અલગ અલગ મન્ત્રો જોવા મળે છે.

નમાઝ પઢવા માટે ચોક્કસ પ્રકારનું આસન, બેસવાની રીત હોય છે તેમ જ હાથ પગની ચોક્કસ પ્રકારની ક્રીયાઓ સાથે જ નમાજની પ્રાર્થના, મન્ત્રનું અને તે પણ ચોક્કસ રીતે જ રટણ કરવાનું હોય છે.

ખ્રીસ્તી ધર્મમાં મન્ત્રો

ખ્રીસ્તી ધર્મમાં બાઈબલ એક જ અને અગત્યનો ધર્મગ્રંથ છે. બાઈબલમાં માત્ર એક જ અધીપતી ગૉડ(God)ની કલ્પના છે અને તેની જ પ્રાર્થના થાય છે. આ Godના પ્રતીક રુપ તેના પુત્ર જીસસની મુર્તી, ફોટા તેમ જ જીસસની માતા મેરીની મુર્તી કે ફોટા સમક્ષ કે ક્રોસ વધસ્તમ્ભ સમક્ષ નતમસ્તક પ્રાર્થના, ધ્યાન થાય છે. ચર્ચમાં પ્રાર્થના કરવામાં ગોસ્પેલ ગવાય છે; પરન્તુ મૌન રહીને કેટલાક મન્ત્રોનાં ઉચ્ચારણો પણ થાય છે. આ પ્રાર્થના મન્ત્રોચ્ચાર કરવામાં Psalm 69-2. ‘O God come to my assistance, Oh God make haste to help me’ની મોટેભાગે મૌન રહીને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. આ પ્રાર્થના, રટણ કરવામાં ચોક્કસ પ્રકારનું આસન ઘુંટણીયે પગ વાળી બેસી શરીરને આગળ નમાવવું વગેરે રીતે કરવામાં આવે છે.

અલબત્ત, જીસસે ચેતવણીના સુરમાં આદેશ આપ્યો છે કે પ્રાર્થના કે મન્ત્રોચ્ચારમાં સતત રટણ કરવાનું નથી. તેમ જ અસમ્બન્ધીત ઉચ્ચારણો, વીધાનો પણ કરવાં નહીં. ઘણા શબ્દો તેમ જ મોટેથી બોલવાથી કંઈ તમારી અરજ, પ્રાર્થના વધારે અસરકારક રીતે ગૉડને પહોંચે એવું માનવું ભુલ ભરેલું છે; કારણ કે, જીસસની પ્રાર્થના કરવામાં, મન્ત્રો પઢવામાં એમ કહેવાય છે કે તમે Fatherને અરજ કરો છો અને વ્યક્તી પોતાના Fatherને અરજ કરે ત્યારે, તેણે યન્ત્રવત એકની એક વાત વારંવાર કહેવાની, સતત રટણ કરવાની જરુર હોતી નથી.

બાળક બાપને એમ કહે છે કે, Daddy I love You. I know You Love me. Here is what I Need. Daddy, Would You Please Help me!

ખ્રીસ્તી ધર્મમાં માળા

બાઈબલમાં અન્ય ધર્મોમાં છે તેવા મન્ત્રો નથી; પરન્તુ Psalms, Hymns અને આધ્યાત્મીક ગીતો છે. જે ગાવાના સુરમાં ગાઈને રજુ કરવાના હોય છે. એટલે બહુ બહુ તો આ સ્તોત્રો ગાવામાં સુન્દર, આનન્દ, ધ્વનીઓ ઉત્પન્ન કરી શકે; પરન્તુ તેમનું વારંવાર રટણ કરવાની જરુર નથી. Rosary એટલે મણકાની માળા. જેનો વીશેષ કરીને ખ્રીસ્તી કેથોલીક પંથના અનુયાયીઓ ઉપયોગ કરે છે. આ માળામાં જાતજાતના મણકા હોઈ શકે છે. લાકડાથી માંડીને રંગીન, કીમતી પથ્થરો મોતી, કાચ, ક્રીસ્ટલના વગેરે.. રોઝરીની રચનામાં 150 મણકા હોય છે. પ્રથમ ક્રોસ મોટો મણકો હોય પછી બીજા મણકા હોય છે. મણકા ફેરવતી વખતે પ્રાર્થના મન્ત્ર બોલવાના હોય છે.

શીખ ધર્મમાં મન્ત્રો

શીખ ધર્મમાં ગુરુદ્વારામાં કોઈ ઈશ્વર, ભગવાનની મુર્તી હોતી નથી; પરન્તુ ધર્મગ્રંથ ‘ગુરુ ગ્રંથસાહેબ’ની સમક્ષ સતત વાંચન, મન્ત્રોચ્ચાર, પ્રાર્થના, પુજા કરી ભક્તી કરવામાં આવે છે.

ગુરુબાનીનો દરેક શબ્દ મન્ત્ર કહેવાય છે અને દરેક શબ્દનો અલગ અર્થ અને ઉપયોગીતા છે.

ગ્રંથસાહેબના આરમ્ભમાં જ જે મન્ત્ર છે તેને મુળ મન્ત્ર કહેવામાં આવે છે અને તે ગુરુ નાનકદેવની રચના છે એમ કહેવાય છે. ગ્રંથ સાહેબનો બાકીનો ભાગ એવા મુળમન્ત્રનાં વીસ્તરણરુપે જ છે.

ઈકઓમકાર, વાહ રે ગુરુ સતશ્રી અકાલ વગેરે મન્ત્રો કહેવાય છે.

ઈકઓમકાર (IK Omkar) મન્ત્રનો મુળ અર્થ છે There is one God. સૃષ્ટી એમાંથી પ્રગટ થઈ છે. તેનાથી શીખ ધર્મમાં એકતાનું સ્થાપન થાય છે.

ઋગ્વેદમાં 10 મંડળમાં 90મું પ્રકરણ પુરુષસુક્તની બહુ જ જાણીતી પ્રાર્થના મન્ત્ર છે. આ મન્ત્રનો અર્થ એ થાય છે કે ‘પુરુષ અને પ્રજાપતી બન્ને એક અને સમાન છે. આ પુરુષથી કોઈ પણ ચડીયાતું કે ઉત્તમ નથી. જે આ પુરુષને જાણે છે તે ‘મુક્ત’ થઈ જાય છે. તેનો મોક્ષ થાય છે અને અમર બની જાય છે.’

અગત્યની બાબત એ છે કે આ પુરુષસુક્ત જેવું જ કથન બાઈબલમાં છે. આવા જ પ્રકારનાં કથન જીસસ નઝારેથના સમ્બન્ધમાં છે.

ઉપનીષદમાં અસતો મા સદ્ગમયનો જે મન્ત્ર, પ્રાર્થના છે, તે સંસ્કૃત ભાષામાં હોય એ સ્વાભાવીક છે; પરન્તુ તેવી જ, તેવા જ અર્થ ધરાવતી પ્રાર્થના, મન્ત્ર, મધ્યપુર્વમાં ઈઝરાયેલી પયગમ્બર ઈસાઈઆહે(Isaiah) હીબ્રુ ભાષામાં રજુ કરી છે.

આવાં અવતરણો બતાવે છે કે સુખ, સમૃદ્ધી, શાંતી માટે, અમરત્વ પામવાની માનવઝંખના છે, જેને પ્રદેશ, ભાષા, સંસ્કૃતીના વાડા મર્યાદા નડતા નથી. માણસ તો સર્વત્ર માણસ જ છે.

દરેક ધર્મમાં કોઈ ને કોઈ પ્રકારની પુજાવીધી કરવામાં આવે છે. જેમ કે મન્દીરમાં હવન, યજ્ઞ; ચર્ચમાં પ્રાર્થના; મસ્જીદમાં નમાજ વગેરે.. મન્ત્રોચ્ચાર એ તેનું અનીવાર્ય પાસું છે.

મન્ત્ર અને પ્રાર્થના વચ્ચે થોડોક તફાવત, ભેદ છે. બન્ને એક સાથે હોય; પરન્તુ બન્ને એક જ નથી, મન્ત્રો કોઈ પણ સમયે, સ્થળે અને સંસ્કૃત ભાષામાં જ બોલાય, ગુજરાતી, હીન્દી કે અન્ય ભાષામાં ભાગ્યે જ. જ્યારે પ્રાર્થના એ ભક્તની પ્રાદેશીક ભાષા ગુજરાતી, હીન્દી, તામીલ કે મરાઠી ગમે તે ભાષામાં, તેની ગામઠી બોલીમાં પણ હોઈ શકે. મન્ત્રમાં શબ્દોના ધ્વની, નાદ, ઉચ્ચાર અને તેનાથી ઉત્પન્ન થતાં સ્પન્દનો મહત્ત્વ ધરાવે છે. ત્યારે પ્રાર્થનામાં ધ્વની, શબ્દોના અવાજ કરતાં ભક્તની ભાવભરી રજુઆતનું વધારે મહત્ત્વ છે. કાલી ઘેલી ભાષામાં પણ પ્રાર્થના થાય.

હીન્દુ ધર્મમાં મન્ત્રોની વીશેષતા

અન્ય ધર્મો કરતાં હીન્દુ ધર્મમાં જાતજાતના દેવદેવીઓ માટેના મન્ત્રો, જાતજાતની પુજાવીધીઓ કરવા માટેના મન્ત્રો રચવામાં આવ્યા છે. વળી મન્ત્રોની સાથે યજ્ઞો, જેમ કે ગાયત્રી યજ્ઞ, હોમ, હવન, ચંડીપાઠ વગેરેનાં અનેક વૈવીધ્યવાળાં વીધીવીધાનો છે. મોટે ભાગે પાઠ, હોમ, હવન, મન્ત્રવીધી માણસો જાતે કરતા નથી. અને તેથી આ મન્ત્રોના કર્મકાંડ કરાવવા માટે પુજારીઓ, પંડીતોનો ખાસ વર્ગ ઉભો થયો છે. આ પુજારીઓ, પંડીતો લોકો વતી પાઠ, પુજા, મન્ત્ર–યજ્ઞ કરવા–કરાવવાનો વ્યવસાય કરે છે. આ પુજારીઓ યોગ્ય નાણાંકીય ફી, દક્ષીણા લઈને યજમાનો વતી કામ કરે છે. મન્ત્રો, કથા સાંભળવાથી પણ પુણ્ય મળે છે. હીન્દુ ધર્મમાં કથાકારો ભાગવત, રામાયણની સાપ્તાહીક કથા–પારાયણ દ્વારા ભાવીક શ્રોતાઓને પુણ્ય કમાવી આપે છે. આજના ટેકનોલૉજીના યુગમાં નવાં ઉપકરણો સામેલ કરી, આ મન્ત્રશાસ્ત્રને પણ આધુનીક બનાવવાના પ્રયાસો થાય છે.

મન્ત્રો દ્વારા રોગોપચાર Mantropathyનું ટુચકાશાસ્ત્ર પણ વીકસ્યું છે.

મન્ત્રોની નીરર્થકતા, માત્ર શાબ્દીક વ્યાયામ

આપણે કેટલા બધા શ્રદ્ધાળુ અને ઈશ્વરભક્તીવાળા છીએ? આપણી સવાર પથારીમાંથી ઉઠતાં જમીન ઉપર પગ મુકતાં ધરતી માતાની ક્ષમા માગતો મન્ત્ર, શ્લોકથી શરુ થાય છે. સ્નાન કરતી વખતે, પુજા–પાઠ કરતી વેળાએ, ભોજન સમયે, સાયંકાળે દીવાઓ કરતી વેળા, રાત્રે શયન વેળા એમ દરેક વખતના વીશીષ્ટ ખાસ મન્ત્રો છે, જે ટેવવશ આપણે બોલી નાખીએ છીએ અને આપણે આ રીતે ભક્તી કરવામાં મન્ત્રો રાખવામાં ફળની અપેક્ષા રાખીએ છીએ; પરન્તુ વીચાર કદી કરો છો કે આ મન્ત્રો બોલવાથી કોઈ પરીણામ ફળ મળતાં નથી જ, સીવાય કે આપણી જીભ ગળાને વ્યાયામ થાય. વળી પાછા આવા મન્ત્રો બોલનાર તો પરમ ધાર્મીક, પ્રામાણીક, ન્યાયી કહેવાય. તમે તમારી જાતને પ્રશ્ન પુછ્યો છે કે તમે ખરેખર તમારા અન્ય સાથેના વ્યવહારોમાં ન્યાયી, પ્રામાણીક છો? ભેદભાવ વગરની નીતીવાળા છો? આવું ભાગ્યે જ કોઈકના કીસ્સામાં હોય!

ટુંકમાં, આપણે બેધારું, બનાવટી જીવન જીવીએ છીએ. આ મન્ત્રો આપણને ‘પવીત્ર’ બનાવવાને બદલે ‘ઢોંગી’, અપ્રામાણીક બનાવે છે. માત્ર કોઈક પ્રકારના શબ્દો બોલવાથી, રટવાથી જો પરીણામો આવતાં હોય તો, આપણે મહેનત કરવાની શી જરુર છે? મહામૃત્યુંજયમન્ત્ર પાઠથી મૃત્યુ ઠેલાતું હોય તો, હૉસ્પીટલમાં શા માટે જવું? હનુમાન ચાલીસાથી કેસ જીતાતો હોય તો, કોર્ટ, કચેરીમાં શા માટે જવું? વકીલને ફીનાં નાણાં આપવાં? ‘જય સ્વામીનારાયણ’, ‘હરી ૐ’ લખવાથી પાસ થવાતું હોય તો વાંચવાની મહેનત કરવાની શી જરુર? મન્ત્રો, પાઠ, પુજાના, અર્થહીન, વીવેક વગરના કર્મકાંડો છોડી પ્રામાણીકપણે મહેનત કરવાની હોય છે.

મન્ત્રોચ્ચારથી શત્રુનાશ થતો હોય તો ટેન્કો, વીમાનો, તોપો વસાવવાને બદલે પંડીતોને ભેગા કરી કાશ્મીર, પાકીસ્તાન, ચીનની સરહદ ઉપર મોકલવા ઘણું સરળ કામ છે. આપણા સૈનીકો નાહક ‘શહીદ’ થાય છે. આપણી હીન્દુવાદી નીતી, ધર્મપરસ્ત નીતી ભવીષ્યમાં આવો અભીગમ અપનાવે તો લશ્કર, શસ્ત્ર, સરંજામનો કેટલો બધો ખર્ચ બચી જાય?

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

ડૉ. બી. એ. પરીખની મનોવીજ્ઞાનીક સુઝ ધરાવતી આ રોચક પુસ્તીકા ‘મન્ત્રયન્ત્રતન્ત્રનું અવીજ્ઞાન’ પ્રકાશીત થઈ છે. (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલી વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન નંબર : (0261) 259 7882/ 259 2563  પૃષ્ઠ : 48, મુલ્ય : રુપીયા 50/-)માંનો આ ત્રીજો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 12થી 22 ઉપરથી, લેખકના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. બી.એ. પરીખ, 154, સર્જન સોસાયટી, પાર્લે પોઈન્ટ, સુરત–395 007 સેલફોન : 99241 25201 –મેઈલ : bhanuprasadparikh@yahoo.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ :  govindmaru@gmail.com

પુસ્તક સૌજન્ય અને પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  04/06/2018

વીક્રમ દલાલ

અમર આત્માની મધુર કલ્પના

5

અમર આત્માની મધુર કલ્પના

        –વીક્રમ દલાલ

ગીતા અને વીજ્ઞાન બન્ને એક વાત પર સહમત છે કે ગમે તેટલું મથીએ તો પણ જન્મતાંની સાથે જ શરુ થયેલી આપણી જીવનયાત્રા પ્રત્યેક ક્ષણે મૃત્યુની દીશા તરફ જ આગળ વધતી હોય છે. અને તેથી જન્મેલો દરેક માણસ વહેલોમોડો મૃત્યુ પામે છે(2/27, 28) મૃત્યુ નીશ્ચીત અને અનીયતકાલીન છે.

‘મૃત્યુ પછી શું?’ એ પ્રશ્નનો જવાબ કોઈ ખાતરીપુર્વક આપી શકે તેમ તો નથી; પરન્તુ જ્યારે હીન્દુઓ શબને બાળે, મુસલમાનો અને ખ્રીસ્તીઓ દાટે, પારસીઓ ગીધને હવાલે કરી દે, તેનું પોસ્ટમૉર્ટમ થાય કે શબ આગળ સગાવહાલાઓ ગમે તેટલી રોકકળ કરે – કોઈ પણ શબ ઉંહકારો સુધ્ધાં કરતું નથી. આ ઉપરથી એટલું તો નક્કી જ છે કે શબને લાગણી થતી નથી. મૃત્યુ થાય એટલે દુનીયાના તમામ સમ્બન્ધોનો અન્ત આવી જાય છે. તેથી કબીર કહે છે, ‘‘આપ મુએ પીછે ડુબ ગઈ દુનીયા’’. આમ છતાં શરીર ઉપરના મોહને કારણે બહુજનસમાજ આ વાસ્તવીકતા સ્વીકારી શકતો નથી અને દેહદાનના વીચારમાત્રથી તે ધ્રુજી ઉઠે છે.

જન્મ અને મરણ વચ્ચેના ગાળાને ‘જીવન’ કહેવાય છે. બધા જ પ્રાણીઓની જેમ માણસમાં પણ જીજીવીષા હોય છે તેથી તે બુદ્ધીનો ઉપયોગ કરીને જીવનને બને તેટલું લાંબુ અને સરળ બનાવવાના ઉપાયો શોધે છે.

જીવનયાત્રા સરળતાથી પસાર કરવી હોય તો એક બાજુ ટાળી ન શકાય તેવું મૃત્યુ અને બીજી બાજુ પ્રાણીસહજ જીજીવીષા છે. આ પરસ્પર વીરોધી વાસ્તવીકતાઓ વચ્ચે કોઈક રીતે મેળ બેસાડવો જોઈએ. આ માટે ગીતામાં ‘ના મામા કરતાં કહેણો મામો સારો’ એવો ‘પુનર્જન્મ’નો મનોવૈજ્ઞાનીક સધીઆરો કૃષ્ણએ આપ્યો છે(2/12 – 13 અને 4/5). કૃષ્ણ કહે છે, ‘‘આત્મા અને શરીર બે જુદાં છે.’’ આત્મા મરતો નથી પણ શરીર મરે છે(2/19 – 20). જેમ શરીર ફાટેલું વસ્ત્ર બદલીને નવું વસ્ત્ર પહેરે છે તેમ મૃત્યુ પછી તારા આત્માને નવું શરીર મળશે એટલે ફરી પાછું જીવાશે(2/22). જેઓ પોતાના જીવનથી કંટાળેલા છે તેવાઓને કૃષ્ણએ મોક્ષનો વીકલ્પ આપ્યો છે(8/15 – 16).

મૃત્યુના ડરને હળવો કરવાના અને માણસની જીજીવીષાને સંતોષવાના આ ‘વ્યવહારુ’ ઉપાયમાં કેટલું તથ્ય છે તે તો જાણી શકાય તેમ નથી(2/25); પણ પુનર્જન્મની કલ્પનાનો આધાર લઈને વર્તમાન જીવન કેવી રીતે જીવવું જોઈએ તે કૃષ્ણ સમઝાવે છે. કૃષ્ણ કહે છે કે જો હવે પછીનો જન્મ સુધારવો હોય કે પછી મોક્ષ પામવો હોય તો (આ પણ એક પ્રકારની લાલચ જ છે) તે માટેની યોગ્યતા તારે આ જન્મમાં જ મેળવવી પડશે. વળી પુનર્જન્મના સીદ્ધાન્તનો ઉપયોગ કરીને માણસો વચ્ચેની આવડત, બુદ્ધી, દેખાવ વગેરેની અસમાનતાનો ખુલાસો પણ તે આપે છે(6/41, 42, 43). આમ, અમરઆત્માની કલ્પના કરીને મહર્ષી વેદવ્યાસે એક કાંકરે ત્રણ પક્ષી માર્યા છે – મૃત્યુનો હાઉ, જીવનસુધારણા અને માણસો વચ્ચેનો તફાવત.

એમ જણાયું છે કે જીવન દરમીયાન કરેલી કે થઈ ગયેલી ભુલોને છાવરનાર ઘમંડી માણસ અન્તકાળે પસ્તાય છે એટલે પરેશાન થાય છે. ભુલ તો બધાંની જ થાય; પરન્તુ જો ભુલનો ખરેખર અફસોસ થતો હોય તો તેનો ડંખ નીવારી શકાય છે. જે મૃત્યુ સમયે પ્રસન્નતા ઈચ્છતો હોય, તેણે દરરોજ રાત્રે સુતા પહેલાં બહાનાંખોર મનને ચુપ કરીને દીવસે કરેલા દરેક કાર્યનું તટસ્થતાથી અવલોકન (ધ્યાન) કરવું જોઈએ અને જો ભુલ જણાય તો નીખાલસતાથી સ્વીકારીને તે સુધારી શકાય તેમ હોય તો સુધારી લેવી જોઈએ. જો સુધારી શકાય તેમ ન હોય તો તેવી ભુલ ફરીવાર ન થાય તેનો ખ્યાલ રાખવો જોઈએ. આમ કરવાથી માણસમાં અપરાધભાવ પેદા થતો નથી. ઘડપણમાં આવતા ડીપ્રેશનનું મુખ્ય કારણ આવી જાગરુકતાનો અભાવ છે. રોજ સવારે છાપામાં આવતી બેસણાની જાહેરખબર વાંચીને એક દીવસ આપણી પણ આવી જાહેરખબર આવશે તેવો ખ્યાલ જેને રહેતો હોય છે તે જીવનમાં ખોટું કામ કરવાનું પસન્દ કરતો નથી. માણસનો વીકાસ કરવાનું એના પોતાના જ હાથમાં છે(6/5, 6). ‘ઉંડા અન્ધારેથી પરમ તેજે’ જાતે જ જવાનું છે, લઈ જવા માટે પ્રભુ આવવાનો નથી.

બહારની અને અન્દરની દુનીયા વચ્ચે જેમ તફાવત ઓછો તેમ જીવનમાં ઉદ્વેગની માત્રા ઓછી. નીખાલસતાને સદ્ ગુણ ગણવાને બદલે સારી રીતે જીવન જીવવાની રીત તરીકે સમજવાથી તેને અપનાવવી મુશ્કેલ નથી. ડંખ વગરનું મૃત્યુ એ કુદરતે આપેલું સદ્ વર્તનનું ઈનામ છે.

–વીક્રમ દલાલ

દરેક પ્રશ્નને ખુલ્લા દીલથી અને બધી બાજુએથી તપાસનારા રૅશનાલીસ્ટ અને વડીલ લેખકમીત્ર વીક્રમ દલાલે 12 સંજ્ઞાઓ ઓછી શીખવી પડે તથા જોડણી યાદ રાખવી ન પડે તેવી સરળ લીપીમાં પ્રગટ કરેલી પુસ્તીકા રૅશનાલીસ્ટની દૃષ્ટીએ ગીતાનો સંદેશ(પાનાં : 40, મુલ્ય : મફત)નો આ પાંચમો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 22થી 23 ઉપરથી, લેખક અને પ્રકાશકશ્રી વીક્રમભાઈના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : 

શ્રી. વીક્રમ દલાલ, 2/15, કલ્હાર બંગલોઝ, શીલજ ગામ પાછળ, અમદાવાદ – 380 058 ફોન : (02717) 249 825 મેઈલ : inkabhai@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 01–06–2018

ડૉ. બી. એ. પરીખ

મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની વીભાવનાઓ

વહાલા વડીલો અને મીત્રો, 

એન્ડ્રોઈડ(સ્માર્ટ) ફોનમાં ઘણાં વાચકમીત્રોને ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લૉગ ખોલવાની ફાવટ નથી. તેવા મીત્રો માટે ‘ગુગલ પ્લે સ્ટોર’ પર ‘અભીવ્યક્તી’ની ઓફીશીયલ એપ્લીકેશન ‘Govind Maru’ શરુ થઈ છે.

દર સોમવારે સાંજે અને શુક્રવારે સવારે 7.00 કલાકે ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લૉગ પર નીયમીત મુકવામાં આવતા લેખો સરળતાથી માણવા માટે ‘ગુગલ પ્લે સ્ટોર’ પરથી ‘Govind Maru’ ‘એપ’ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

એપ’ ડાઉનલોડ કરવા માટે સરળ સોર્સ :

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.digifarm.govindmaru

ધન્યવાદ.

–ગોવીન્દ મારુ

મન્ત્ર, યન્ત્ર અને તન્ત્રનાં વીધીવીધાન

2

મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની વીભાવનાઓ

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

આ મન્ત્રના શાસ્ત્રને અંગ્રેજીમાં Hemastrology કહે છે. મન્ત્ર, યન્ત્ર અને તન્ત્ર ત્રણેય ક્રીયાઓ અન્તર્ગત રીતે, પરસ્પર આશ્લેષી છે. મન્ત્રોચ્ચાર એકલા સ્વતન્ત્રપણે થઈ શકે છે; પરન્તુ યન્ત્ર તેમ જ તન્ત્રના ઉપયોગ સાથે તે સમ્બન્ધીત વીશીષ્ટ મન્ત્રો સંકળાયેલા છે, અને આ યન્ત્ર–તન્ત્રની ક્રીયાઓ મન્ત્રોના ઉચ્ચારની સાથે થાય છે.

મન્ત્રોનો સમ્બન્ધ આંતરીક આત્મા, ચેતના સાથે છે. યન્ત્રનો સમ્બન્ધ કોઈક તત્ત્વનું સર્જન કરવા સાથે છે. તન્ત્રનો સમ્બન્ધ કોઈ ચોક્કસ પ્રકારની ક્રીયા કરવા સાથે કે ચોક્કસ અસરો ઉભી કરવા સાથે છે.

મન્ત્રનો સમ્બન્ધ રટણ, સતત ઉચ્ચારણ દ્વારા ઉર્જા શક્તી મેળવવા માટે છે.

યન્ત્રનો અર્થ કંઈક આયોજન, યોજના, રચના કરવા સાથે છે.

તન્ત્રનો અર્થ કંઈક અમલ વ્યાવહારીક પ્રયોગ, કોઈક ચોક્કસ હેતુ, કાર્ય, સીદ્ધ કરવા સાથે છે.

આમ, Enegry–ઉર્જા, Planning–આયોજન અને Execution–અમલ, કાર્યસીદ્ધી આ ત્રણેય કાર્યો અનુક્રમે મન્ત્ર, યન્ત્ર અને તન્ત્રના હેતુઓ છે.

મન્ત્ર (Mantra)

મન્ત્ર એટલે ‘એક કે વધારે અક્ષરો શબ્દોનો સમુહ’ જેનું રટણ કરવામાં આવે છે. આ મન્ત્રના શબ્દોના ધ્વનીથી હવામાં સ્પન્દનો, મોજાં ઉત્પન્ન થાય છે. આ ધ્વનીનાં સ્પન્દનો, મોજાં આધ્યાત્મીક પ્રકારના હોય છે એવું મનાય છે. આ મન્ત્રના એકધારા રટણથી ઉત્પન્ન થયેલાં સ્પન્દનો મન્ત્ર બોલનાર વ્યક્તી, ભક્તમાં તો એકચીત્ત–એકાગ્રતા ઉપજાવે છે, વધારામાં સ્પન્દનોની હવા વાતાવરણને પણ પવીત્ર બનાવે છે. આ મન્ત્રોના પાઠ કે રટણ એકલદોકલ વ્યક્તી કરે અથવા સમુહમાં પણ થાય છે. કેટલાક મન્ત્રોમાં માત્ર મુખપાઠ હોય છે. કેટલાકમાં મન્ત્રોચાર સાથે વીધી–કર્મકાંડ પણ જોડાયેલાં હોય છે. જુદા જુદા પ્રકારની સમસ્યાઓ, જુદા જુદા પ્રકારના હેતુઓ માટે જુદા જુદા પ્રકારના મન્ત્રો હોય છે. આવા દરેક મન્ત્રનું ઉચ્ચારણ, રટણ, પઠન કેવી રીતે કરવું, કોણ કરી શકે, કોના માટે પ્રતીબન્ધ છે, શા માટે કરવું, તેના વીશે ઘણા કીસ્સાઓમાં વીગતવાર નીયમો, સુચનો પણ જોવા મળે છે. આવા મન્ત્રોનું શાસ્ત્ર હીન્દુ, ઈસ્લામ, ખ્રીસ્તી, જૈન, બૌદ્ધ– તમામ ધર્મોમાં રહેલું છે. Man(મન્) એટલે Mans, Mind, મન, ચેતના, આત્મા, મને Tra(ત્ર) એટલે Trayite એટલે મુક્ત કરવું. પરીવર્તન સંક્રમણ કરી શકવાની શક્તી. મન્ત્ર એ બ્રહ્માંડ (Cosmos)માં રહેલી આધ્યાત્મીકતા, દૈવી તત્ત્વોને જગાવે છે, પ્રગટાવે છે. ધ્વનીનાં મોજાં, સ્પન્દનો દ્વારા પ્રબળ પ્રભાવ પાડી ઈચ્છીત પરીવર્તન લાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જેમ કે ગાયત્રી મન્ત્ર….

યન્ત્ર (Yantra)

યન્ત્ર એટલે ચીત્ત, માનસીક જગતમાં સ્પન્દનો ઉપજાવી ચીત્તને સમતોલ બનાવી શક્તીશાળી બનાવવા માટેની પ્રવૃત્તીઓ. યન્ત્ર એટલે સાધના પ્રક્રીયા, વીશ્લેષણ કે સંશ્લેષણ જેને કોઈક રચના, બન્ધારણ હોય છે. જેમ કે, શ્રી યન્ત્ર. આ યન્ત્રોને ભૌમીતીક આકારો ડીઝાઈનમાં મુકી ભૌમીતીક, વાસ્તવીક સ્વરુપ આપવામાં આવે છે. યન્ત્રોમાં ચોરસ, ત્રીકોણ, વર્તુળ તેમ જ જાત જાતની ડીઝાઈન ગોઠવાયેલી હોય છે. યન્ત્ર રચનામાં મુકેલા જાત જાતના આકારો કોઈકને કોઈ શક્તી (Power)નું પ્રતીનીધીત્વ કરતા હોય છે. આ યન્ત્રો એ બ્રહ્માંડમાં રહેલી વૈશ્વીક શક્તી (Cosmic Power)નાં પ્રતીકો છે.

તન્ત્ર (Tantra)

તન્ત્ર એટલે કર્મકાંડ ક્રીયાવીધીઓ, જે એક ધ્યાન, એકાગ્રતાથી કરવામાં આવે તો તેનાથી સમસ્યાઓમાંથી છુટકારો ઉકેલ પ્રાપ્ત થાય છે. આમ તન્ત્રવીદ્યા જેને ગ્રામીણ ભાષા, લોકબોલીમાં કામણ, ટુમણ, ટુચકા કહેવામાં આવે છે, તેનો ઉપયોગ રોજબરોજના વ્યવહારોમાં થાય છે. આવા ટુચકા, કામણ, ટુમણ કરવાથી આપત્તીઓ ટળે છે. દા.ત.; નજર લાગી તેની અસરને દુર કરવાની વીધી, બારણે લીંબુ–મરચાં લટકાવવાં વગેરે….

તન્ત્ર, તન્ત્રવીદ્યાનો સમ્બન્ધ કાળો જાદુ(Black Magic) સાથે પણ છે. જેમ કે ભુવા–ભગત જે ધુણે છે, ડાકલાં વગાડે, જાતજાતના ચેનચાળા કરે, કંઈક કામણ–ટુમણ કરે. આમ કરવામાં અન્ય વ્યક્તી કે પરીસ્થીતી ઉપર પ્રભાવ પાડવાનો હેતુ હોય છે. તન્ત્રવીદ્યા એવી આધ્યાત્મીક તેમ જ પૈશાચીક પ્રક્રીયા છે જે થકી માણસો પોતાની જાતને જાતજાતની સમસ્યાઓ, આપત્તીઓમાંથી બહાર કાઢવાનો, રક્ષણ મેળવવાના ઉપાય શોધે છે.

મન્ત્ર(Mantra), યન્ત્ર(Yantra), તન્ત્ર(Tantra) આ ત્રણ શબ્દો મોટે ભાગે એક સાથે ઉચ્ચારાય છે. આ ત્રણેયની વચ્ચે બહુ જ મહત્ત્વનો નહીં એવો, પ્રક્રીયાનો ભેદ અને અર્થભેદ પણ છે. ઘણા પ્રસંગોમાં મન્ત્ર, તન્ત્ર, યન્ત્રનો પ્રયોગ એક સાથે પણ થાય છે. તેમ જ ઘણીવાર પર્યાયે એકને સ્થાને બીજાનો ઉપયોગ થાય છે. આમ મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્ર પરસ્પર આશ્લેષી, એકબીજામાં ઓછા વત્તા પ્રમાણમાં પ્રસંગે પ્રસંગે સમાઈ જાય છે.

મન્ત્રમાં આમ તો શબ્દોચ્ચારનું શાબ્દીક રટણ, પઠનનું મહત્ત્વ છે. છતાં મન્ત્રની સાથે તન્ત્ર, તેમ જ તન્ત્રની સાથે મન્ત્રોચ્ચાર પણ પ્રયોજાય છે. દા.ત.; મન્ત્રોચ્ચાર સાથે હવન, પુજા, પ્રતીષ્ઠા, સ્થાપન થાય તેવી જ રીતે તાન્ત્રીક પ્રયોગ(મુઠ મારવી, નજર ઉતારવી) સાથે મન્ત્રોનું પણ રટણ થાય છે. એ જ રીતે યન્ત્ર જેમ કે શ્રી યન્ત્રની પુજા કરતી વેળા મન્ત્રોના ઉચ્ચાર પણ થાય છે. આમ મન્ત્ર–તન્ત્ર–યન્ત્ર એ એક સમન્વીત કર્મકાંડ છે.

મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્ર આ ત્રણે ક્રીયાઓમાં ધ્વની શબ્દોચ્ચાર તેમ જ ક્રીયાકર્મ સાથે કોઈક અલૌકીક શક્તીનું વાતાવરણ ઉપજાવવાનો કે અલૌકીક, દેવી શક્તી મેળવવાનો હેતુ હોય છે. આવી શક્તી મળવાને પરીણામે મન્ત્ર–તન્ત્રની સાધના કરનાર વ્યક્તીનાં દુ:ખ, સમસ્યા, આપત્તીમાં ઉપચાર થાય છે. તેને રાહત મળે છે. છુટકારો થાય છે. તેને અમોઘ, ચમત્કારીક શક્તી પ્રાપ્ત થાય છે.

મન્ત્ર, તન્ત્રનું ચલણ તમામ ધર્મોમાં જોવા મળે છે; પરન્તુ તેમાં હીન્દુ ધર્મમાં તો મન્ત્રોનો પ્રભાવ અને ચલણ અતી ઉંચી માત્રા/પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. ભારતમાં હીન્દુ ધર્મ ઉપરાન્ત બૌદ્ધ, જૈન, શીખ ધર્મોમાં તેમ જ પરદેશમાં પ્રગટેલા ઈસ્લામ, ખ્રીસ્તી ધર્મમાં પણ મન્ત્ર, તન્ત્રનું ચલણ/ ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં પ્રવર્તે છે. ભારતમાંથી બૌદ્ધ ધર્મ દ્વારા તીબેટમાં અને ત્યાંથી આગળ ચીનમાં મન્ત્રશાસ્ત્રનો પ્રચાર થયો છે. અલબત્ત, આ પ્રદેશોમાં મન્ત્ર–તન્ત્રનું સ્વરુપ ઘડતર સ્થાનીક પરીબળોના પ્રભાવથી આકાર પામ્યું છે.

મન્ત્ર(Mantra)ની ઉત્પત્તી વૈદીક કાળ, વેદ કાળના હીન્દુધર્મમાં થઈ છે. વેદનું લખાણ મન્ત્રોના સ્વરુપમાં જ છે. અને વેદોનું અધ્યયન–પઠન ચોક્કસ રીતના ઉચ્ચારો આરોહ, અવરોહના રુપમાં જ કરવાનો આગ્રહ રખાય છે. વેદ એ માત્ર વાંચન નહીં; પરન્તુ ‘ગાન’ કહેવાય છે. અમુક ચોક્કસ રીતે જ વેદ–મન્ત્રોચ્ચાર કે વેદગાન થાય તો જ તેની ધારી અસર, પ્રભાવ વાતાવરણમાં તેમ જ માનવો ઉપર પડે અને નીર્ધારીત ફળપ્રાપ્તી થાય. વેદના મન્ત્રોચ્ચારથી એક પ્રકારની જાદુઈ અલૌકીક શક્તી, પ્રભાવ ઉપજે છે એમ દૃઢપણે મનાય છે.

મન્ત્રની સાથે તેના લગભગ સમાનાર્થ ‘જાપ’નો ખ્યાલ સંકળાયેલો છે. જાપ એટલે પણ સતત રટણ એવો અર્થ થાય છે. કોઈ વ્યક્તી એકની એક વાત વારંવાર કહ્યા કરે ત્યારે, આપણે વક્રોક્તીમાં કહીએ છીએ કે, શેના જાપ જપે છે? જાપ, માળા ફેરવવી એ દેવ, દેવીની ભક્તી, પુજા કરવાનો એક પ્રકાર છે. દા.ત.; માળા એટલે મણકાની સેર. આ માળામાં 108 મણકા હોય છે. એક પછી એક મણકો બે આંગળીઓ વચ્ચે પકડી દરેક વખતે ઈષ્ટદેવનું નામ લેવું, પ્રાર્થના કરવી જેમ કે ‘શ્રી કૃષ્ણ શરણમ્ મમ’. અને આ રીતે 108 વાર કરવાથી માળાનો એક ફેરો પુરો થાય. માળા ફેરવવામાં પણ વ્યક્તીએ સતત એકચીત્ત બની તેમાં ધ્યાન આપવાનું હોય. આમ કરવાથી ચીત્તની એકાગ્રતા સાથે આધી–વ્યાધીમાંથી મુક્તી મળે, માનસીક શાન્તી મળે. ઘણા પોતાને ધાર્મીક માનતા સ્ત્રી, પુરુષો હાથમાં નાની થેલી લગાવી, તેમાં માળા રાખી સતત માળા ફેરવતા હોય છે. અલબત્ત, આમ લાંબો સમય કરવામાં વ્યક્તી યન્ત્રવત માળા ફેરવ્યા કરે અને તેનું ચીત્ત અન્ય વાતચીત કે કામમાં રોકાયેલું હોય એમ પણ બને છે.

હીન્દુ ધર્મમાં મન્ત્રશાસ્ત્ર :

હીન્દુ ધર્મમાં તો છેક વૈદીકકાળથી માંડીને તમામ ધાર્મીક ગ્રંથો, સાહીત્યની રજુઆત જાતજાતના મન્ત્રો, કાવ્યમય ભાષામાં થઈ છે. વેદ, ઉપનીષદો, ભગવદ્ ગીતા, પુરાણો, રામાયણ, મહાભારત જેવા ગ્રંથોનું પઠન તેમ જ પારાયણ મન્ત્રગાનના રુપમાં જ કરવામાં આવે છે. તેમાં વળી વેદમન્ત્રોનું પદ્ધતીસર ગાન કરનાર વ્યક્તી મહા વીદ્વાન પંડીત તરીકે માન આદર પામે છે. અત્રે આપણે હીન્દુ ધર્મમાં કેટલાક મન્ત્રો જે અત્યન્ત ઉમદા, પવીત્ર તેમ જ આદરપાત્ર મનાય છે. તેમના વીશે થોડીક ચર્ચા કરીશું જેમ કે ૐ(ઓમ), ગાયત્રી મન્ત્ર વગેરે….

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

ડૉ. બી. એ. પરીખની મનોવીજ્ઞાનીક સુઝ ધરાવતી આ રોચક પુસ્તીકા ‘મન્ત્રયન્ત્રતન્ત્રનું અવીજ્ઞાન’ પ્રકાશીત થઈ છે. (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલી વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન નંબર : (0261) 259 7882/ 259 2563  પૃષ્ઠ : 48, મુલ્ય : રુપીયા 50/-)માંનો આ બીજો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 08થી 11 ઉપરથી, લેખકના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. બી.એ. પરીખ, 154, સર્જન સોસાયટી, પાર્લે પોઈન્ટ, સુરત–395 007 સેલફોન : 99241 25201 –મેઈલ : bhanuprasadparikh@yahoo.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ :  govindmaru@gmail.com

પુસ્તક સૌજન્ય અને પ્રુફવાચન સૌજન્ય : 

ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  28/05/2018

ડૉ. બી. એ. પરીખ

ચીતરામણના દીપકથી અન્ધારું ન ટળે

ચીતરામણના દીપકથી અન્ધારું ન ટળે

ડૉ. બી. એ. પરીખ

નરસીંહ મહેતાએ કૃષ્ણલીલા જોઈ. ગૌતમ બુદ્ધને સાક્ષાત્કાર થયો. રામકૃષ્ણ પરમહંસને કાલીકાનાં દર્શન થયાં. હજરત પયગમ્બરને દેવદુતનાં પ્રત્યક્ષ દર્શન થયાં. આ ઘટનાઓ શું છે? નરસીંહ મહેતાને ભાભીએ મહેણું માર્યું તેથી ખોટું લાગ્યું અને મહાદેવને પ્રસન્ન કરવા ઉપવાસ કર્યા. અગીયાર દીવસના ઉપવાસ પછી મહાદેવનાં પ્રત્યક્ષ દર્શન થયાં અને નરસીંહ મહેતાને વૈકુંઠમાં લઈ ગયા; ત્યાં કૃષ્ણલીલાનું દર્શન કરાવ્યું. મનોવીજ્ઞાનના સાદા સીદ્ધાન્તોની સમજવાળા સમજી શકશે કે નરસીંહ મહેતાને થયેલ મહાદેવ સાક્ષાત્કાર અને કૃષ્ણલીલાનું દર્શન વાસ્તવીક અનુભવ નહોતો; પરન્તુ તેમના ચીત્તની એક અવસ્થા હતી, જેને વીભ્રમ કહેવાય. વીભ્રમ એટલે જ્યાં કંઈ ન હોય ત્યાં કંઈક હોવાનો અનુભવ થાય તે. અમુક ઈચ્છા, વૃત્તી વ્યક્તીના ચીત્તમાં એટલી પ્રબળ હોય કે તેનો કલ્પીત વ્યવહાર પણ વાસ્તવીક જેવો લાગે. નરસીંહ મહેતાને ઈશ્વર પામવાની તાલાવેલી હતી. તેમાં અગીયાર દીવસના અપવાસના કારણે વીચારક્રીયા પણ શીથીલ બની ગઈ હોય. આથી ઝંખના હોય તે બાબતનો વીચાર વાસ્તવીક જેવો લાગે. આ સ્વાભાવીક છે.

ઈશ્વરના આ ભક્તો નીર્દોષ, ભોળા હોય છે, જગતનાં દુ:ખોમાંથી છુટવાનો માર્ગ શોધવાની તીવ્ર ઝંખના તેમને હોય છે. તેથી જ ગૌતમ બુદ્ધ કે મહાવીરસ્વામી કે પયગમ્બરસાહેબ જેવા સતત આત્મચીંતન અને મનન કરતા હોય છે. દીવસો સુધી પોતાની શારીરીક જરુરીયાતનો ખ્યાલ કર્યા વગર ચીન્તન સાથે એકાકાર બની સમાધીમાં રહ્યા હોય છે. આમ સતત ચાલતી પ્રક્રીયાને પરીણામે અંતરના ઉંડાણમાંથી, તેમના અબોધ સ્તરમાંથી મનની સપાટી ઉપર આવતા વીચારો તેમને ઈશ્વરે આપેલા વીચારો છે એવી અનુભુતી થાય છે. તેમના આ વીચારો જનસમાજને માર્ગદર્શન આપે છે, લોકો તેનું પાલન કરે છે. બોધ, વીચારોને વ્યવસ્થીત રુપ આપવામાં આવે ત્યારે તે ધર્મનું તત્ત્વજ્ઞાન પાયાના સીદ્ધાંતો બને છે. આમ કોઈ ધર્મ કે ધર્મગ્રંથ દૈવી નથી. વેદ, ગીતા, કુરાન, બાઈબલ, ગ્રંથસાહેબ કે કોઈ પણ ધર્મગ્રંથ ઈશ્વરરચીત નથી. ધર્મગ્રંથ એટલે જે તે ધર્મના સ્થાપકો, આદ્ય વીચારકોએ જે ચીન્તન કર્યું તેનું વ્યવસ્થીત રુપ. કોઈ પણ ધર્મગ્રંથનું વીવરણ કરીશું તો જણાશે કે આ ગ્રંથ રચાયો તે સમયના સમાજનું, દેશકાળની પરીસ્થીતીનું તેમાં પ્રતીબીંબ પડ્યું છે અને લોકોને વ્યક્તીગત તેમ જ સામાજીક જીવન સારી રીતે જીવવા માટેના નીતીનીયમો, ધોરણો, આચારસંહીતાનું તેમાં વીવરણ હોય છે. ધર્મગ્રંથ રચાયાને હજારો વર્ષ થઈ ગયાં. જીવનવ્યવહારમાં આમુલ પરીવર્તનો આવ્યાં. તેથી વર્તમાન સમયના સન્દર્ભમાં ધર્મગ્રંથના વીચારોનું, નીયમોનું પુન: અર્થઘટન કરવાની જરુર છે. ધર્મગ્રંથનાં તથ્યો અબાધીત સત્યો છે તેમ કહી શકાય નહીં. કોઈ કાળમાં, કદી પણ કોઈ વ્યક્તી કે તેમનો બોધ પુર્ણ હોઈ શકે નહીં. દરેક સમયમાં દેશકાળ પરીસ્થીતી પ્રમાણે મહાપુરુષો પેદા થાય છે અને સમયની જરુરીયાત મુજબ બોધ આપે છે.

સાચો સંત તો સત્યની, જ્ઞાનની, ઈશ્વરના અનન્ત તત્ત્વની ખોજમાં હોય છે. તેને ભૌતીક જગતની દરકાર હોતી નથી. આવા સંતો ચમત્કારીક કે અલૌકીક હોવાનો દાવો કરતા નથી. મઠો, આશ્રમો સ્થાપી શીષ્યવૃન્દ ઉભું કરી પ્રતીષ્ઠા માટે રાચતા સંતો પુરેપુરા સંસારી છે અને સમાજમાં ખોટાં ઉદાહરણો પુરાં પાડે છે. પોતાને ભગવાન તરીકે પુજવાનો આગ્રહ રાખતા આ સંતો, શાસ્ત્રીઓ, સ્વામીઓ, પ્રગટબ્રહ્મસ્વરુપોને કારણે ભગવાન જ ભયમાં મુકાયો છે. જલારામ બાપા કે પુનીત મહારાજ સીધાસાદા માનવીઓ હતા અને તેમણે લોકકલ્યાણની ઉત્તમ પ્રવૃત્તીઓ કરી. આવા સંવેદનશીલ માનવીઓના પુરુષાર્થનું યોગ્ય મુલ્યાંકન અને અનુસરણ કરવાને બદલે તેમનામાં ચમત્કારીક શક્તી આરોપવામાં આવે તેમાં તેમનું અવમુલ્યન થાય છે.

દુનીયાની દરેક પ્રજા કોઈ ને કોઈ ધર્મ પાળે છે. ધર્મે એક સંસ્થાકીય સ્વરુપ ધારણ કર્યું છે. ધર્મની ઉત્પત્તી મુળભુત રીતે તો પ્રકૃતીની ઘટનાઓને સમજવાના પ્રયાસોમાંથી થઈ છે. એ રીતે ધર્મ પણ સત્યશોધનની પ્રવૃત્તી છે; પરન્તુ ધર્મનો અભીગમ રુઢીવાદી, પરમ્પરાવાદી, વ્યક્તીલક્ષી, વાસ્તવીક હકીકતોને એક બાજુએ મુકી તરંગી અને ઝનુની બની જવાને કારણે અજ્ઞાનનો પોષક અને સત્યશોધનનો વીરોધી બની રહ્યો છે.

આજે જ્યારે આપણા જીવનના અણુએ અણુમાં, પળેપળ ઉપર વીજ્ઞાન અને ટેકનોલૉજી છવાઈ ગયાં છે, તેમને માણીએ છીએ ત્યારે ધ્યાન–નીષ્ક્રીયતા, ટીલાંટપકાં, શુકન–અપશુકન, મનુવાદી કુરુઢીઓ, અન્ધશ્રદ્ધા, કર્મકાંડો, હોમ–હવનમાં રાચવું, એ માનસીક માંદગીની પરીસ્થીતી છે. ધર્મને સમાજજીવનથી જુદો કરી શકાય તેમ નથી તેથી વીવેકબુદ્ધીની વાત એ છે કે રૅશનાલીસ્ટોએ ધર્મનું તત્ત્વજ્ઞાન અને મનોવીજ્ઞાન સમજવા પ્રયાસ કરવો જોઈએ. ધર્મને, ધર્મના વીચાર–આચારને કેવી રીતે વૈજ્ઞાનીક, જીવનસંગત, હેતુલક્ષી, અર્થપુર્ણ બનાવી શકાય તે રીતે વીચારવું જોઈએ.

–ડૉ. બી.એ. પરીખ

લેખીકા રચના નાગરીકના કંઠીમુક્ત વીચારલેખોની પુસ્તીકા ‘બૈઠ પથ્થર કી નાવ’ (પ્રકાશક : [1] માનવવીકાસ ટ્રસ્ટ, 9, મહાકાન્ત કૉમ્પલેક્ષ, વી. એસ. હૉસ્પીટલ સામે, એલીસબ્રીજ, અમદાવાદ 380 006, [2] વૈશ્વીક માનવવાદ, 1–એ, કલ્પના સોસાયટી, મહેમદાવાદ387 130 જીલ્લો : નડીયાદ અને [3] નયા માર્ગ, ખેત ભવન, હરીજન આશ્રમની પાસે, અમદાવાદ380 027 પાનાં : 64, મુલ્ય : રુ. 40/)માંની આ ચતુર્થ પ્રસ્તાવના, પુસ્તીકાનાં પાન 10થી 12 ઉપરથી, લેખીક અને પ્રકાશકોના સૌજન્યથી સાભાર..

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 25–05–2018

ડૉ. બી. એ. પરીખ

મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રનું અવીજ્ઞાન

1

પ્રાસ્તાવીક

–ડૉ. બી.એ. પરીખ

મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્રને લોકબોલીમાં મન્તર, જન્તર, તન્તર કહેવામાં આવે છે. વીશ્વના દરેક પ્રકારના ધર્મ તેમ જ સમ્પ્રદાયોમાં તેમ જ જેમનો કોઈ સ્પષ્ટ ધર્મ નથી એવી આદીમ જાતી(Primitive Tribe)માં પણ એક યા બીજા રુપમાં મન્તર, જન્તરની પ્રણાલીકાઓ પ્રવર્તે છે. આપણા હીન્દુ ધર્મમાં તો એવી ઘણી કથાઓ છે જે પ્રતીપાદીત કરે છે કે જન્તર, મન્તર, જપ–જાપનો ઘણો મહીમા અને પ્રતાપ છે. દા.ત. રામાયણમાં વાલીયા લુંટારાને નારદ મુનીએ ‘રામ’ના મન્ત્રનો જાપ કરવાનું કહ્યું અને વર્ષોના રામમન્ત્રના જપ–તપથી વાલીયો લુંટારુ વાલ્મીકી ઋષી બની ગયો. અને રામાયણની કથા આલેખી. જપ–તપ કરવાથી સીદ્ધી પ્રાપ્ત કરવાની, ધાર્યું ફળ મેળવવાની ઘણી કથાઓ છે.

હીન્દુ ધર્મમાં તો દરેક દેવ, દેવી, ગ્રહો અને માતાજીઓના પાઠ કરવાના મન્ત્રો છે. તેમની પુજા–અર્ચના કેવી રીતે કરવી તેનાં તન્ત્રો, વીધી–વીધાનો છે. શ્રી કૃષ્ણ શરણમ્ મમ કે ગાયત્રી મન્ત્રની રોજ માળાઓ ફેરવવાનો, ‘ગીતાપાઠ’ કરવાનો નીયમ ઘણા ચુસ્તપણે પાળે છે. આપણા સાધુ, બાપુ–બાવાઓ મન્ત્ર ભણીને, પાણીને ‘પવીત્ર’ જળ બનાવી શકે છે. આ અભીમન્ત્રીત જળ હવે સાદું પાણી રહેતું નથી એ જળ જાતજાતની શારીરીક, વ્યાવહારીક મુશ્કેલીઓ, તકલીફો માટેનો અક્સીર ઈલાજ છે. આ અભીમન્ત્રીત જળના આચમનથી ભલભલા ‘રોગ’ દુર થઈ જાય છે. નાણાકીય આફતો ટળે છે. આ મન્ત્ર, તન્ત્ર કેવળ હીન્દુ ધર્મમાં જ પ્રવર્તમાન રુઢી છે એવું નથી. જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ હમ્મેશાં ધ્યાન રાખે છે કે, તેમના નીવાસસ્થાન જૈન દેરાસરની નજીકમાં જ હોય, રોજ સવારે માત્ર એક સફેદ ઉપરણું પહેરીને પુજા, મન્ત્ર જાપ કરવા જવાનો નીયમ. બૌદ્ધ સાધુઓ સતત ‘બુદ્ધમ શરણમ્ ગચ્છામી’નો મન્ત્ર પઢતા રહે છે. આવો કોઈને કોઈ જાપ મન્ત્રનો કર્મકાંડ ખ્રીસ્તી, ઈસ્લામ, શીખ દરેકે દરેક ધર્મમાં તેમ જ તેમાંથી પ્રગટેલા સામ્પ્રદાયીક ફાંટાઓમાં છે જ. સામાન્યત: આ જાપ તો ઈશ્વર, અલ્લાહ, ગૉડની પ્રાર્થના–પુજા રુપે, તેમની મહેરબાની આશીર્વાદ મેળવવા તેમ જ આ ભગવાન આપણને આપત્તીઓમાંથી ઉગારે, સુખ, સમ્પત્તી આપે તે માટે હોય છે; પરન્તુ આપણે આગળ જોઈશું કે આ મન્ત્ર–તન્ત્રનો ઉપયોગ દુશ્મનનું કાસળ કાઢવા, કોઈનું અનીષ્ટ કરવા, કૉર્ટ કચેરીના કેસ જીતવા માટે પણ કરવામાં આવે છે.

આ મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્ર ત્રણેય રચનાઓ એક બીજા સાથે અંતર્ગત રીતે સંકળાયેલી છે. યન્ત્ર કે તન્ત્ર, જન્તર–તન્તર કરવા માટેના દરેક કર્મકાંડમાં કોઈને કોઈ પ્રકારના મન્ત્રો તો સંકળાયેલા હોય છે.

આ મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્રની વ્યવસ્થા, રચનાનું તેમાં રહેલા વૈવીધ્યનું વીવરણ સમજુતી આપી; પછી આ રીતે મન્ત્ર–તન્ત્રથી ખરેખર કોઈ કાર્યસીદ્ધી પ્રાપ્ત થતી જ નથી એ સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ મન્ત્ર–તન્ત્ર દ્વારા આપણી પરીસ્થીતી, અન્ય વ્યક્તીઓ તેમ જ સમસ્યાઓ ઉપર કંઈ અસર કરી ઉપજાવી શકાતી નથી જ. આજના યુગમાં આપણે સૌ આપણા વ્યવસાય–કામગીરીમાં બહુ વ્યસ્ત હોઈએ છીએ એટલે આ મન્ત્ર–તન્ત્રની ઝંઝટ જાતે કરવાનો સમય ન હોય અને તેથી આ કર્મકાંડ નાણાં આપીને ખાસ બ્રાહ્મણ–પુજારીઓ દ્વારા કરાવવાની વ્યવસ્થા પણ વીકસી છે. પ્રશ્ન એ પણ ઉપજે છે કે માણસે પોતાની સમસ્યા ઉકેલવા માટે જાતે જ પ્રયત્નો કરવાના હોય કે તેના બદલે તે બીજા પાસે કરાવે તો પરીણામ આવે ખરું?

વળી, નાણાં આપી ભાડે રોકેલા આ પુજારીઓ તમારા વતી મન્ત્ર–પુજા ખરેખર કરે છે ખરા? પુજારીને ખરેખર પુછશો, તપાસશો તો જાણવા મળશે કે તેઓ કશું કરતા જ નથી. શા માટે કરે?

આપણા તમામ ધર્મના ગ્રંથોમાં મન્ત્ર–તન્ત્ર, તપ, પાઠ, પુજા દ્વારા સમસ્યા ઉકેલ મેળવવા આપત્તી કટોકટીમાંથી હેમખેમ બહાર નીકળી ગયાના, વરદાન મળવાની કથાઓ છે. એટલે કોઈને પણ તેની સમસ્યા ઉકેલ માટે આ મન્ત્ર–તન્ત્ર કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. ઘણા માણસો તેમની સમસ્યોથી એવા ઘેરાયેલા હોય છે કે તેમને તેમાંથી બહાર નીકળવાનો કોઈ ઉપાય, રસ્તો સુઝતો નથી. ત્યારે ‘લાગ્યું તો તીર; નહીં તો તુક્કો’, આમ કરવામાં શું નુકસાન છે? એમ વીચારી મન્ત્ર–તન્ત્રનો ઉપાય અજમાવે છે. મન્ત્ર–તન્ત્રના માળખામાં સપડાઈને ઘણા માણસો ખુવાર થાય છે, છેતરાય છે, મુર્ખ બનાવાય છે. એવા અનુભવો થવા છતાં પણ મન્ત્ર–તન્ત્રનો ઉપયોગ અટકતો કે ઘટતો નથી. એવું નથી કે માત્ર અભણ, ઓછી બુદ્ધીવાળા, ગરીબ, ગ્રામીણ, સ્ત્રી–પુરુષો જ આ મન્ત્ર–તન્ત્રના કારસ્તાનમાં જોડાય છે. વાસ્તવમાં તે કોઈ પણ પ્રકારના ભેદભાવ વગર તમામ પ્રકાર, વર્ગ કોટીના માણસો જોડાય છે.

અત્રે આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રનું માળખું શું છે, તે શાથી, કેવી રીતે અમલમાં આવ્યું અને હજી ચાલુ રહ્યું છે, તેમ જ તેનાથી પરીણામો, સફળતા, કાર્યસીદ્ધી મળવાની જે વાતો, કથાઓ છે તેમાં ખરેખર શું, કેટલું તથ્ય છે વગેરેનું વીવરણ, વીશ્લેષણ કરી મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની નીરર્થકતા, અવૈજ્ઞાનીકતા સમજાવવાનો આ પુસ્તીકામાં પ્રયાસ કર્યો છે. આપણામાં સાદી સમજ છે કે હોજમાં તરવું હોય તો હોજમાં કુદકો મારી પડવું જ પડે. તરવાનો મન્ત્ર કે તરવાની રીતનું રટણ કરવાથી ‘તરતાં’ ન આવડે. નાણાં કમાવા હોય તો કામ–મહેનત કરવી જ પડે. નાણાનો મન્ત્ર બોલવાથી કે લક્ષ્મીની પુજા, તન્ત્ર કરવાથી નાણાં વરસતાં નથી જ. આતંકવાદીને દુર કરવો હોય તો એને માટે ‘મારણમન્ત્ર’ બોલવાથી કે કાળો જાદુ, ટુચકો કરવાથી તેનો વાળ પણ વાંકો ન થાય. બાળકની માંદગી તેની નજર ઉતારવાથી ન મટે; તબીબી ઉપચાર જ કરવા પડે. આમ ભલે, આપણે આપણી ધર્મ, સંસ્કૃતી અનુસાર મન્ત્ર, તન્ત્ર, યન્ત્ર કરીએ; પરન્તુ તેથી કોઈ કાર્ય સફળ થાય જ નહીં. આ સમજાવવાનો પ્રયાસ આ પુસ્તીકામાં કર્યો છે તે સમજો અને જાત મહેનત કરો.

–ડૉ. બી.એ. પરીખ

ડૉ. બી. એ. પરીખ(મનોવીજ્ઞાનના આ અધ્યાપકે, પ્રૉફેસર, પી. જી. ટીચર, એમ. ટી. બી.  કૉલેજ ઓફ આર્ટ્સના પ્રીન્સીપાલ, વીનયન વીદ્યાશાખાના અધ્યક્ષ, સીન્ડીકેટ સભ્ય અને વીર નર્મદ દક્ષીણ ગુજરાત યુનીવર્સીટીના કુલપતી તરીકે સેવાઓ આપી છે. સત્યશોધક સભા, સુરતની સ્થાપના તેમણે કરી હતી અને હાલ તેના પેટ્રન સભ્ય છે.)ની મનોવીજ્ઞાનીક સુઝ ધરાવતી આ રોચક પુસ્તીકા ‘મન્ત્રયન્ત્રતન્ત્રનું અવીજ્ઞાન’ પ્રકાશીત થઈ છે. (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલી વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન નંબર : (0261) 259 7882/ 259 2563  પૃષ્ઠ : 48, મુલ્ય : રુપીયા 50/-)માંથી લેખકના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. બી.એ. પરીખ, 154, સર્જન સોસાયટી, પાર્લે પોઈન્ટ, સુરત–395 007 સેલફોન : 99241 25201 ઈ–મેઈલ : bhanuprasadparikh@yahoo.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ :  govindmaru@gmail.com

પુસ્તક સૌજન્ય અને પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  18/05/2018