Feeds:
Posts
Comments

આભાસી આધ્યાત્મીકતાનું અનાવરણ

–બી. એમ. દવે

વાચકમીત્રો! આ પુસ્તીકા લખવાનું વીચારબીજ વોટ્સઍપ પર વાયરલ થયેલ એક આંખો ઉઘાડનારા મૅસેજમાંથી મળ્યું છે. આપણને સૌને જન્મતાંની સાથે જ પહેરાવી દેવામાં આવેલા ધાર્મીક ચશ્માં ઉતારીને આ મૅસેજ વાંચીએ તો આપણી તાકાત નથી કે આ મૅસેજ વાંચ્યા પછી પણ આભાસી આધ્યાત્મીકતાનાં આવરણ હેઠળ ધાર્મીક છબછબીયાં કરવાનું ચાલું રાખી શકીએ. આપણી કહેવાતી ધાર્મીકતાની ખોખલી ઈમારતનાં પાયા હચમચાવવા માટે આ મૅસેજ કાફી છે.

આ અનામી મૅસેજ જેના મગજમાં આકાર પામ્યો હોય તેમને સલામ કરી અને તેમનાં સૌજન્યથી અક્ષરશ: નીચે મુજબ રજુ કરું છું :

‘‘દુનીયાના કુલ 191 દેશોમાં પ્રામાણીક પ્રથમ 10 દેશો : (1) ન્યુઝીલૅન્ડ, (2) ડેન્માર્ક, (3) ફીનલૅન્ડ, (4) સ્વીડન, (5) સીંગાપોર, (6) નોર્વે, (7) નેધરલૅન્ડ, (8) સ્વીત્ઝરલૅન્ડ, (9) ઑસ્ટ્રેલીયા અને (10) કૅનેડા છે. ભારત 95માં નમ્બરે છે.

આ દસેય દેશોમાં ક્યાંય રામકથા કે સત્યનારાયણકથા થતી નથી, રથયાત્રા નીકળતી નથી, ગણેશચતુર્થી કે ગણેશ વીસર્જન નીમીત્તે સરઘસ નીકળતા નથી. હનુમાન મન્દીર નથી કે કોઈ હનુમાનચાલીસા વાંચતા નથી. ચોકેચોકે મન્દીરો કે ધર્મસ્થાનો નથી. કોઈ ભીખ માગતું નથી. ત્યાં બાવા, સાધુ, સંતો, મુનીઓ, પંડીતો કે પુરોહીતો છે જ નહીં; જ્યારે ભારતમાં ચોકેચોકે મન્દીર, અસંખ્ય બાવા–સાધુ, સંતો, મુનીઓ, પંડીતો, પુરીતો ફરતાં જોવા મળે છે. લોકો લસણડુંગળી, કન્દમુળ ન ખાય; પણ લાંચ જરુર ખાય! બધા જ ધર્મગુરુઓ લસણ, ડુંગળી, કન્દમુળ ન ખાવાની પ્રતીજ્ઞા લેવરાવે, પણ લાંચ ન ખાવાની પ્રતીજ્ઞા કેમ લેવરાવતા નથી? શું તેઓ દેશને સુધારવા ઈચ્છતા નથી? શું તેઓમાં દેશ પ્રત્યે પ્રેમ છે જ નહીં? બધા જ ધર્મગુરુઓ જાણે છે કે જો લોકો લાંચ લેતા બન્ધ થઈ જાય તો દેશ સુખી અને સમૃદ્ધ થઈ જાય. લોકો સુખી થઈ જાય પછી ધર્મગુરુઓનો કોઈ ભાવ પુછશે નહીં. ધર્મગુરુઓનો વેપાર લોકોના દુ:ખ ઉપર ચાલે છે. માટે જેમ ચાલે છે તેમ જ ચાલવા દો.’’

વાચકમીત્રો! ઉપરોક્ત મૅસેજ કદાચ 100 ટકા સત્ય ન હોય તો પણ સત્યની ઘણો નજીક હશે તેમાં શંકાને કોઈ સ્થાન નથી. આ મૅસેજ આપણી આભાસી આધ્યાત્મીકતાનું અનાવરણ કરી આપણું માથું શરમથી ઝુકાવી દે તેવો અવશ્ય ગણી શકાય. આપણાં દેશમાં પાંગરેલી ધાર્મીકતા જોતાં પ્રામાણીકતાના સન્દર્ભમાં આપણો દેશ વીશ્વમાં ટોચ ઉપર હોય તો પણ આપણને નવાઈ ન લાગવી જોઈએ; કારણ કે આપણાં દેશનો ભવ્ય ભુતકાળ, સંસ્કૃતી અને પરમ્પરાના વારસાને વાગોળતાં–વાગોળતાં આપણો ઉછેર થયો છે. તેમ જ નીતીમત્તા, ખાનદાની અને સચ્ચાઈ જેવા જન્મજાત ગુણો આપણને ગળથુથીમાં મળ્યા હોવાનો પાકો વહેમ આપણને છે. આ સંજોગોમાં ઉપરોક્ત મૅસેજ દ્વારા છતી થતી આપણી અસલીયત પચાવવી મુશ્કેલ છે, છતાં તેનો ઈન્કાર પણ કરી શકાય તેમ નથી.

આપણાં ધર્મગુરુઓ વ્યાસપીઠ ઉપરથી છાતી ફુલાવી–ફુલાવીને હજારો વર્ષોથી આપણી સંસ્કૃતીની દુહાઈ દઈને પશ્ચીમની પ્રજાને ‘મલેચ્છ’ કહીને ભાંડતા આવ્યા છે અને જન્મજન્માન્તરના પુણ્ય એકઠા થાય ત્યારે મોક્ષપ્રાપ્તી માટે ભારતમાં જન્મવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય તેવી ઘેનની ગોળીઓ પીવરાવતા આવ્યા છે.

ઉપરોક્ત મૅસેજથી ધર્મગુરુઓએ પીવરાવેલ ઘેનની ગોળીઓનો નશો ઉતરી ગયો હોય તો આપણી જાતને ઝંઝેડીને નીચે મુજબનાં પ્રશ્નોનાં ઉત્તરો પ્રામાણીકપણે મેળવવા કોશીશ કરીએ અને વાસ્તવીકતાનો સ્વીકાર કરી ખાનદાની દર્શાવીએ.

  1. આપણાં દેશ જેટલી ભક્તી, સત્સંગ, અનુષ્ઠાન, યજ્ઞો, કુમ્ભમેળા, યાત્રા, ઉપવાસ, એકટાણા, હોમ–હવન, કથાઓ, સપ્તાહો જેવી જથ્થાબન્ધ ધાર્મીક પ્રવૃત્તી ન થતી હોવા છતાં આ બધા દેશો પ્રામાણીકતાની બાબતમાં આપણાં કરતા આટલા બધા આગળ કેમ હશે? અને આપણે આટલા બધા પાછળ કેમ છીએ? પ્રામાણીકતાનું આટલું ઉંચું અને નીચું સ્તર શું સાબીત કરે છે?

  2. આપણાં દેશની જેમ પ.પુ.ધ.ધુ.ઓ, આચાર્યો, ભગવન્તો, મહાત્માઓ, સાધુઓ, સંતો–મહન્તો, ગાદીપતીઓ, મઠાધીપતીઓ કથાકારો, પંડીતો અને પુરોહીતો દ્વારા ધાર્મીકતાની છડી ક્યાંય પોકારવામાં આવતી ન હોવા છતાં આ બધા દેશો શીસ્તપાલન, રાષ્ટ્રપ્રેમ અને કાયદા–કાનુનને સન્માન આપવાની બાબતમાં ચઢીયાતા કઈ રીતે હશે?

  3. આપણાં દેશમાં આટલાં બધા ધર્મો, સમ્પ્રદાયો, મન્દીરો, મસ્જીદો, ગુરુદ્વારાઓ, ઉપાશ્રયો અને દેવળો તેમ જ અસંખ્ય દેવી–દેવતાઓનાં ધર્મસ્થાનો દ્વારા ઉમટતા ભક્તીનાં ઘોડાપુરમાં આખો દેશ ભીંજાઈ જતો હોવા છતાં નીતીમત્તા, સચ્ચાઈ, ઈમાનદારી અને ન્યાયપ્રીયતાની બાબતમાં આખી દુનીયા માટે આપણો દેશ ઉદાહરણીય અને અનુકરણીય કેમ બની શકતો નથી?

  4. આપણા દેશમાં બધા જ ધર્મોનાં શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા ઉર્ધ્વગતી માટે વીવીધ પ્રકારની કઠીન તપશ્ચર્યાઓ દ્વારા પોતાની જાતનું શુદ્ધીકરણ કરવામાં આવે છે, તેમ છતાં કર્તવ્યપાલન, કર્તવ્યનીષ્ઠા, વફાદારી, નીખાલસતા અને પારદર્શકતાની પરીક્ષામાં અન્ય દેશોની સરખામણીમાં આપણને કેમ ઓછા માર્ક્સ મળે છે?

  5. આપણાં દેશમાં વીવીધ ધર્મોના ધર્મગુરુઓ દ્વારા સતત જ્ઞાનનો ધોધ વરસાવવામાં આવતો હોવા છતાં સ્વચ્છતા, આરોગ્ય અને પર્યાવરણની જાળવણીની વીકસીત દેશોની સરખામણીમાં આપણો પનો કેમ ટુંકો પડે છે?

  6. ગાયના શરીરમાં 33 કરોડ દેવતાઓનો વાસ હોવાથી માતા તરીકે પુજવાની કોઈ માન્યતા સ્વીત્ઝરલૅન્ડમાં ન હોવા છતાં ગાયને રાષ્ટ્રીય પ્રાણીનો દરજ્જો મળ્યો છે અને ગાયની ખુબ જ કાળજી લેવાય છે અને દેખભાળ થાય છે, જ્યારે આપણાં દેશમાં ‘ગાયમાતા’ તરીકે પુજાતી હોવા છતાં ગાયની હાલત દયાજનક હોવાનું કારણ શું હશે?

  7. જે દેશમાં સાપની પણ ‘નાગદેવતા’ તરીકે પુજા થતી હોય અને મન્દીરો પણ આવેલા હોય તે દેશમાં પ્રાણીક્રુરતા અને અત્યાચાર અધીનીયમ ઘડવાની અને અમલમાં મુકવાની જરુર પડે તે પરીસ્થીતી આપણી કઈ માનસીકતાની ચાડી ખાય છે?

વાચકમીત્રો! ઉપરોક્ત ચર્ચાનો સુર એ નીકળે છે કે આપણાં દેશમાં પાંગરેલી ધાર્મીકતા ખાળે ડુચા અને દરવાજા મોકળા જેવી છે. આપણી જે આધ્યાત્મીકતાનાં ગુણગાન ગાતા આપણે થાકતા નથી અને જન્મથી મૃત્યુ સુધી તેના નશામાં જીવીએ છીએ તેવી આધ્યાત્મીકતા જો આપણાં દેશને પ્રામાણીકતા, ઈમાનદારી, સચ્ચાઈ, કર્તવ્યનીષ્ઠા, રાષ્ટ્રપ્રેમ, શીસ્તપાલન વગેરેના સન્દર્ભમાં વીશ્વવશ્રેષ્ઠ ન બનાવી શકે તો આવી આભાસી આધ્યાત્મીકતાનો કાલ્પનીક સ્વૈરવીહાર છોડીને વાસ્તવીકતાની ધરતી ઉપર પગ માંડવા જોઈએ. બનાવટી ફુલોનાં રંગોનું આકર્ષણ છોડીને કુદરતી ફુલોની નૈસર્ગીક સુવાસ તરફ વળવું જોઈએ. આપણી જાત સાથેની આવી કલાત્મક છેતરપીંડી છોડવી અઘરી છે; પણ અશક્ય નથી. આ માટે નીચે મુજબની બે શરતો પરી પુર્ણ થવી જોઈએ :

(1) જે માર્ગે ચાલી રહ્યાં છીએ તે માર્ગ સાચો નથી અને ગંતવ્યસ્થાન સુધી પહોંચાડી શકે તેમ નથી.

(2) આરામદાયક પણ ખોટા માર્ગનો મોહ છોડીને કાંટાળા પણ સાચા માર્ગે મળવાની હીમ્મ્ત અને દૃઢતા કેળવવી જોઈએ.

ફળદાયી અને પરીણામલક્ષી આધ્યાત્મીકતાનો રોડમેપ નીચે મુજબ હોઈ શકે :

  1. પુજાપાઠ થાય કે ન થાય; પણ પ્રામાણીકતા ક્યારેય ન ચુકીએ.

  2. વ્રત–ઉપવાસ થાય કે ન થાય; પણ સત્યની ઉપાસના અવશ્ય કરીએ.

  3. તીર્થયાત્રા થાય કે ન થાય; પણ કર્તવ્યનીષ્ઠાનું પાલન અચુક કરીએ.

  4. લસણ–ડુંગળી ખાઈએ કે ન ખાઈએ; પણ લાંચ કદાપી ન ખાઈએ.

  5. દાન–પુણ્ય થાય કે ન થાય; પણ હરામનો એક પૈસો પણ ન લઈએ.

  6. કથા–સપ્તાહ સમ્ભળાય કે ન સમ્ભળાય; પણ ભારતીય બંધારણને વફાદાર રહી, કાયદા–કાનુનને સન્માન આપીએ.

  7. ભક્તની વ્યાખ્યામાં આવાય કે ન આવાય; પણ દેશભક્તની વ્યાખ્યામાં અવશ્ય આવીએ.

  8. પુજાને કર્મ ન બનાવીએ; પણ દરેક કર્મને પુજા બનાવીએ.

  9. ધર્મરુપી છાલ ચાટવાને બદલે ધર્મરુપી ગર્ભ ચાખીએ.

  10. ધાર્મીકતા વગરની નૈતીક્તા સ્વીકાર્ય; પણ નૈતીકતા વગરની ધાર્મીકતા અસ્વીકાર્ય.

  11. પરલોક સુધારવા કરતાં આ લોક સુધારવા કટીબદ્ધ બનીએ.

  12. ધાર્મીકતાના ભોગે માનવતા કબુલ; પણ માનવતાનાં ભોગે ધાર્મીકતા હરગીજ નહીં.

વાચકમીત્રો! બહુ જવાબદારીપુર્વક નોંધુ છું કે જો ઉપર દર્શાવેલ આચરણરુપી પાયા ઉપર આધ્યાત્મીકતાની ભવ્ય ઈમારત ચણવામાં આવે તો સાચી ધાર્મીકતાની સુવાસ આખી સૃષ્ટીમાં ફેલાય અને આપણાં દેશને તમામ સન્દર્ભોમાં વીશ્વશ્રેષ્ઠ બનતા કોઈ અટકાવી શકે નહીં. આ કામ કોઈ સરકાર, ધર્મગુરુઓ કે વહીવટીતન્ત્ર કરી શકે નહીં. એક જાગૃત નાગરીક તરીકે આપણાં અન્તરાત્માના અવાજને અનુસરીને આપણે જ કરવું રહ્યું. જો આમ ન થઈ શકે તેમ હોય તો દમ્ભી આધ્યાત્મીકતાનો મુખવટો ઉતારી આપણી અસલીયત સાથે પ્રગટ થઈ જવામાં પણ આપણું ખમીર, ખાનદાની અને ગરીમાનું જતન થશે. મારા જેવા નાના માણસના મોઢે આવી મોટી વાતો કદાચ ન શોભે તેમ લાગતું હોય તો શ્રી. ગુણવંતભાઈ શાહ જેવા મોટા ગજાના માનવી અને સમર્થ ચીન્તકના મુખે કહેવાયેલી આ વાત તેઓશ્રીનાં સૌજન્યથી મારા ટેકામાં રજુ કરું છું :

આનન્દ વગરના ભારેખમ આધ્યાત્મથી,

થોરીયાના ઠુંઠા જેવા વૈરાગ્યથી,

કાયરતાની કુખેથી જન્મેલી અહીંસાથી,

અન્ધશ્રદ્ધા ડુબકાં ખાતી ભક્તીથી,

સ્ત્રીઓથી દુર ભાગતા બ્રહ્મચર્યથી,

ગરીબીનાં ઉકરડા પર ઉગેલા અપરીગ્રહથી,

કર્માના ટેકા વગરના જ્ઞાનથી

અને

જ્ઞાનના અજવાળા વગરના કર્મથી,

હે પ્રભુ! મારા દેશને બચાવી લેજે.

ગુણવંત શાહ

વાચકમીત્રો! હું પણ મુરબ્બી શ્રી. ગુણવંતભાઈ શાહનાં સુરમાં મારો સુર પુરાવીને કહું છું કે હે પ્રભુ! મારા દેશબાંધવોને દમ્ભી આધ્યાત્મીકતાથી બચાવી લેજે અને અસલી આધ્યાત્મીકતાનો સ્વાદ ચખાડી દેજે, જેથી મારા દેશની આધ્યાત્મીક ઉંચાઈ આકાશને આંબી જાય અને દુનીયા આખી તેને જોઈને દંગ રહી જાય.

–બી. એમ. દવે

લેખક : શ્રી. બી. એમ. દવેનું પુસ્તક આભાસી આધ્યાત્મીકતા (પ્રકાશક : પ્રવીણ પ્રકાશન પ્રા. લી., લાભ ચેમ્બર્સ, મ્યુનીસીપલ કૉર્પોરેશન સામે, ઢેબર રોડ, રાજકોટ. ફોન : (0281) 223 2460/223 4602 વેબસાઈટ : https://pravinprakashan.com ઈમેલ : pravinprakashan@yahoo.com પાનાં : 64, મુલ્ય : રુપીયા 75/-)માંનો આ પ્રથમ લેખ, પુસ્તકનાં પાન 09થી 14 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : 

શ્રી. બી. એમ. દવે, પાલનપુર – 385001 સેલફોન : 94278 48224

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 19–01–2018

Advertisements

18

સાચો આસ્‍તીક કોણ…?

       –દીનેશ પાંચાલ

આસ્‍તીક નાસ્‍તીકની ચર્ચા નીકળે છે ત્‍યારે એક પ્રશ્ન ઉદ્‌ભવે છે–  આપણે કોને આસ્‍તીક અને કોને નાસ્‍તીક ગણીએ છીએ? એ શબ્‍દોના પ્રચલીત અર્થ મુજબ આસ્‍તીક એટલે ઈશ્વરમાં માનનાર, અને નાસ્‍તીક એટલે ઈશ્વરમાં ન માનનાર; પરન્તુ એ શબ્‍દોનું આટલું સીમીત અર્થઘટન ન હોવું જોઈએ. મારા નમ્ર મતાનુસાર આસ્‍તીક તેને કહેવો જોઈએ જે આધ્‍યાત્‍મીક્‍તા કરતાં માનવતામાં વધુ માનતો હોય. જે મન્દીરના ઈશ્વર કરતાં સૃષ્ટીમાં વ્‍યાપેલ ઐશ્વર્યમાં વધુ શ્રદ્ધા ધરાવતો હોય. સમગ્ર સૃષ્ટીના કણકણમાં ઐશ્વર્ય વ્‍યાપેલું છે; પણ માણસની વીચીત્રતા એ છે કે તે પથ્‍થરની મુર્તી પર ફુલ ચઢાવે છે અને જીવતા માણસના માથા પર પથ્‍થર અફાળે છે. મોરારીબાપુ સહીત ઘણાં સંતો સ્‍વીકારે છે– ‘જનસેવા એ જ પ્રભુ સેવા!’ આ દશ અક્ષરો, દશ સેલની બૅટરી કરતાં વધુ શક્‍તીશાળી છે.

માણસે ધર્મના સદીઓ જુના આદર્શોનું પાલન કરતાં રહેવાને બદલે નવો (રીવાઈઝ) માનવ ધર્મ  ઘડી કાઢવો જોઈએ. જેમાં હર હાલમાં માણસનું ભલું જ થાય. દાખલા તરીકે હીન્‍દુઓને ભુખ લાગે છે– તરસ લાગે છે અને મુસ્‍લીમોને પણ ભુખ અને તરસ લાગે છે. તો ભુખ્‍યાને રોટી આપવી અને તરસ્‍યાને પાણી પાવું એ ધર્મ બની રહેવો જોઈએ. દરદીનો જીવ જવા બેઠો હોય ત્‍યારે કોઈ પણ ધર્મ યા કોમના માણસને એક જ પ્રકારના દવા ઈંજેક્‍શનોથી બચાવી શકાય છે. તમે ક્‍યારેય હીન્‍દુઓના અલગ ઈંજેક્‍શનો અને મુસ્‍લીમોના અલગ ઈંજેક્‍શનો એવું જોયું છે? જીવન મરણ વચ્‍ચે ઝોલા ખાતાં દરદીને સારવાર આપતી વેળા ડૉક્‍ટર કદી એ વીચારતો નથી કે દરદી હીન્‍દુ છે કે મુસ્‍લીમ? હીન્‍દુને ત્‍યાં મૈયત ટાણે જે આઘાત લાગે છે તેવો જ આઘાત મુસ્‍લીમોના મૈયત ટાણે લાગે છે.

વારંવાર એક વાત અનુભવાય છે. દરેક માણસમાં એક સરખું લોહી વહે છે. દરેક માણસની વૃત્તીપ્રકૃતી સરખી છે. તેની કમજોરી કે સ્‍ખલનો સરખાં છે. તેની પાયાની જરુરીયાતો અને દુઃખો પણ સરખા છે ત્‍યારે તેને જુદા જુદા ધર્મના ત્રાજવે તોળીને અલગ વ્‍યવસ્‍થાનું આયોજન કરવાને બદલે એક સમાન માનવધર્મનો ઉદય કેમ ન થવો જોઈએ? દુઃખ એક હોય… આઘાતો સરખા હોય… આંસુઓમાં પણ કોઈ ફરક ના હોય તો માણસો કેમ જુદાં હોવા જોઈએ?

સમાજમાં માનવતાવાદી પ્રવૃત્તી કરનારને જ સાચો આસ્‍તીક ગણવાનો સમય પાકી ગયો છે. બાઈબલમાં એક વાત કહેવામાં આવી છે. ‘તે વ્‍યક્‍તી પરમ સુખી છે જેનામાં સદ્‌બુદ્ધી અને વીવેક છે!’ એમ નથી કહેવાયું કે જેનામાં ઈશ્વર પ્રત્‍યે શ્રદ્ધા છે. ઈશ્વર પ્રત્‍યે શ્રદ્ધા તો ગુંડાઓને ય હોય શકે. બહારવટીયાઓ ધાડ પાડવા નીકળે તે પહેલાં બ્રાહ્મણ પાસે ભગવાનની પુજા કરાવતાં એવું કોક ફીલ્‍મમાં જોવામાં આવ્‍યું છે.

તાત્‍પર્ય એટલું જ કે સમગ્ર માનવજાતની સુખશાંતી માટે જેને હૈયે હીત વસેલું હોય, સારા નરસાની જેને વીવેકબુદ્ધી હોય અને જે ન્‍યાત–જાત, ઉંચ–નીચ, કે મન્દીર–મસ્‍જીદના ઝઘડાથી પર બની કેવળ માનવધર્મને અનુસરતો હોય એવાં માણસને સાચો આસ્‍તીક ગણી શકાય. એ પ્રકારના માણસોથી જ દુનીયાનું ભલુ થઈ શકે. ભલે તે પુજા પાઠ ન કરતો  હોય, મન્દીરમાં ન જતો હોય, ધાર્મીક કર્મકાંડો માટે દાન ન આપતો હોય. દુર્ભાગ્‍યે આપણે ત્‍યાં એવી વ્‍યક્‍તીને નાસ્‍તીક કહી ધુત્‍કારી કાઢવામાં આવે છે. અને ગુંડા, સ્‍મગ્‍લરો, ભ્રષ્‍ટાચારીઓ અગર ટીલાં ટપકાં કરે કે હજારોનું ધાર્મીક દાન કરે તો તેને પરમ ધર્માત્‍મા ગણી લેવામાં આવે છે. મને સ્‍મરણ છે 1994માં અશ્વમેધ યજ્ઞ થવાનો હતો. તેનો ફાળો લેવા મારે ત્‍યાં બે બહેનો આવી હતી. મેં તેમને ફાળો આપવાને બદલે એ યજ્ઞનો નમ્રતાપુર્વક વીરોધ કર્યો હતો. એ બહેન મારા મોઢા પર મને નાસ્‍તીક કહીને ચાલી ગઈ હતી. કલ્‍પના કરો, હું નીવડેલો ભ્રષ્‍ટાચારી કે સ્‍મગ્‍લર હોત; પણ મેં અશ્વમેધ યજ્ઞ માટે ચાર પાંચ હજાર રુપીયાનો ફાળો આપ્‍યો હોત તો પેલી બહેનોની નજરમાં હું બહુ મોટો ધર્માત્‍મા ગણાયો હોત.

એક અન્‍ય મુદ્દો વીચારણીય છે. આપણે ત્‍યાં આસ્‍તીક નાસ્‍તીક બન્‍ને વચ્‍ચે તીવ્ર મતભેદો રહેતા આવ્‍યા છે. આસ્‍તીકો નાસ્‍તીકોને ધીક્કારે છે. અને નાસ્‍તીકો ધર્મના નામે ચાલતા કર્મકાંડોને ઝનુનપુર્વક વખોડી કાઢે છે. બન્‍ને પક્ષે કટ્ટરતાવાદી વલણ જોવા મળે છે. એવા અન્તીમવાદ કે ઉગ્રવાદથી કોઈને ફાયદો નથી. આવા વૈચારીક ઝનુનને બદલે શાંતીથી દરેકે પોતાની વાતનું વાજબીપણું સમજાવવા પ્રયત્‍ન કરવો જોઈએ. દેશભરના બધાં જ ધર્મોને બાળી નાખો, કાપી નાખો એવી વાતો કરીને આસ્‍તીકોની લાગણી દુભાવવાને બદલે નાસ્‍તીકોએ ધર્મમાં ઘુસેલી પાર વીનાની અન્ધશ્રદ્ધા, વહેમો, દુષણો, વીકૃતીઓ, આડમ્બરો અને ધર્મના વ્‍યાપારીકરણનો જ વીરોધ કરવો જોઈએ.

વારંવાર સીદ્ધ થયું છે કે ધર્મને નામે થતાં કર્મકાંડોનો કોઈ અર્થ નથી. કરોડો રુપીયાના ખર્ચે અગાઉ અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવામાં આવ્‍યો હતો. દેશના કોઈને કોઈ ખુણે ‘વીશ્વશાંતી યજ્ઞો’ તો  હમ્મેશાં થતાં રહે છે. એ યજ્ઞોથી આ દેશની એકાદ સમ ખાવા જેટલી સમસ્‍યા પણ હલ થઈ શકી નથી. થોડા સમય બાદ ફરીથી રાજકોટમાં એ પ્રકારના બીજા યજ્ઞમાં પૈસા અને ચીજવસ્‍તુઓનો ધુમાડો કરવાનું આયોજન થયું હતું. ધર્મના નામે આ બધું થતું હોય અને યજ્ઞની કહેવાતી શ્રેયકરતાનો અન્ધશ્રદ્ધાયુક્‍ત પ્રચાર થતો હોય તો એ બધાનો વીરોધ અવશ્‍ય થવો જોઈએ; પણ એમાં ઉગ્રતા કે પુર્વગ્રહયુક્‍ત ડંખ ન હોવો જોઈએ. વીરોધ વ્‍યક્‍તીલક્ષી નહીં, વસ્‍તુલક્ષી હોવો ઘટે.

–દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 .મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/–)માંનો આ 18મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 64થી 65 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોરનવસારી – 396 445 સેલફોન : 94281 60508 ઈ.મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 15–01–2018

ભુત, ભુવાને ડાકલાં!

–રમેશ સવાણી

“પુષ્પા દેવી! આજે મેં ભુત જોયું!”

“તમે તો કહો છો કે ભુત, પ્રેત, પલીત, ડાકણ, ચુડેલ, ઝંડ, ઝોડ જેવું કંઈ હોતું નથી!”

“પુષ્પાદેવી! કદાચ ચીત્તભ્રમ (સીઝોફેનીયા) હોય!”

“તમે જે ભુત જોયું તેનું વર્ણન તો કરો. કેવું હતું એ?”

“એ ભુત પન્દરેક ફુટ ઉંચું હતું! તેનો આકર માણસ જેવો હતો. ભુત મોઢું ખોલે ત્યારે આગનો ગોળો નીકળે! થોડીવાર આગ દેખાય અને પછી અલોપ થઈ જાય! વારંવાર આવું દેખાતું હતું. ભુત નજીક આવે છતાં ચાલવાનો અવાજ ન સમ્ભળાય! ડાકલાંને બદલે નાનીનાની ઘુઘરીઓનો અવાજ આવે! હું ડરી ગયો. થોડીવાર રસ્તાની બાજુમાં આંકડાની પાછળ છુપાઈ ગયો. ભુત પસાર થઈ ગયું. અન્ધારું હતું એટલે ભુત બરાબર દેખાયું નહીં!”

“ભુત રાત્રે જ કેમ દેખાય છે? દીવસે કેમ નહીં? ભુત અને અન્ધકારને કોઈ સમ્બન્ધ છે?

પુષ્પાદેવી! તમારો પ્રશ્ન સવા લાખનો છે! ચીત્તભ્રમ, દૃષ્ટીભ્રમના કારણે કદાચ મને ભુત દેખાયું હોય! વાસ્તવમાં ભુત હોય જ નહીં, એવું પણ બને! આવતી કાલે વહેલી સવારે ચાલવા જઈશ ત્યારે ખાતરી કરીશ કે ભુત છે કે નહીં?

“મને એ કહો કે તમને જે ભુત દેખાયું તે સ્થળે શું છે? પીપળો છે? સ્મશાન છે?”

“પુષ્પાદેવી! રોડની એક બાજુ સ્મશાન છે અને બીજી બાજુ કબ્રસ્તાન છે!”

“બરાબર છે, ત્યાં ભુત જોવા મળે જ! ત્યાં ભુત જોવા માટે આપણું મગજ તૈયાર થઈ જાય છે! કોઈને મન્દીરમાં ભુત દેખાતું નથી! કેમકે ત્યાં ભુત જોવા આપણું મગજ તૈયાર થતું જ નથી! તમે કલ્પનાનું ભુત જોઈને આવ્યા છો! તમારા ચહેરા ઉપરથી પરસેવો નીતરે છે એને લુંછી નાખો. મનમાંથી ડર કાઢી નાખો! ભુવા ખોટા છે, તેવું તમે જાહેર કાર્યક્રમોમાં કહો છો, અને તમે પોતે જ ભુવા જેવી વાતો કરો છો!”

ચતુરભાઈ ચૌહાણ (ઉમ્મર : 24) સમસમી ગયા. પત્ની પુષ્પદેવીનાં શબ્દો ‘ભુવા જેવી વાત કરો છો’ ચતુરભાઈને ખટક્યા! પાલીતાણા ટેલીફોન વીભાગમાં ચતુરભાઈ જોડાયા તેને છ મહીના થયા હતા. શીક્ષક સોસાયટી પાછળ ભાડાના મકાનમાં રહેતા હતા. ચતુરભાઈ વીસ કીલોમીટર તેજ ચાલની સ્પર્ધામાં ભાગ લેતા. તેજ ચાલ તેમનો માનીતો શોખ. તેજ ચાલની પ્રેકીટસ માટે રોજ વહેલી સવારે ઉઠી પાલીતાણાથી રતનપુર તરફના રોડ ઉપર ચાલવા જતા. ચતુરભાઈ(સેલફોન : 98982 16029) રૅશનાલીસ્ટ હતા. અન્ધશ્રદ્ધામાં બીલકુલ માનતા ન હતા. ચમત્કારમાં માનતા નહીં. તેઓ દૃઢ પણે માનતા કે ચમત્કાર ઈશ્વર પણ ન કરી શકે! ચમત્કાર કરનાર પાખંડી જ હોય છે!

બીજા દીવસે વહેલી સવારે ઉઠીને, ચતુરભાઈ ચાલવા ગયા. શીયાળાની ઠંડી હતી. પરત આવ્યા ત્યારે તે પરસેવાથી રેબઝેબ હતા. પુષ્પાદેવીએ પુછ્યું : “શું થયું? તમારા ચહેરા ઉપર ગભરાટ કેમ છે?”

“પુષ્પાદેવી! ખરેખર ચમત્કાર થયો! આજે મેં ફરી ભુત જોયું!”

“કેવું હતું ભુત!”

“કાલે જોયું હતું એવું જ! મોઢામાંથી આગના ગોળા નીકળતા હતા! નજીક આવે તો પણ એના પગનો સહેજ પણ અવાજ ન સંભળાય!”

“ભુત, રૅશનાલીસ્ટની પરીક્ષા કરી રહ્યું છે!”

“પુષ્પાદેવી! એવું જ લાગે છે!”

“તમારો ગભરાટ જોતા તમને ભુવા પાસે લઈ જવા પડશે!”

પુષ્પાદેવી! ભુત, ભુવા ને ડાકલાં, એ તો તુતે તુત! વળગે છે વસુંધા વીશે, ભોળા જનને ભુત!

“તમને ભુત વળગ્યું છે?”

“ના!”

“તો શા માટે ગભરાવ છો? આટલો પરસેવો કેમ વળે છે?”

“પુષ્પાદેવી! હું માણસ છું! ડર તો લાગે ને! કુદરતે જ આપણા મગજમાં બીકનું તત્ત્વ મુક્યું છે, એટલા માટે જ આપણે આગમાં કુદી પડતા નથી, રેલવેના પાટા ઉપર સુતા નથી, દસમા માળેથી કુદકો મારતા નથી! સ્ટીમર ઉપરથી દરીયામાં છલાંગ લગાવતા નથી! કાયદાથી આપણે ડરીએ છીએ. ડર તો રચનાત્મક છે!”

“વધુ પડતો ડર ક્યારેક છાતીનું પાટીયું પણ બેસાડી દે! તેજ ચાલની પ્રેકીટસ કાલથી બન્ધ! જો ચાલવા જવું જ હોય તો રતનપરવાળા રોડે નહીં, શેત્રુંજી ડેમવાળા રોડે જાવ!”

“પુષ્પદેવી! મને ડર લાગે છે; પણ હું ડરપોક નથી! ગઈકાલે ભુત જોયું હતું; છતાં આજે એ જગ્યાએ જ ગયો! આવતી કાલે પણ હું રતનપરવાળા રોડ ઉપર જ ચાલવા જવાનો છું!”

“મને કોઈ વાંધો નથી; પરન્તુ કલાક સુધી તમારો પરસેવો સુકાતો નથી!”

ત્રીજા દીવસે, તારીખ 29 ડીસેમ્બર, 1968ને રવીવારના રોજ હીમ્મત એકઠી કરી ચતુરભાઈ વહેલી સવારે રતનપરવાળા રોડે ચાલવા નીકળ્યા. રોડની એક બાજુ સ્મશાન અને બીજી બાજુ કબ્રસ્તાન! પવનના સુસવાટા ચાલુ હતા. ઠંડી હતી. અન્ધારું હતું.

ચતુરભાઈના મનમાં વીચારો ઉમટ્યા : “ભુત, પ્રેત, માતાજી, ઈશ્વર વગેરે કલ્પનાની જરુરીયાત માણસને કેમ પડી? ઈશ્વરની કલ્પના માણસની દુર્બળતા અને તેના બૌધ્ધીક વીકાસમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે! દુર્બળતાની સાથે કલ્પના કે તર્ક કરવાની શક્તી માણસમાં ન હોત તો તેને ઈશ્વરની કલ્પના સુઝી ન હોત. પશુપક્ષી દુર્બળ છે, તોય તેમનામાં ઈશ્વર વીશેની કલ્પના નથી. મનુષ્ય ઉપર આવી પડનારા દુઃખ, સંકટ, મુશ્કેલીઓ અને આપત્તીના નીવારણ માટે, તેની સુરક્ષા માટે, તેમ જ તેમની કામના, ઈચ્છા વગેરેની પુર્તી માટે અને સુખની સ્થીરતા માટે તેને કોઈ ને કોઈ દીવ્ય અને મહાન શક્તી વીશેની શ્રદ્ધાનો આધાર લેવો પડે છે. દાર્શનીકો, તત્ત્વજ્ઞો, વીચારકો, ચીકીત્સકો કે નાસ્તીકો ઈશ્વર નથી તેમ સીધ્ધ કરી બતાવે તોય જ્યાં સુધી મનુષ્ય જે સ્થીતીમાં છે ત્યાં સુધી કોઈ ને કોઈ સ્વરુપમાં તેને ઈશ્વરવીષયક કલ્પનાની જરુર પડશે. જીવનના દરેક દુઃખનો નાશ કરવાનો ઉપાય માણસના હાથમાં નથી, સુખ કાયમ ટકવાનો આધાર માણસના પુરુષાર્થ ઉપર નથી; પણ પોતાના કાબુમાં નહીં એવા બહારના અનેક બાહ્ય સંજોગો ઉપર છે, એમ માણસને લાગે છે, ત્યાં સુધી માણસને કોઈપણ મહાન આલમ્બનની જરુર લાગ્યા કરશે! જે લોકો સુખદુઃખની પાર ગયા હોય, જે દરેક બાબતમાં પોતાના સામર્થ્ય ઉપર આધાર રાખવા જેટલા સમર્થ બન્યા હોય, એવા થોડાને છોડી દઈએ તો બાકી આખા મનુષ્ય સમાજને ઈશ્વરવીષયક કલ્પનાની જરુર છે! સાવ અજ્ઞાનીથી લઈને વીદ્વાન સુધી, રંકથી માંડીને ધનીક સુધી, બધાને ઈશ્વરભાવનાની જરુર છે!”

ચતુરભાઈનો વીચારપ્રવાહ અટક્યો. તેણે આંખો ચોળી. માથું આમ તેમ કર્યું. પોતે સ્વપ્નમાં નથી ને, તેની ખાતરી કરી. સામેથી પન્દર ફુટ ઉંચો કાળોકાળો માનવ આકાર આવી રહ્યો હતો. તે મોઢું ખોલે ત્યારે આગનો ગોળો નીકળતો હતો. તેના પગનો અવાજ આવતો ન હતો. ડાકલાંની જગ્યાએ ઘુઘરીઓ રણકતી હતી! એ આકાર નજીકને નજીક આવી રહ્યો હતો. આગનો ગોળો થોડીવાર દેખાય અને પછી અલોપ થઈ જતો હતો! ચતુરભાઈ ભયથી ગભરાયા. કડકડતી ઠંડીમાં પરસેવો છુટી ગયો. સામે ભુત છે જ એ નક્કી થયું. ભુત, પ્રેમ, જીનાત દૃષ્ટીભ્રમ નથી, તેની ખાતરી થઈ!

ચતુરભાઈએ હાથમાં પથ્થર લઈ, રોડની બાજુમાં આંકડા પાછળ છુપાઈ ગયા. ભય લાગતો હતો; પણ ભુતને નજીકથી જોવાની, અને તેનું પગેરું મેળવવાની ઈચ્છા પણ હતી! આ સ્થીતીમાં ઈશ્વરવીષયક કલ્પનાની કેવી જરુરીયાત છે, તેનો ચતુરભાઈને ખ્યાલ આવ્યો!

કાળો અને ઉંચો માનવ આકાર નજીક આવી રહ્યો હતો. ચતુરભાઈએ થોડીવાર ભયથી આંખો બંધ કરી દીધી. ભુત પોતાનું ગળું દબાવી દેશે, એ ભયને કારણે તેણે આંખો ખોલી. જોયું તો ઉંટ ઉપર કાળો ધાબળો ઓઢીને એક ખેડુત ચલમ પીતોપીતો જઈ રહ્યો હતો! ચતુરભાઈને આખી સ્થીતી સમજાઈ ગઈ. ચલમનો ભડકો દેખાતો હતો અને ઉંટના પગના તળીયે ગાદી હોવાથી ચાલવાનો અવાજ આવતો ન હતો. ઉંટના પગે ઘુઘરીઓ હતી તે રણકતી હતી!

“ભઈલા! તેં તો ભારે કરી!” ચતુરભાઈ બોલી ઉઠ્યા.

એ સમયે ઉંટ ઉપર બેઠેલો ખેડુત નીચે પટકાયો અને એનો અવાજ ફાટી ગયો : “ઓહ માડી રે! ભુત! બચાવો!”

ઉંટ ઉપર ચલમનો અગ્ની પડતા ઉંટ ભાગ્યું. ખેડુતને થયું, ઉંટને પણ ભુત દેખાયું છે! ખેડુતે ફરી બુમ પાડી : “ઓહ માડી રે! માતાજી બચાવો!”

ચતુરભાઈએ ખેડુતને કહ્યું : “ભઈલા! હું ભુત નથી! હું તો ચાલવા નીકળ્યો છું. તને ઉંટ ઉપર જોઈને મને ત્રણ દીવસથી પરસેવો વળી જતો હતો! કપડાં ખંખેરી ઉભો થઈ જા!”

ખેડુતે પરસેવો લુંછ્યો અને કહ્યું : “આપણે એકબીજાને ભુત સમજી બેઠા! બન્ને પરસેવાથી રેબઝેબ થઈ ગયા! તમે સારું કર્યું કે ખુલાસો કર્યો. તમારો આભાર માનું તેટલો ઓછો! તમે ખુલાસો ન કર્યો હોત તો ભુત, ભુવા અને ડાકલાં પાછળ હું ખુવાર થઈ જાત! કેટલીય બીમારી ભોગવત અને દસ વર્ષની કમાણી ખર્ચી નાખત!”

ચતુરભાઈ ઘેર પહોંચ્યા ત્યારે પુષ્પાદેવીએ પુછ્યું : “આજે તમારા ચહેરા ઉપર પરસેવો કેમ નથી? તમે ખુશ છો, એનું કારણ?”

“પુષ્પાદેવી! મેં ભુતનું પગેરું મેળવી લીધું! એક ખેડુતને આજે ભુતના વળગાડમાંથી છોડાવ્યો?”

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર ‘પગેરું’ (14, સપ્ટેમ્બર, 2016)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, 10-Jatin Banglo, B/h-Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile : 99099 26267  e.Mail : rjsavani@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાયશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 12–01–2018

17

અમરનાથનો એ નગ્ન બાવો..!

–દીનેશ પાંચાલ

એક શહેરમાં વીજ્ઞાન શીબીર યોજાઈ હતી. એમાં એક રૅશનાલીસ્‍ટમીત્ર ચમત્‍કારો શી રીતે બને છે તેની ટ્રીક શીખવી રહ્યા હતા. વીજ્ઞાનની અવનવી તરકીબો શીખી રહેલા બાળકોને જોઈને એક વડીલ બોલ્‍યા : ‘આ બાળકો ઉગમણા આકાશના તારાઓ છે. આવતી કાલનો સમાજ એમનાથી ભરેલો હશે. એઓ ગળથુથીમાંથી જ વૈજ્ઞાનીક અભીગમ કેળવે તે જરુરી છે. જુની પેઢીના લોકો વારંવાર ચમત્‍કારોથી છેતરાતા આવ્‍યા છે. ભવીષ્‍યમાં આ બાળકોને ચમત્‍કાર દ્વારા કોઈ છેતરી શકશે નહીં. એ બાળકો ગમે તેવા પછાત ઈલાકાના હશે તો પણ નારીયેળમાંથી ચુંદડી નીકળતી જોઈને અંજાઈ જશે નહીં. એકમાંથી ડબલ કરી આપતા ગઠીયાઓ એમની સામે ફાવી શકશે નહીં. વીના અગ્‍નીએ આગ પેટાવતા ધુતારાઓના પણ આ બાળકો કાન આમળી શકશે!’

એ શીબીરમાં બીજા મીત્ર પણ મળી ગયા. તેમણે એક અનુભવ સમ્ભળાવ્‍યો : ‘એકવાર અમે અમરનાથ ગયા હતા. ત્‍યાં એક બહુ ઉંડી ગુફામાં નગ્ન બાવા સાથે મુલાકાત થઈ. બાવાએ થોડી મીનીટો માટે આંખો ખોલી કહ્યું : ‘બોલ બચ્‍ચા, ક્‍યા ખ્‍વાહીશ હૈ? કુછ ઈચ્‍છા હૈ તો બોલો!’ અમે કહ્યું : ‘કોઈ ઈચ્‍છા નહીં હૈ… હમ તો સીર્ફ દેખને આયે હૈં!’

‘દેખને હી આયે હો તો ફીર દેખો…’ કહી એમણે એક સાધનમાં પાણી ભર્યું અને પોતાનું લીંગ તેમાં બોળ્‍યું. થોડી જ વારમાં અન્દરનું બધું પાણી શોષાઈ ગયું. એ જોઈ આશ્ચર્ય તો થયું, પણ મન જરા જુદા વીચારે ચઢી ગયું. એ બાવાએ કંઈક એવી અપેક્ષા રાખી હશે કે એ ચમત્‍કારથી આશ્ચર્ય વીભોર થઈ હું એના ચરણોમાં આળોટી પડીશ; પણ તેમ કરવાને બદલે અમે બાબાને પ્રશ્ન પુછ્યો : બાબા, એક બાત બતાઓ… કુદરતને પાની પીનેકે લીયે હમકો પહેલે સે હી મુહ દીયા હુઆ હૈ તો ઈસ તરહ લીંગસે પાની પીનેસે ક્‍યા ફાયદા?’

બાવો ગુસ્‍સે થઈ બોલી ઉઠ્યો : ‘મુર્ખ…! યે મેરી 25 સાલ કી સાધના કા ફલ હૈ ઔર તુમ્‍હે ઈસમેં કોઈ ફાયદા નજર નહીં આતા…?’ અમે કહ્યું : ‘બતાઓ તો સહી ક્‍યા ફાયદા હૈ…?  મુંહસે પાની પીને કી બજાય આપ લીંગસે પાની પીતે હૈ… જ્‍યાદા સે જ્‍યાદા યે આશ્ચર્ય કી બાત હો સકતી હૈ, લેકીન ઈસસે આખીર ફાયદા ક્‍યા હૈ?’ અમે થોડી વધુ દલીલો કરી તો બાવાનો પ્રકોપ વધુ પ્રજ્વલીત થઈ ઉઠ્યો. અમારે ત્‍યાંથી ભાગી છુટવું પડ્યું.

એ મીત્રને સ્‍થાને અમે હોત તો બાવાને પ્રશ્ન કર્યો હોત : ‘વર્ષો સુધી પ્રેકટીશ કરો તો  તમે હાથને બદલે પગથી ખાઈ શકો અથવા નાકથી પાણી પી શકો. સરકસના જૉકરની જેમ ડોલ ભરીને પાણી પીધા પછી તે બધું પાછું કાઢી પણ શકો; પરન્તુ તેમ થવાથી સરવાળે માણસજાતને ફાયદો શો થાય?

વીચાર આવે છે માણસ પચ્‍ચીસ સાલ સુધી એકાંતમાં સાધના કરે તો કંઈક એવી સીદ્ધી કેમ ન હાંસલ કરે કે તે હવામાં પક્ષીની જેમ ઉડી શકે. કોઈને સ્‍પર્શ કરતાં જ તેનો અસાધ્‍ય રોગ મટી જાય… અરે! હાથ લગાડોને પથ્‍થર સોનુ થઈ જાય. એવું કંઈક થાય તો આ દેશનું દારીદ્રય ટળે. બાકી આવી અર્થહીન ઉપલબ્‍ધીઓ માટે પચ્‍ચીશ શું પાંચસો વર્ષ ગુમાવો તો ય માણસ જાતનો કોઈ શુક્કરવાર વળતો નથી.

સૌ પ્રથમવાર અમે નારીયેળમાંથી ચુંદડી, ફોટામાંથી ભસ્‍મ કે હાથમાંથી કંકુ કાઢતા લોકોની વાત સાંભળેલી ત્‍યારે તે પાછળની ટ્રીક અમે જાણતા નહોતો; પણ પહેલો પ્રશ્ન એ થયેલો :  નારીયેળમાંથી ચુંદડી કાઢવાથી શો દહાડો વળે? કાઢી શકો તો નારીયેળમાંથી ઘઉં, ચોખા ને જુવાર કાઢો… તો ભુખનું દુઃખ દુર થઈ શકે. વીચાર આવે છે અગ્ની વીના આગ પેટાવતા લોકોથી પ્રભાવીત થઈ જવાને બદલે તેમને કોઈ એમ કેમ નથી પુછતું : દોસ્‍ત, પ્રાચીન યુગમાં આદી માનવો બે પથ્‍થરો કે બે લાકડા ઘસીને અગ્ની પેટાવી શકતા હતા. હવે આ એકવીશમી સદીમાં કરો તો કોઈ એવો કરીશ્‍મો કરો કે ફુંક મારો ને ગમે તેટલી મોટી આગની જ્‍વાળા હોલવાઈ શકે. અથવા પેટ્રોલ વીના સ્‍કુટર દોડી શકે. અરે! બીજું કાંઈ નહીં તો અનાજ વીના પેટની આગ ઠારી શકાય એવી કોઈ જડીબુટી શોધો! એમ થઈ શકે તો ભુખથી ટળવળતા લાખો લોકોના આશીર્વાદ મળે! બાકી હાથમાંથી કંકુ કે ફોટામાંથી ભસ્‍મ કાઢવાથી ક્‍યાં કોઈનું ભલુ થઈ શક્‍યું છે? અમારા બચુભાઈ કહે છે : ‘એ ભસ્‍મ કે કંકુથી કેન્‍સર મટી જાય તો સૌથી પહેલો હું એ બાવાને સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરું…!’

(બન્ધુ ત્રીપુટીમાંના એક જૈનમુનીએ કહેલું : ‘અમારા ધર્મમાં લોકો ચાલ ચાલ બહુ કરે છે; પણ ચાલવાથી જો મોક્ષ મળતો હોય તો આપણાં કરતાં બળદને પહેલા મોક્ષ મળે!’)

સમજો તો સાવ સરળ વાત છે. માણસ ચમત્‍કારને નમસ્‍કાર કરે છે. આપણને સાચા ચમત્‍કારોમાં ક્‍યારેય રસ પડતો નથી. એકના ડબલ શું હજારો થઈ શકે છે. ખેતરના એક બીજમાંથી ઉગતા હજારો દાણાની જ વાત નથી, જીવનમાં સખત મહેનત કરીને માણસ એકમાંથી લાખો બનાવી શકે છે. મહેનત કરો તો એવું કયું ક્ષેત્ર છે જ્‍યાં એકના ડબલ નથી થઈ શકતાં? નારીયેળમાંથી ચુંદડી શું ચુંદડી પહેરનારીય નીકળી શકે છે. જાણવું છે કેવી રીતે? અમને બરાબર યાદ છે થોડા વર્ષો પુર્વે ટીવીના કાર્યક્રમમાં કર્ણાટકના એક યુવાન કલાકારનો ઈન્‍ટરવ્‍યુ રજુ થયો હતો. નારીયેળની કાચલી અને રેસામાંથી એ ભાતભાતના રમકડાં અને જીવન જરુરીયાતની ચીજ વસ્‍તુઓ બનાવતો હતો. એ માટે એને દેશ પરદેશના અસંખ્‍ય ઍવોર્ડ મળ્‍યા હતા. એ માણસ એમાંથી એટલું કમાયો કે એણે ઘર જ નહીં ઘરવાળીય વસાવી હતી. બોલો કાંઈ કહેવું છે…?

        ચમત્‍કારો આજે પણ થાય છે!

–દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 .મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/-)માંનો 9મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 35થી 37 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખકસમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોરનવસારી – 396 445 ગુજરાત(ભારત) સેલફોન : 94281 60508 .મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ  મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 08–01–2018

(તસવીર સૌજન્ય : સંદેશ દૈનીક)

અઠંગ બાબાના ફોલોઅર્સ છો

તો તમારા જેવો કમનસીબ બીજો કોઈ નથી

– ડૉ. સન્તોષ દેવકર

 ‘પેલો સાયન્ટીસ્ટ આજકાલ શું કરે છે?’

તમે સુજલની વાત તો નથી કરતાં ને?

‘હા…. હા… એ જ.’

અને આખા હોલમાં સોંપો પડી ગયો હતો. સેમીનાર હોલમાં ઉપસ્થીત સૌ સુજલનું નામ સાંભળીને શોકમાં ગરકાવ થઈ ગયા હતા. કેમ આમ થયું હતું? વાતાવરણ એકાએક બદલાઈ કેમ ગયું? કંઈ સમજી શકાય તેમ નહોતું.

‘કેમ શું થયું, સુજલને?’ પ્રશ્ન પડઘાતો રહ્યો.

સુજલ એનું નામ. સૌરાષ્ટ્રના ઉંડાણના ગામડામાંથી આવેલો. અમદાવાદમાં હોસ્ટેલમાં રહેતો. ભણવામાં અતી તેજસ્વી. એમ.એસસી.માં યુનીવર્સીટીમાં ર્ફ્સ્ટ. બધા એને સુજલ નહીં; પણ સાયન્ટીસ્ટ કહેતા. લાઈબ્રેરીને લેબોરેટરીમાં વધુ સમય પસાર કરતો. પોતાના સહાધ્યાયીઓને સાયન્સના પ્રેક્ટીકલ શીખવાડતો. હમ્મેશાં નીતનવા પ્રયોગો કરતો. જે સમીકરણો પ્રૉફેસરથી ન બેસે તેનો ઉકેલ સુજલ લાવતો. ગુરુજનોમાં પણ તે સૌનો માનીતો. સુજલ–સાયન્ટીસ્ટ વીશે પૃચ્છા થતી હતી.

‘સર, હવે એ સાયન્ટીસ્ટ નથી રહ્યો.’

‘વોટ? સરે આશ્ચર્ય વ્યકત કરતાં કહ્યું.’

‘સર, એણે રસ્તો બદલી નાખ્યો છે. એ ‘અનુયાયી’ બની ગયો છે.’

‘શું વાત કરે છે? સાયન્ટીસ્ટ ‘અનુયાયી’ બની ગયો?

કેમ? શા માટે? ‘સહાધ્યાયીએ માંડીને વાત કરી,’ સર, તે દીવસે તેના ઘરે કોઈ બાબા આવેલા અને સુજલને આશીર્વાદ રુપે કોઈક ફ્ળ ખાવા આપેલું. બસ. ત્યારથી સુજલ બાબાના રવાડે ચઢી ગયો છે. દવા બનાવતી મોટી કમ્પનીમાં સીઈઓની મોટી સેલરીવાળી ઓફરને તેણે ઠુકરાવી દીધી. તેને લાગે છે કે આ વીશ્વમાં બાબા જ સર્વસ્વ છે. સુજલના મા–બાપે એકનો એક દીકરો ગુમાવી દીધો છે. છેલ્લા કેટલાય વર્ષોથી ઘરે પાછો આવ્યો નથી.’ આ સાંભળીને સર સ્તબ્ધ થઈ ગયા. ચા–પાણી માટે ગોળ રાઉન્ડમાં ઉભા રહેલાં સુજલના મીત્રોને સરે ગમ્ભીરતાપુર્વક કહ્યું : ‘‘દોસ્તો, શ્રદ્ધા પર જયારે અન્ધશ્રદ્ધા પર હાવી થઈ જાય અને પોતાનો આત્મવીશ્વાસ ડગમગવા માંડે ત્યારે આવી દુર્ઘટનાઓ બનતી હોય છે. આ બાબાઓ તો લાગ જોઈને બેઠા જ હોય છે. દરેકને પોતાની દુકાન ચલાવવી છે. જો તમે કોઈ સાચા સન્તના અનુયાયી છો તો ઠીક છે; પણ જો કોઈ અઠંગબાબા ના ફોલોઅર્સ છો તો તમારા જેવો કમનસીબ બીજો કોઈ નથી.’’

કોઈ મહન્ત, પાદરી કે મુલ્લા આપણું નસીબ ચમકાવી શકે નહીં. પરીશ્રમનો કોઈ વીકલ્પ નથી. સાહસ ખેડવાની વૃત્તીના અભાવે લોકો ઢોંગી બાબાના ચરણોમાં પડે છે. સન્તતી અને સમ્પત્તીનો અભાવ, નોકરી ન મળવી, લગ્ન ન થવા, ધન્ધો ન ચાલવો વગેરે પ્રશ્નો તો સંસારમાં રહેવાના જ. અને આ સમસ્યાનું સમાધાન ‘બાબા’ પાસે નથી જ નથી. આજની વોટ્સએપ પેઢીએ કહેવાતા બાબા’ઓ વીશે ચીંતા અને ચીન્તન કરવાની જરુર છે.

માત્ર માર્કશીટના ઉંચા ગુણ જીવન જીવવાની પદ્ધતી શીખવતા નથી. આત્મવીશ્વાસુ, શ્રદ્ધાવાન અને સાહસી બનવા માટે જીવનની કેળવણી મેળવવી પડે. ત્યારે સંસ્કારોની પાઠશાળા ઉપયોગી થઈ પડે છે. સમ્પત્તી કરતાં સંસ્કાર ચઢીયાતા છે. સમ્પત્તીથી ‘વીલ’ બને અને સંસ્કારથી ‘ગુડવીલ’ બને. મા–બાપથી મોટા કોઈ ગુરુ નથી. અને સ્વયંના આત્મવીશ્વાસ જેવો બીજો કોઈ ગુણ નથી. ઉમાશંકર જોશીએ લખ્યું છે કેજગતની તમામ સમસ્યાઓનું મુળ કેળવણીમાં રહેલું છે.

મીસરી

“વેદનાને ભીંત પર દોરી અમે

આ તીરાડો એ રીતે જોડી અમે”

ધ્વનીલ પારેખ

– ડૉ. સન્તોષ દેવકર

લેખક સમ્પર્ક : Dr. Santosh Devkar, 

Latiwala D. El. Ed. College, College Campus,  MODASA – 383 315 Dist.: Arvalli (North Gujarat) eMail: santoshdevkar03@gmail.com  Mobile: 94265 60402 FaceBook:  https://www.facebook.com/santosh.devkar.90

‘સંદેશ’, દૈનીકમાં વર્ષોથી ડૉ. સન્તોષ દેવકરની ‘મધુવનની મહેક’ નામે લોકપ્રીય કૉલમ પ્રકાશીત થાય છે. તેના તા. 10 સપ્ટેમ્બર, 2017ના અંકમાંથી લેખકશ્રી અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના  સૌજન્યથી સાભાર…

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ, .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 5/01/2018

16

દરેક માણસ પાસે સદ્‌કર્મોનો રેશનકાર્ડ હોવો જોઈએ!

– દીનેશ પાંચાલ

ગીતામાં શ્રી કૃષ્‍ણે કર્મ અને ધર્મનો મર્મ સમજાવતાં કહ્યું છે– ‘જેવા કર્મ કરશો તેવા ફળ પામશો!’ એમ કહીને તેમણે સુખી જીન્દગી માટે સદ્‌કર્મોની આવશ્‍યક્‍તા ઉપર ભાર મુક્‍યો છે.  કુરાનમાં શ્રી મહમદ પયગમ્બર સાહેબે  કહ્યું છે– ‘તમારા ઘરની ચારે દીશામાં દસ દસ ઘરવાળા તમારા પાડોશીઓ છે. તેઓ ભુખ્‍યા હશે ને તમે જમશો તો તે પાપ ગણાશે. બીજા ધર્મોના અનુયાયીઓ પ્રત્‍યે સદ્‌વ્‍યવહાર રાખવો. અન્‍ય ધર્મો સાથે જબરજસ્‍તી ન કરવી. (કુરનાઃ સુરે બકરહઃ 256) આપણા બહુધા ધર્મોમાં આવા કીમતી ઉપદેશો રહેલા છે; પરન્તુ આપણે અખરોટની મીંજ ત્‍યજી દઈ તેના ફોતરા ખાવા ની ભુલ કરીએ છીએ. કેવળ કર્મકાંડોને આપણે ધર્મ સમજી બેઠા છીએ અને ધર્મના ઉપયોગી મર્મને વીસારી બેઠા છીએ.

હમણાં એક ધાર્મીક માણસની વાત જાણવા મળી. એ વ્‍યક્‍તી વર્ષમાં સત્‍યનારાયણની ચાર કથા કરાવે. વર્ષમાં બાર સાધુસંતોને જમાડે. અને પ્રતીવર્ષ ધાર્મીક પ્રવાસનું આયોજન કરે; પણ એની ઘરડી માતાના ચશ્‍માની તુટેલી ફ્રેમ બદલાવવાનો એની પાસે સમય નથી. ચશ્‍મા પડી ન જાય તે માટે માતા એક હાથે ચશ્‍મા પકડી રાખે છે. જો હું ભગવાન હોંઉ તો એવા માણસોને સ્‍વપ્‍નમાં આવી કહું– પ્રથમ તમારા માતા પીતાની સેવા કર… પછી મારી ભક્‍તી કર!’

કેટલાંક સુખો વૈશ્વીક હોય છે. ધનવાનો પણ એ સુખના એકલા માલીક બની શકતા નથી. સુરજના પ્રકાશનું ખાનગીકરણ થઈ શકે ખરું? દુનીયાભરના હવા પાણીને માલેતુજારો પોતાના ગોડાઉનમાં ભરી લઈ શકે ખરાં? કુદરતી સુખોની પ્રકૃતી તળાવ જેવી બંધીયાર નહીં સમુદ્ર જેવી વીશાળ હોય છે. સુખ જે શરતે આપણી વચ્‍ચે ટકી શકતું હોય તે શરતે તેનું લાલન પાલન કરવું જોઈએ. એ માટે સુખની બધી શરતોનો બુદ્ધીપુર્વક અભ્‍યાસ કરવો અનીવાર્ય છે.

ઠંડી લાગે તો માણસ ધાબળો ઓઢે છે. ગરમી લાગે તો પંખો ચલાવે છે. ધાબળો અને પંખો એ માનવ સર્જીત સુવીધાઓ છે. પણ તે સાધનોને કદી કુદરતની કૃપા ગણાવી શકાય નહીં. માણસની બુદ્ધી એ કુદરતની સાચી કૃપા છે. બુદ્ધીના શસ્‍ત્ર દ્વારા માનવીએ દુનીયામાં સુખનું સામ્રાજ્‍ય સ્‍થાપ્‍યું છે. અજીબો ગરીબ વીકાસ સાધ્‍યો છે. 

માનવીના દીમાગમાં ઝળહળતા બુદ્ધીના બલ્‍બ ઝાંખા થશે તે ક્ષણથી એની સુખ શાંતી તરફની ગતી મંદ પડવા લાગશે. માણસ બુદ્ધીને બદલે કહેવાતા ધર્મને શરણે ગયો ત્‍યારથી તેની દશા પથ ભુલ્‍યા પથીક જેવી થઈ ગઈ છે. કંઈક એવું સમજાય છે કે માણસે પોતાની ઈશ્વરભક્‍તીમાં થોડું મોડીફીકેશન લાવવાની જરુર છે. પોતાની તમામ શ્રદ્ધા, ભક્‍તી કે ધર્મને તેણે માનવતા સાથે જોડવા પડશે. ઈશ્વરની સ્‍થુળ ભક્‍તી કે કર્મકાંડોમાં રચ્‍યા પચ્‍યા રહેવાને બદલે સદ્‌કર્મોને સાચી પ્રભુભક્‍તી ગણવી પડશે. થોડાંક કરવા જેવા પરીવર્તનો કંઈક આવા હોઈ શકે.

સમાજના દરેક લગ્ન ટાણે એક રક્‍તદાનનો કેમ્‍પ યોજાવો જોઈએ. વરકન્‍યા સહીત પ્રત્‍યેક જાનૈયાઓએ ચક્ષુદાનની પ્રતીજ્ઞા લેવી જોઈએ. બધી જ્ઞાતીના લોકોએ પોતાના સમાજના વીકાસ અર્થે ચીંતનશાળાનું આયોજન કરવું જોઈએ. જેમાં નીયમીત વીદ્વાનોના પ્રવચનો કે ગોષ્‍ઠી થવી જોઈએ. એમ થવાથી લોકોને વીચારવાની ટેવ પડી શકે. તેઓ સમાજની સમસ્‍યા અંગે વીચારતાં થાય. તેમનો બૌદ્ધીક વીકાસ થઈ શકે. દહેજ, વાંકડો, પહેરામણી, જનોઈ, મોસાળું જેવાં તમામ કુરીવાજો પર ખુલ્લા મને ચર્ચા વીચારણા થવી જોઈએ. અને બને તો તેને તીલાંજલી આપવી જોઈએ. એક ભાગવદ્‌ સપ્‍તાહમાં બેસવા કરતાં ‘વાંકડા વીરોધી મંચમાં હાજરી આપવી એ સાચી ધાર્મીક્‍તા ગણાવી જોઈએ. યાદ રહે એક રામકથા કરતાં એક ચક્ષુદાન કેમ્‍પ સમાજને વધુ ઉપયોગી છે. એથી રામકથા સાથે ચક્ષુદાન કે રક્‍તદાન જેવા માનવઉપયોગી સદ્‌કર્મોને  જોડી દેવા જોઈએ. 

આરતી ઉતારવાના કે કથામાં બેસવાના અમુક તમુક રુપીયા આપવાની પ્રથા આપણે જોતાં આવ્‍યા છીએ. એ કુરીવાજને સદ્‌કર્મ બનાવી શકાય તે માટે પ્રત્‍યેક ધાર્મીક તહેવાર ટાણે એવો નીયમ બનાવવો રહ્યો કે જેઓ ગરીબ વીદ્યાર્થીઓના શીક્ષણ માટે હમ્મેશાં પોતાની આવકનો અમુક હીસ્‍સો ખર્ચશે તેને જ મન્દીરમાં પ્રવેશ મળશે. અથવા તેને જ આરતી કરવા દેવામાં આવશે. (આ નીયમથી બે ફાયદા થશે. જેમને ઈશ્વર પ્રત્‍યે સાચી શ્રદ્ધા હશે તેઓ ગમે તેવા આકરા નીયમોનું પાલન કરીને ય સદ્‌કર્મો કરશે. અને જેમની શ્રદ્ધા ઓછી હશે તેમની મન્દીરમાં નીરર્થક ગીરદી અટકશે.) પ્રત્‍યેક શ્રાવણ માસમાં મન્દીરોમાં શ્રદ્ધાળુઓના મેળા રહે છે. બહેનો વ્રત, ઉપવાસ, ભજન– કીર્તન, પુજા–પાઠ વગેરેમાં ગળાડુબ રહે છે. બહેનોએ આ બધી પ્રવૃત્તી કરતાં વાંકડા, દહેજ જેવા સ્‍ત્રી શોષણના અનીષ્ટોને નાબુદ કરવા નક્કર પ્રવૃત્તીઓ હાથ ધરવી જોઈએ. પુરુષોના અત્‍યાચારો સામે વૈચારીક ક્રાંતી દ્વારા સ્‍ત્રી જાગૃતી લાવવા શીક્ષીત બહેનોએ આગળ આવવું જોઈએ.

પ્રત્‍યેક ધર્મ યા કોમના માણસો સમાજના દુઃખી માણસોને મદદ કરે  એ તેની સાચી ભક્‍તી ગણાવી જોઈએ. પોતાની જ્ઞાતીનો એક પણ માણસ દુઃખી ના હોય એ બાબત જ્ઞાતીની સાચી પ્રતીષ્‍ઠા ગણાવી જોઈએ. જ્ઞાતી તરફથી મન્દીરો બાંધવાને બદલે શાળા, કૉલેજ, અનાથાશ્રમ, છાત્રાલય, ઘરડાઘર, દવાખાના, હૉસ્‍પીટલો વગેરેની ભેટ સમાજને આપવી જોઈએ. (શાળાઓ બાંધવાથી પ્રતીવર્ષ ઉદ્‌ભવતો પ્રવેશવંચીત વીદ્યાર્થીઓનો પ્રશ્ન હલ થઈ શકે.)

કંટ્રોલના રેશનકાર્ડની જેમ દરેક નાગરીક પાસે પોતાની આસ્‍તીક્‍તાની સાબીતી માટે સદ્‌કર્મોનો રેશનકાર્ડ હોવો જોઈએ. એ રેશનકાર્ડમાં તેના બધાં સદ્‌કર્મો નોંધાયેલા હોવા જોઈએ. એવા રેશનકાર્ડનું મુલ્‍ય પરદેશના ગ્રીનકાર્ડ કરતાંય અધીક હોવું જોઈએ. આવો રેશનકાર્ડ પ્રાપ્‍ત કરવા માટે કેવળ પ્રભુભક્‍તી નહીં, સાચા અર્થમાં નક્કર માનવસેવા કરેલી હોવી જોઈએ. એ રેશનકાર્ડ પ્રાપ્‍તીના નીયમો અતી ચુસ્‍ત હોવા જોઈએ. એ ચકાસણીમાં ખુદ મોરારીબાપુ ય નાપાસ થાય તો તેમને કાર્ડ પ્રાપ્‍ત ન થઈ શકે એવી કડક જોગવાઈ હોવી જોઈએ. યાદ રહે ધર્મ ક્‍યારેય નાબુદ થઈ શકવાનો નથી. એ સંજોગોમાં લોકોની ધાર્મીક ભાવનાને માનવતાના કામો સાથે જોડવાથી સમાજને ફાયદો થઈ શકશે.

માણસની પ્રભુભક્‍તીને સદ્‌કર્મો સાથે જોડવાની વાતને આપણાં મન્દીરો ખુબ સારી રીતે અપનાવી શકે એમ છે. આવું એક પુનીત કાર્ય બીલીમોરા સ્‍થીત જલારામ મન્દીરે અપનાવ્‍યું છે. આ મન્દીરે ‘જલારામ માનવસેવા ટ્રસ્‍ટ‘ના બેનર હેઠળ જે સુંદર કાર્યો કર્યા છે તે અન્‍ય મન્દીરોએ કે ધાર્મીક ટ્રસ્‍ટો માટે પ્રેરણાદાયી છે. એ કામોની યાદી પર એક નજર નાખીએ :

        – જલારામ મન્દીર તરફથી બીલીમોરાના રેલ્‍વે સ્‍ટેશનના પ્‍લેટફોર્મ પર નીયમીત ઠંડા પાણીની જલારામ જલધારા ચાલે છે. જેથી પ્રવાસીઓને ઠંડુ પાણી મળી શકે છે.

        – ગરીબ અને મધ્‍યમ વર્ગના દરદીઓને મફત દવા, લોહી, ઈંજેક્‍શનો, ફળો વગેરે આપવામાં આવે છે.

        – એ સીવાય અપંગ નીરાધાર માણસોને મફત ડૉક્‍ટરી સહાય આપવામાં આવે છે.

      – ગરીબ અને મધ્‍યમ વર્ગના વીદ્યાર્થીઓને સ્‍કૉલરશીપ, પાઠયપુસ્‍તકો વગેરે વીનામુલ્‍યે આપવામાં આવે છે.

       – નીરાધાર અપંગોને વીના મુલ્‍યે ટ્રાઈસીકલોની વહેચણી કરવામાં આવે છે.

        – અતીવૃષ્ટી, અનાવૃષ્ટી, વાવાઝોડું, કે ભુકમ્પ જેવાં કુદરતી પ્રકોપમાં દરેક પ્રકારની સેવા કરવા માટે  ‘જલારામ ટ્રસ્‍ટ’ સરકારી દફતરે નોંધાયેલું છે. ટ્રસ્‍ટ તરફથી મોતીયાના ઑપરેશનનો કેમ્‍પ પણ વીના મુલ્‍યે રાખવામાં આવે છે.

        – ગરીબ લોકોના બાળકોની ફી, પાઠયપુસ્‍તકો, તેમજ અન્‍ય જરુરી સગવડો માટે ટ્રસ્‍ટ વીના મુલ્‍યે તમામ સહકાર સુવીધા આપે છે. આજપર્યંત અનેક માનવસેવાના કાર્યો માટે ‘જલારામ ટ્રસ્‍ટે‘ ખાસ્‍સી એવી મોટી રકમ ખર્ચી છે.

નવસારીનું આશાપુરી મન્દીર પણ ગરીબ દરદીઓને કાર્ડીયોગ્રામ સહીતના અનેક મેડીકલ રીપોર્ટ વીના મુલ્‍યે કાઢી આપે છે. એ સીવાય જરુરતમન્દોને મફત દવા, ભોજન, કપડાં વગેરેની પણ સહાય કરે છે.

તાત્‍પર્ય એટલું જ કે પુજા–પાઠ જેવાં સ્‍થુળ કર્મકાંડોને માનવસેવા જોડે સાંકળીને દેશનાં દરેક મન્દીર, મસ્‍જીદો કે ગીરજાઘરો આ રીતે માનવસેવાના ટ્રસ્‍ટ બની રહે એવો સમય પાકી ગયો છે. શ્રદ્ધાળુઓ આખું વર્ષ માળા ફેરવે છે; પણ માળામાં જેટલાં મણકા હોય તેટલા સદ્‌કર્મો એક વર્ષમાં કરવાની ટેક રાખે તો ભગવાનના અવતર્યા વીનાય આ સૃષ્‍ટીનો ઉદ્ધાર થઈ શકે. દેશનો પ્રત્‍યેક નાગરીક એક વર્ષમાં કેવળ એક જ સદ્‌કર્મ કરવાની પ્રતીજ્ઞા લે તો એક વર્ષમાં પુરા સો કરોડ સદ્‌કર્મો થઈ શકે! ધર્મની આનાથી સુંદર ફલશ્રુતી અન્‍ય કઈ હોઈ શકે? સરકાર અને ધર્મસંપ્રદાયો પણ ના કરી શકે એવાં સુંદર કામો આવા આયોજનથી થઈ શકે.

– દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 .મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/-)માંનો આ 16મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 57થી 60 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોરનવસારી – 396 445 ગુજરાત સેલફોન : 94281 60508 ઈ.મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com  બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 01–01–2018

માસીકસ્રાવ પાછળનું વીજ્ઞાન સમજીએ…

પરમ્પરાગત અન્ધશ્રદ્ધા દુર કરીએ…

–સુનીલ શાહ

માસીકસ્રાવ, માસીકધર્મ, ઋતુસ્રાવ, રજોદર્શન, માસીક આવવું, માસીકમાં બેસવું, રજસ્વલા, ઋતુચક્ર જેવા જાતજાતના શબ્દો સ્ત્રીના જાતીય જીવન સાથે સમ્બન્ધ ધરાવે છે. ઉપર જણાવેલા તમામ શબ્દો સ્ત્રીના શરીરમાં થતી એક પ્રક્રીયા દર્શાવે છે. જેનાથી આપણે સહુ પરીચીત તો છીએ જ; પણ આ પ્રક્રીયા પાછળનું વીજ્ઞાન જાણવાની બેદરકારીથી કેટલીક અન્ધશ્રદ્ધા અને વહેમો પ્રચલીત થયા છે.

સામાન્ય તરુણ કે યુવાનને જાણ હોય છે કે, ઘરમાં માતા કે બહેનને અથવા કુટુમ્બની કોઈ સ્ત્રીને દર મહીને યોનીમાંથી રક્તસ્રાવ થાય છે. ત્રણ–ચાર દીવસ આ પ્રક્રીયા ચાલે છે. મોટે ભાગે ધાર્મીક અને પરમ્પરાગત માન્યતા મુજબ આ દીવસો દરમીયાન તે સ્ત્રી ધાર્મીક પ્રસંગોમાં ભાગ લઈ શકતી નથી. ઈશ્વરના દર્શન કરી શકતી નથી કે પ્રસાદ ખાઈ શકતી નથી! સાથે સાથે ઘરમાં રસોડે કે પાણીના માટલે તેને અડકવા પર ચુસ્ત ધાર્મીક કુટુમ્બોમાં મનાઈ હોય છે. જો માસીકસ્રાવ દરમીયાન સ્ત્રી રસોડે અડકે (રસોઈ બનાવે) કે અન્ય સ્ત્રી કે પુરુષને અડકે તો ‘પાપ’ લાગે!

વર્ષો પૂર્વે કેટલાંક કુટુંબોમાં માસીકસ્રાવના ચાર દીવસ દરમીયાન સ્ત્રીએ કંતાનના ગોદડા પર કે જુની ફાટેલી, ગંધાતી ગોદડી પર સુવું પડતું હતું. તેની પાસેથી કોઈ વસ્તુ લેવી હોય કે આપવી હોય તો સીધો સ્પર્શ કરી શકાતો નહોતો. તે વસ્તુ નીચે મુકી દે પછી આપણે તેને લઈ શકીએ, આપણા હાથમાંની વસ્તુ કોઈ ઠેકાણે મુકીએ પછી જ તે લઈ શકે..!! (જો કે, સમય બદલાંતા હવે થોડીક જાગૃતી આવી છે; પણ કેટલાંક સમાજમાં હજી અમુક જડ માન્યતાઓ અસ્તીત્વ ધરાવે છે, જે દુ:ખદ છે..)

માસીકસ્રાવના દીવસોમાં સ્ત્રીનું સ્થાન એક અસ્પૃશ્ય જેવું જ હોય છે. તે અન્યની સાથે સોફા પર, હીંચકા પર બેસી શકે નહીં. તેના શરીરમાંના અદૃશ્ય કીરણો જાણે અન્યને હાની પહોંચાડવાના હોય તેટલી હદે તેને અસ્પૃશ્ય ગણવામાં આવે છે! અથાણા જેવી બારમાસીક વસ્તુ તેની હાજરીમાં ન કાઢી શકાય કે પાપડ પણ ન વણી શકાય; કારણ કે તેનાથી અથાણા–પાપડ બગડી જાય! આવી સ્ત્રીઓનો છાંયો (પડછાયો!) યા તેના શરીરમાંનાં કોઈ ચમત્કારીક કીરણો અથાણાને બગાડતાં હશે!?

જેને અપવીત્ર ઘટના ગણવામાં આવે છે એ ‘માસીકસ્રાવ’ ખરેખર તો સ્ત્રીત્વની નીશાની છે. આ અંગેની વૈજ્ઞાનીક સમજ અને સ્ત્રી સાથે અસ્પૃશ્ય વ્યવહાર કરવા પાછળનું કારણ સમજી લઈએ.

છોકરો કે છોકરી તરુણાવસ્થામાં પ્રવેશે ત્યારે તેના શરીરમાં કેટલાંક અંત:સ્રાવો (હોરમોન્સ) સક્રીય થાય છે. છોકરાને દાઢી–મુછ ઉગવાની શરુઆત થાય, વીર્ય પેદા થવાની શરુઆત થાય છે. તો સ્ત્રીનો છાતીનો ભાગ વીકસવાની અને ઋતુસ્રાવની શરુઆત થાય છે. સામાન્ય રીતે 13–14 વર્ષની છોકરીને ઋતુસ્રાવની શરુઆત થાય છે જે દર મહીને(અમુક સંજોગો સીવાય) ચાલુ રહે છે. લગભગ 40–45 વર્ષની ઉમ્મર સુધી માસીક સ્ત્રાવ ચાલુ રહે છે.

સ્ત્રીના જાતીય અવયવોમાં યોનીમાર્ગ, અંડાશય, અંડવાહીની, ગર્ભાશયનો સમાવેશ થાય છે. અંડાશય (ઓવરી)માં લગભગ દર 28 દીવસે એક અંડકોશ પરીપકવ થવાની શરુઆત સાથે જ ગર્ભાશયમાં લોહીના કોષો ભરાવાની શરુઆત થાય છે. આ દીવસો દરમીયાન સંભોગ વડે યોનીમાં વીર્ય દાખલ થાય અને તેમાં રહેલા લાખો શુક્ર કોષો પૈકી કોઈ એક શુક્રકોષ અમુક સંયોગોમાં પેલા અંડકોષ સાથે જોડાણ કરે અને અંડકોષને ફળદ્રુપ કરે તો તેનો વીકાસ થાય અને ગર્ભ બને.

અહીં અંત:સ્રાવની કામગીરી સમજવાની જરુર છે. અંડકોષ ઓવરીમાં તૈયાર થાય ત્યારે તે ફળદ્રુપ થવાનો એમ માનીને જ અંત:સ્રાવની કામગીરી શરુ થાય છે. અંડકોષ ફળદ્રુપ થાય તો તેને પોષણની જરુર પડે તે માટે ગર્ભાશયના પાતળા પડ (કોષો)માં રુધીર ભરાવાની કામગીરી શરુ થાઈ જાય છે. પરન્તુ શુક્રકોષ સાથે મીલન ન થાય કે અન્ય કારણોસર અંડકોષનું ફલન ન થાય તો તે યોનીમાર્ગ દ્વારા બહાર નીકળી જાય છે. તેના માટે ગર્ભાશયમાં તૈયાર કરેલી વ્યવસ્થા નકામી જાય છે.

ધીમે ધીમે વ્યવસ્થા તુટવા માંડે છે અને ગર્ભાશયમાં ભરાયેલું લોહી કચરારુપે ગર્ભાશયમાંથી યોનીમાર્ગમાં અને ત્યાંથી સ્ત્રીના દેહમાંથી બહાર નીકળે છે. લોહી બહાર નીકળે તે ‘રજોદર્શન’ કે ‘માસીકસ્રાવ’ તરીકે ઓળખાય છે. લગભગ ત્રણેક દીવસ છુટક છુટક યોની વાટે રુધીર બહાર આવે છે. જે વખતે શુક્રકોષ અને અંડકોષનું મીલન થઈ ફલન થાય, ગર્ભ બને ત્યાથી પ્રસવ થાય ત્યાં સુધી સ્ત્રીને માસીક આવતું નથી. ગર્ભાશયમાં પોષણની કામગીરી બજાવતા અંત:સ્રાવો ગર્ભ રહેતાં જ ધાવણ બનાવવાની કામગીરીમાં લાગી જાય છે. તેથી બાળક ધાવતું હોય ત્યાં સુધી સ્ત્રીને માસીક આવવાની શક્યતા નહીવત્ થઈ જાય છે.

આમ, શુક્રકોષ દ્વારા ફળદ્રુપ થવાની રાહ જોતો અંડકોષ ફળદ્રુપ ન થવાથી યોની વાટે બહાર નીકળી જાય અને તેને માટેની તૈયારી રુપે ગર્ભાશયમાં જે લોહી ભરાયું હોય તે અંડકોષમાં જવાથી યોની વાટે બહાર આવી જાય તે પ્રક્રીયા માસીકસ્રાવ (મેન્સીસ ટાઈમ) તરીકે ઓળખાય છે. આમ, આ એક શારીરીક, કુદરતી પ્રક્રીયા જ માત્ર છે.

સાદી ભાષામાં આટલી વૈજ્ઞાનીક સમજ પછી માસીકમાં બેઠેલી સ્ત્રી સાથે જોડાયેલી (આ લેખની શરુઆતમાં જણાવેલી) ખોટી માન્યતાઓ ચર્ચીએ :

માસીકસ્રાવ ત્રણ–ચાર દીવસ દરમીયાન લોહી બહાર નીકળવાની પ્રક્રીયાથી સ્ત્રી બેચેની અનુભવે છે. કમર અને પેટની નીચે (ગર્ભાશયમાં) સતત દુ:ખાવો શરુ થાય છે. શારીરીક અને માનસીક કમજોરી અનુભવાય છે. કોઈ કામમાં સ્ત્રીની રુચી રહેતી નથી. એટલે સુધી કે તે પુરુષ સાથે જાતીય સમ્પર્ક પણ ટાળે છે. સ્ત્રીની આ અવસ્થા સમજવાની કુટુમ્બની દરેક વ્યક્તીની ફરજ છે. તે બરાબર બજાવાય તે હેતુથી ધર્મમાં આવી સ્ત્રીઓને આ ત્રણ–ચાર દીવસ દરમીયાન રસોડે કે પાણીના માટલાને અડકવા પર પ્રતીબન્ધ મુકી દીધો. તેની સાથે ‘પાપ લાગે..’ની વાત જોડી દીધી તેથી કોઈ સાસુ, નણન્દ કે પતી પાપ વહોરવાને બદલે સ્ત્રીને આરામ જ આપે ને? પણ નહીં; એવું બન્યું નહીં. માત્ર રસોઈ જ નહીં કરવાની, બાકી વાસણ, કપડાં–પોતાં કરવાના… વગેરે કપરાં શારીરીક શ્રમ માંગતા કાર્યો તેને કરવાના રહ્યાં. આમ ઉલટું થતાં મુળભુત હેતુ ન સર્યો. કોઈ પણ વાતને સાચી વૈજ્ઞાનીક રીતે સમજ્યા વગર ધર્માચાર સાથે ભેળવી દેવાય ત્યારે આમ જ થાય. એટલું જ નહીં; આનાથી અન્ધશ્રદ્ધા પણ ફેલાય છે. સ્ત્રીની રુચી ન હોય તે બરાબર; પણ રુચી થાય તો તેને કામ કરવા પર કે અન્ય પ્રવૃત્તી પર પ્રતીબન્ધ ન જ હોવો જોઈએ. ઘરમાં અન્ય કોઈ રસોઈ કરનાર હોય જ નહીં તો ધાર્મીક માન્યતાને પકડી રાખીને ભુખ્યા રહેવાનું કે પડોશીને ત્યાંથી કોઈ સ્ત્રીને રાંધવા બોલાવવાની બાબત વીચારણા માંગી લે છે.

રજસ્વલા સ્ત્રીની હાજરીમાં પાપડ–અથાણાં બગડી જવાની વાતમાં કશું તથ્ય નથી. વળી સ્ત્રીને કંતાનના કે ગાભાના ફાટેલા, ગંધાતા ગોદડા પર સુવાની ફરજ પડાય તે ક્યાંનો ન્યાય? તેમાં કયું ધર્માચરણ કહેવાય?

ટુંકમાં, માસીકસ્રાવ દરમીયાન શક્ય હોય ત્યાં સુધી સ્ત્રીને આરામ આપવાની મુળ વાત છે તેને પાપ–પુણ્ય સાથે જોડાવાની કે તેનાથી રસોડે અડકાઈ જાય તો બુમ–બરાડા પાડવાની કે, પ્રાયશ્ચીતરુપે ઉપવાસ કરવા–કરાવવાની કશી જરુર નથી.

વૈજ્ઞાનીક અને માનવીય દૃષ્ટીએ યોગ્ય હોય એવી બાબતોનું ધર્મ દ્વારા પાલન કરાવી શકાય છે; પણ તેમાં અન્ધશ્રદ્ધા ફેલાવાનું પુરુ જોખમ રહેલું છે. પ્રજાને સીધી વૈજ્ઞાનીક સમજ અપાય અને ધર્મની અવૈજ્ઞાનીક દખલગીરી બંધ થાય તો જ માનસ પરીવર્તન તરફ આગળ વધી શકાય.

– સુનીલ શાહ

નીવૃત્ત આચાર્ય, વીજ્ઞાનશીક્ષકકવીશ્રી સુનીલ શાહનો લેખ નવગુજરાત ટાઈમ્સ દૈનીકમાં તા. 14, જુન, 1992ના રોજ પ્રગટ થયો હતો. લેખકશ્રીના અને નવગુજરાત ટાઈમ્સ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસમ્પર્ક : શ્રી. સુનીલ શાહ, નોર્થ–101, ન્યુઝ એવન્યુ એપાર્ટમૅન્ટ, આનન્દમહલ રોડ, અડાજણ, સુરત – 395009 સેલફોન : 94268 91670 .મેઈલ : sunilshah101@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 29–12–2017

15

ટ્રાંસપ્‍લાન્‍ટેશન ઓફ વરચ્‍યુઝ…!

(સદ્‌ગુણોનું પ્રત્‍યારોપણ)

– દીનેશ પાંચાલ

જમીન અને હવામાં કરોડોની સંખ્‍યામાં તરેહ તરેહના જીવજંતુઓનું અસ્‍તીત્‍વ રહેલું છે. સાધારણ માણસ તે અંગે ઉંડી જાણકારી ધરાવતો નથી. વસ્‍તુને હજાર ગણી મોટી દેખાડતા મેગ્નીફાઈંગ ગ્‍લાસ વડે જ જોઈ શકાય એવા સુક્ષ્મ જંતુઓ પેદા કરવાનું કુદરત પાસે કયું કારણ હશે તે આપણે જાણતા નથી; પરન્તુ  ટીવીની ‘ડીસ્‍કવરી’ ચેનલ જોતાં ખ્‍યાલ આવે છે કે કુદરતની અદ્‌ભુત લીલાઓ વીશે આપણે બહું ઓછું જાણીએ છીએ.

સદીઓ પુર્વે માનવી અળસીયાં, પતંગીયા, જેવાં નાના જીવોની ઉપયોગીતા વીશે જાણતો નહોતો. હવે માણસને એવાં અનેક જીવોની ઉપયોગીતા સમજાઈ છે. જેમ કે અળસીયાં જમીનને ફળદ્રુપ બનાવવાના કામમાં આવે છે. (કેટલીક જગ્‍યાએ તો અળસીયાંની ખેતી કરવામાં આવે છે.) પતંગીયા ફુલોના ફલીકરણ માટે પરાગરજ વહન કરવાના કામમાં આવે છે. પૃથ્‍વી પર સાપના અસ્‍તીત્‍વનું શું પ્રયોજન એવો પ્રશ્ન થઈ શકે; પણ સાપ ખેડુતનો ગુરખો ગણાય છે. પાકને ભયંકર નુકસાન પહોંચાડતા ઉન્દરને ખાઈ જઈ તે ખેડુતોને ખેતીમાં રક્ષણ આપે છે.

જીવસૃષ્‍ટીનાં આવા સેંકડો રહસ્‍યો માણસે શોધ્‍યા છે. એટલું જ નહીં, તેનું રક્ષણ અને સંવર્ધન પણ કર્યું છે. ઈન્‍સાન અને કુદરતના કોલોબોરેશનથી એવી ઘણી સીદ્ધીઓ પ્રાપ્‍ત થઈ શકી છે. માણસના કે ઢોરના મળમુત્ર જેવી સર્વથા ત્‍યાજ્‍ય ચીજોમાંથી ગોબર ગૅસ જેવી અતી ઉપયોગી ઉર્જા માણસે પેદા કરી છે. સો દોઢસો વર્ષ પુર્વે કોઈએ કહ્યું હોત કે મળમુત્રમાંથી ગૅસ જેવી કીંમતી ઉર્જા પેદા કરી શકાશે તો માની શકાયું ના હોત.. અને વળી આ કોમ્‍પ્‍યુટર..? અલ્લાઉદીનના જાદુઈ ચીરાગ જેવા કોમ્‍પ્‍યુટરે જે હેરતંગેજ કારનામા કર્યા છે તેની તો વાત જ નીરાળી છે.

આ બધી સીદ્ધીઓનું સરવૈયું માનવજીવનની શ્રેષ્‍ઠતમ સુખાકારીઓ વીશે આશાવાદી બનાવે છે. આજે કોઈ સમસ્‍યા યા કોઈ પ્રશ્નોનો જવાબ વીજ્ઞાન પાસે ના હોય તો હાલ પુરતું તેને વીજ્ઞાનની પહોંચ બહારની વાત ગણાવી શકાય. શક્‍ય છે આવતી કાલે તે માણસને પ્રાપ્‍ત થઈ શકે. આજપર્યંત વીકસતા વીજ્ઞાનના સથવારે માણસે પ્રકૃતીના સેંકડો રહસ્‍યો હસ્‍તગત કર્યાં છે. આજે અસાધ્‍ય લાગતા કેટલાંક અકબંધ રહસ્‍યો ભવીષ્‍યમાં માણસની મુઠીમાં આવી શકશે. આજે લોહી બનાવી શકાતું નથી. કાળક્રમે તેય શક્‍ય બનશે. કૃત્રીમ ફેફસા અને હૃદય–(‘પેસમેકર’) બનાવવામાં માણસને  સમ્પુર્ણ સફળતા મળી શકી છે.

અત્રે એક આગાહી કરીએ, જે હાલ તો ગપ્‍પા જેવી લાગવા સમ્ભવ છે, પરન્તુ વૈજ્ઞાનીક શોધખોળોની તેજ રફતાર જોતાં ભવીષ્‍યમાં તે અવશ્‍ય શક્‍ય બનશે. અફસોસ એટલો જ કે ત્‍યારે આ લખનાર અને વાંચનાર બન્‍ને હયાત નહીં હોય! એ સીદ્ધી છે ટ્રાંસપ્‍લાન્‍ટેશન ઓફ વરચ્‍યુઝની! અર્થાત્‌ ભવીષ્‍યમાં વીજ્ઞાનની મદદથી માણસને સજ્જન બનાવી શકાશે. પ્રેમ, માનવતા, કરુણતા, સજ્જનતા જેવાં તમામ સદ્‌ગુણો, લોહીની જેમ માનવીના મગજમાં રોપી શકાશે. એ રીતે દુષ્ટ માણસને થોડો સજ્જન બનાવી શકાશે. એમ કહો કે દાઉદ ઈબ્રાહીમના દીમાગમાં કોઈ સંતના સદ્‌ગુણો દાખલ કરીને તેને સજ્જન બનાવી શકાશે. બ્‍લડ બેંકોની જેમ ભવીષ્‍યમાં સદ્‌ગુણોની બેંકો અસ્‍તીત્‍વમાં આવશે. 

મૃત માનવીનો આજે અગ્નીસંસ્‍કાર કરવામાં આવે છે. કેમકે કુદરતે માનવીના હૃદયમાં મુકેલી ધબકારાની કરામત હજી માણસને હાથ લાગી નથી. માણસને હૃદયની ઘડીયાળ રીપેર કરતાં આવડી જશે ત્‍યારે માણસનું મરણપ્રમાણ શુન્‍ય થઈ જશે. વર્ષો પુર્વે કૃત્રીમ હૃદયથી માણસને જીવાડવાની વાત ગપગોળા જેવી જણાતી હતી. આજે વીજ્ઞાને એ કરીશ્‍મો સીદ્ધ કરી બતાવ્‍યો છે. ભવીષ્‍યમાં વીજ્ઞાન એવું સંશોધન કરશે કે હોલવાઈ ગયેલી સગડી ગૅસનું સીલીન્‍ડર બદલવાથી પુનઃ ચાલુ થઈ શકે છે. (અથવા ઘડીયાળમાં સેલ બદલવાથી તે ફરી એકાદ વર્ષ સુધી જવાબ આપે છે) તેમ માણસના બંધ પડી ગયેલા હૃદયમાં આયુષ્‍યનો ગૅસ પુરવાથી તે બીજા થોડાંક વર્ષો સુધી ફરી જીવી શકશે. અર્થાત્‌ હૃદયની બેટરી રીચાર્જ થઈ શકશે. શરીર પરનું વસ્‍ત્ર જે સહજતાથી તે બદલી શકાય છે તેટલી સહજતાથી શરીર આખાની ચામડી બદલી શકાય એવું મેડીકલ સંશોધન તો હાલ થયું જ છે. એ સીવાય પણ મેડીકલ સાયન્‍સે સેંકડો સંશોધનો કર્યાં છે. આજે કાળા, કદરુપા માણસને પ્‍લાસ્‍ટીક સર્જરી વડે રુપાળા બનાવી શકાય છે. અન્ધજનોને દેખતાં કરી શકાય છે. બહેરાને સાંભળતા કરી શકાય છે. લુલા, લંગડા અપંગોને ચાલતાં કરી શકાય છે. સ્‍ત્રીની મદદ વીના બાળકને ટેસ્‍ટટયુબમાં વીકસાવી શકાય છે. અરે! સ્‍ત્રીને પુરુષ અને પુરુષને સ્‍ત્રી બનાવવા સુધીની તરક્કી મેડીકલ સાયન્‍સે કરી છે. લોહીનું કેન્‍સર (લ્‍યુકેમીયા) થયું હોય એવા દરદીનું બધું લોહી કાઢી લઈ નવું લોહી આપી તેનો જીવ બચાવવામાં પણ માણસને સફળતા મળી છે.

આ ઉપરાંત ભવીષ્‍યમાં એક માણસનું મગજ બીજા માણસમાં ટ્રાન્‍સપ્‍લાન્‍ટ (પ્રત્‍યારોપીત) કરી શકાશે. (ભુલતો ના હોઉં તો હૃદયસ્થ કાંતી મડીયાના એક નાટક ‘કોઈ ભીંતેથી આયના ઉતારો‘માં મગજના ટ્રાંસપ્‍લાન્‍ટેશનનો આવો જ પ્‍લૉટ રજુ થયો હતો.) બચુભાઈ કહે છે– ‘અગર એવું શક્‍ય બનશે તો કોંગ્રેસીનું મગજ ભાજપવાળામાં નાખવામાં આવશે તો વટલાયેલો ભાજપીયો અડવાણી કે બાજપેયીની અદબ જાળવવાને બદલે છુટે મોઢે ગાળો ભાંડવા લાગશે!’) ‘પેસમેકર’ દ્વારા ખોટકાયેલા હૃદયને કાર્યરત કરવા સુધી માણસ પહોંચી શક્‍યો છે; પરન્તુ સમ્પુર્ણ બંધ પડી ગયેલા  હૃદયને પુનઃ ચાલુ કરવામાં તેને સફળતા મળશે તો વીજ્ઞાનની તે અજીબોગરીબ સીદ્ધી હશે. આપણે ભવીષ્‍યના ગાંધી, ડૉ. આંબેડકર, સરદાર કે શાસ્‍ત્રીજીને ગુમાવવા નહીં પડે. માનવ વસતીમાં મૃત્‍યુનો મૃત્‍યુઘંટ વાગી જશે. સ્‍મશાનો ખંડેર બની જશે. નનામીઓ મ્‍યુઝીયમમાં મુકાશે. વીજ્ઞાન નામના દેવતાના આશીર્વાદથી માણસ અમરત્‍વ પ્રાપ્‍ત કરી લેશે. એક જમાનામાં આકાશમાં ઉડવાની વાતો કે સમુદ્રના તળીયે પહોંચવાની વાતો પરીકથા જેવી લાગતી હતી. આજે વીજ્ઞાને તે શક્‍ય બનાવ્‍યું છે.

ઉપર્યુક્‍ત આગાહીઓ આજે ગપગોળા જેવી લાગે છે પણ તે સાચી પડશે ત્‍યારે પૃથ્‍વીલોક પર ફરી દેવયુગની સ્‍થાપના થશે. જેમાં વીજ્ઞાનની મદદથી દુર્જનોને સજ્જન બનાવી શકાશે. મોરારીબાપુની રામકથા માણસને સજ્જન બનાવવાની કોઈ ગેરન્‍ટી આપી શકતી નથી. પરન્તુ વીજ્ઞાન માણસને સજ્જન બનાવવાની સો ટકા ગેરન્‍ટી આપશે. હા, એ સીદ્ધીના કેટલાંક ભયસ્‍થાનો પણ હશે. જે રીતે અણુબોમ્‍બ માનવ કલ્યાણને બદલે માનવ વસતીને નષ્ટ કરવા માટે પણ વાપરી શકાય છે તેમ માણસના મગજમાં સજ્જનને બદલે દુષ્ટ માણસના વાયરસ દાખલ કરવાથી તે રાક્ષસ બની જાય એવું પણ બનશે! (પાકીસ્‍તાનવાળા એ શોધ વડે લાખોની સંખ્‍યામાં દાઉદ ઈબ્રાહીમો કે ઓસામા–બીન–લાદેનો પેદા કરી ભારતમાં છુપા માર્ગે ઘુસાડશે. પછી કદાચ તેમણે ભારત સાથે યુદ્ધ કરવાની જરુર નહીં રહે!)

– દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત 395 003 ફોન : 0261–2591449 .મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/-)માંનો આ 15મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 54થી 56 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોરનવસારી – 396 445 ગુજરાત સેલફોન : 94281 60508 ઈ.મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com  બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 25–12–201

સમાજને ડાકણ વળગી છે!

–રમેશ સવાણી

“જય શ્રી કૃષ્ણ! અજયભાઈ!”

“ગુણવન્તભાઈ! જય શ્રી કૃષ્ણ! અમે ખુશખુશ છીએ. અમને અચમ્બો થાય છે! કેટલું ઝડપથી બધું ગોઠવાઈ ગયું!”

“અજયભાઈ! અમે તો તમારા કરતાંય વધુ ખુશ છીએ. અમારી દીકરી પુજા, તમારે ઘરે વહુ તરીકે આવે, એનો હરખ વર્ણવી શકાય તેમ નથી! અજયભાઈ, તમારો દીકરો મયુર બી.ઈ. (ઈલેકટ્રીકલ્સ) છે, અને અમારી પુજા બી.કોમ. છે. બન્નેનો અભ્યાસ ભલે અલગ અલગ છે; પણ બન્નેના વીચારોમાં મેળ છે. પુજા તો રાજીરાજી છે!”

“ગુણવન્તભાઈ! મયુરનો હરખ પણ સમાતો નથી! મયુરની મમ્મી વર્ષા તો હરખઘેલી થઈ ગઈ છે! મયુરની નાની બહેન ડીમ્પલે પાર્ટીનું નક્કી કરી નાખ્યું છે!”

“અજયભાઈ! મયુર અને પુજાના જન્માક્ષર મળે છે! અમે જ્યોતીષી પાસે તપાસ કરાવી લીધી છે. અમારું કુટુમ્બ ભેગું થયું છે. અમે નક્કી કરીને તમને ફોન કર્યો છે. આવતી કાલે અમારે એક પ્રસંગમાં સુરત આવવાનું છે, બપોરે ત્રણ વાગ્યે સગાઈનું નક્કી કરવા ભેગા થઈએ!”

“ગુણવન્તભાઈ! અમે તૈયાર છીએ. પધારો!” અજયભાઈએ ફોન મુક્યો. વર્ષાબેન તૈયારીમાં લાગી ગયાં!

તારીખ 6 ડીસેમ્બર, 2015ને રવીવાર. બપોરના ત્રણ વાગ્યે ગુણવન્તભાઈ (ઉમ્મર : 51) પોતાના કુટુમ્બ સાથે અજયભાઈના (ઉમ્મર : 52) ઘેર પધાર્યા. સૌના ચહેરા ઉપર ઉમંગ છલકાતો હતો.

મયુર(ઉમ્મર : 25) અને પુજા (ઉમ્મર : 23) વડીલોની મંજુરી લઈને ચોપાટી ઉપર ફરવા ગયાં. પુજાએ કહ્યું : “મયુર! મેં તને જયારથી જોયો છે, ત્યારથી તું મારા હૈયામાંથી નીકળતો જ નથી! તું મને બહુ ગમે છે. હું ખરેખર ભાગ્યશાળી છું!”

“પુજા! હું પણ તારા જેવી જ લાગણી અનુભવું છું. પુજા! હું તો તારી પુજા કરીશ! ”

“મયુર! તું બી.ઈ. ક્યારે થયો?”

“ગયા વર્ષે!”

“મારે એક વાત પુછવી છે! સાચું કહીશ ને?” “પુજા! તારે પુછવું હોય તે પુછ!”

“મયુર! આપણા સમાજમાં છોકરા–છોકરી કૉલેજમાં હોય ત્યાં માંગા આવે, સગાઈ થઈ જાય! તું બી.ઈ.નો. અભ્યાસ કરતો હતો, ફીલ્મસ્ટાર જેવો દેખાવડો છો, હસમુખો છો, છતાં હજુ સુધી તારો સમ્બન્ધ કેમ ન થયો? મને નવાઈ લાગે છે!”

“પુજા! હું તારા નસીબમાં હતો એટલે!”

“વાહ! વાહ! આ તો ફીલ્મી ડાયલોગ!”

“પુજા! સાચી વાત જુદી છે. હું તારાથી કંઈ છુપાવવા માગતો નથી. ૨૩મી જાન્યુઆરી 2014ના રોજ દીવ્યા સાથે મારો સમ્બન્ધ નક્કી થયો હતો. અમે સગાઈની ખરીદી કરી લીધી હતી, પપ્પા, મમ્મી ખુબ ખુશ હતા. પપ્પાના મીત્રની દીકરી હતી દીવ્યા! પણ દીવ્યાના પપ્પાએ આગલા દીવસે અમને કહી દીધું કે જન્માક્ષર મળતા નથી! એ સમ્બન્ધ ન થયો. પછી મેં બીજી ત્રણ છોકરીઓ જોઈ. ત્રણેય વખતે સગાઈનું નક્કી થયું; પણ છેલ્લી ઘડીએ છોકરીના પપ્પાએ, જન્માક્ષર પનોતી, ગ્રહદોષ, મહાદશા વગેરે બહાના આગળ ધરી સગાઈ થતી અટકાવી! મારા મમ્મી, પપ્પાના હોંશકોશ ઉડી ગયા. તેમને આઘાત પછી આઘાત સહન કરવા પડ્યા. હું વીચારતો હતો કે મારામાં તો કોઈ ખામી નથી ને! એન્જીનીયર છું, પપ્પા બીઝનેસમેન છે. નાનું કુટુમ્બ છે. બધાં શીક્ષીત છે. છતાં સગાઈ સુધી વાત કેમ પહોંચતી નથી? સગાઈ નક્કી થાય અને વીઘ્ન આવે!” મયુર એકાએક ચુપ થઈ ગયો. તાપી નદીના જળને તાકી રહ્યો.

“મયુર! જે થયું તે સારું થયું! આપણા જીવ એટલે તો મળ્યા!”

“પુજા! હું મમ્મી, પપ્પાની ઉદાસી જોઈ શક્તો ન હતો!”

“મયુર! દર વખતે સગાઈનું નક્કી થાય અને આગલા દીવસે ‘ના’ આવે, તેનું કારણ શું?”

પુજા! આપણા સુશીક્ષીત, આધુનીક સમાજમાં ઘુસી ગયેલી પરમ્પરાગત અન્ધશ્રદ્ધાઓ! પુજા! તું ડાકણમાં માને છે?” 

મયુર! તું શું કહેવા માંગે છે? હું ડાકણબાકણમાં બીલકુલ માનતી નથી. મેં તો સાંભળ્યું છે કે મનના સાવ કાચા માણસો આવી વાતો માનતા હોય છે!” 

પુજા! જ્યારે સમાજના અગ્રણીઓ, કૉલેજના પ્રધ્યાપક ડાકણમાં વીશ્વાસ રાખતા હોય ત્યારે અન્ધશ્રદ્ધાનું ચક્કર તુટે કઈ રીતે?” 

“મયુર! આ ચર્ચાને આપણે પછી આગળ વધારીશું! ઈ.મેઈલ, વોટ્સઍપ અને ફેસબુક મારફતે અથવા રુબરુ મળીશું ત્યારે ચર્ચા બન્ધ! માત્ર સ્નેહથી ભીંજાશું! આજે ઘેર જઈએ. વડીલોના આશીર્વાદ લઈ લઈએ!”

મયુર અને પુજા ઘેર પરત આવ્યા. બન્નેએ વડીલોના ચરણસ્પર્શ કર્યા. સગાઈની તારીખ અને સમય નક્કી કરી, ગુણવન્તભાઈ, પુજા અને તેના કુટુમ્બીજનોએ વીદાય લીધી ત્યારે પુજાએ મયુરને એક બાજુ બોલાવીને કાનમાં કહ્યું : “મયુર! સગાઈ વખતે હું આસમાની રંગની ચણીયાચોળી પહેરાવાની છું. તું પણ આસમાની રંગનો ડીઝાઈનર કુર્તો પસન્દ કરજે!”

મયુરે આસમાની રંગનો કુર્તો ખરીદ્યો. ડીમ્પલે (ઉમ્મર : 22) સગાઈની રાતે શાનદાર હોટલમાં પાર્ટીનું આયોજન નક્કી કર્યું. અજયભાઈ અને વર્ષાબેને સગાઈની સઘળી તૈયારી કરી. મીત્રો અને સમ્બન્ધીઓને આમન્ત્રણ આપ્યા. મીની બસનો ઓર્ડર આપ્યો. સગાઈની વીધી માટે નવસારી, ગુણવન્તભાઈને ત્યાં જવાની સૌને ઉતાવળ હતી!

તારીખ 19 જાન્યુઆરી, 2016ને મંગળવાર. સવારે દસ વાગ્યે મયુર–પુજાની સગાઈ વીધી હતી. સોમવાર રાત્રે નવ વાગ્યે અજયભાઈએ ફોન કર્યો : “ગુણવન્તભાઈ જય શ્રી કૃષ્ણ! તૈયારી થઈ ગઈ?”

“અજયભાઈ! સારું થયું તમારો ફોન આવ્યો! અમે એક કલાકથી ગુંચવાયા છીએ!”

“કેમ? શું થયું?”

“અજયભાઈ! માફ કરજો! સગાઈ મુલતવી રાખવી પડશે! મયુરની જન્મકુંડળીમાં નાડી દોષ છે!”

“પણ આવું તમને કોણે કહ્યું? તમે અગાઉ જન્માક્ષરની મેળવણી કરી હતી અને હવે નાડીદોષ ક્યાંથી આવ્યો?”

“અજયભાઈ! અમારા જ્યોતીષીએ કહ્યું છે!”

“ગુણવન્તભાઈ! બીજા કોઈ જ્યોતીષીને બતાવો! કદાચ નાડીદોષ. ન પણ હોય! પુજા આ વાતમાં માને છે?”

“અજયભાઈ! આવી બાબતમાં પુજાને પુછવાનું ન હોય! પુજા બાળક કહેવાય. તેને સમજ ન હોય! સગાઈનો નીર્ણય વડીલોએ કરવાનો હોય છે!”

અજયભાઈ અને વર્ષાબેન ઉપર જાણે આકાશ તુટી પડ્યું હોય તેવી સ્થીતી થઈ ગઈ! ડીમ્પલે બી.ઈ. (ઈલેકટ્રોનીકસ)નો અભ્યાસ પુરો કરી દીધો હતો. ડીમ્પલ રુપાળી અને હોંશીયાર હતી. વણીક સમાજમાં છોકરી બારમાં ધોરણમાં આવે ત્યાં જ તેની સગાઈ થઈ જાય. પણ ડીમ્પલનું માંગું હજુ સુધી આવ્યું ન હતું, એની ચીંતા અજયભાઈ અને વર્ષાબેનને કોરી ખાતી હતી, તેવી સ્થીતીમાં મયુરની સગાઈ વધુ એક વખત મુલતવી રહી!

મયુરના મમ્મી, પપ્પા આઘાતમાં સરી પડ્યા! સગાઈના આમન્ત્રણ જેમને આપ્યા હતા તેને ફોન ઉપર જાણ કરી. ડીમ્પલે પાર્ટીમાં જેમને આમન્ત્રણ પાઠવ્યા હતા, તેને પાર્ટી કેન્સલની જાણ કરી! કારણ વીના અજયભાઈના પરીવારની બદનામી થઈ! મયુર સુનમુન થઈ ગયો. મમ્મી પપ્પાને કઈ રીતે આશ્વાસન આપવું તે એને સુઝતું ન હતું.

બીજા દીવસે, પુજાનો વોટ્સઍપ ઉપર મૅસેજ આવ્યો : મયુર! મારા પપ્પા માનતા નથી. નાડીદોષનું બહાનું છે! કારણ તો તારા મોસાળનું છે! તારા મમ્મીનું પીયર કારણરુપ છે, તારા મમ્મીના મમ્મી ડાકણ છે, એવું સમાજના લોકો કહે છે!

“પુજા! આ અંગે મેં તને અગાઉ વાત કરી હતી. 2004માં મારા મોસાળના ફળીયામાં બીમારી અને આકસ્મીક મરણની ઘટનાઓ બની હતી. નવરાત્રીનો સમય હતો. ત્યાં કોઈ ભુવાજીના શરીરમાં માતાજી આવ્યા! મારા મમ્મીના મમ્મી આરતીમાં ગયા હતા. તે વખતે ભુવાજીને કોઈએ પુછ્યું કે ખોલવડ ફળીયામાં દુર્ઘટનાઓ બનેલ છે, તેની પાછળ કોનો હાથ છે? ભુવાજીએ ધુણતાં ધુણતાં મારા મમ્મીની મમ્મીનો ચોટલો પકડ્યો! બસ ત્યારથી સમાજે એને ડાકણનું લેબલ મારી દીધું! ધીમે ધીમે એક કાનથી, બીજા કાને અને બીજા કાનેથી ત્રીજા કાને વાત પ્રસરતી ગઈ. વાતનું વતેસર થયું! કોઈએ સાચી વાત જાણવાની કોશીષ ન કરી! ફેસબુકના જમાનામાં પણ લોકો અન્ધશ્રદ્ધાઓમાં ડુબેલાં છે!

“મયુર ! તું ચીંતા ન કર! હું તારી સાથે છું. હું ઘેરથી ભાગીને તારી પાસે આવું છું. આપણે લગ્ન કરીને સાથે જ રહીશું!”

“પુજા! પ્લીઝ એવું ન કરીશ! તારા મમ્મી પપ્પાની મરજી વીરુદ્ધ હું તારી સાથે લગ્ન કરી શકું નહીં!”

“મયુર! તને વાંધો શો છે?”

“પુજા! તું ઘેરથી ભાગીને મારી પાસે આવે તો સમાજ એવું જ માનશે કે ડાકણે પુજાને ભગાડી દીધી! આપણને અને મમ્મી પપ્પાને બદનામી મળે! બહેન ડીમ્પલનું ઘર જ ન બંધાય!”

“મયુર! તારી વાત સાચી છે. મને પગેરું મળી ગયું છે! સમાજને ડાકણ વળગી છે!

એક મહીના બાદ પુજાનો વોટ્સઍપ ઉપર મૅસેજ મળ્યો : “મયુર! આ છેલ્લો મૅસેજ છે. મારી સગાઈ પીયુષ સાથે થઈ ગઈ છે. મારા પપ્પા પાછળ પડ્યા હતા! મારું મન માનતું નથી! પીયુષના પપ્પાને રોજે સાંજે દારુ પીવાની ટેવ છે! હું એ ઘરમાં કઈ રીતે એડજસ્ટ થઈશ, એની ચીંતા સતાવ્યા કરે છે! મારી ફ્રેન્ડ શ્રદ્ધા, કાર્તીક સાથે સગાઈ ઈચ્છતી હતી; પણ કાર્તીકના જન્માક્ષરમાં મહાદશા હતી!

શ્રદ્ધાની સગાઈ પ્રફુલ્લ સાથે થઈ રહી છે. પ્રફુલ્લના પીતા ભુપેન્દ્રભાઈ લફરાંબાજ છે! બે–ત્રણ વખત પકડાઈ ગયા છે! શ્રદ્ધા કહે છે કે પ્રફુલ્લના ઘરમાં હું કઈ રીતે શ્વાસ લઈશ! મયુર! આપણા સુશીક્ષીત સમાજની આ વાસ્તવીક્તા છે! માની લીધેલી અન્ધશ્રદ્ધા નડે છે, પણ બીજા દુષણો નડતા નથી!”

(પીડીતાનું નામ કાલ્પનીક છે)

–રમેશ સવાણી

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

 (આવી છેતરામણ થઈ હોય તો, પુરતા પુરાવા સાથે, ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના https://govindmaru.wordpress.com/cck/ પેજ પર ગુજરાત રાજ્યના 12 ચમત્કાર ચકાસણી કેન્દ્રોઅને તેના કાર્યકરોના સેલફોન નમ્બર આપવામાં આવ્યા છે તેઓનો સમ્પર્ક કરવા જણાવાય છે.  ગો. મારુ)

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

 ‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર ‘પગેરું’ (20, જુલાઈ, 2016)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, I.G.P.

10-Jatin Banglo, B/h-Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile: 99099 26267  e.Mail: rjsavani@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાયશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 22–12–2017

14

કેટલીક અન્ધશ્રદ્ધાની કૉસ્ટ ઑફ પ્રોડક્શન

બહુ ઉંચી હોય છે!

–દીનેશ પાંચાલ

માણસના દેહમાં ફેફસાં, મગજ, હૃદય વગેરેનું સ્થાન જાણી શકાય છે; પરન્તુ બુદ્ધી મગજના ચોક્કસ કયા ભાગમાં આવેલી છે તે જાણી શકાતું નથી. કાળક્રમે દુન્યવી વીકાસ થતાં માણસની બુદ્ધીનું અનેક વીદ્યાઓમાં રુપાન્તર થયું. એ વીદ્યા એટલે વીજ્ઞાન! જીવવીજ્ઞાન, ખગોળવીજ્ઞાન, શરીરવીજ્ઞાન, રસાયણવીજ્ઞાન જેવાં વીવીધ નામોથી એ ઓળખાય છે. માણસ ધીમે ધીમે અનેક વીદ્યાઓમાં મહારત હાંસલ કરતો ગયો અને એ રીતે એને જીવનનું વીજ્ઞાન આવડી ગયું. માણસનું સર્વોત્ત્તમ જીવવીજ્ઞાન એટલે રૅશનાલીઝમ!

સુરતમાં વર્ષો પહેલાં શ્રી. રાવ નામના કમીશ્નર પદે સુરતને ‘સ્વચ્છનગરી’નો ઍવોર્ડ મળ્યો હતો; પરન્તુ તે એક અલગ સીદ્ધી હતી. આપણી પાર વીનાની અન્ધશ્રદ્ધાઓ, વહેમો, કુરીવાજો, વધુ પડતા કર્મકાંડો જેવી ટનબંધી વૈચારીક ગંદકીનો પ્રશ્ન હજી ઉભો છે. ઘરનાં બારીબારણા ચોખ્ખાં રહે એટલું પુરતું નથી; એ બારણે મરચું અને લીંબુ લટકાવેલું હોય ત્યાં સુધી એ સ્વચ્છતા અભીયાન અધુરું લેખાય. સંભવત: વર્ષો પુર્વે સુરતની ‘સત્યશોધક સભા’એ સુરતમાં અન્ધશ્રદ્ધાનું ડીમોલીશન આરંભ્યું હતું; પરન્તુ એ મનોશુદ્ધી અભીયાનને કમીશ્નર રાવ જેટલી સફળતા પ્રાપ્ત થઈ શકી નથી.

શ્રી. રાવનું લક્ષ્યાંક શહેરને સ્વચ્છ બનાવવાનું હતું. પ્રમાણમાં તે સહેલું હતું. ‘તમારી ગલી સ્વચ્છ રાખો’ એવું લોકોને કહેવાનું સહેલું છે; પરન્તુ ‘ગલીગલીમાં ગણપતી ના માંડો’ એમ કહેવાનું અઘરું છે. ગણેશવીસર્જન કે તાજીયાના જુલુસથી કલાકો સુધી મેઈન રોડનો ટ્રાફીક જામ થઈ જાય છે તે આજની દુ:ખદ વાસ્તવીકતા છે. ‘જાહેર માર્ગો પર એવા સરઘસ ના કાઢો’ – એવું કહી શકે એવો કોઈ ‘રાવ’ હજી પાક્યો નથી. લોકો અન્ધશ્રદ્ધાને બાપદાદાની મીલકત સમી ગૌરવશાળી અને જતનતુલ્ય સમજે છે.

માણસ રોજ સવારે ઉમ્બર ધુએ છે, ઠાકોરજીની મુર્તી ધુએ છે, શીવલીંગ ધુએ છે, હમામ સાબુથી કપાળ ધુએ છે અને ત્યાર બાદ ખરો ખેલ શરુ થાય છે. કપાળ કંકુથી ગંદું કરે છે. મુર્તી જો હનુમાનની હોય તો તેને તેલસીંદુરથી ખરડે છે. શંકરની હોય તો તે પર દુધ, દહીં, મધ વગેરેની રેલમછેલ કરે છે. આટલી ભક્તી પછી પણ માણસનો કપટનો ખેલ અને મનનો મેલ અકબંધ રહે છે. લાખો કરોડોનો લાભ થઈ શકે એમ હોય તો માણસ એ મુર્તીના તમે કહો તેટલા ટુકડા કરી આપવા તૈયાર થઈ જાય છે. નવસારીમાં કોઈકે હનુમાનજીની આંખો ફોડી નાખી હતી. હું ધન્યવાદ આપું છું નવસારીની શાણી પ્રજાને કે એ કામ મુસ્લીમોનું છે એમ માની કોમી રમખાણો ન ફાટી નીકળ્યાં!

મેં ઘણા એવા વડીલો જોયા છે જેઓ સન્તાનોને ધાર્મીક પુસ્તકો નીયમીત વાંચવાની કડકાઈપુર્વક ફરજ પાડે છે. પરન્તુ તેમનો સંસ્કારમય ઉછેર કરવા અંગે લગીરે ધ્યાન આપતા નથી. કોઈ દીકરો ગીતાના બે અધ્યાય નીયમીત વાંચતો હોય; પણ રોજ ગુટકાની એકવીશ પડીકી આરોગી જતો હોય તો તેના ગીતાપાઠથી હરખાવા જેવું ખરું? નાનપણથી જ અનેક લુચ્ચાઈઓથી ઘેરાયેલો કોઈ માણસ વેપારમાં પડે એટલે સમજો કે ‘કડવી તુમડી લીમડે ચઢી’! બચુભાઈનો ભત્રીજો એ જ પ્રકારનો સર્વદુર્ગુણ સમ્પન્ન માણસ છે. એણે વેપારમાં ઝુકાવ્યું ત્યારે બચુભાઈ એક કહેવત બોલેલા– ‘મુળે કલ્લુભાઈ કાળા અને વેપલો શરુ કર્યો કોલસાનો!’ ગલ્લા પર બેસીને ગ્રાહકોને બેફામ લુંટતા કોઈ શ્રદ્ધાળુ શેઠીયા કરતાં ભગવાનના માથા પરનો સુવર્ણ મુકુટ ચોરનાર કોઈ ગરીબ ચોરમને ઓછો ગુનેગાર લાગે છે.

એક દુકાનદારનો મને પરીચય છે. એ પોતાની દુકાનમાં નોકરો પાસે આખો દીવસ સખત હાથે કામ લીધા પછી તેને સાંજે મજુરીના પૈસા ચુકવવામાં ઈરાદાપુર્વકનો વીલમ્બ કરીને તેની પાસે એકાદ કલાક વધુ કામ કરાવી લે છે. એ વેપારી દર મહીને સવા એકાવન રુપીયાનો મનીઓર્ડર ગોંડલ – ભુવનેશ્વરીમાતાને મોકલે છે. માણસે આવા અન્ધશ્રદ્ધાભર્યા દમ્ભથી બચવાનું છે. તેમાં શ્રી. રાવ જેવા કોઈ મ્યુનીસીપલ કમીશ્નર આપણી કોઈ મદદ કરી શકે તેમ નથી.

દર સોમવારે અને વીશેષત: શ્રાવણ માસમાં ગુજરાતભરમાં શંકર ભગવાનના શીવલીંગ પર દુધનો અભીષેક કરવામાં આવે છે. આ અભીષેક એટલા મોટા પ્રમાણમાં થાય છે કે એ સઘળું દુધ ભેગું કરી ગરીબોનાં બાળકોને આપવામાં આવે તો લાખો ભુખ્યાં બાળકોનાં પેટનો જઠરાગ્ની તૃપ્ત થઈ શકે અને શંકર ભગવાનનેય સાચો આનન્દ થાય! પરન્તુ એવું થતું નથી. થશે પણ નહીં. ક્યારેક તો પુરા કદની આખી જીન્દગી વીતી જાય છે; તોય માણસને સાવ સીધી વાત નથી સમજાતી કેશીવને નહીં ‘જીવ’ને દુધની સાચી જરુર હોય છે.

સમગ્ર દેશમાં મન્ત્રતન્ત્રમાં વપરાતા દોરા–ધાગાઓ, ધાર્મીક કર્મકાંડોમાં વપરાતી કંઠીઓ કે નાડાછડીઓ, તથા વટસાવીત્રી જેવા વ્રતોમાં વેડફાતું બધું સુતર ભેગું કરવામાં આવે તો સેંકડો ગરીબોનાં નગ્ન બાળકો પહેરી શકે એટલી ચડ્ડીઓ બની શકે. દર શનીવારે હનુમાનજીના મન્દીરે તેલ ચઢાવવામાં આવે છે તે સઘળું તેલ એકત્ર કરવામાં આવે તો કરોડો ભુખપીડીત ગરીબોને એક ટાઈમ ફાફડા ખવડાવી શકાય! પરન્તુ આપણે અબીલ, ગુલાલ અને કંકુમાંથી ઉંચા નથી આવતા. ક્યારેક વીચાર આવે છે : આ અબીલ, ગુલાલ, કંકુ, સીંદુર વગેરેનો ધાર્મીક વીધીઓ સીવાય અન્ય શો ઉપયોગ થતો હશે? ઓસ્ટ્રેલીયા, જાપાન કે અમેરીકામાં કંકુનાં કારખાનાં હશે ખરાં? ત્યાં તો વૈજ્ઞાનીક શોધોય વધુ વાસી થાય તો ફગાવી દેવામાં આવે છે!

બચુભાઈ કહે છે : ‘મારું ચાલે તો દેશભરમાં બારસાખે લટકતાં લીંબુઓ ભેગાં કરી સીવીલ હૉસ્પીટલના ગરીબ દરદીઓને લીંબુનું સરબત પાઉં! બલકે હું ખુદ લીંબુ હોઉં તો મને બારસાખે નીરર્થક લટકી રહેવા કરતાં ગરીબોની તૃષાતૃપ્તી ખાતર નીચોવાઈ જવાનું જ વધુ ગમે!’ શ્રી. ગુણવંત શાહે સુરતમાં કહ્યું હતું : ‘મદ્રાસમાં કોઈ ઠેકાણે ચોખામાં ભેળવવાની કાંકરીનું આખું કારખાનું ચાલે છે!’ મને ખાતરી છે આપણે ત્યાં પણ કો’ક ઠેકાણે માંદળીયાં કે તાવીજ બનાવવાની બહુ મોટી ફેક્ટરીઓ ચાલતી હશે. લોબાન શબ્દ હું માંદળીયાં સાથે જ સાંભળતો આવ્યો છું. એની સુગંધ મને ગમે છે. પરન્તુ એ જન્તરમન્તર, ભગત–ભુવા કે મેલીવીદ્યાની સાધનામાં જ ખાસ વપરાય છે એવું જાણ્યું ત્યારે અત્તરની બોટલ જાજરુના ટબમાં ઠાલવવામાં આવતી હોય એવું લાગ્યું.

લોબાન અને માંદળીયાંનાં ગોત્રનો જ એક અન્ય પદાર્થ છે – પીંછી! ગામડાંમાં આજેય બાળકને કોઈ રોગ થયો હોય તો તેને બહારનો વળગાડ છે માની પીંછી નંખાવવા ભગત પાસે લઈ જવામાં આવે છે. એ પીંછીમાં મોરનાં રંગબેરંગી પીંછાંનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. એ પીંછીઓ ભગતભુવાઓ સીવાય અન્ય કોઈને કામ આવતી નથી. એક વાર એક મેળામાં પીંછીઓ વેચતા એક માણસને પુછતા તેણે જવાબ આપ્યો હતો : ‘હું ચાલીસ વર્ષોથી પીંછીઓ વેચવાનો ધંધો કરું છું. મારા દીકરાઓ મોર મારે છે અને તેનાં પીંછાંઓમાંથી હું પીંછીઓ બનાવી વેચું છું!’ કલ્પી શકાય એવી બાબત છે. આજપર્યન્ત કેટલા મોર મર્યા હશે ત્યારે એક અન્ધશ્રદ્ધા જીવીત રહી શકી હશે? જોયું? આપણા રાષ્ટ્રીય પક્ષી મોર કરતાં આપણી અન્ધશ્રદ્ધાની કૉસ્ટ ઑફ પ્રોડક્શન કેટલી ઉંચી છે?

દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 .મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/-)માંનો 13મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 47થી 50 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખકસમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોર, નવસારી – 396 445 ગુજરાત. સેલફોન : 94281 60508 .મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com  બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 18–12–2017