મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો

નૉબેલ પારીતોષીક પ્રાપ્ત કરનારા વીરલાઓ ભારતમાં પેદા થશે?

–ડૉ. અરવીંદ અરહંત

ભારતીય સમાજ નીત્શે, બર્ટાન્ડ રસેલ, કાર્લ માર્કસ્, કૉપરનીક્સ, ગેલીલીયો, હ્યુમ, ચાર્લસ્ ડાર્વીન, આઈન્સટાઈન, ચાર્લસ્ ડીક્નસ્ અને હીચીન્સ પેદા કરી શકે છે? અથવા પોતાની આવનારી પેઢીને નીર્મલબાબા, રામરહીમ, આસારામ જેવા સાધુ–બાવાના ચરણે ધરીને ગુલામીની ઉંડી ખાઈમાં ગર્ત કરતો રહેશે? આ પ્રશ્નનો ઉત્તર ભારતીય સમાજ કેવા પ્રકારની સભ્યતા અપનાવે છે તેના પર છે.

અંગ્રેજોના સમ્પર્કમાં આવવાથી યુરોપીય સાહીત્ય, સંસ્કૃતી અને દર્શનશાસ્ત્રના દરવાજા ભારતીયો માટે ખુલ્યાં ત્યારે રાજારામ મોહન રાય અને સ્વામી વીવેકાનન્દે ખુબ જ શરમ અને દુ:ખ અનુભવેલું. એટલું જ નહીં ત્યારે જ તેઓને થયું કે આપણો ભારતીય સમાજ કેવો છે? તેના પરીણામ સ્વરુપે સતીપ્રથા જેવી સામાજીક કુપ્રથા સામે આંદોલનની જ્વાળા સળગી ઉઠી હતી. ત્યારબાદ ઘણા સમયે રવીનદ્રનાથ ટાગોર અને મુન્સી પ્રેમચન્દના સાહીત્ય અને સૌંદર્યશાસ્ત્રએ અન્ધવીશ્વાસને લલકાર્યું હતું. યુરોપના આ જ્ઞાનના બીજ જ્યોતીબા ફુલે, મોહનદાસ ગાંધી અને ડૉ. બી. આર આંબેડકરના બુલન્દ અવાજ થકી ભારતને નવપલ્લવીત કરતાં રહ્યાં. આજે આપણે જે કાંઈ પણ સુધારા જોઈ રહ્યા છીએ એનો સીધે સીધો સ્રોત યુરોપની પુન:જાગરણ ચળવળ અને સામાજીક ક્રાંતી સાથે જોડાયેલો છે.

આ દરમીયાન ભારતીય પંડીતો શું કરી રહ્યા હતા? આ બદલાવ પર માટી નાખવા માટે નવા નવા મીથક, જુઠ, અલૌકીક કથાઓ અને અફવાઓ ઉભી કરવામાં આવી. ઘ્યાન, સમાધી અને અધ્યાત્મના નામે લોકોને છેતરીને ઘર્મનું અફીણ પીવડાવવામાં આવ્યું. પરીણામ તમારી સામે છે ટૅકનોલૉજી અને વીજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં આપણે ઘણા પાછળ રહી ગયા. દુનીયાના દેશોએ બીજી પૃથ્વીની શોધ કરી દીધી છે જ્યારે આપણે હજુ પણ મુળભુત જરુરીયાતો પુરી પાડવા માટે અશક્તીમાન છીએ..

ભારતમાં હરીશંકર પરસાઈ જેવા આલોચક, ડૉ. નરેન્દ્ર દાભોલકર જેવા રૅશનાલીસ્ટ અને પ્રાચીન ચાર્વાક જેવા તાર્કીક ભૌતીકવાદીની પરમ્પરા બની જ નથી શકતી; કારણ કે દરેક પેઢીમાં આસારામ, નીર્મલબાબા અને રામરહીમ જેવા સાધુબાવા–બાપુઓ ઉભા થઈ જાય છે અને બુધ્ધ, ચાર્વાક અને લોકાયતની ક્રાંતી પર ધુળ નાંખે છે. યુરોપ આ બાબતમાં ભાગ્યશાળી રહ્યું;  કારણ કે ત્યાં શરુઆતથી જ ભૌતીકવાદી અને તાર્કીક નાસ્તીકોની સમૃદ્ધ અને લાંબી પરમ્પરા રહી છે. એના પરીણામ સ્વરુપે યુરોપમાં પુન:જાગરણ અને વીજ્ઞાનવાદની સાથે આધુનીકતા આવી જેનો લાભ ભારતને પણ મળ્યો; પરન્તુ તેનો સ્વીકાર કરવામાં આપણે સંકોચ અનુભવીએ છીએ. વીજ્ઞાન, ટૅકનોલૉજી, શીક્ષા, ચીકીત્સા, શાસન–પ્રશાસન, લોકતન્ત્ર, સભ્યતા, ભાષા, નૈતીકતા દરેક ચીજ આપણે યુરોપ પાસેથી શીખ્યા; છતાં પણ આ બાબતનો સ્વીકાર કરાવાની આપણામાં નૈતીક હીમ્મત નથી. સ્વીકારવાની વાત તો દુર પણ વીજ્ઞાન અને ટૅકનોલૉજીનો ઉપયોગ કરીને આજે આપણે વીજ્ઞાન અને સભ્યતાનો વીરોધ કરીએ છીએ.

બાળકોને જે ચીકીત્સા, શીક્ષા અને સુવીધાને સહારે પેદા કરીને ઉછેર કરવામાં આવે છે એના વીરોધની સાથે બાળકોને આજે વીજ્ઞાનની વીરુદ્ધ ઉભા કરવામાં આવે છે. બચપણથી જ બાળકોને પુજાપાઠ, યજ્ઞ, કથાઓ એમના દીલો–દીમાગ પર બેસાડી દેવામાં આવે છે. એટલા માટે જ આપણે કાંઈક મૌલીક શોધખોળ કરી શકતા નથી અને આપણે યુરોપના આજ્ઞાપાલક બનીને રહી જઈએ છીએ.

ભારતીય સમાજની દુર્ભાગ્યતા છે કે આવા લોકો બહુ ઓછા થયા અને થયા તો પણ સામાન્ય નાગરીક સાથે એનો ઘરોબો અને સમ્બન્ધ વીકસવા દીધો નહીં. ભારતીય સમાજનો સામાન્ય નાગરીક એટલો બધો અન્ધવીશ્વાસુ અને અજ્ઞાની છે કે એને બુઘ્ઘી, જ્ઞાન અને નવી સોચથી ડર લાગે છે. જુના અન્ધવીશ્વાસ અને કર્મકાંડના ખોળામાં લપેટાઈ રહીને ભવીષ્યને અતીતની રાખમાં દબાવી રાખવી એ એની વીશેષતા છે.

યુરોપનો બુધ્ધીજીવી વર્ગ બહુ પહેલાં જ બાબાઓ, ગુરુઓ અને ઘાર્મીક પ્રવચનોના ચકકરમાંથી મુક્ત થઈ ચુકયો છે.

શું આ પરીસ્થીતીને બદલી શકાય?

શું આને રોકી ના શકાય?

શું ભવીષ્યને બદલી શકાય છે?

જરુર બદલાવ આવી શકે છે. જો આપણે આપણા બાળકો અને સ્ત્રીઓને આવા કહેવાતા ધાર્મીક સાધુ–બાવાઓ, યોગીઓ, કથાકારોની અલૌકીક વાતોથી દુર રાખીએ તો આપણે પણ આવનારી બે પેઢી સુધીમાં ભારતમાં સભ્યતા, નૈતીકતા, સંસ્કૃતી અને સાચા લોકતંત્રની સાથે વીજ્ઞાનની દીશામાં ખુબ ઉપર ઉઠી શકીશું; પરન્તુ આ દેશનું દુર્ભાગ્ય જ કહો કે આવા નવા વીચારની હત્યા કરનારા કેટલાક બાબાઓ, સાધુઓ, કથાકારો અને યોગીઓ જેવા રજીસ્ટર્ડ ભગવાન એટલા બઘા ધુર્ત અને હોશીયાર થઈ ગયા છે કે ક્રાંતીના નામ પર અન્ધવીશ્વાસ જ શીખવાડે છે. ઝેરને દવા બનાવીને પીવડાવે છે અને આ દેશના ભોળા લોકો આ ઝેરીલા ખોરાકને પેઢી દર પેઢી આગળ વઘારતા રહે છે..

તો જાગો.. સાધુ–બાબાઓ, બાપુઓ, ગુરુઓ, કથાકારોના ઘાર્મીક પ્રવચનોના ચકકરમાંથી મુક્ત થશું તો જ ભારતમાં નૉબેલ પારીતોષીક પ્રાપ્ત કરનારા વીરલાઓ પેદા કરી શકીશું.

 –ડૉ. અરવીંદ અરહંત

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. અરવીંદ અરહંત, મદદનીશ પ્રાધ્યાપક, કૃષી અર્થશાસ્ત્ર વીભાગ, કૃષી મહાવીદ્યાલય, નવસારી કૃષી વીશ્વવીદ્યાલય, વઘઈ. જીલ્લો : ડાંગ (ગુજરાત) સેલફોન : 94282 00197 –મેઈલ : aprathod@nau.in

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ :  govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  20/07/2018

Advertisements
મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો

ઈસ્લામ અનુસાર અવયવોનું દાન

–કાસીમ અબ્બાસ

આ જગતમાં સમાજમાં અતી મહત્ત્વના સભ્ય તરીકે રહેતો માનવી પોતાનું ટુંકું જગતજીવન વીતાવ્યા પછી તેનો એક નક્કી કરેલો ચોક્કસ સમયનો ગાળો પુર્ણ કર્યા પછી આ પામર જગતમાંથી વીદાય લે છે. પોતાના જગતજીવન દરમીયાન તે એક મનુષ્ય હોવાના કારણે પોતાના જેવા અન્ય મનુષ્યોના કલ્યાણ તથા ઉત્કર્ષ કાજે તથા તેમને સહાય કરવાના હેતુથી ઘણાં સુકર્મો કરે છે. અને આ અનુસાર તે પોતાના મૃત્યુ પછી પણ જગતમાં પોતાનું નામ, પોતાની સારી શાખ, પોતાની ઓળખ અને પોતે કરેલ ભલાં કાર્યોની યાદ છોડી જાય છે.

આ પ્રકારનો પરદુ:ખભંજન માનવી પોતાના મૃત્યુ પછી પણ શું અન્ય માનવીઓને કામ આવી શકે કે કેમ? આ પ્રશ્નનો ઉત્તર એ છે કે અવશ્ય તે પોતાના મૃત્યુ પછી પણ અન્ય માનવીઓને કામ આવી શકે છે. એક રીત એ કે તે પોતાના જીવન દરમીયાન એવી સંસ્થા કે સંસ્થાઓ સ્થાપીત કરી જાય અને એવો બન્દોબસ્ત કરી જાય કે તે સંસ્થાઓનાં કાર્યો થકી તેના મૃત્યુ પછી પણ અન્ય માનવીઓને ફાયદો પહોંચતો રહે. બીજી રીત એ કે તે પોતાના મૃત્યુ પછી પોતાની લેખીત ઈચ્છા અનુસાર પોતાના શરીરનાં અંગો એટલે કે પોતાના અવયવો(ઈન્દ્રીઓ)નું અથવા તો પોતાના પુરા શરીરનું અન્ય જીવન્ત માનવીઓના ફાયદા માટે દાન કરી જાય. આનો અર્થ એ થયો કે તેના મૃત્યુ પછી તેના શરીરના અવયવો અન્ય જીવન્ત માનવીઓ, જેઓ આ અવયવોથી વન્ચીત છે, તેમના માટે છોડી જાય, જેથી આ માનવીઓ તે અવયવો થકી ફાયદો ઉપાડી શકે. આ કાર્યનું સર્વશ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ એ છે કે એક માનવી પોતાની લેખીત ઈચ્છાથી પોતાના મૃત્યુ પછી પોતાના ચક્ષુઓ (આંખો)નું દાન કરી જાય છે. આ ચક્ષુઓ તેના મૃત્યુ પછી તેની ઈચ્છા અનુસાર તરત જ તબીબી નીષ્ણાતો દ્વારા કાઢી નાંખવામાં આવે છે. અને મૃત્યુ પામેલા માનવીના દાન કરેલાં ચક્ષુઓ બીજા કોઈ ચક્ષુહીન જીવન્ત માનવીઓને વાઢકાપ (ઑપરેશન) દ્વારા લગાવી દેવામાં આવે છે. અને તે બન્ને માનવીઓ આ દાન કરેલા ચક્ષુઓથી જગતની વસ્તુઓને જોઈ શકે છે. આ રીતે એક માનવી પોતાના મૃત્યુ પછી પણ અન્ય માનવીઓને ફાયદો પહોંચાડી શકે છે.

અહીં પ્રશ્ન એ ઉત્પન્ન થાય છે કે શું આ રીતે માનવી પોતાની ઈચ્છા અનુસાર પોતાના મૃત્યુ પછી પોતાના શરીરના અવયવો કે પુરેપુરું શરીર માનવજાતના કલ્યાણ તથા ફાયદા કાજે દાન કરી શકે છે? સમાજ, કાયદો, સરકાર તથા ધર્મશાસ્ત્રો આ વીષે શું કહે છે? આ પ્રશ્નનો ઉત્તર આપતા પહેલાં આપણે સમાજ, કાયદો તથા સરકારના સન્દર્ભમાં વાસ્તવીકતા જોઈએ.

સમાજના નીતીનીયમો અનુસાર અવયવોના દાનનું આ કાર્ય એક બીજા જીવન્ત માનવીના કલ્યાણ તથા ફાયદા કાજે થઈ રહ્યું હોવાથી સેવાના કાર્યમાં સામાજીક રીતે કોઈ બાધ નથી આવતો. કાયદા અને સરકાર વીષે એ સત્ય છે કે અત્યારે જગતના અસંખ્ય દેશોમાં માનવજાતના કલ્યાણ તથા ફાયદા કાજે મૃત્યુ પછી માનવીની પોતાની ઈચ્છા અનુસાર તેના અવયવોના દાન પર કોઈ પ્રતીબન્ધ કે અવરોધ નથી. ઘણા દેશોમાં તો મૃત્યુ પછી અવયવોના દાન માટે સરકારી કે ખાનગી ધોરણે ઝુમ્બેશ પણ ચલાવવામાં આવે છે. આનું એક ઉદાહરણ એ છે કે ઘણા દેશોમાં, જેમાં યુરોપ, અમેરીકા, કૅનેડા વગેરેનો પણ સમાવેશ થાય છે, વાહન ચલાવવાના પરવાના (ડ્રાઈવીંગ લાઈસન્સ)ના નવીનીકરણ (રીન્યુઅલ) માટેની અરજીની સાથે મૃત્યુ પછી પોતાના અવયવોનું દાન આપવા માટે ઈકરારનામું (ફોર્મ) પણ હોય છે, જેમાં માનવી આ કાર્ય માટે પોતાની સહી કરીને અનુમતી આપી શકે છે.

હવે આપણે માનવીની પોતાની ઈચ્છાનુસાર મૃત્યુ પછી પોતાના શરીરના અવયવો કે પુરા શરીરના દાનને ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર જોઈએ. સામાન્ય રીતે જગતના કોઈ પણ ધર્મના ધર્મશાસ્ત્રમાં આ પ્રકારના દાન વીષે કોઈ ચોક્કસ રીતે ચોખવટ નથી કરવામાં આવી. મુસ્લીમ ધર્મશાસ્ત્ર કુરાન મજીદમાં પણ આ વીષે કોઈ ચોક્કસ પ્રકારની ચોખવટ કરતાં બોધવચનો નથી આપવામાં આવ્યાં; પરન્તુ માનવજાતના જીવ બચાવવા માટેનાં બોધવચનો અવશ્ય આપવામાં આવેલ છે અને એક બોધવચનમાં તો એક માનવીના જીવને બચાવવાને સમસ્ત માનવજાતના જીવ બચાવવા સમાન લેખવામાં આવેલ છે.

સૌ પ્રથમ આપણે વીસમી સદી તથા એકવીસમી સદીના મુસ્લીમ ધર્મગુરુઓનાં મન્તવ્યો જોઈએ કે તેઓ આ વીષે શું કહે છે? આ વીષેની લમ્બાણપુર્વક છણાવટ કરતું 100 પૃષ્ઠનું એક પુસ્તક ‘ઈસ્લામી દૃષ્ટીએ આંખોનું દાન’ ગુજરાતી ભાષામાં 1986માં પાકીસ્તાનના શહેર કરાચીમાં પ્રગટ થયું હતું. તે પુસ્તકમાં અસંખ્ય મુસ્લીમ ધર્મગુરુઓના ‘ફતવાઓ’ (રાજાજ્ઞા – સત્તાધીશનો આદેશ) આપવામાં આવેલ છે. અહીં આ લેખમાં એ સર્વે ‘ફતવાઓ’ પ્રગટ કરવાનો અવકાશ તથા ઉદ્દેશ નથી; પરન્તુ અહીં આ ટુંકા લેખમાં તેના ખુલાસાઓ અને એ શરતો આપવામાં આવેલ છે, જે શરતોને આધીન ઈસ્લામ ધર્મ અનુસાર એક મુસ્લીમ પોતાની મરજીથી અને પોતાની ઈચ્છા અનુસાર પોતાના મૃત્યુ પછી પોતાના શરીરના અવયવોનું દાન માનવજાતના કલ્યાણ તથા ફાયદા કાજે કરી શકે છે.

આ વીષેના જુદા જુદા દેશોના મુસ્લીમ ધર્મગુરુઓના ફતવાઓનો સાર આ પ્રમાણે છે :

  • ઈસ્લામી દેશો સઉદી અરેબીયા, મીસર તથા જોર્ડનની સરકારના ઉચ્ચ ધાર્મીક અભ્યાસીઓ અને ધર્મગુરુઓએ માનવીના મૃત્યુ પછી તેની મરજી અને ઈચ્છા અનુસાર માનવજાતના કલ્યાણ, ફાયદા તથા અન્ય માનવીનો જીવ બચાવવા કાજે તેના શરીરના અવયવોના દાનને અમુક શરતોને આધીન ઈસ્લામ ધર્મ અનુસાર કાયદેસર ગણાવેલ છે.
  • પાકીસ્તાનની ઘણી ધાર્મીક સંસ્થાઓ જેને ‘દારુલ ઉલુમ’ (જ્ઞાનનું રહેઠાણ) કહેવામાં આવે છે, તેમના મોવડીઓનો પણ ઉપર પ્રમાણેનો અભીપ્રાય છે.
  • પાકીસ્તાન દેશની સરકારી ‘ઈસ્લામી રીસર્ચ ઈન્સ્ટીટ્યુટ’ (ઈસ્લામી સંશોધન સંસ્થા)નો પણ ઉપર પ્રમાણેનો અભીપ્રાય છે.
  • પાકીસ્તાન તથા ભારતના અન્ય ધાર્મીક અભ્યાસીઓ તથા ધર્મગુરુઓનો પણ ઉપર પ્રમાણેનો અભીપ્રાય છે.

આ વીષેની શરતો, જે સર્વે ધર્મગુરુઓએ ગણાવેલ છે, તે આ પ્રમાણે છે :

  1. માનવી પોતાની મરજી અને ઈચ્છા અનુસાર તથા કોઈ પણ પ્રકારના દબાણ વીના પોતે લેખીત પરવાનગી આપતો હોય કે તેના મૃત્યુ પછી તેના શરીરના અવયવોનો ઉપયોગ માનવજાતના કલ્યાણ તથા ફાયદા કાજે કરવામાં આવે. તે ઉપરાંત તેના વાલીની, અગર તેનો કોઈ વાલી ન હોય, તો સત્તાધીશ અધીકારીની મંજુરી પણ જરુરી છે.
  2. માનવીના મૃત્યુ પછી તેની લેખીત ઈચ્છા અનુસાર તેના મૃત શરીરમાંથી તેના અવયવો કાઢવાનું કાર્ય તબીબી ક્ષેત્રના નીષ્ણાતો દ્વારા થાય, અને આ કાર્યનો ઉદ્દેશ જરુરતની ભુમીકાએ જ માનવજાતના કલ્યાણ અને ફાયદા કાજે જ હોવો જોઈએ. એટલે કે આ અવયવોને આવા અવયવોથી વંચીત માનવીને લગાડવામાં આવે, અથવા તો આ અવયવો તબીબી જ્ઞાનના વીદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ માટે આપવામાં આવે એ ધ્યાનમાં રાખતાં કે માનવજાતના કલ્યાણ કાજે તબીબી જ્ઞાન મેળવવાનો આ એક જ વ્યવહારુ માર્ગ છે, અને માનવના શરીરના અવયવોના અભ્યાસ વગર તબીબી જ્ઞાન ખરા અર્થમાં મેળવવું શક્ય નથી.
  3. જે જીવન્ત માનવીને મૃત્યુ પામેલા માનવીના શરીરના અવયવો તેની લેખીત પરવાનગીથી લગાડવામાં આવે, તે જીવન્ત માનવી ખરેખર તે અવયવોનો જરુરતમન્દ હોય અને તેની શારીરીક વહીવટ ક્રીયાની સલામતીનો આધાર તે અવયવો મેળવવા પર હોય.
  4. મૃત્યુ પામેલા માનવીના શરીરના અવયવો કાઢતી સમયે તે વાતને લક્ષમાં રાખવી જરુરી છે કે તેના શરીર પર કોઈ અસામાન્ય કુરુપતા ઉત્પન્ન ન થાય.
  5. મૃત્યુ પામેલા માનવીના શરીરના અવયવો માટે કોઈ ભૌતીક વળતર ન લેવામાં આવે તથા અન્ય કોઈ ભૌતીક લાભ દૃષ્ટી સમક્ષ ન હોય.
  6. આ કાર્યને ‘જરુરત’ની સીમા સુધી જ મર્યાદીત રાખવું જોઈએ.

ઈસ્લામ ધર્મ એક વ્યવહારીક અને વાસ્તવીક એટલે કે પ્રેક્ટીકલ ધર્મ હોવાના કારણે તેમાં અન્ધશ્રદ્ધાને કોઈ સ્થાન નથી. માનવજાતના કલ્યાણ વીષેની તથા અન્ય એવી દરેક બાબતને પાલનહાર અલ્લાહના આદેશો, તેના અન્તીમ પયગમ્બર સાહેબ (સ.અ.વ.)નાં અધીકૃત કથનો (હદીસો) તથા આજના સમયને અનુલક્ષીને સાચી અને સચોટ દલીલો, બુદ્ધી અને તર્કશાસ્ત્ર(લૉજીક) દ્વારા પરખવામાં આવે છે.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

દર વર્ષે હજારો બ્રેઈન–ડેડ કે એક્સીડેન્ટના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હોય તેવા મૃતદેહને સ્મશાન કે કબ્રસ્તાનમાં અનુક્રમે અગ્નીસંસ્કાર કે ભુમીસંસ્કાર કરવામાં આવે છે. તેમ કરવાથી મૃતકનાં અંગો રાખ થઈ જાય છે કે માટીમાં ભળી જાય છે. આ મૃતકનાં અંગો મૃત્યુની રાહ જોતા અને રીબાતા દરદીઓને દાન કરી, સમયસર અંગોનું પ્રત્યારોપણ કરી; અનેક લોકોને નવજીવન આપી શકાય છે. તારીખ 2 જુલાઈથી દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે પ્રગટ થતી આ લેખમાળા વાંચીને વાચકમીત્રો અંગદાન કરવાનો નીર્ણય કરશે તો લોકજાગૃતીનો મારો આ પ્રયાસ સાર્થક થશે.

–ગોવીન્દ મારુ

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

આ અનુસાર ઉપસંહારમાં એ જરુર કહી શકાય કે કોઈ માનવી પોતાના જીવન દરમીયાન માનવજાતના કલ્યાણ કાજે તથા અન્ય જીવન્ત માનવીને સહાય કરવા માટે અથવા તેનો જીવ બચાવવા માટે અથવા તેના અન્ધકારમય કે દુ:ખી જીવનને સુધારવા માટે પોતાની લેખીત પરવાનગીથી પોતાના મૃત્યુ પછી, અમુક શરતોને આધીન, પોતાના શરીરના અવયવોનું દાન કરે છે, તો તે સદ્કાર્ય અસંખ્ય મુસ્લીમ ધર્મગુરુઓના મંતવ્યો અનુસાર તથા પાલનહાર અલ્લાહના માનવજીવનની અગત્યતા વીષેના આદેશો અનુસાર ઈસ્લામ ધર્મમાં કાયદેસર ગણવામાં આવેલ છે, જેનું અમલીકરણ અસંખ્ય ઈસ્લામી દેશો તથા ગેરઈસ્લામી દેશો યુરોપ, અમેરીકા, કૅનેડા વગેરેમાં થઈ રહ્યું છે.

–કાસીમ અબ્બાસ

ગુજરાતી, ઉર્દુ, અંગ્રેજી અને અરબી ભાષા પર સારું પ્રભુત્વ ધરાવતા અને સ્પષ્ટ વક્તા જનાબ કાસીમ અબ્બાસ વ્યવસાયે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ છે. ટોરંટો (કેનેડા)ના ગુજરાતી સાપ્તાહીક ‘સ્વદેશ’માં પ્રગટ થતી એમની  લોકપ્રીય કટાર ‘ઈસ્લામની આરસી’ (22 ઓગસ્ટ, 2016)માંથી ટુંકાવીને.. લેખકના અને સ્વદેશના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસમ્પર્ક : 

Qasim Abbas, Toronto, Canada
E-mail: qasimabbas15@hotmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લૉગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાયશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ.મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 09–07–2018

રમેશ સવાણી, I.P.S.

યુદ્ધ ફાટી નીકળશે!

–રમેશ સવાણી

“જગદીશભાઈ, મને હસબન્ડ કેવો મળશે? હેન્ડસમ હશે? બુદ્ધીશાળી હશે? મોટો પગાર હશે?”

“તમારું નામ?”

“મારું નામ શીલ્પા છે. ઉમ્મર : 28. એમ. કૉમ. કર્યું છે. વરાછામાં રહું છું!”

“શીલ્પાજી! તમારી કલ્પના કરતાંય ચડીયાતો હસબન્ડ તમને મળવાનો છે! આ હું નથી કહેતો, મારા નાના ભાઈ અશોકનો આત્મા કહી રહ્યો છે!”

શીલ્પા પછી પન્દર છોકરીઓ વેઈટીંગમાં હતી. દરેક છોકરીએ ભાવી હસબન્ડ અંગે જ પ્રશ્નો પુછ્યા. જવાબો સાંભળીને દરેક યુવતી ખુશખુશ થઈ ગઈ! રોજે પ્રશ્નો પુછનાર યુવતીઓની લાઈન લાગતી હતી. મૃત્યુ પામનારનો આત્મા જવાબ આપે. તે ઘટના જ રોમાંચ ઉભો કરતી હતી. સુરતમાં લોકમુખે આ ઘટનાની જ ચર્ચા ચાલતી હતી.

ગોપીપુરા પોલીસ ચોકી સામે જગદીશભાઈ શાહ (ઉમ્મર : 40) રહેતા હતા. તેના નાના ભાઈ અશોક(ઉમ્મર : 35)નું તારીખ 26 જાન્યુઆરી, 2001ના રોજ, ભુકમ્પના કારણે અવસાન થયું હતું. જગદીશભાઈને મોટો આઘાત લાગ્યો હતો; પરન્તુ થોડી રાહત એ વાતની હતી કે જગદીશભાઈ ઈચ્છે ત્યારે અશોકના આત્માને બોલાવી શક્તા હતા.

જગદીશભાઈએ પોતાના ઘરમાં, એક રુમમાં વચ્ચે ચટ્ટાઈ પાથરી હતી. ચટ્ટાઈની વચ્ચે એક ચોરસ બાજઠ મુક્યો હતો. બાજઠ ઉપર કાગળની નાની–નાની કાપલીઓ મુકી હતી, જેમાં અંગ્રેજી ભાષાના છવ્વીસ મુળાક્ષરો 1 ટુ 10 નમ્બર અને અંગ્રેજીમાં Yes–No શબ્દો લખ્યાં હતાં. પ્રશ્નો પુછનારે ઉંધી વાટકી ઉપર આંગળી મુકી પ્રશ્નો પુછવાના હતા અને વાટકી ઉપર એક આંગળી જગદીશભાઈ રાખતા હતા. આ વાટકી ખસતી–ખસતી ગમે તે એક કાપલી–ચીઠ્ઠી આગળ ઉભી રહી જતી હતી. વાટકી ખસેડવાનું કામ અશોકનો આત્મા કરે છે, તેમ જગદીશભાઈ કહેતા હતા.

ન્યુયોર્કમાં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ઉપર હુમલો થયાને હજુ થોડા દીવસ જ થયા હતા. તે સમયે જગદીશભાઈએ આગાહી કરી : “ઓસામા બીન લાદેન મુમ્બઈ પોલીસના હાથે ઠાર થશે!”

આ આગાહીના કારણે જગદીશભાઈ સમાચારનું કેન્દ્ર બની ગયા. અખબારોમાં અશોકનો આત્મા જવાબ આપે છે, એવા સમાચારો પ્રસીદ્ધ થતાં જ ચકચાર મચી ગઈ. જગદીશભાઈના ઘર સામે લાંબી લાઈન થવા લાગી. રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રમાંથી લોકો પ્રશ્નો પુછવા આવવા લાગ્યા. કેટલાક લોકોએ આત્માનું પગેરું મેળવવા સત્યશોધક સભા’, સુરતનો સમ્પર્ક કર્યો.

તારીખ 27 ડીસેમ્બર, 2001ને ગુરુવાર. બપોરના બે વાગ્યે, જગદીશભાઈએ ખળભળાટ મચાવી મુકે એવી આગાહી કરી : “તારીખ 8 જાન્યુઆરી, 2002 પહેલાં ભારત–પાકીસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ ફાટી નીકળશે!

દસ–બાર દીવસમાં યુદ્ધ ફાટી નીકળશે, એ સમાચારથી લોકોમાં ડર ઘુસી ગયો. સંગ્રહખોરોએ સંગ્રહખોરી શરુ કરી દીધી! પોલીસતન્ત્રએ આવી ચોંકાવનારી આગાહી નહીં કરવા જગદીશભાઈને સુચના કરી. જગદીશભાઈનો જવાબ હતો : “મારી આગાહી નથી, અશોકનો આત્મા કહે છે!”

પોલીસે, ઈન્ડીયન પીનલ કૉડ, ક્રીમીનલ પ્રોસીજર કૉડ અને બીજા લોક્લ ઍક્ટ ઉથલાવી નાંખ્યા; આત્મા ઉપર પગલાં ભરી શકાય તેવી કોઈ જોગવાઈ જ ન હતી! સુરત શહેરની પોલીસ હોશીયાર હતી. તેણે ચાર લોકોની એક ટીમને, જગદીશભાઈના ઘરમાં પ્રવેશ કરાવી દીધો.

જગદીશભાઈએ પુછ્યું : “તમે કોણ?”

“મારું નામ સુર્યકાંત શાહ છે.

મારી સાથે મુમ્બઈના સીદ્ધાર્થભાઈ, મધુભાઈ અને ગુણવંતભાઈ છે. હું પણ મુમ્બઈ રહું છું! અમારે બસ, થોડા પ્રશ્નો પુછવા છે!”

“પુછો. અવશ્ય પુછો!”

“જગદીશભાઈ! તમે જે આગાહીઓ કરો છો, જે જવાબો આપો છો, તેની પાછળ અશોકનો આત્મા છે?”

“બીલકુલ. સુર્યકાંતભાઈ!”

“અશોકનો આત્મા માણસનું રુપ લઈને આવે છે? આત્મા માણસની માફક બોલી શકે? જો બોલી શકે છે તો આત્મા કઈ ભાષામાં બોલે? આત્માનો અવાજ સાંભળી શકાય? આત્મા વસ્ત્રહીન સ્થીતીમાં હોય છે કે કપડાં પહેરીને આવે છે? કેવા કપડાં પહેરે છે? આત્મા અદૃશ્ય થાય તેની સાથે તેના કપડાં પણ અદૃશ્ય થઈ જાય છે? આત્માનો કોઈ આકાર હોય છે કે પછી તે આકારહીન હોય છે? આત્મા શાંત કે અશાંત થઈ શકે? આત્મા કોઈને મદદ કે નુકસાન કરી શકે? આત્માને બાંધી શકાય? તેને મુક્ત કરી શકાય? આત્મા કોઈની લાગણી સમજી શકે?”

“સુર્યકાંતભાઈ, તમારા પ્રશ્નોના જવાબ મારી પાસે નથી!”

 “જગદીશભાઈ, તમે જ અશોકના આત્માને આ પ્રશ્નો પુછી જુઓ!”

“આવા પ્રશ્નો અશોકના આત્માને પુછું તો તે નારાજ થઈ જાય!”

“જગદીશભાઈ, આત્મા નારાજ પણ થાય?”

“બીજા પ્રશ્નો પુછો!”

“જગદીશભાઈ, અશોકનો આત્મા અહીં કેમ રોકાઈ ગયો છે? દેહત્યાગ પછી મુક્ત થયેલો આત્મા ગાય ઉપર સવારી કરીને, વૈતરણી જેવી ભયાનક નદી પાર કરીને, મોક્ષના દ્વારે પહોંચે છે, તેવી માન્યતા છે. આ માન્યતા સાચી છે કે ખોટી?”

“આ માન્યતા સાચી છે!”

“જગદીશભાઈ, તો અશોકનો આત્મા અહીં જવાબ આપવા કેમ રોકાઈ ગયો? આ પ્રશ્ન તમે અશોકના આત્માને પુછો!”

“સુર્યકાંતભાઈ, આવા પ્રશ્નનો જવાબ આત્મા નહીં આપે!”

“એનો અર્થ એ થયો કે કયા પ્રશ્નનો જવાબ આપવો અને કયા પ્રશ્નનો જવાબ ન આપવો, તે આત્મા નક્કી કરી શકે?”

“બીલકુલ, કરી શકે!”

“જગદીશભાઈ, આત્માને માઈન્ડ હોય છે? જવાબ આપવો કે ન આપવો તે પ્રક્રીયા, આત્મા કઈ જગ્યાએ કરે છે? આત્માને શરીર હોતું નથી, વજન હોતું નથી. તો શરીરહીન આત્માને મોક્ષ દ્વારે પહોંચવા શરીરધારી પ્રાણી એટલે કે ગાયની જરુર પડે ખરી? આ પ્રશ્નો અમે અશોકના આત્માને પુછવા માંગીએ છીએ!”

સુર્યકાંતભાઈ, આવા પ્રશ્નો તમે સાધુ–સંત, ભગત–ભુવાજીને પુછો. કથાકારોને પુછો. એ જવાબ આપશે. અશોકનો આત્મા આવા પ્રશ્નોથી કંટાળી ગયો છે!”

“વાહ! આત્માને કંટાળો પણ ચડે!”

સુર્યકાંતભાઈ, હવે તમે અહીંથી જતા રહો! અશોકનો આત્મા છંછેડાઈ જશે તો તમારું ધનોતપનોત કાઢી નાખશે!”

“આત્મા છંછેડાઈ જાય? કોઈનું ખરાબ કરે? જગદીશભાઈ! મહેરબાની કરી તરકટ બંધ કરો. ઢોંગ બંધ કરો! અમે કોણ છીએ, તે તમે કે અશોકનો આત્મા ઓળખી શક્યો નહીં! જો અશોકનો આત્મા વાટકી હલાવતો હોય તો, અમને ઓળખે પણ નહીં? અમે સત્યશોધક સભાના સભ્યો છીએ. મારી સાથે મધુભાઈ કાકડીયા(સેલફોન : 98255 32234), સીદ્ધાર્થ દેગામી(સેલફોન : 94268 06446) અને ગુણવંત ચૌધરી(સેલફોન : 98251 46374) છે. અમે મુમ્બઈથી નથી આવ્યા. સુરતમાં જ રહીએ છીએ! જગદીશભાઈ, ભ્રમજાળ ફેલાવવાનું બંધ કરો!”

જગદીશભાઈ થોડીવાર સત્યશોધક સભાની ટીમને તાકી રહ્યા, પછી હાથ જોડી કહ્યું : “મને માફ કરો! મારી ભુલ છે. વાટકીવાળા પ્રયોગમાં આત્મા આવે છે, તે વાત મેં ઉપજાવી કાઢી હતી. લોકોનું ધ્યાન ખેંચાય તે માટે હું ચોંકાવનારી આગાહીઓ કરતો હતો!”

મધુભાઈ કાકડીયાએ પુછયું : “જગદીશભાઈ, વાટકીવાળો પ્રયોગ કરવાની જરુર કેમ પડી?”

મધુભાઈ! મને કહેતાં શરમ આવે છે! મારી વીકૃત ઈચ્છાઓ સંતોષાતી હતી! પોતાના પ્રશ્નો લઈને ઘણીબધી યુવતીઓ મારી પાસે આવતી. વાટકી ઉપર આંગળી મુકી પ્રશ્નો પુછે, મારી આંગળી પણ તેની આંગળી સાથે જોડાય! મને રોમાંચ થતો! યુવતીઓ પ્રફુલ્લીત થઈ જાય તેવા જવાબો હું આપતો, એટલે તે રોમાંચીત થઈ જતી, હું એનો ચહેરો તાકીતાકીને નીરખતો!”

“વાટકીને હલાવતું કોણ?”

મધુભાઈ, વાટકીને મારી ઈચ્છા મુજબ હું ધીમેધીમે ખસેડતો! કોઈને ખ્યાલ પણ નહોતો આવતો!”

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

આવી છેતરામણ થઈ હોય તો, પુરતા પુરાવા સાથે, અભીવ્યક્તી’ બ્લૉગના https://govindmaru.wordpress.com/cck/ પેજ પર ગુજરાત રાજ્યના 12 ચમત્કાર ચકાસણી કેન્દ્રો’ અને તેના કાર્યકરોના સેલફોન નમ્બર આપવામાં આવ્યા છે તેઓનો સમ્પર્ક કરવા જણાવાય છે.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર પગેરું’ (15, ફેબ્રુઆરી, 2017)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી ઈ.મેઈલ : rjsavani@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લૉગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ.મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 13–07–2018

મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો

અંગદાનનો નીર્ણય લેવો કેટલો અઘરો?

–જીગીષા જૈન

‘‘સ્વજનનાં પાછા આવવાની પાંગળી આશા, ડૉક્ટર્સ પરનો અવીશ્વાસ અને જાતજાતની આશંકાઓમાં ઘેરાયેલો પરીવાર, પોતાનું દુ:ખ ભુલી, બીજાને નવજીવન બક્ષવા માટે અંગદાનનો નીર્ણય લે છે. આ નીર્ણય બીલકુલ સહેલો હોતો નથી. જેમણે આ અઘરો નીર્ણય લેવાની હીમ્મત દાખવી છે એવા લોકોને આજે મળીએ. આ નીર્ણય લેવામાં આપણને મદદ કરી શકે એવી અમુક જરુરી વાતો નીષ્ણાત પાસેથી પણ જાણીએ.’’

અંગદાનનું મહત્ત્વ દરેક નાગરીકને સમજાય અને દરેક નાગરીક આ માટે પ્રતીબદ્ધ થાય એ માટે 13 ઓગસ્ટને ‘ઑર્ગન ડોનેશન ડે’ ઉજવવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તીનું કોઈ અંગ નબળું હોય કે વ્યવસ્થીત કામ ન આપતું હોય, ત્યારે તેને કોઈ બીજી વ્યક્તીના સ્વસ્થ અંગ સાથે બદલીએ એટલે કે ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરીએ તો એ વ્યક્તીને નવું જીવન મળે છે, નહીંતર આંખ અને ચામડી સીવાયનાં જેટલાં પણ અંગો છે એ ખરાબ થઈ જાય તો માણસ જીવી શકતો નથી. અંગદાન અન્તર્ગત જેની બહોળા અર્થમાં જરુર પડે છે એવાં અંગો છે– આંખ, હૃદય, કીડની, લીવર અને ચામડી. આ સીવાયનાં પણ અમુક અંગો છે જેનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ શક્ય છે; પરન્તુ મુખ્ય અંગો આ જ છે જેમાંથી કીડની અને લીવર જીવતી વ્યક્તી પણ દાનમાં આપી શકે છે; પરન્તુ તે વ્યક્તી એ દરદીની સમ્બન્ધી હોવી જરુરી છે. કોઈ અજાણી જીવીત વ્યક્તી દરદીને કીડની–લીવર ન આપી શકે. મૃત્યુપર્યંત કોઈ પણ વ્યક્તી અજાણી હોવા છતાં જરુરતમન્દ દરદીને દાન આપી શકે છે; પરન્તુ અંગદાન સાથે એક બીજી બાબત પણ એ જોડાયેલી છે કે દરેક વ્યક્તી બધાં જ અંગોનું દાન કરી શકતી નથી. જો કોઈ વ્યક્તીનું સામાન્ય સંજોગોમાં મૃત્યુ થાય તો તે આંખ અને ચામડી દાન કરી શકે છે; પરન્તુ જે વ્યક્તી હાર્ટ, લીવર અને કીડની દાન કરવા માગતી હોય એ ત્યારે જ શક્ય છે, જ્યારે તે બ્રેઈન–ડેડ થઈ હોય.

સ્વજન જ્યારે હૉસ્પીટલમાં હોય, તે બ્રેઈન–ડેડ ઘોષીત થયું હોય ત્યારે એવા કેટલા લોકો છે જે અંગદાનનો નીર્ણય લઈ શકે છે? આ નીર્ણય જેટલો દેખાય છે એટલો લેવામાં સહેલો નથી. સ્વજન મરી રહ્યું છે ત્યારે તમે ઈમોશનલી ભાંગી પડ્યા હો ત્યારે અંગદાન વીશે સુઝવું જ અઘરું છે. વળી અંગદાન મગજથી લેવાતો નીર્ણય છે અને મગજ તો ત્યારે બહેર મારી ગયું હોય છે! આ નીર્ણય સાથે શંકાઓ, અપરાધભાવ, પાપ–પુણ્યનો સરવાળો ઘણું બધું જોડાયેલું છે. આમ પણ પોતાનું અંગદાન કરવું હોય તો વ્યક્તી જાતે નીર્ણય લઈ લેતી હોય છે; પરન્તુ સ્વજનનાં અંગદાનનો અઘરો નીર્ણય લેનારાં પરીવારો વીશે આજે જાણીએ. તેમની એ સમયની પરીસ્થીતી અને માનસીકતાને સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ :

દીકરાની અન્તીમ ઈચ્છા

મીલી અને રુપેશ ઉદાણીદીકરા દેયાન(જમણેથી બીજો)નાં અંગો દાન કર્યા

ઑસ્ટ્રેલીયામાં રહેતાં મીલી અને રુપેશ ઉદાણીને બે સન્તાનો છે, જેમાં મોટી દીકરી નાયસા અને નાનો દીકરો દેયાન. દર વર્ષે એક વાર ભારત આવવાના રીવાજ મુજબ તેઓ આ વર્ષે પણ જાન્યુઆરીમાં અહીં આવ્યાં હતાં. જે દીવસે પાછાં જવાનાં હતાં એ દીવસે જ દેયાન એકદમ બેભાન થઈ ગયો હતો. તેને તાત્કાલીક હૉસ્પીટલ લઈને ભાગવું પડ્યું. તે બેભાન થયો એના બે–ત્રણ દીવસથી તે માથું દુ:ખવાની ફરીયાદ કરતો હતો; પણ એ નગણ્ય લાગતાં ઉદાણી દમ્પતી આ બાબતે ગમ્ભીર બન્યું નહીં અને જ્યારે હૉસ્પીટલ ગયાં ત્યારે ખબર પડી કે દેયાનને હૅમરેજ થઈ ગયું છે. દેયાનને ઠીક કરવા માટે ઑપરેશન કર્યું; પરન્તુ એ થયા પછી પણ મલ્ટીપલ હૅમરેજ થવા લાગ્યાં. તાત્કાલીક થયેલી બે સર્જરી પછી પણ દેયાનની પરીસ્થીતી વણસતી જતી હતી અને આખરે તેને બ્રેઈન–ડેડ જાહેર કરવામાં આવ્યો.

પરીવારની એ સમયની પરીસ્થીતી વર્ણવતાં ઘાટકોપરમાં રહેતાં દેયાનનાં મામી અમીરા બાવીસી કહે છે, ‘અમારે માથે તો આભ ફાટી પડ્યું હતું. એક જ રાતમાં હસતો–રમતો છોકરો હૉસ્પીટલ પહોંચી ગયો અને ડૉક્ટરોએ તેને બ્રેઈન–ડેડ જાહેર કર્યો!’ આ સમયે નીયમ મુજબ ડૉક્ટરોએ અંગદાન માટેની મંજુરી માગી. અમને થયું કે આ વાત મીલી પાસે પહોંચી તો તેનું શું થશે; કારણ કે બધામાં, મા તરીકે સૌથી ખરાબ હાલત તો તેની જ હતી. આ નીર્ણય મીલીએ જ લેવાનો હતો; પરન્તુ એ નીર્ણય લેતાં પહેલાં એ વાતનો સ્વીકાર કરવાનો હતો કે હવે દેયાન તેના જીવનમાંથી જતો રહ્યો છે, જે સહેલું નહોતું.

બ્રેઈન–ડેડ થવાની સાથે અંગદાનની વાત મીલી અને રુપેશ સુધી પહોંચી ત્યારે તેમને તરત જ દેયાન સાથે ઑસ્ટ્રેલીયામાં થયેલી વાતચીત યાદ આવી ગઈ. અમીરા આ વીશે માહીતી આપતાં કહે છે, ‘દેયાનની સ્કુલમાં તેના શીક્ષકે અંગદાન કરવું જોઈએ એ બાબતે વાત કરેલી. ઑસ્ટ્રેલીયામાં એક નીયમ છે કે જો તમે ઑર્ગન–ડોનર હો તો ડ્રાઈવીંગ લાઈસન્સ પર જ એ લખાઈ જાય છે. મીલીના લાઈસન્સ પર એ લખેલું હતું અને રુપેશના લાઈસન્સ પર નહીં. એટલે દેયાને તેની મમ્મીને પુછ્યું કે મમ્મી, ‘કેમ તારા લાઈસન્સ પર જ આ લખ્યું છે, પપ્પાના લાઈસન્સ પર કેમ નહીં?’ ત્યારે રુપેશે કહ્યું કે, ‘મને થોડી બીક લાગે છે.’ ત્યારે આટલા નાના દેયાને કહ્યું કે, ‘એમાં બીક શેની? હું તો ચોક્કસ ઑર્ગન ડોનેટ કરવાનો જ છું અને પપ્પા, તમે પણ કરજો.’ આ બનાવ આંખ સામે તાદૃશ થતાં તે બન્નેએ દેયાનની આ વાતને તેની આખરી ઈચ્છા સમજી પુરી કરવાનું પ્રણ લીધું અને અંગદાન માટે હા પાડી.

આ અઘરા નીર્ણય પછી જ્યારે દેયાનને ઑપરેશન–થીયેટરમાં લઈ જઈ રહ્યા હતા એ ક્ષણ મીલી અને રુપેશ માટે સૌથી અઘરી હતી. ત્યારે માને ખબર હતી કે તેનો દીકરો અત્યારે જીવતો જઈ રહ્યો છે અને જે બહાર આવશે એ ફક્ત તેનો મૃતદેહ જ હશે. આ પરીસ્થીતીમાં પણ જ્યારે ડોનેશન માટે ડૉક્ટર્સને આવતાં વાર લાગી રહી હતી, ત્યારે મીલી બેબાકળી થઈ ગઈ હતી કે ડૉક્ટર્સ જલદી આવતા કેમ નથી. જો તેઓ આમ જ વાર લગાડશે તો મારા દીકરાનું હૃદય ડોનેટ નહીં કરી શકાય. એ સમયે એક માની આવી હીમ્મત જોઈને ડૉક્ટર્સ પણ નતમસ્તક બન્યા હતા. દેયાનની યાદમાં ઉદાણી પરીવાર જેમનામાં શ્રદ્ધા ધરાવે છે એ શ્રીમદ્ રાજચન્દ્ર મીશન દ્વારા અંગદાનનું મોટું કૅમ્પેન ભારતમાં જ નહીં; વીશ્વનાં જુદાં–જુદાં સ્થળોએ આજે ચાલી રહ્યું છે.

મૃત્યુનો ભાર હળવો થયો

ત્રણ મહીના પહેલાં મુમ્બઈનાં અખબારોમાં ‘ગુજરાતથી હૃદય મુમ્બઈ આવ્યું’ના ટાઈટલ હેઠળ એક સમાચાર આવ્યા હતા કે કુલ 77 મીનીટમાં હાર્ટ સુરતથી મુમ્બઈ પહોંચ્યું હતું. આ એ જ હૃદય આપનારા પરીવારની વાત છે. ત્રેપન વર્ષના રમેશ પટેલનું સ્કુટર સ્લીપ થયું અને તેમને માથામાં ઈજા થઈ. આસપાસના એકઠા થયેલા લોકો તેમને હૉસ્પીટલ લઈ ગયા અને તેમના ઘરે તેમની પત્નીને ફોન કર્યો કે તમે તાત્કાલીક આવી જાઓ. રમેશભાઈને હૅમરેજ થઈ ગયું હતું અને બધા જુદા–જુદા રીપોર્ટ્સ દર્શાવી રહ્યા હતા કે તેમની હાલત નાજુક હતી.

પપ્પા રમેશભાઈનાં અવયવો દાન કરવાનો નીર્ણય લીધો સુરતના જય પટેલે

આ સમયની વાત કરતાં તેમનો દીકરો જય પટેલ કહે છે, ‘અમારી હાલત ખુબ જ ખરાબ હતી. પપ્પા, મારા પપ્પા જ નહીં; બેસ્ટ ફ્રેન્ડ પણ હતા. તે જ પરીવારનું સર્વસ્વ હતા અને તેમને આ હાલતમાં જોવા અમારા માટે મુશ્કેલ હતું. ખાસ કરીને મમ્મી તો અન્ન–જળત્યાગ કરીને બેસી ગયાં હતાં. તેમણે પ્રણ લીધેલું કે પપ્પાને ઠીક થાય પછી જ હું કંઈ પણ મોઢામાં નાખીશ. મને જ્યારે ખબર પડી કે પપ્પા બ્રેઈન–ડેડ છે ત્યારે હું તો એ પરીસ્થીતી સ્વીકારવા જ તૈયાર નહોતો. મને લાગ્યું કે હું તેમને અમેરીકા લઈ જઈશ, સારામાં સારો ઈલાજ કરાવીશ. મારા પપ્પા મને પાછા જોઈએ.’

જયનો પોતાના પપ્પા માટેનો મોહ અને તેમને પાછા લાવવાની જીદ ત્યાં સુધીની હતી કે તેણે સારામાં સારા ડૉક્ટર્સની લાઈન ખડી કરી દીધી.

બ્રેઈન–ડેડ સર્ટીફીકેટ માટે બે ડૉક્ટરના મત પર્યાપ્ત છે; પરન્તુ જયે ચાર ડૉક્ટરના મત લીધા. એમાંથી એક જાણીતા ડૉક્ટરે તેને સમજાવ્યું કે, ‘ભાઈ, તું આમને ગમે ત્યાં લઈ જા; પરન્તુ હવે આમાં કંઈ થઈ શકે એમ નથી.’ ડૉક્ટરે રમેશભાઈનાં પત્ની કાશ્મીરાબહેનને પણ સમજાવ્યું અને અંગદાન માટેની વાત કરી. કાશ્મીરાબહેન જ્યારે આ બાબતે અસમંજસમાં હતાં, ત્યારે હૉસ્પીટલમાં લાગેલું ઑર્ગન–ડોનેશનનું પોસ્ટર જોયું અને એ ઘડીએ પ્રતીબદ્ધ બન્યાં કે આ કરવું જ જોઈએ.

રમેશભાઈની કીડની, લીવર, આંખ અને હૃદય દાનમાં આપવામાં આવ્યાં. તેમના વીશે વાત કરતાં જય કહે છે, ‘મારા પપ્પાને કોઈ વ્યસન નહોતું અને તેમના નખમાં પણ રોગ નહોતો એટલે તેમનાં અંગો એકદમ તન્દુરસ્ત હતાં. હમણાં થોડા દીવસ પહેલાં જ હું એ બધા લોકોને મળ્યો જેમને મારા પપ્પાનાં અંગો મળ્યાં હતાં. તેમને મળીને મને લાગ્યું કે હું પપ્પાને જ મળ્યો છું; મારા પપ્પા ક્યાંય ગયા નથી, બસ અહીં જ છે. આ અંગદાનથી તેમના મૃત્યુના દુ:ખનો જે ભાર છે એ થોડો હળવો થયો છે. યોગાનુયોગ તો જુઓ, જ્યારે મારા પપ્પાના અગ્નીસંસ્કાર પણ થયા નહોતા ત્યાં સુધીમાં તેમના થકી બીજી ચાર જીન્દગી બેઠી થઈ ગઈ હતી !’

શંકા થવી તો સહજ જ છે

આશુતોષ મીને મમ્મી સ્મીતાની કીડની, આંખો અને લીવર દાન કર્યા

ભાઈન્દરમાં રહેતા આશુતોષ મીનનાં મમ્મી અને પપ્પાનો આજથી બે વર્ષ પહેલાં 2014ના જુનમાં ઍક્સીડન્ટ થયો. તેમનું સ્કુટર સ્લીપ થઈ ગયું અને બન્ને જખમી થયાં, જેમાં તેના મમ્મી સ્મીતાબહેન વધુ ગમ્ભીર હાલતમાં હતાં; કારણ કે તેમના મગજમાં ક્લૉટનું પ્રમાણ વધતું જતું હતું. પપ્પાની પણ હાલત એ સમયે ખરાબ જ હતી; પરન્તુ તેમના ક્લૉટ મમ્મીની સરખામણીમાં નાના હતા.

મમ્મીની હાલત ખરાબ થતી ચાલી. તેમના મગજમાં સોજાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું હતું. આ દીવસો યાદ કરીને આશુતોષ કહે છે, ‘તેમને અમે મોટી હૉસ્પીટલમાં દાખલ કર્યાં હતાં; સાથે–સાથે બીજી જગ્યાના ડૉક્ટર્સનો મત હું લઈ જ રહ્યો હતો. આ સમય જ એવો છે કે તમારું કોઈ માંદુ હોય તો સેકન્ડ ઑપીનીયન લેવા માણસ આમતેમ નીષ્ણાતો પાસે દોડ્યા કરે છે. આ સમયમાં જ્યારે તેમની હાલત લથડી ત્યારે એ લોકોએ તેમની ફરજ મુજબ મને અંગદાન માટે વાત કરી અને મને આ વાતથી તેમના પર વધુ શંકા ગઈ.’

ન્યુઝમાં આપણે અવારનવાર સાંભળીએ છીએ કે ઑર્ગન્સની ખરીદારી અને લે–વેચ થતી હોય છે. હૉસ્પીટલવાળા પણ એમાં ભળેલા જ હોય. આ બધું સાંભળી–સાંભળીને અને જે સમયે આપણું સ્વજન એ પરીસ્થીતીમાં હોય ત્યારે તો તમને બધું નકારાત્મક જ દેખાય. એવી જ હાલત આશુતોષની હતી. તેને પણ લાગ્યું કે આ લોકો સાચું જ બોલી રહ્યા છે કે શું ફક્ત ઑર્ગન્સ મેળવવા માટે આવું કહી રહ્યા છે? પરન્તુ જેટલા ડૉક્ટર્સના મત તેણે લીધા, એ બધાએ કહ્યું કે મમ્મીની હાલત ખરેખર ગમ્ભીર છે.

એક વખત વાતનો સ્વીકાર થઈ જાય પછી આગળ મગજ ચાલે એમ જણાવતાં આશુતોષ કહે છે, અંગદાન વીશે અમારો પરીવાર પહેલેથી જાગૃત હતો. છાપાં અને મૅગેઝીનના લેખ, ટીવી પરની જાહેરાતો અને સમાજમાં બનતા બનાવો જ્યારે પણ સામે આવે ત્યારે અમારા ઘરમાં આ વીશે ચર્ચા થાય અને અમને બધાને લાગે કે અંગદાન તો કરવું જ જોઈએ. મમ્મી પણ હમ્મેશાં આગ્રહપુર્વક કહેતા કે મને કંઈ થાય તો મારાં અંગોનું દાન ચોક્કસ કરજે અને એટલે જ અમે નીર્ણય લીધો કે અમે અંગદાન કરીશું.’

સ્મીતાબહેનના હાથ–પગ ઘાયલ થયેલા હતા. એટલે તેમની સ્કીન દાન ન કરી શકાઈ. આ ઉપરાંત તેમનું હાર્ટ પણ દાન કરી શકાય એમ નહોતું. તેમની આંખો, લીવર અને કીડની ત્રણેય વસ્તુનું દાન થયું. આજે મીનપરીવારમાં દરેક વ્યક્તી અંગદાન માટે પ્રતીબદ્ધ બની છે. સ્મીતાબહેનની જેમ બધા જ ઈચ્છે છે કે તેમનું મૃત્યુ સાર્થક બને.

શું–શું મેળવી શકાય?

ભારતમાં રોડ–ઍક્સીડન્ટથી લાખો લોકો હૉસ્પીટલમાં ઍડ્મીટ થાય છે અને એમાંથી મોટા ભાગના બ્રેઈન–ડેડ ડીક્લેર થાય છે. આવા સંજોગોમાં બ્રેઈન–ડેડ વ્યક્તીના પરીવારની મંજુરી મેળવીને 11 જેટલાં મહામુલ્ય ઑર્ગન અને ટીશ્યુ દાનમાં મેળવી શકાય છે. હૃદય, લીવર, ફેફસાં, કીડની, સ્વાદુપીંડ, આંતરડાં, આંખ, ત્વચા, હાડકાં, હૃદયના વાલ્વ અને કાનનો પડદો બ્રેઈન–ડેડ વ્યક્તી પાસેથી ડોનેશનમાં મળી શકે છે.

કેટલો સમય સચવાય?

આ મહત્ત્વપુર્ણ અંગો બ્રેઈન–ડેડ વ્યક્તીમાંથી તરત જ મેળવી લઈ અને એની યોગ્ય જાળવણી કરીને વીવીધ સમય સુધી સાચવી શકાય છે. હૃદય અને ફેફસાં ચારથી છ કલાક સુધી જાળવી શકાય છે, જ્યારે કીડનીની 48થી 72 કલાક સુધી જાળવણી કરી શકાય છે. હાડકાં અને ચામડી પાંચ વર્ષ સુધી જાળવી શકાય છે. એટલે કે ઉપરોક્ત સમયમાં આ અંગો અન્ય માનવીમાં ફીટ કરી દેવાં પડે છે.

બ્રેઈન–ડેડ એટલે શું?

જ્યારે કોઈ વ્યક્તીને મગજમાં માર લાગે અને હૅમરેજ થવાને લીધે તેનું મગજ કામ કરતું અટકી જાય એને બ્રેઈન–ડેડ કહે છે. આવી વ્યક્તીના શ્વાસ ચાલતા હોય છે એટલે દરદીના સમ્બન્ધી માને છે કે જીવે છે; પરન્તુ માણસ બ્રેઈન–ડેડ થાય એના 1–2 દીવસમાં કે ક્યારેક અમુક કલાકોમાં જ તે સમ્પુર્ણ રીતે ડેડ થઈ શકે છે. એવું ન થાય એટલે તેને વેન્ટીલેટર પર રાખવામાં આવે છે. વેન્ટીલેટર જેવું હટાવવામાં આવે કે તે થોડા દીવસમાં કે કલાકોમાં મરી જાય છે. જ્યારે વ્યક્તી બ્રેઈન–ડેડ થાય ત્યારે ડૉક્ટર દરદીના ઘરના લોકોને ઈન્ફૉર્મ કરે છે કે વ્યક્તી બ્રેઈન–ડેડ થઈ છે, તમને ઑર્ગન ડોનેટ કરવાની ઈચ્છા છે કે નહીં? આ સમયે એક યક્ષ પ્રશ્ન એ છે કે વ્યક્તીના શ્વાસ ચાલી જ રહ્યા છે, એક સામાન્ય માણસ માટે શ્વાસ જ જીવન છે, પોતાના આપ્તજનને કોઈ ચમત્કાર બચાવી લેશે એવી તેના મનમાં ભાવના ચોક્કસ હશે; તો તે કેવી રીતે માની લે કે આ વ્યક્તી હવે ઠીક નહીં જ થાય? આ પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં વૉકહાર્ટ હૉસ્પીટલ, મુમ્બઈ સેન્ટ્રલના ન્યુરોલૉજીસ્ટ ડૉ. શીરીષ હસ્તક કહે છે, ‘કોમા અને બ્રેઈન–ડેડ બન્ને અવસ્થા જુદી છે. જો વ્યક્તી કોમામાં હોય તો વર્ષો પછી પણ એ પાછી આવી શકે છે; પરન્તુ જે વ્યક્તી બ્રેઈન–ડેડ હોય એ વ્યક્તી પાછી આવી શકતી નથી. એ શક્ય જ નથી. કોમા એટલે મગજનું બહારનું આવરણ ક્ષતીગ્રસ્ત થયું હોય અને બ્રેઈન–ડેડ એટલે બહારનું જ નહીં; મગજનું અન્દરનું આવરણ પણ ક્ષતીગ્રસ્ત થયું છે. જો 0.01 ટકા પણ શક્યતા બચી હોય, વ્યક્તીના જીવીત રહેવાની, તો તેને બ્રેઈન–ડેડની ઉપાધી કોઈ આપી શકે નહીં.’

અંગદાનની પ્રોસેસ

જ્યારે તમે સમ્બન્ધી તરીકે નીર્ણય લો છો કે, આ દરદીનાં અંગોને દાન કરવામાં અમને વાંધો નથી, ત્યારે એ વ્યક્તીના શ્વાસ ચાલુ હોય છે; પરન્તુ જ્યારે તેને ઑપરેશન થીયેટરમાં લઈ જાય છે અને તેમનાં અંગો કાઢી લેવામાં આવે છે, ત્યારે તેનું આ મૃત્યુ કૃત્રીમ રીતે થાય છે. મેડીકલ સાયન્સ માટે એવું છે કે દરદીનું મૃત્યુ થોડા સમયમાં થવાનું જ છે એ પહેલાં તેનાં અંગો કામમાં લઈ શકાય એટલે આ પ્રક્રીયા જરુરી છે; પરન્તુ એક સામાન્ય માણસની જગ્યાએ ઉભા રહીને વીચારીએ, તો લાગે કે આપણી વ્યક્તીને આપણે જાતે મારી રહ્યા છીએ. આવામાં ડૉક્ટર તો ખોટું નહીં બોલતા હોય? ડૉક્ટરે કહ્યું એટલે કેમ માની લેવું કે આ વ્યક્તી બ્રેઈન–ડેડ થઈ જ ગઈ છે? આવા કેટલાય પ્રશ્નો આ નાજુક સમયમાં વ્યક્તીને આવી શકે છે. આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરતાં ડૉ. શીરીષ હસ્તક કહે છે, ‘આ પ્રોસેસ એકદમ કાનુની છે અને એમાં ઘણા બધા લોકો સામેલ હોય છે એટલે પારદર્શી પણ છે. એક ટેસ્ટ છે ઍપ્નયા ટેસ્ટ, જેના દ્વારા ખબર પડે છે કે વ્યક્તી બ્રેઈન–ડેડ છે કે નહીં. આ ઉપરાંત જે તેનો ઈલાજ કરી રહ્યા છે એ સીવાયના બીજા બે ડૉક્ટર આવીને દરદીને તપાસે છે અને તે પણ માને ત્યારે તેને બ્રેઈન–ડેડ ઘોષીત કરવામાં આવે છે. બીજું એ કે અંગદાન એક પ્રૅક્ટીકલ નીર્ણય છે. જ્યારે તમારું સ્વજન મરવાનું છે, એ નીશ્ચીત થઈ જ ગયું છે, ત્યારે તેનાં અંગો બીજી વ્યક્તીને આપીને તેમનું મરણ સાર્થક બનાવી શકાય છે. બાકી જો તેમને કુદરતી મૃત્યુ આપવામાં આવે તો તેમનાં એ અંગ વેડફાઈ જશે અને કોઈ વ્યક્તી જેને જીવનદાન મળવાનું હતું એ નહીં મળી શકે.’

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

દર વર્ષે હજારો બ્રેઈન–ડેડ કે એક્સીડેન્ટના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હોય તેવા મૃતદેહને સ્મશાન કે કબ્રસ્તાનમાં અનુક્રમે અગ્નીસંસ્કાર કે ભુમીસંસ્કાર કરવામાં આવે છે. તેમ કરવાથી મૃતકનાં અંગો રાખ થઈ જાય છે કે માટીમાં ભળી જાય છે. આ મૃતકનાં અંગો મૃત્યુની રાહ જોતા અને રીબાતા દરદીઓને દાન કરી, સમયસર અંગોનું પ્રત્યારોપણ કરી; અનેક લોકોને નવજીવન આપી શકાય છે. તારીખ 2 જુલાઈથી દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે પ્રગટ થતી આ લેખમાળા વાંચીને વાચકમીત્રો અંગદાન કરવાનો નીર્ણય કરશે તો લોકજાગૃતીનો મારો આ પ્રયાસ સાર્થક થશે.

–ગોવીન્દ મારુ

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

શું તમે જાણો છો?

દેશમાં એક અંદાજ મુજબ આશરે પાંચ લાખ લોકો વીવીધ ઑર્ગન ન મળવાને કારણે દર વર્ષે મોતને ભેટે છે, જ્યારે લીવર ન મળવાને કારણે વર્ષે બે લાખ લોકો મૃત્યુ પામે છે. દોઢ લાખ લોકો દર વર્ષે કીડની–ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે રાહ જોઈ રહ્યા છે. એની સામે એક વર્ષમાં માંડ 5,000  કીડની મળી રહે છે. દર વર્ષે દસ લાખ લોકો કૉર્નીયલ બ્લાઈન્ડનેસને કારણે અન્ધાપો અનુભવી રહ્યા છે.

–જીગીષા જૈન

લેખીકા સમ્પર્ક : જીગીષા જૈઈ–મેલ : jigishadoshi@gmail.com

મુમ્બઈના મીડડે દૈનીકે તા. 13 ઓગસ્ટ, 2016ના રોજ ‘ઓર્ગન ડોનેશન ડે’ નીમેત્તે ખાસ પુર્તી પ્રગટ કરી હતી. આ લેખના લેખીકા અને મીડડેના સૌજન્યથી સાભાર…

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લૉગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 09/07/2018

વીક્રમ દલાલ

દૈવ અને અનીશ્ચીતતાનો નીયમ

–વીક્રમ દલાલ

સલામત રહેવું એ પ્રાણી માત્રનું પ્રાથમીક લક્ષણ છે. મૃત્યુને ટાળી શકાતું નથી. તેથી તેના વીકલ્પે ‘જીવનયાત્રાને કેવી રીતે લમ્બાવવી અને સરળતાથી પુરી કરવી’ એ વીચારના કેન્દ્રની આસપાસ માણસની બધી જ પ્રવૃત્તીઓ ગુંથાયેલી છે. ખેતી, ઘર, કુટુમ્બ, દવાખાનાં, ન્યાયતન્ત્ર, સમ્પ્રદાય, ન્યાત, તહેવારો, ધર્મસ્થાનો, તીર્થો, કેળવણી, વ્યવસાય, દેશભક્તી, લશ્કર, પોલીસ, વીજ્ઞાન, બૅન્ક, વીમો, આનન્દપ્રમોદ, જુઠું બોલવું, લાંચ આપવી – અને છેલ્લે ઈશ્વરનું સર્જન, એ તમામ માનવીય પ્રવૃત્તીઓનું પ્રેરકબળ એક જ છે – સલામત રહેવાની વૃત્તી.

ગીતા સમજાવે છે કે માણસ પ્રવૃત્તી કર્યા વગર એક ક્ષણ પણ રહી શકતો નથી(3/5). પ્રવૃત્તી કરવા માટે ડગલે ને પગલે નીર્ણય લેવો પડે છે. નીર્ણય લેવામાં જો ભુલ થાય તો નીષ્ફળતા સાંપડે છે. કેળવણી અને અનુભવને આધારે લેવાયેલા નીર્ણયમાં ભુલ થવાની શક્યતા ઘટે છે ખરી પણ સમ્પુર્ણપણે નાબુદ થઈ શકતી નથી; કારણ કે નીર્ણય લેવાં માટેનાં બધાં જ જરુરી પરીબળોને કોઈ પણ વ્યક્તી કદીએ પુરેપુરાં જાણી શકતી નથી. અજ્ઞાત પરીબળોને કારણે અનીશ્ચીતતા પેદા થાય છે. આ વાસ્તવીકતા ઉપર જ વીમા કમ્પનીઓ અને જુગારખાનાં નભે છે તથા પ્રારબ્ધવાદીઓ ફુલાતા ફરે છે.

જેમ આપણાં અસ્તીત્ત્વ, દેખાવ તથા સ્વભાવનું પગેરું છેક આદીમાનવ સુધી પહોંચે છે તેમ આપણા દરેક કાર્યની સફળતાનો આધાર તે માટે જરુરી હોય તે બધા જ પ્રકૃતીના નીયમોનું પાલન થયું છે કે નહીં તેની ઉપર રહેલો છે(3/27 પૈકી). વૈજ્ઞાનીક સંશોધનને કારણે પ્રકૃતીના નીયમોની જાણકારી દીનપ્રતીદીન વધતી જાય છે; પરન્તુ વીજ્ઞાનનો ગમે તેટલો વીકાસ થાય પણ અન્તે એક સ્થીતી એવી આવે જ કે જ્યાં જાણકારીની સીમા આવી જાય. આમ, જ્ઞાન હમ્મેશાં સીમીત જ હોય. અજ્ઞાત પરીબળોની સંખ્યા જેમ ઘટે તેમ સફળતાની શક્યતા વધે અને તેથી જ સુર્યથી લગભગ 15 કરોડ કી.મી. દુર આવેલી પૃથ્વી અને પૃથ્વીથી લગભગ 4 લાખ કી.મી. દુર આવેલા ચન્દ્રની ગતીની ચોક્કસાઈભરી જાણકારીને કારણે આજથી 100 વર્ષ દરમીયાન થનારા ગ્રહણોની સચોટ આગાહી કરી શકતું વીજ્ઞાન આવતીકાલની આબોહવાની આગાહી કરવામાં પણ ઘણીવાર ખોટું પડે છે.

અજ્ઞાત પરીબળોના સમુહને ઈશ્વરવાદીઓ ‘ઈશ્વરેચ્છા’, ‘નસીબ’ કે ‘પ્રારબ્ધ’ કહે છે. ગીતા એને ‘દૈવ’ કહે છે. ગુરુત્ત્વાકર્ષણની માફક અનીશ્ચીતતાને પણ નીવારી શકાતી નથી. અણુવીજ્ઞાનીઓ તેને ‘અનીશ્ચીતતાનો નીયમ’ કહે છે. જેમ ‘ઉંડા અન્ધારેથી પરમ તેજ’ તરફ જવું એ ઈશ્વરવાદીઓનું ધ્યેય છે તેમ પ્રકૃતીના અભ્યાસ દ્વારા અનીશ્ચીતતામાંથી નીશ્ચીતતાની દીશા તરફ જવું એ વીજ્ઞાનીઓનું ધ્યેય છે.

જેમ જેમ જાણકારી વધતી જાય તેમ તેમ ‘ઈશ્વરેચ્છા’નું ક્ષેત્ર ક્ષીતીજની પેઠે આગળ ખસતું જાય છે; પણ નાબુદ થઈ શકતું નથી અને કદી થઈ શકવાનું પણ નથી. કારણ કે છેલ્લે શોધાયેલું પરીબળ પણ અનન્ત અજ્ઞાત પરીબળોનું પરીણામ હોય છે. વીજ્ઞાનની આ મર્યાદા એ ભૌતીક જગતની વાસ્તવીકતા છે અને વીજ્ઞાનનો લાભ લેવા છતાં વીજ્ઞાનની હાંસી ઉડાડવા માટે નગુણા ઈશ્વરવાદીઓનું બ્રહ્માસ્ત્ર છે.

જાણેઅજાણે પણ જો નીર્ણય લેવામાં ભુલ થઈ હોય તો નીષ્ફળતાના રુપમાં મળેલી શીક્ષામાંથી છટકી શકાતું નથી; કારણ કે ભુલનું તે કુદરતી અને અનીવાર્ય પરીણામ છે. (3/27 પૈકી). આમ હોવાને કારણે આપણા દરેક કામમાં ‘નીષ્ફળતા’ મળવાની શક્યતા છુપાયેલી છે જ. નીષ્ફળતાથી હતાશ થઈને જો કામ છોડી દઈએ તો વીકાસ જ અટકી જાય. તેથી શીક્ષાનો ધક્કો હળવો કરવા માટે ગીતા સમાઝાવે છે કે કામ કરવાનો તને અધીકાર છે; પરન્તુ તેનું પરીણામ શું આવશે તે નક્કી કરવાનું તારા હાથમાં હોતું નથી(2/47 વીવરણ માટે જુઓ આગામી લેખ : 09). નીષ્ફળતા સામે ઝઝુમવાની સમઝણ આપતો ગીતાનો આ બહુ જાણીતો વીરોધાભાસી શ્લોક માનસીક ‘શૉક ઍબસોર્બર’ની ગરજ સારે છે. બીજી રીતે કહીએ તો કામ કરવાની સ્વતન્ત્રતાની સાથે સાથે નીષ્ફળતા માટે તૈયાર રહેવા અને હતાશ થયા વગર પ્રયત્ન ચાલુ રાખવાના બોધ મારફત ગીતા જીવન જીવવાની કળા શીખવે છે.

કામની સફળતા માટે ગીતા પાંચ પરીબળો ગણાવે છે. દેશ–કાળ, કર્તા, જુદાં જુદાં સાધનો, જુદી જુદી ક્રીયાઓ ને પાંચમું દૈવ(18/14). આપણે નોંધવું જોઈએ કે કામની સફળતામાં દૈવનું સ્થાન ગીતાએ છેલ્લું માન્યું છે – પહેલું નહીં. વૈજ્ઞાનીક જાણકારી, કામની કુશળતા અને યન્ત્રોનું મહત્ત્વ દૈવ કરતાં આગળ સ્વીકારાયું છે. કામની કુશળતાના મહત્ત્વ માટે તો ગીતા એટલે સુધી કહે છે, ‘કુશળતાપુર્વક કરેલું કામ એ જ યોગ છે’(2/50). આધ્યાત્મીકતાના આંચળા હેઠળ જીવતા આળસુઓને લપડાક મારતા ગીતા કહે છે કે તેઓ સંયાસી કે યોગી નથી(6/1).

આવી સમઝણ હોય તો જ્યારે માનવી નીષ્ફળ જાય ત્યારે હતાશ થયા વગર નીષ્ફળતા માટેનાં કારણો શોધીને તેને દુર કરવા મંડી પડે છે. આમ, નીષ્ફળતા એ કાર્યનું અન્તીમ નહીં; પણ સફળતાની દીશા તરફ પ્રયાણ કરવાનું આરમ્ભબીન્દુ બને છે. વીજળીના દીવાના શોધક એડીસન, વીમાનના શોધક રાઈટ ભાઈઓ અને રૉકેટ બનાવનારા ભારતના એન્જીનીયરો તેના આદર્શ ઉદાહરણો છે.

દરેક વીજ્ઞાની આ હકીકત સમઝે છે માટે જ તેના ચીન્તનમાં પ્રયોગનું મહત્ત્વ સૌથી વધારે છે. જો કોઈ પરીબળની અસર ધ્યાનમાં લેવાની રહી ગઈ હોય તો પ્રયોગ સફળ થતો નથી. આમ, પ્રયોગની સફળતા એ ‘સત્ય’ને પારખવાની કસોટી છે. જુના વખતના કીમીયાગરોએ રંગના સરખાપણાને કારણે સીસામાંથી ચાંદી અને તાંબામાંથી સોનું બનાવવાના કરેલા પ્રયોગોથી રસાયણશાસ્ત્રની શરુઆત થઈ. ભલે તેમનો મુળ હેતુ સીદ્ધ ન થયો પણ તેથી તેમની મહેનત સાવ એળે ગઈ નથી. પ્રયોગોને કારણે જ તો રસાયણશાસ્ત્રનો આટલો વીકાસ થયો છે.

કલ્પનામાંથી જન્મેલો વીચાર એ ખરો છે કે ખોટો તે ચર્ચા કરવાથી નહીં; પણ પ્રયોગથી જ નક્કી થઈ શકે. પ્રયોગનું અપેક્ષીત પરીણામ ન આવે તો પણ આ કહેવાતી નીષ્ફળતા નકામી જતી નથી; કારણ કે તેનાથી પણ ‘શું થઈ ન શકે’ તેવું નકારાત્મક ‘જ્ઞાન’ તો પેદા થાય જ છે. પ્રયોગની નીષ્ફળતાની હાંસી ઉડાડનાર અજ્ઞાની હોઈને ‘મુર્ખાઓના સ્વર્ગમાં’ રાચતા હોય છે.

સ્વાધ્યાય

દૈવ એટલે શું?

સ્વીચ દબાવી હોય છતાં પંખો ન ચાલે તોતેનાં જેટલાં કારણો તમે જાણતા હો તે એક કાગળ ઉપર લખો. તમારી યાદીને હવે પછીના લેખ : 07માં આપેલી યાદી સાથે સરખાવવા વીનન્તી છે.

–વીક્રમ દલાલ

દરેક પ્રશ્નને ખુલ્લા દીલથી અને બધી બાજુએથી તપાસનારા રૅશનાલીસ્ટ અને વડીલ લેખકમીત્ર વીક્રમ દલાલે 12 સંજ્ઞાઓ ઓછી શીખવી પડે તથા જોડણી યાદ રાખવી ન પડે તેવી સરળ લીપીમાં પ્રગટ કરેલી પુસ્તીકા રૅશનાલીસ્ટની દૃષ્ટીએ ગીતાનો સંદેશ[પાનાં : 40, મુલ્ય : મફત (લેખકમીત્ર વીક્રમભાઈ ઘરની બહાર જઈ શકે તેમ નથી. જે વાચકમીત્રો લેખકશ્રીના ઘરે લેવા  જશે તેમને પુસ્તીકા મફત મળશે.)]નો આ છઠ્ઠો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 24થી 26 ઉપરથી, લેખક અને પ્રકાશકશ્રી વીક્રમભાઈના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : 

શ્રી. વીક્રમ દલાલ, 2/15, કલ્હાર બંગલોઝ, શીલજ ગામ પાછળ, અમદાવાદ – 380 058 ફોન : (02717) 249 825 મેઈલ : inkabhai@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 06–07–2018

ગો. મારુ (રૅશનલ)

‘અંગદાનથી નવજીવન’

અંગદાનથી નવજીવન

–ગોવીન્દ મારુ

રોનાલ્ડ લીનાએ પોતાના ભાઈને બચાવવા સન 1954માં સૌ પ્રથમ કીડનીનું દાન કર્યું હતું. ત્યારે ડૉ. જોસેફ મુરે અને તેમની ટીમે સૌ પ્રથમ કીડનીનું સફળ પ્રત્યારોપણ કર્યું હતું. આ અભુતપુર્વ ઘટનાએ અવયવોનાં પ્રત્યારોપણ માટેનાં દ્વાર ખોલી નાખ્યાં.

આમ છતાં, દર વર્ષે હજારો બ્રેઈન–ડેડ કે એક્સીડેન્ટના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હોય તેવા મૃતદેહને સ્મશાન કે કબ્રસ્તાનમાં અનુક્રમે અગ્નીસંસ્કાર કે ભુમીસંસ્કાર કરવામાં આવે છે. તેમ કરવાથી મૃતકનાં અંગો રાખ થઈ જાય છે કે માટીમાં ભળી જાય છે. મૃત્યુની રાહ જોતા અને રીબાતા દરદીઓને સમયસર અવયવોનું પ્રત્યારોપણ કરવામાં આવે તો અનેક લોકોને નવજીવન આપી શકાય છે. દરેક વયસ્ક વ્યક્તી ‘અંગદાતા’ બની શકે છે તેમ જ મા–બાપની સમ્મતીથી બાળકનાં અંગોનું પણ દાન કરી શકાય છે. કોઈ પણ વ્યક્તી 100 વર્ષની વય સુધી : આંખ અને ત્વચા; 70 વર્ષ સુધી : કીડની અને લીવર, 50 વર્ષ સુધી : હૃદય અને ફેફસાં તથા 40 વર્ષની વય સુધી : હૃદયના વાલ્વનું દાન કરી શકે છે. કહેવાય છે કે– આપણે પોતાના ખાતર તો જીવીએ છીએ; પણ મૃત્યુ પછી જો આપણાં અંગો બીજાના ઉપયોગમાં આવે તો તેનાથી રુડું બીજું કશું હોય શકે નહીં.

અંગદાન એટલે કુદરતે તમને જે આપ્યું છે તે, અહીંથી જતાં પહેલાં બીજા માણસને આપી, તેને નવજીવન બક્ષવાનું છે. કુદરતને રીસાઈકલ કરવી જોઈએ. અંગદાન કુદરતી છે, તેમાં ધર્મ, જ્ઞાતી–જાતી, ઉચ્ચતા–શુદ્રતા, અમીર–ગરીબના ભેદ વચ્ચે આવતા નથી. કારણ કે લોહીનો રંગ તો બધાનો લાલ જ હોય છે. મુસ્લીમનું હૃદય–કીડની હીન્દુને નવજીવન આપી શકે. માનવસેવા અને માનવજીવનને સમૃદ્ધ કરવાના સીદ્ધાન્તો દરેક ધર્મમાં છે. પ્રેમ, સેવા, માનવતા માટે દરેક ધર્મ ઉપદેશ આપે છે. અંગદાન નૈતીક છે, તેમાં કુદરત રીસાઈકલ(ફેરવપરાશ) થતી હોવાથી તે વૈજ્ઞાનીક પણ છે.

પશ્ચીમી દેશોની સરખામણીએ આપણા ભારત દેશમાં અંગદાન(Cadaver Organ Donation)ની બાબતમાં ભારે ઉદાસીનતા પ્રવર્તે છે, જેને માટે મોટે ભાગે ધાર્મીક માન્યતાઓ કારણરુપ છે. અંગદાન અંગે લોકો રસ ધરાવતા થાય અને આગામી 13 ઓગસ્ટના રોજ ‘વર્લ્ડ ઓર્ગન્સ ડોનેશન ડે’ નીમીત્તે ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લૉગના વાચકમીત્રો સ્વેચ્છાએ અવયવદાતા તરીકે નોંધણી કરાવે; એવા ઉમદા હેતુથી, ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લૉગ પર સાત લેખોની લેખમાળા દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે પ્રગટ કરવામાં આવશે. ‘મણી મારુ પ્રકાશન’ પછીથી તે લેખોની એક ઈ.બુક અંગદાનથી નવજીવન પ્રકાશીત કરશે. આ લેખમાળા વાંચીને વાચકમીત્રો શરીરનાં અવયવોનું દાન કરવાનો નીર્ણય કરશે તો લોકજાગૃતીનો મારો આ પ્રયાસ સાર્થક થશે.

મીત્રો, સન 2011માં આ લખનારે ‘અંગદાન’ અને ‘દેહદાન’ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો. મારા ‘અંગદાતા કાર્ડ’, દેહદાન’ની પહોંચ’ અને ‘અન્તીમ ઈચ્છાપત્ર (મરણોત્તર વીલ)’ https://govindmaru.wordpress.com/will/ થી મારો પરીવાર, સગાં–સમ્બન્ધી, સમાજ અને મીત્રો વાકેફ છે જ. મારા એક પારીવારીક સ્વજનનાં પત્નીની બન્ને કીડની બે વર્ષથી કામ કરતી નથી. તેઓ દવા, ઈન્જેક્શનો અને હૉસ્પીટલના ચક્રાવે ચઢી ગયાં છે. દીવસમાં ત્રણ વખત ઘરમાં જ મારા સ્વજન તેમની ડાયાલીસીસની પ્રક્રીયા કરે છે. જો તે બહેનને સમયસર દાતા મળી જાય અને કીડનીનું સફળ પ્રત્યારોપણ થાય તો જ આ અસહ્ય વેદનામાંથી છુટકારો પામીને, તેઓ નવજીવન પ્રાપ્ત કરી શકે અને પરીવાર પણ તેમની વેદનાથી મુક્ત થઈ શકે તેમ છે.

વીશ્વભરમાં આવા તો અસંખ્ય રીબાતા દરદીઓને સમયસર અવયવોનું પ્રત્યારોપણ કરવામાં આવે એવા ઉમદા આશયથી ‘વર્લ્ડ ઓર્ગન્સ ડોનેશન ડે’ નીમીત્તે આ લેખમાળા પ્રકાશીત કરવાનો અને તેની ઈ.બુક અંગદાનથી નવજીવન બનાવવાનો મેં નીર્ણય લીધો. મારા આ નીર્ણયમાં સાથ આપનાર કેનેડાસ્થીત લેખકમીત્ર જનાબ કાસીમ અબ્બાસ, મુમ્બઈસ્થીત ‘મીડ–ડે’ દૈનીકના લેખીકા બહેનો જીગીષા જૈન, શર્મીષ્ઠા શાહ, હેતા ભુષણ, અલ્પા નીર્મલ અને લેખકમીત્ર જયેશ શાહ તેમ જ આદરણીય રમેશભાઈ સવાણીસાહેબ(IPS)નો હૃદયપુર્વક આભાર વ્યક્ત કરું છું. મુમ્બઈનું દૈનીક ‘મીડ–ડે’ અને કેનેડાનું સાપ્તાહીક ‘સ્વદેશ’નો પણ તહેદીલથી આભાર માનું છું.

વાચકમીત્રોને નીમ્ન લીખીત ત્રણ સંસ્થાઓની વેબસાઈટની મુલાકાત લઈ, આ ત્રણેય સંસ્થાનો પરીચય ઉપરાન્ત ઘણી બધી પ્રેરક વાતો ત્યાંથી જાણવા વીનન્તી. અવયવોના અભાવે દુ:ખી રહેતા માનવીઓની શારીરીક પીડા દુર કરવા માટે તારીખ 13 ઓગસ્ટના રોજ ‘વર્લ્ડ ઓર્ગન્સ ડોનેશન ડે’ નીમીત્તે અંગદાન રજીસ્ટ્રેશન કરાવવા સર્વ વાચકમીત્રોને વીનન્તી છે.

સંસ્થા–સમ્પર્ક :

(1) ગુજરાત રાજ્યમાં થતાં ઓર્ગન્સ ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાંથી પચાસ ટકાથી વધુ ઓર્ગન્સ ડોનેશન સુરતની ‘ડોનેટ લાઈફ’ સંસ્થા દ્વારા કરાવવામાં આવ્યા છે. ‘ડોનેટ લાઈફ’ સંસ્થાએ અંગદાનની પ્રવૃત્તીથી ભારતમાં અને વૈશ્વીક સ્તર(સુરતના બે દીલ યુએઈ તથા યુક્રેઈનની દીકરીઓમાં ધબકે છે) પર 615 જરુરીયાતમન્દ દરદીઓને નવજીવન અને નવી રોશની બક્ષવામાં સફળતા પ્રાપ્ત કરી છે.

 ‘ડોનેટ લાઈફ’, આઈ.ડી.બી.આઈ. બેંક સામે, કાસા નગર, કતારગામ, સુરત–395 004 ટોલ ફ્રી નંબર : 18002331944 સેલફોન : +91 75730 11101 અને +91 075730 11103 વેબસાઈટ :  http://www.donatelife.org.in/  ઈ.મેલ : info@donatelife.org.in સરનામે સમ્પર્ક કરી શકાય છે.

‘ઓનલાઈન રજીસ્ટ્રેશન’ કરાવવા https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeLIg9oEta484MXycCjBjjXZGF68DA7a-OJauhPhKtk4S_Ocg/viewform?c=0&w=1  ની મુલાકાત લઈ, ફોર્મ ભરવા વીનન્તી છે.

(2)શતાયુજીવનની ભેટ, ગણેશ કોર્પોરેટ હાઉસ, હેબતપુર–થલતેજ રોડ, સોલા બ્રીજ પાસે, અમદાવાદ – 380 054 ફોન : (079) 6618 9000 ઈ.મેલ : info@shatayu.org.in વેબસાઈટ : http://shatayu.org.in/ સરનામે સમ્પર્ક કરી શકાય છે.

તે માટેની ‘શતાયુ’ સંસ્થાની વેબસાઈટ : http://shatayu.org.in/index.php/register/as-an-organ-donor ની મુલાકાત લઈ, ફોર્મ ભરવા વીનન્તી છે.

(3) ભારતમાં વસવાટ કરતા હોય અને અંગદાન કરવા ઈચ્છા ધરાવતા હોય તેવા વાચકમીત્રોને, કોકીલાબહેન ધીરુભાઈ અંબાણી હૉસ્પીટલ એન્ડ રીસર્ચ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, મુમ્બઈની વેબસાઈટ : http://www.organdonationday.in/ પર ઓનલાઈન રજીસ્ટ્રેશન કરાવવા વીનન્તી છે.

દેહદાન સંકલ્પ પત્ર (ફોર્મ)

તમારી નજીકની મેડીકલ કૉલેજમાં જઈ, દેહદાન સંકલ્પ પત્ર (ફોર્મ) ભરીને દેહદાનની નોંધણી કરાવવા માટે પણ સર્વ વાચકમીત્રોને વીનન્તી છે.

–ગોવીન્દ મારુ

લેખક–સમ્પર્ક : 

ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ કો – ઓ હાઉસીંગ સોસાયટી, કાશીબાગ, કૃષી યુનીવર્સીટીના પ્રથમ ગેટ સામે, પોસ્ટ : એરુ એગ્રીકલ્ચર કોલેજ – 396 450. વીજલપોર. જીલ્લો : નવસારી. સેલફોન : 9537 88 00 66 ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાયશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર ઈ–મેઈલ : uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 02–07–2018

રોહીત શાહ

ગ્લૅમર અને અધ્યાત્મ હવે એક સરખાં જ

–રોહીત શાહ

ક્યારેક તો એવો વહેમ પડે છે કે ગ્લૅમરની દુનીયા હોય કે અધ્યાત્મની દુનીયા હોય, એમાં હવે જરાય છેટું રહ્યું નથી. બન્નેમાં ગરીબોને કોઈ સ્થાન નથી. બન્નેમાં કરોડોના કારોબાર ચાલે છે. ગ્લૅમરની દુનીયામાં સ્થાન મેળવવા અને સ્થાન પર ટકી રહેવા માટે મહીલા કલાકારોએ કાસ્ટીંગ–કાઉચનો શીકાર બનવું પડે છે. અધ્યાત્મજગતમાં મોક્ષપ્રાપ્તી માટે અથવા મનની શાંતી માટે મહીલાઓએ ‘ગુરુ’ને રાજી રાખવા તેમની હવસનો શીકાર બનવું પડે છે. ગ્લૅમરની દુનીયાના લોકોને રાજનેતાઓ સાથે ખાનગી નાતો હોય છે, અધ્યાત્મના ગુરુઓનેય પોતાના કાર્યક્રમોમાં રાજનેતાઓને સામે ચાલીને બોલાવવાની ચળ ઉપડેલી રહે છે.

એક સવાલનો જવાબ સાવ ઠંડા દીમાગથી વીચારો. આસારામ પાસે અત્યારે જેટલી કુલ સમ્પત્તી છે એટલી સમ્પત્તી કોઈ પણ પ્રામાણીક માણસ દર વર્ષે સરકારને ઈન્કમ–ટૅક્સ સહીતના તમામ ટૅક્સ ચુકવીને કેટલાં વરસમાં ભેગી કરી શકે? મોટા ભાગના લોકો કહેશે કે પ્રામાણીક રહીને વ્યક્તી એક ભવમાં આસારામ જેટલી સમ્પત્તી કદીયે ભેગી ન કરી શકે. એનો અર્થ એ જ થયો કે જેને લખલુટ સમ્પત્તી જોઈતી હોય, જેને ભરપુર મોજમસ્તી માણવી હોય તે સૌએ આવા ‘બાપુ’ઓનું અનુકરણ કરવું? અનાસક્તીના લેબલ હેઠળ કરોડોનો કારોબાર અને બ્રહ્મચર્યના બહાને વીકરાળ વ્યભીચાર! આપણી અન્ધશ્રદ્ધા આ બધું જોયા પછીયે લીજ્જત કેમ નથી થતી? આસારામના એક પણ ભક્તના ચહેરા પર લાજ–શરમ કે ગ્લાની હજીયે દેખાય છે? હજી બાપુ નીર્દોષ હોવાનું રટણ રટીને કેટલાંક ટોળાં તોફાનો કરે છે. ચોરી પર સીનાજોરી.

ગ્લૅમરની દુનીયા અને અધ્યાત્મની દુનીયા વચ્ચે હજી કેટલીક બાબતો કૉમન છે. આ બન્ને ક્ષેત્રની વ્યક્તી પાછળ લાખો–કરોડોનાં ટોળાં દોડતાં હોય છે, આંધળું અનુકરણ કરવા લોકો તલપાપડ રહેતા હોય છે. આ બન્ને ક્ષેત્રે થોડીક પ્રતીષ્ઠા પામી ચુકેલી વ્યક્તી કોઈ પણ ગુનો જાહેરમાં કરે તોય પોલીસ શક્ય હોય ત્યાં સુધી એનાથી દુર રહે છે. અદાલતોમાં તો આમેય ન્યાય માટે વરસો વીતી જ જાય છે ત્યારે આવી સેલીબ્રીટીના ગુનાઓનો ઈન્સાફ કરવાની અદાલતોને ઉતાવળ શાની હોય? પૈસા અને પ્રતીષ્ઠાના જોરે આ બે ક્ષેત્રની વ્યક્તીઓ સરકાર પર દબાણ લાવવાનાં કામ કરે છે, પોતાની ગુનાહીત અને ભ્રષ્ટ પ્રવૃત્તીઓને ઢાંકી રાખવા સરકારને મજબુર કરે છે. બન્ને ક્ષેત્રે બાહ્ય રુપ જુદું અને ભીતરનું સ્વરુપ જુદું હોય છે. બન્ને ક્ષેત્રે ચળકાટનો જ મહીમા છે. આ બધાં કામ કોઈ સજ્જન અને પ્રામાણીક વ્યક્તી કદીયે કરી શકે ખરી?

ગ્લૅમરની દુનીયા હોય કે અધ્યાત્મની દુનીયા હોય, બન્નેમાં પ્રામાણીકતા નકામી ચીજ બની ગઈ છે. એમાં ઝાકઝમાળ અને સૌની આંખોને આંજી નાખે એવી તકલાદી ભ્રમજાળ પેદા કરતાં આવડવું જોઈએ. કહેણી અને કરણી વચ્ચે ગમે એટલો વીરોધાભાસ હોય તોય એને છુપાવવાનો પ્રપંચ કરતાં આવડવું જોઈએ. કઈ વ્યક્તી કેટલી ઉપયોગી છે અને કઈ વ્યક્તીનો કઈ રીતે વધુમાં વધુ લાભ લઈ શકાય છે એનાં સમીકરણો માંડતાં આવડવું જોઈએ. વફાદાર લોકોને પગથીયું બનાવીને ઉપર ચડી જવાની ફાવટ હોવી જોઈએ અને ઉપર પહોંચ્યા પછી તે વફાદાર લોકોને ભુલી જવાની વીશેષ લાયકાત પણ કેળવવી પડે. ગ્લૅમરની અને અધ્યાત્મની દુનીયામાં સચ્ચાઈનો સેન્સેક્સ હવે તળીયે પહોંચ્યો છે. સચ્ચાઈના બદલામાં અહીં શેકેલા ચણા–મમરાય નથી મળતા. ‘સચ્ચે કા બોલબાલા, જુઠે કા મુંહ કાલા’ કહેવતનું અહીં શીષાર્સન થઈ ગયું છે. અહીં તો ‘જુઠે કા બોલબાલા અને સચ્ચાઈ કા મુંહ કાલા’નો ખેલ ચાલે છે. ગ્લૅમર અને અધ્યાત્મની દુનીયામાં ગુનાખોરીનું છુપું શાસન ધીરે–ધીરે એટલું મજબુત બની રહ્યું છે કે સાચા ગૃહસ્થો અને સાત્ત્વીક સાધુઓને અજમ્પો થાય છે.

ગ્લૅમરની દુનીયા આમ તો કલાની દુનીયા છે અને અધ્યાત્મની દુનીયા પણ આમ તો ઉર્ધ્વ જીવનમુલ્યોની દુનીયા છે. માણસને કલા વગર પણ નહીં ચાલે અને મુલ્યો વગર પણ નહીં જ ચાલે. જો કલા અને મુલ્યો ન હોય તો માણસનું જીવન પશુજીવનથી પણ બદતર બની જાય. પશુ–પંખીઓ પાસે કલા અને મુલ્યો નથી હોતાં એટલે એ કુદરતી રીતે ઘરેડબદ્ધ જીવ્યે જાય છે. એમની લાઈફ–સ્ટાઈલમાં કોઈ ચેન્જ આવતો નથી. સદીઓ પહેલાં ગધેડો જે રીતે ભુંકતો હતો અને કુતરો જે રીતે ભસતો હતો એ જ રીતે આજેય એ બન્ને ભુંકવા–ભસવાની ક્રીયા કરે છે. જે બળવાન હોય એનું જ સામ્રાજ્ય પશુ–પંખીના જગતમાં ચાલતું હોય છે; કારણ કે ત્યાં મુલ્યોની કોઈ જ વાત નથી.

માણસે કલા દ્વારા આનન્દનો અનુભવ પ્રગટાવ્યો અને મુલ્યો દ્વારા માનવીય વ્યવહારોને સુગન્ધીત બનાવ્યા. એકમેકનાં સુખ–દુ:ખમાં સહભાગી થવાની ભાવના આપણને કલા અને જીવનમુલ્યો પાસેથી મળી છે. જેની પાસે કલા હોય, જેની પાસે મુલ્યો હોય તેને બીરદાવવાની સજ્જતા આપણે વીકસાવી. આહાર (ભોજન), નીદ્રા (ઉંઘ), ભય (ડર) અને મૈથુન (સેક્સ) એ ચાર ચીજો અનીવાર્ય ખરી; પણ માણસે એટલાથી જ સન્તોષ ન માન્યો. તેણે એથી આગળ વધીને કલા અને મુલ્યો વીકસાવીને પોતાની શ્રેષ્ઠતા પુરવાર કરી છે.

મહીલાઓએ છેતરાવાનું જ!

ગ્લૅમરની દુનીયા હોય કે અધ્યાત્મની દુનીયા હોય, બન્નેમાં મહીલાઓએ તો છેતરાવાનું જ છે અને શીકાર પણ બનવાનું જ છે. પોતાની નાનકડી લાલચ અને પોતાની ચપટીક અન્ધશ્રદ્ધા તેને હમ્મેશાં ત્રાસ આપે છે. જોકે કેટલીક લાલચુ અને બોલ્ડ મહીલાઓ એમ સમજે છે કે કંઈક મેળવવા માટે કશુંક તો ચુકવવું જ પડેને. પ્રસીદ્ધી, પૈસા અને પ્રભાવ મેળવવા માટે એવી મહીલાઓ પોતાના ચારીત્ર્યનો સ્વેચ્છાએ સોદો કરવા તૈયાર થઈ જતી હોય છે; પરન્તુ જ્યારે ધાર્યું નીશાન પાર ન પડે ત્યારે તે છેડતી અને બળાત્કારનાં ત્રાગાંય કરે છે. શૅરબજારમાં મુડી ડબલ કરવાની લાલચથી આપણે કોઈ મોટી કમ્પનીના શૅર ખરીદીએ અને પછી એ શૅરના ભાવ તળીયે બેસી જાય ત્યારે આપણે એની કમ્પનીએ આપણા પર બળાત્કાર કર્યો એવો કેસ કરી શકતા નથી. કોઈ સ્ત્રી ટૉપ પર પહોંચવા માટે, ગ્લૅમરની દુનીયામાં પ્રવેશવા માટે કોઈકની સાથે લુચ્ચાઈ સોદાબાજી કરીને એમાં નીષ્ફળ જાય ત્યારે એને બળાત્કાર કેમ કહેવાય?

વીશેષતા કેળવો કાં વળતર ચુકવો!

ગ્લૅમરની દુનીયા હોય કે અધ્યાત્મની દુનીયા હોય, ગરીબ લોકોએ તો પાછળ ઉભા રહીને જયજયકારના નારા જ ગજવવાના હોય છે. કહેવાતી સેલીબ્રીટીનાં નાઝ–નખરાં જોઈને રાજી થવાનું હોય છે. ગરીબો માટે – સામાન્ય લોકો માટે તો બસ એવા જયજયકાર એ જ વૈકુંઠ છે અને છીછરા રાજીપા એ જ મોક્ષ. જીવનભર કહેવાતા મોટા લોકોની ચરણચમ્પી કરતા રહો, તેમની આજ્ઞાઓ પાળતા રહો, તેમનાં જુઠાણાં અને જોહુકમીઓ વેઠતા રહો. આપણી ગરીબીની આ પનીશમેન્ટ નથી, આપણા અજ્ઞાનનું અને આપણી મુર્ખામીનું એ વળતર છે! કાં તો વીશેષતા કેળવો, કાં તો લાઈફ–ટાઈમ વળતર ચુકવતા રહો!

–રોહીત શાહ 

લેખકસમ્પર્ક : 

શ્રી. રોહીત શાહ, ‘એકાન્ત’, ડી–11, રમણકળા એપાર્ટમેન્ટ, સંઘવી સ્કુલના રેલવે ક્રૉસીંગ પાસે, નારણપુરા, અમદાવાદ – 380 013 ફોન : (079) 2747 3207 મેઈલ : rohitshah.writer@gmail.com

મુમ્બઈના મીડડે દૈનીકમાં પ્રગટ થયેલી એમની લોકપ્રીય કટાર બુધવારની બલીહારી (11 સપ્ટેમ્બર, 2013)માંથી.. લેખકશ્રીના અને મીડડેના સૌજન્યથી સાભાર…

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાયશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 29–06–2018

ડૉ. બી. એ. પરીખ

અનુબોધ–નીષ્કર્ષ

આ ઉપગ્રહયન્ત્ર છોડવાનો મન્ત્ર કયો?

10

અનુબોધનીષ્કર્ષ

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

વીરોધાભાસી હકીકતો

આજના ભારત દેશની પ્રજામાં અદ્યતન વીજ્ઞાન અને ટૅકનોલૉજીના ઉપયોગ દૃઢ રીતે વ્યાપેલાં છે. ઉચ્ચ કેળવણી, વીજ્ઞાન તેમ જ ટૅકનોલૉજીનો અદ્ ભુત વીકાસ અને જીવનમાં અનીવાર્ય સ્થાનની સાથે મન્ત્ર–યન્ત્ર તેમ જ તન્ત્રનો પણ એટલો જ ઉપયોગ થાય છે. આપણા વર્તન વ્યવહાર તેમ જ વીચાર, ચીન્તન, માનસીકતા સાથે અનીવાર્યપણે મન્ત્ર–તન્ત્ર બાધા, પાઠ, પુજા, સ્વામી, બાબા સંકળાયેલા છે. આ વીરોધાભાસી હકીકતો આપણા જીવનમાં સહઅસ્તીત્ત્વ ધરાવે છે. એ વખાણવા જેવી કે નીન્દવા જેવી બાબતો કહેવાય? તે વીશે નીર્ણય કરવામાં તમારી વીવેકબુદ્ધીથી વીચારો.

આપણે એક બાજુ માનીએ છીએ કે કાળો જાદુ, તન્ત્ર અને તન્ત્રવીદ્યા વગેરે તો પ્રાચીન, આદીમ સમયની પેદાશ છે અને આજ દીન સુધી આદીવાસી સાવ ગ્રામીણ પ્રજાઓમાં જ તેનો પ્રભાવ હતો; પરન્તુ આ માન્યતા ભુલ ભરેલી છે. શહેરી, શીક્ષીત આધુનીક કહેવાતા સમાજમાં પણ લોકો હજી મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રમાં જ્યોતીષ, વાસ્તુમાં વીશ્વાસ અને શ્રદ્ધા ધરાવે છે. તેનો આશ્રય લે છે એ કઈ છાની અપવાદરુપ ઘટનાઓ નથી.

રોજ વર્તમાનપત્રોમાં, સામયીકોમાં, ચોપાનીયાં દ્વારા તેમ જ ટેલીવીઝન ઉપર જોરદાર જાહેરાતો થાય છે. જ્યોતીષીઓની ખાસ ચૅનલો ચાલે છે. ટી.વી. ઉપર જાત જાતનાં તાન્ત્રીક યન્ત્રો, માદળીયાંની, યન્ત્રોની જોરશોરથી જાહેરાતો થાય છે. કમ્પ્યુટરમાં સર્ચ એન્જીનો ખોલતાં તેમાં સંખ્યાબન્ધ વેબસાઈટ અને ફાઈલ્સ મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્ર, કાળો જાદુ, વશીકરણ ઉપર જોવા મળે છે. વળી, મન્ત્રશાસ્ત્ર, વશીકરણ, તન્ત્રવીદ્યા ઉપર અંગ્રેજી, હીન્દીમાં ઢગલાબન્ધ પુસ્તકો લખાયાં છે. હીન્દુ, ઈસ્લામ, બૌદ્ધ ધર્મમાં વીશીષ્ટ મન્ત્ર, તન્ત્ર વીશે અલગ પુસ્તકો મળે છે. દરેક લેખક કાળા જાદુની, મુઠ મારવી કે ભુત ભગાડવું કે વશીકરણ કરવાની પોતાની ખાસ વીશીષ્ટ તૈયાર કરેલી રીત, તે માટેનું તન્ત્ર અને મન્ત્રોનો ઉપયોગ કરવાનું માર્ગદર્શન આપે છે. અને એકસો એક ટકા સફળતાની ખાતરી આપે છે. આ મન્ત્ર–તન્ત્ર, વશીકરણનો આશ્રય લેનાર વ્યક્તીને એવો પ્રશ્ન થતો હશે કે, મારા એક જ કાર્ય કે એક જ મુશ્કેલી નીવારણ માટે આટલા બધા અલગ અલગ મન્ત્રો, તન્ત્રો ઉપાયો? અને તે વળી, દરેક પોતાની સફળતાની ખાતરી આપે?

એવું બનતું જ નથી….

તપાસ કરશો તો જણાશે કે વશીકરણ તન્ત્રવીદ્યાથી પ્રેમી–પ્રેમીકાને વશ કરી શકાતાં જ નથી, યન્ત્રના ઉપયોગથી ધન્ધામાં બરકત આવે એવું બનતું જ નથી. લીમ્બુ–મરચાં બાંધવાથી કે ઘોડાની નાળ બારણે જડવાથી અનીષ્ઠ, તત્ત્વો, આપત્તીઓ દુર રહે છે એવું બનતું જ નથી. રોજને રોજ ગીતા, રામાયણ, ભાગવત, પારાયણ કે હનુમાન ચાલીસા, મહામૃત્યુંજય પાઠ, કુરાન, બાઈબલના પાઠ કરવાથી આપત્તીઓ ટળે છે એવું બનતું જ નથી. અભીમન્ત્રીત જળ કે દોરા–ધાગા, માદળીયાં બાંધવાથી રોગ મટતા હોય, પ્રેતાત્માને દુર રાખી શકાતા હોય તો હૉસ્પીટલમાં શા માટે જવું પડે? વ્યક્તીને આપત્તી કે માંદગી જ કેમ આવે? મન્ત્ર–તન્ત્રથી શાન્તી, સલામતી મળતાં હોય તો ભારત દેશમાં અશાન્તી, બીનસલામતી, વીખવાદ, આતંકવાદ કેમ? મન્ત્ર–તન્ત્રથી દુશ્મનને પીડા આપી શકાતી હોય, તેનું નીકન્દન નીકળી શકતું હોય તો આપણા દેશની ચારેય દીશાઓમાં દુશ્મનો, શત્રુઓ જ છે. એમ કેમ?

આ પુસ્તક લખવાને અન્તે પણ આ તમામ પ્રશ્નો તો ઉભા જ રહે છે.

( લેખમાળા સમાપ્ત. ઈ.બુક તૈયાર થયેથી તેની જાહેરાત કરવામાં આવશે.)

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

ડૉ. બી. એ. પરીખની મનોવીજ્ઞાનીક સુઝ ધરાવતી આ રોચક પુસ્તીકા ‘મન્ત્રયન્ત્રતન્ત્રનું અવીજ્ઞાન’ પ્રકાશીત થઈ છે. (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલી વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન નંબર : (0261) 259 7882/ 259 2563  પૃષ્ઠ : 48, મુલ્ય : રુપીયા 50/-)માંનો આ છેલ્લો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 46થી 47 ઉપરથી, લેખકના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. બી.એ. પરીખ, 154, સર્જન સોસાયટી, પાર્લે પોઈન્ટ, સુરત–395 007 સેલફોન : 99241 25201 –મેઈલ : bhanuprasadparikh@yahoo.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ :  govindmaru@gmail.com

પુસ્તક સૌજન્ય અને પ્રુફવાચન સૌજન્ય : 

ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  25/06/2018

મીત્રોનાં લેખો / કાવ્યો

હીન્દુનો અસલ ધર્મ અને હાલના પાખંડી મતો

 

કરસનદાસ મુળજી

હીન્દુનાં પુરાણ ઈત્યાદી શાસ્ત્રોમાં કહેલું છે કે કળીયુગના વખતમાં જુદા ધર્મ અને પાખંડો ઉભાં થશે તથા ધુતારા અને પાખંડીઓ આડા પંથો અને આડા માર્ગો ઉપર ચલાવશે. હીન્દુશાસ્ત્ર પ્રમાણે કળીયુગને આરમ્ભ થયાને આજે પાંચ હજાર વર્ષ થઈ ચુક્યાં છે. એ પાંચ હજાર વર્ષની મુદતમાં જેટલા નવા પંથો તથા માર્ગો હીન્દુઓમાં ઉભા થયા છે તે સઘળાં ખોટાં પાખંડ સમજવાં, એવું હીન્દુશાસ્ત્ર ઉપરથી સીધ્ધ થાય છે. હવે મહારાજોનો મુળ પુરુષ વલ્લભ જન્મ્યાને હજુ ચારસો વર્ષ થયાં નથી. વૈષ્ણવમાર્ગનાં પુસ્તકોમાં લખ્યું છે કે વલ્લભાચાર્યનો જન્મ સંવત 1535ના વૈશાખ વદ 11 વાર રવીને દીને થયો હતો. એ વાતને આજ 381વર્ષ થયાં. અને કળીયુગ બેઠાને પાંચ હજાર વર્ષ થઈ ચુકેલાં ત્યારે વલ્લભાચાર્યનો પંથ કળીયુગના જ વખતમાં ચાલુ થયો. જેમ દાદુપંથી, સાધુ પંથી, રામસ્નેહી, રામાનન્દી, સહજાનન્દી ઈત્યાદી પંથો ઉભા થયા તેમ વલ્લભાચાર્યનો પંથ ઉભો થયો. એ સઘળાં પંથો, કળીયુગમાં ઉભા થયા માટે હીન્દુશાસ્ત્રના વચન પ્રમાણે પાખંડી છે!

જદુનાથજી મહારાજ કહે છે કે કોટના દરવાજા આગળથી કોઈ વાલ્કેશ્વર જવા નીકળે અને કોઈ ભાયખાલા. તેમ સઘળા વેદ અને પુરાણના મુળ રસ્તા આગળ થઈને જુદા જુદા રસ્તા ઉપર નીકળી પડ્યા છે. આ કેવી ઠગાઈની વાત છે, એક ધર્મમાંથી દસ–પન્દર આડા રસ્તા નીકળવા જોઈએ નહીં. ધર્મનો અને નીતીનો માર્ગ એક જ હોવો જોઈએ. વાલ્કેશ્વર જવાનો સીધો માર્ગ મુકીને ભાયખાલાનો આડો માર્ગ પકડવાની જરુર શી? દરેક પંથવાળાએ એકબીજાને પાખંડી બતાવ્યા છે અને એકબીજાની ધુળ ઝાટકી છે, તો તેમ કરવાની જરુર શી? પણ અમે આગળ જણાવ્યું છે કે જે હથીયારથી મહારાજ પોતાનો બચાવ કરવા બહાર પડ્યા છે, તે હથીયાર મહારાજને આડે આવીને નડશે. મહારાજ હીન્દુશાસ્ત્રોને ઈશ્વરકૃત માને છે, ત્યારે એનાથી એમ નહીં કહેવાય કે હીન્દુશાસ્ત્રનું ફલાણું વચન ખોટું છે! કળીયુગમાં પાખંડી મતો ઉભા થશે, એ વચન મજકુર મહારાજથી એમ નહીં કહેવાય કે ખોટું છે. ત્યારે બીજા કેટલાય પંથોની જેમ મહારાજનો પંથ કળીયુગમાં ઉભો થયો, માટે તે ખોટો અને પાખંડ ભરેલો છે એવું હીન્દુશાસ્ત્રથી સીધ્ધ થાય છે.

મહારાજનો પંથ પાખંડ ભરેલો તથા ભોળા લોકોને ઠગવાનો છે તે અસલ વેદપુરાણ વગેરેના ગ્રંથોથી ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે સાબીત થાય છે. એટલું જ નહીં; પણ મહારાજોનાં બનાવેલાં પુસ્તકો ઉપરથી પણ સાબીત થાય છે કે મહારાજોએ કંઈ જ નહીં; પણ નવું પાખંડ અને તરકટ ઉભું કર્યું છે. જુઓ બ્રહ્મ સમ્બન્ધ બાબત મુળ શ્લોક ઉપર લમ્બાવીને ગોકુળનાથજીએ કેવી ટીકા કરી છે :

અર્થ– ‘તે માટે પોતે ભોગવે તે પહેલાં પોતાની પરણેલી બાયડી પણ (ગોસાંઈજી મહારાજને) સોંપવી અને પોતાનાં બેટા–બેટી પણ તેમને સોંપવાં. પરણ્યા પછી પોતે ભોગવે તે પહેલાં (ગોસાંઈજી મહારાજને) અપર્ણ કર્યા પછી પોતાના કામમાં લેવી.’

અરરરર! આ કેવું પાખંડ, આ કેવો ઢોંગ અને આ કેવી ઠગાઈ!! અમે જદુનાથજી મહારાજને પુછીએ છીએ કે કયા વેદમાં, કયા પુરાણમાં, કયા શાસ્ત્રમાં અને કઈ સ્મૃતીમાં લખ્યું છે કે મહારાજને અને ધર્મગુરુને પોતાની પરણેલી સ્ત્રી ભોગવ્યા પહેલાં સોંપવી. પોતાની સ્ત્રી જ નહીં; પણ પોતાની બેટી અથવા દીકરીને પણ સોંપવી! અરરરર!!! આ લખતાં અમારી કલમ ચાલતી નથી. અમને અતીશય કંટાળો અને ધ્રુજારી છુટે છે. લોકોને દેખતી આંખે આંધળા કરવા, અને તેઓની આંખમાં ધુળ છાંટીને ધર્મને બહાને તેઓની કાચી કુંવારી વહુદીકરી ભોગવવી એના કરતાં વધારે પાખંડ અને ઠગાઈ કઈ? વલ્લભાચાર્ય સીવાય કળીયુગમાં બીજાં ઘણા પાખંડો અને ઘણા પંથો ઉભાં થયા છે; પણ મહારાજોના પંથ જેવી નફટાઈ, ખંધાઈ, બુરાઈ, લુચ્ચાઈ અને ઠગાઈ બીજા કોઈ પણ પંથવાળાએ કરી નથી. અમે જ્યારે આવા કઠણ શબ્દ વાપરીએ છીએ ત્યારે અમારા ભોળા હીન્દુમીત્રોને અમારી ઉપર ગુસ્સો આવે છે, અને તે ગુસ્સાને લીધે અમારે ઘણું શોષવું પડ્યું છે અને પડે છે; પણ જ્યા ભોળા લોકોની આંખમાં ઘુળ છાંટીને તેમની વહુદીકરીને ભોગવવાનું મહારાજો પોતાનાં પુસ્તકોમાં લખે છે અને તે પ્રમાણે તેઓ ભોગવે છે ત્યારે અમારા પેટમાં મોટા ભડકા ઉઠે છે. અમારી કલમ એકદમ તપીને ગરમ થઈ જાય છે. અમારા ભોળા હીન્દુમીત્રો ઉપર અને તેઓની વીચારશક્તી ઉપર અફસોસ કરવો પડે છે.

જદુનાથજી મહારાજે ‘સ્વધર્મ વર્ધક’ ચોપાનીયું કાઢવા માંડ્યું છે તેને અમે પુછીએ છીએ કે તમે કેવી રીતે ધર્મનો વધારો કરવા માગો છો? તમારા વડીલોએ ભોળા લોકોની આંખમાં ધુળ છાંટીને આંધળા કર્યા છે તેઓને દેખતા કરવા માગો છો કે ધર્મનું ખોટું અભીમાન ધરીને ભોળા લોકોને વધારે ઠગવા માગો છો? જદુનાથજી મહારાજ! તમે જો ધર્મનો વધારો, ફેલાવો કરવા માગતા હો તો તમે પોતે સારું આચરણ પકડીને તમારા બીજા મહારાજોને ઉપદેશ કરો, ધર્મગુરુઓ પોતે જ જ્યાં સુધી વ્યભીચારના સમુદ્રમાં ડુબેલા માલુમ પડશે ત્યાં સુધી તેઓથી ધર્મનો બોધ થઈ શકવાનો નથી. ગોકુળનાથજીએ ઉપર જણાવેલી ટીકા કરીને તમારા વૈષ્ણવ માર્ગને મોટો ડાઘ લગાડ્યો છે તે પ્રથમ કાઢી નાખો. એ ટીકા કરનાર ઉપર ધીક્કાર નાખો, તે ટીકા પ્રમાણે મહારાજો ચાલીને પોતાના સેવકની વહુ–દીકરીઓને બગાડે છે તેથી હાથ ઉઠાવો અને રસમંડળી જેવી અનીતીનો એકદમ નાશ કરો. જ્યાં સુધી તમે તેમ કરશો નહીં ત્યાં સુધી તમારાથી ધર્મનો ઉપદેશ અને સ્વધર્મનો વધારો થઈ શકવાનો નથી, તે સત્ય જાણી લેજો.

–કરસનદાસ મુળજી

(‘સત્ય પ્રકાશ’, તા. 21 ઓક્ટોબર, 1860)

લેખીકા રચના નાગરીકના કંઠીમુક્ત વીચારલેખોની પુસ્તીકા બૈઠ પથ્થર કી નાવ (પ્રકાશક : [1] માનવવીકાસ ટ્રસ્ટ, 9, મહાકાન્ત કૉમ્પલેક્ષ, વી. એસ. હૉસ્પીટલ સામે, એલીસબ્રીજ, અમદાવાદ 380 006, [2] વૈશ્વીક માનવવાદ, 1–એ, કલ્પના સોસાયટી, મહેમદાવાદ 387 130 જીલ્લો : નડીયાદ અને [3] નયા માર્ગ, ખેત ભવન, હરીજન આશ્રમની પાસે, અમદાવાદ 380 027 પાનાં : 64, મુલ્ય : રુ. 40/)માંની આ પાંચમી પ્રસ્તાવના, પુસ્તીકાનાં પાન 12થી 15 ઉપરથી, લેખીકા અને પ્રકાશકોના સૌજન્યથી સાભાર..

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 22–06–2018

 

 

ડૉ. બી. એ. પરીખ

મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર વીદ્યાની અવૈજ્ઞાનીકતા અને નીરર્થકતા

9

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

દુર્ગારામ મંછારામ મહેતા (ઈ.સ. 1809થી 1875)

શું આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર વીદ્યા

વૈજ્ઞાનીક અને સાર્થક છે?

આ પ્રશ્નનો સીધો જવાબ એ જ હોઈ શકે અને એ જ છે કે, ‘આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર, એ અજ્ઞાન, અન્ધશ્રદ્ધાનું, કેવળ પરમ્પરાવાદી યુગનું સર્જન છે.’ જે જમાનામાં સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે કે સમસ્યાઓને અટકાવવા, સમસ્યા ઉપજે જ નહીં તે માટે વ્યક્તીને જાતજાતના તુક્કા ઉપજે કે નવીન, પ્રભાવ ઉપજાવે તેવી યુક્તીઓ કરામતો સુઝે તે મન્ત્ર–તન્ત્ર બની ગયાં. આમ, આ મન્ત્રો, તન્ત્રો, યન્ત્રો અને તરકટી, ભેજાબાજ, બુદ્ધીશાળી વ્યક્તીઓનાં ભેજાંની નીપજ છે. આજે આ યુક્તીઓ ભોળા, અજ્ઞાની લોકોને આકર્ષક, ડરાવનારી, અકસ્માતથી કોઈકવાર પરીણામ ઉપજાવનારી લાગી અને તે યુક્તીઓ, મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની રુઢી, પ્રણાલીકા રુઢ બની ગઈ. વળી ધર્મશાસ્ત્રોમાં પણ જાતજાતની પ્રાર્થના, પુજા, યાચનાના મન્ત્રો દાખલ થઈ ગયાં. આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રના પાયામાં કેવળ વહેમ, અધુરી–ખોટી માહીતી તેમ જ ભ્રમ અને પ્રભાવ ઉપજાવે તેવી રજુઆતો છે અને તેથી આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રનું કોઈ સાર્થકતા નથી અને માંગેલાં પરીણામ આવતાં જ નથી, આવે જ નહીં. આજના વૈજ્ઞાનીક, જ્ઞાન, સમૃદ્ધ સમાજ અને સમયમાં આ વીદ્યાઓની, તેમાંની કરામતો, યોજનાઓની પુરી કસોટી, પરીક્ષણ થયાં છે. મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર ની:શંક પોકળ, નીરર્થક તો છે જ અને વાસ્તવમાં તે વ્યક્તીને શારીરીક, વૈચારીક, માનસીક હાની પણ ઉપજાવે છે. આજે વીજ્ઞાન અને ટેકનોલૉજીના યુગમાં મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર પ્રચલીત છે તે વદતો વ્યાઘાત છે, કરુણતા છે. વીજ્ઞાન સાથે વહેમ એ વક્રતા નથી?

આપણે માનીએ કે જંગલી, અર્ધવીકસીત પ્રજાઓમાં મન્ત્ર, જાદુ, ટોણા જેવી રુઢીઓ વધારે પ્રચલીત હોય; પણ આમ માનવું ખોટું છે. ભારત જેવી પ્રમાણમાં વધારે વીકસીત અને સંસ્કૃત પ્રજામાં પણ સમાજનો એક વર્ગ સાધુ, સન્તો, ઋષી, મુનીઓ દ્વારા તો જાતજાતની પુજાવીધીઓ, હોમહવનના કર્મકાંડો, પ્રાર્થના–મન્ત્રો વગેરે વીકસ્યાં છે. ભારતમાં ઋષીમુનીઓએ તો જાતજાતનાં દેવો, દેવીઓ, પ્રકૃતીનાં બળોને રીઝવવા તેમનો કોપ શાંત પાડવા તેમના ઉપર નીયન્ત્રણ કેળવવા અનેકવીધ પ્રકારનાં મન્ત્રો, યન્ત્રો અને તન્ત્રો વીકસાવ્યાં છે. આ મન્ત્ર–તન્ત્રમાં સાધકો પોતાના દુન્યવી સુખના હેતુઓ સીદ્ધ કરવા સાથે અન્યને, દુશ્મનને નુકસાન પહોંચાડવા માટે તેમ જ ભુત–પ્રેતનો વળગાડ, ગાંડપણ અન્યને પજવણી વગેરે નકારાત્મક હેતુઓ માટે પણ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રનો ઉપયોગ થતો હતો અને આજે પણ થાય છે.

વૈજ્ઞાનીક તેમ જ વાસ્તવીક રીતે આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રના બન્ધારણ તેમ જ ઉપયોગ વીશે તપાસ કરતાં સ્પષ્ટ અને ની:શંકપણે જણાય છે કે તેનાં કાંઈ ધારેલાં, અપેક્ષા મુજબનાં પરીણામ આવતાં જ નથી. કારણ આ પ્રકારની કાર્યવીધીમાં કારણ–પરીણામની દૃષ્ટીએ મન્ત્ર–તન્ત્ર અને તેનાં પરીણામ વચ્ચે કાંઈ સમ્બન્ધ જ નથી. કદાચ કોઈ પરીણામ મળ્યાનો દાવો કરે તો તેનો આભાસ, ભ્રમ છે. અથવા અકસ્માત બનેલી ઘટના છે. અથવા જુઠું બોલે છે. આજના જ્ઞાન–વીસ્ફોટ તેમ જ વીજ્ઞાનના યુગમાં મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર એ પ્રાચીન જંગલી અવસ્થાનાં અવશેષ જ કહેવાય.

આ તમામ મન્ત્ર–તન્ત્ર, યાત્રા, પાઠ, પુજા વગેરે પુરી શ્રદ્ધા, વીશ્વાસથી કરવા છતાં તેનાં ઈચ્છીત પરીણામો ભક્તોને જોવા અનુભવવા મળે છે ખરાં? મળ્યા છે ખરાં? વાસ્તવમાં આ મન્ત્ર–તન્ત્રના નીયમીત શ્રદ્ધાપુર્વકના પ્રયોજન પછી શ્રદ્ધાળુ માણસો તો તેવાને તેવા જ દુ:ખી, ઓશીયાળા રહેતા હોય છે. માણસોને પોતે ધારેલાં પરીણામો શુભ વળતર, બદલો મળતાં નથી; છતાં એ તો જેવાં જેનાં કર્મ, જેવું જેનું નસીબ. આપણી ભક્તીમાં, વીધી કરવામાં ઉણપ, કચાશ હશે વગેરે બહાનાં કાઢીને જાતને છેતરે છે. સમાધાનો મેળવે છે. આ મન્ત્ર, તન્ત્રને વ્યક્તીના, સમાજના રોજીન્દા જીવનમાં ઉભી થતી વીટમ્બણાઓ, અવરોધો, તકલીફો, સફળતા–નીષ્ફળતા સાથે કોઈ કાર્ય– કારણનો સમ્બન્ધ જ નથી. આ મન્ત્ર, યન્ત્ર, તન્ત્રની, જીવન જરુરીયાતો, વ્યવહારો સાથે કોઈ કાર્ય–કારણનો સમ્બન્ધ નથી; છતાં આ તમામ પરમ્પરાઓ રુઢીગત જીવનની ટેવો, શ્રદ્ધા, અન્ધશ્રદ્ધાના પ્રયોજન દ્વારા તેના એજન્ટો, પુજારીઓ, કથાકારો, સાધુ, બાબાઓ, માતાજીઓ પવીત્ર મનાતી આધ્યાત્મીક વીભુતીઓ, ભુવા–ભગતો તમામ; મહદ્ અંશે તો જાણી જોઈને, સભાનપણે, લોકોનાં ભોળપણ, મુર્ખતા, ગરજ તેમ જ અન્ધશ્રદ્ધા અને વીચારહીનતાનો ગેરલાભ ઉઠાવી, તેમનું શારીરીક, જાતીય, માનસીક, વૈચારીક શોષણ કરે છે.

ભલે સદીઓથી, પેઢીઓથી આ મન્ત્ર–તન્ત્ર પારાયણ, પાઠ, પુજા, મન્તર–જન્તરની રુઢી ચાલતી આવે છે; છતાં આ રીતરીવાજ, માન્યતાઓ તો અજ્ઞાન યુગ, પછાત મનોદશાનાં જ અવશેષો છે. મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની નીરર્થકતા, પોકળતા સમજાવવા નક્કર દલીલો અને સત્ય ઘટનાઓ, ઉદાહરણો, સંશોધનો, તપાસ સાથે રજુઆત કરીએ છીએ.

આપણા પૌરાણીક ભુતકાળમાં અનેક કથાઓ છે કે ઈચ્છા, કામના પુરી કરવા કોઈક શક્તી પ્રાપ્ત કરવા દેવોની સાધના, તપ, યજ્ઞો વગેરે કરવામાં આવતા હતા. રાજા દશરથને યજ્ઞ કરવાને પરીણામે રામ સહીત ચાર પુત્રો પ્રાપ્ત થયા. રાજા દ્રુપદને પુત્રી દ્રૌપદી જન્મી. રામ, દ્રૌપદીના જીવનનો પછીનો ઈતીહાસ કેટલો દુ:ખ, યાતના, કંકાસથી ભરેલો છે તે આપણે જાણીએ છીએ. વીશ્વામીત્ર, રાવણ, ધ્રુવ વગેરે અનેકોએ શીવ વગેરે દેવોનાં તપ કરી, વરદાન દ્વારા અમોઘ–અમાપ શક્તીઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી. માતા કુન્તીને મન્ત્રો દ્વારા લગ્ન પહેલાં કર્ણ, લગ્ન પછી યુધીષ્ઠીર, ભીમ, અર્જુન પુત્રો પ્રાપ્ત થયા અને માદ્રીને નકુલ–સહદેવ બે પુત્રો થયા. હનુમાનજી વીશે અનેક કથાઓ છે. જો મન્ત્ર સાધના, તન્ત્રથી કદાચ આવું તમામ નહીં; પરન્તુ થોડું પણ વાસ્તવીક પરીણામ મળતું હોત તો આ તમામની સાર્થકતા, વૈજ્ઞાનીકતા માટે કંઈક વીશ્વાસ ઉત્પન્ન થાત; પરન્તુ આ તમામ તો પૌરાણીક કેવળ કાલ્પનીક ધડમાથા વગરની માત્ર ભ્રમયુક્ત મીથ્યાભીમાન, ગૌરવમાં રાચવાની કથાઓ જ છે!

યજ્ઞો, હવનો, મન્ત્રસાધનાની નીરર્થકતા

વળી યજ્ઞો, હવનો, મન્ત્રસાધનાથી પરીણામો આવતાં હોય તો આપણા દેશમાં આજે પણ ક્રીકેટ, ચુંટણી, કૉર્ટના મુકદ્દમા, પરીક્ષા, યુદ્ધ વગેરેમાં જીત મેળવવા એક નહીં, હજારો યજ્ઞો સ્થળે સ્થળે થાય છે. અરે, જેને પુરા વૈજ્ઞાનીક, સમજદાર કહેવાય એવાં ઈન્દીરા ગાંધીએ પણ પ્રત્યક્ષ, પરોક્ષ રીતે યાત્રા, હોમ, હવન, કર્મકાંડ, મન્ત્ર–તન્ત્રનો આશ્રય લીધો હતો! ઈસરોના વડા વૈજ્ઞાનીક રાધાકૃષ્ણન્ મંગળયાનની પ્રતીકૃતી શ્રી બાલાજીને અર્પણ કરવા ગયા હતા. આજ તો આપણી કરુણતા છે કે જેની વૈજ્ઞાનીકતા, માનસીક સજ્જતા અને નૈતીકતા ઉપર પુરો વીશ્વાસ હોય તેવી જાણીતી વ્યક્તીઓ કટોકટીના સમયે વીવેકબુદ્ધી ગુમાવી દે છે અને પરીણામે મન્ત્ર–તન્ત્રનો આશ્રય તરણોપાય તરીકે લે છે. મજબુત મનના માણસો પણ કટોકટી આવતા હીમ્મ્ત ગુમાવી મન્ત્ર–તન્ત્રમાં પડે છે. એ જ તો માનવ સ્વભાવની કરુણતા છે!

મહાભારતના યુદ્ધમાં અણુશસ્ત્રોનો ઉપયોગ

આપણા પૌરાણીક ઈતીહાસમાં ઘણી કાલ્પનીક, આકાશી કલ્પનાકથાઓ છે. દા.ત. મહાભારતના યુદ્ધમાં જાતજાતની શક્તી ધરાવતાં શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થયો હતો. મીથ્યાભીમાન અને ખોટા ગૌરવમાં રાચનારા, સંસ્કૃતી, પ્રેમીમાં કંઈક નવીન શોધ નહીં કરી શકનારા આપણે જાહેર કરીએ છે કે અમારા દેશમાં મહાભારતના યુદ્ધમાં અણુશસ્ત્રોનો ઉપયોગ થયાના પુરાવા છે. કેવું મુર્ખતાભર્યું વીધાન! અરે મહાભારત–રામાયણ તો ધનુષ–બાણનો યુગ, લોહયુગ હતો. દારુગોળો અને બન્દુક પણ હતાં નહીં આ 3000 વરસ કે તેથી જુનો કાળ.

કમનસીબે આ મન્ત્ર–જન્તરની પરમ્પરા આજે પણ પુરજોશથી ચાલી રહી છે, આજે પણ ગાયત્રી યજ્ઞો, શતકુંડી યજ્ઞો થાય છે. અને લોકો વીવેકબુદ્ધીને ગીરવે મુકીને તેમનું જીવન જીવી રહ્યા છે એટલું જ નહીં; પરન્તુ અદ્યતન વીજ્ઞાન અને ટૅકનોલૉજીનો ઉપયોગ આપણે અવીજ્ઞાન, અન્ધવીશ્વાસનો પ્રચાર કરવામાં કરી રહ્યા છીએ.

ટી.વી.–ચૅનલોના ધંધા થકી

ધાર્મીક સંસ્થાઓ અને ગુરુઓને કમાણી

ટી.વી. ઉપર દરેક ધર્મના નામે ચૅનલો ચાલે છે. આવી આઠદસ ચૅનલો ઉપર સ્વામી–બાબાઓ, મૌલવીઓ, પાદરીઓ, શીવગુરુઓ સતત ધર્મગ્રંથોનું પઠન, સ્તવન કરી રહ્યા છે. ભક્તોની ભીડ વચ્ચે મન્ત્રો પ્રાર્થના કરતા–કરાવતા હોય છે. ચમત્કારોથી રોગ મટે છે. અપંગ સાજા થાય છે, ધન પ્રાપ્ત થાય છે. ધંધામાં બરકત આવે છે, હરીફોનો નાશ થાય છે વગેરે માટે અનેક પ્રકારના તાન્ત્રીક ઉપાયો બતાવતા હોય છે. સામુહીક ભજન, પ્રવચનો ચાલતાં હોય છે. શું મેળવવા? આનું પરીણામ શું? શુન્ય.. સમયનો બગાડ, ધાર્મીક સંસ્થાઓ અને ગુરુઓને કમાણી, ચૅનલોનો ધંધો. લોકોનાં સુખ, દુ:ખ, સમસ્યાઓમાં કોઈ પ્રભાવ, ફરક તો નહીં જ. આજે સુરત જેવાં અનેક શહેરોમાં રોજ ને રોજ સ્વામીનારાયણ, જૈન, હીન્દુ, કથાકારો, મુનીઓનાં પ્રવચનો, ભાગવત–રામાયણ કથાઓ, ભજનકીર્તન, મન્ત્રોનાં રટણ ચાલતાં હોય છે. છતાં આ શહેરના ધંધાવ્યવસાય તેમ જ લોકોની નીતીમત્તા, પ્રામાણીકતા ઉપર કોઈ વીધાયક પ્રભાવ અસર પાડે છે ખરો? પરન્તુ આપણે એમ માનીએ કે મન્ત્રો, યજ્ઞો, તન્તર–મન્તરથી ગામ, શહેરના વાતાવરણમાં પવીત્ર હવા ફેલાય છે. લોકો સન્તોષી અને આનન્દી બને. આવું કંઈ પણ, એકાદ ટકા જેટલું પણ થાય છે ખરું? ઉલટું રોજબરોજના વ્યવહારોમાં ધંધા–રોજગારમાં અનીતી, જુઠ, છેતરપીંડી, બળાત્કાર, અપહરણ, હત્યા, ખુનામરકીના કીસ્સા વધતા જાય છે. મન્ત્રોથી ઉભરતી પવીત્રતા ક્યાં ઓગળી ગઈ?

માદળીયાં, યન્ત્રો વગેરેની નીરર્થકતા

કોઈને મોહાન્ધ કરવો, તેની ઉપર કાબુ જમાવવો, નજર ઉતારવી, શત્રુને મહાત કરવો, ધનવર્ષા થવી, ધન્ધામાં બરકત આવે તે માટે જાતજાતના માદળીયાં, યન્ત્રો, તન્ત્રવીદ્યાથી અભીમન્ત્રીત તન્ત્રો, વીષ્ણુયન્ત્ર, કુબેરયન્ત્ર, શનીનો મન્ત્ર, નવગ્રહ મન્ત્ર વગેરે વીશેના અભીમન્ત્રીત તન્ત્રો, તાન્ત્રીકો તૈયાર કરી તેની ટી.વી. ઉપર જાહેરાત કરે છે. આ જાહેરાતોના સમર્થનમાં જાણીતા અભીનેતાઓ પણ(નાણાં મેળવીને જ તો) પોતાના અભીપ્રાયો જાહેર કરે છે અને ગરજવાન, મુર્ખ, નીરાશ થયેલા, જાત મહેનત કર્યા વગર, પોતાની સમસ્યાને સમજ્યા વગર, ઝટ­પટ ઉકેલ મેળવવાની લાલચમાં આ તન્ત્રો ઢગલાબન્ધ 100 રુપીયાની ચીજ હજારોની કીમ્મતમાં વેચે છે અને શઠ, ચતુર લોકો તકનો લાભ લઈ વેચનારા લોકોને કમાણી થાય છે.

ગાયત્રી મન્ત્ર

હીન્દુઓમાં ગાયત્રી મન્ત્ર બહુ જ પવીત્ર અને અસરકારક મનાય છે. ઘણા રોજ પુરી શ્રદ્ધાથી ગાયત્રી મન્ત્રનું રટણ કરે છે. હવન પણ કરે. આમ તો ગાયત્રી મન્ત્ર એ સુર્યપુજા, સુર્યની તેજસ્વીતા, તેની શક્તીના ગુણગાન ગાતા મન્ત્ર છે. તે ગાયત્રી છંદમાં લખાયો છે. એટલે તેને ગાયત્રી મન્ત્ર કહે છે. હવે આપણી ઘેલછા જુઓ. આ ગાયત્રી છન્દને ‘ગાયત્રી માતા’ બનાવી, તેનાં મન્દીરો ઉભાં કર્યા, ગાયત્રીનાં અનુષ્ઠાનો થાય, હોમ, હવન, યજ્ઞો પણ થાય. લોકપ્રવાહ જોઈને ગાયત્રીનો મહીમા કરનારા સ્વામીઓ પણ ફુટી નીકળ્યા છે!

ગાયત્રી મન્ત્ર’નાં ત્રણ ઉદાહરણો

અમારી જાણમાં એવાં ત્રણ ઉદાહરણો છે. એક હરદ્વારના સ્વામી રામ શર્મા. ગાયત્રીના પ્રચાર માટે બીજા અમદાવાદના એક ગુરુજી અને ત્રીજા પણ એક અમદાવાદમાં છે.

(1) હરદ્વારના એક સ્વામીનો તો બહુ મોટો પથારો છે. આ ગાયત્રી–પ્રચાર એટલો મોટા વળતરવાળો છે કે આ હરદ્વારના સ્વામીના એક ભત્રીજા જે નીષ્ણાત તબીબ છે, ડૉક્ટરી છોડીને ગાયત્રી–પ્રચારમાં જોડાયા છે! વધારે વળતરવાળો ધન્ધો અને જુઓ, આ તબીબ જાણે છે કે સન્તાન કેવી રીતે પેદા થાય, તેની વૈજ્ઞાનીક રીતે તબીબી ઉપચારની સલાહ આપવાને બદલે ‘પુત્ર કામેષ્ઠી યજ્ઞ’નો પ્રચાર અને આયોજન કરે છે! અમે આ પુત્ર કામેષ્ઠી યજ્ઞ વડોદરામાં બન્ધ કરાવ્યો હતો. વળી, આ હરદ્વારના સ્વામીએ એક પાના ઉપર દસ ખાનાં પાડી, હજાર ચોરસ આકૃતી બનાવી, નોટબુકો બહાર પાડી તેમાં ‘રામનામ’ મન્ત્ર લખી, ચોપડી પુરી કરી, હરદ્વારની પુણ્ય બેંકમાં જમા કરાવવાની યોજના અમલમાં મુકી છે! જેટલા હજાર વાર રામનામ લખાય તેટલું પુણ્ય ભક્તની પુણ્ય બેંકમાં ભક્તના ખાતામાં જમા થાય અને મરણ પછી તેની સદ્ગતી થાય. હવે મજાક જુઓ, મારી જાણમાં એવા ઘણા શીક્ષીત, અધ્યાપક સ્ત્રી–પુરુષો છે, જે પોતાની વ્યાવસાયીક ફરજો બાજુએ મુકી, તે સમયમાં રામનામ લખી પોતાની નોકરીના ખર્ચે પુણ્ય કમાય છે!

(2) અમારા એક મીત્ર ગાયત્રી ગુરુજી છે. બ્રાહ્મણ જ હોય તે સ્વાભાવીક છે જ અને તેમને ગાયત્રી મન્ત્ર સાધ્ય છે. પછી તો તેઓ સરકારી નોકરી છોડી ગાયત્રીની સાધનામાં પડ્યા. આ સાધના ફળવા માંડી. ભક્તવૃન્દ જમા થવા લાગ્યું. હવે તે ગુરુજી કહેવાયા. તેમણ ગાયત્રી મન્ત્રની શક્તીના પરચા(સાવ કાલ્પનીક) બતાવવા માંડ્યા. ગુજરાતમાં જુદાં જુદાં શહેરોમાં તેમનું ભક્તવૃન્દ ગુરુજીને બોલાવે. સભાઓમાં ગાયત્રીમન્ત્રનું રટણ થાય. પાણીના લોટામાં તાંબાની સળીથી પાણી હલાવવાની સાથે ગાયત્રીમન્ત્રનું રટણ થાય. હવે આ જળ પવીત્ર બન્યું. તે હવે અભીમન્ત્રીત જળ કહેવાય. આ અભીમન્ત્રીત જળ તમારા કોઈ પણ રોગના ઉપચાર માટે કારગત નીવડે એવું ઠસાવાય. આમ, આ અભીમન્ત્રીત જળનો વેપાર શરુ થયો! અરે ગાયત્રીની શક્તી જુઓ – દર્દી હાજર હોય અને તેના ઉપર ગાયત્રી અભીમન્ત્રીત જળનો ઉપચારમાં અભીષેક થાય; પરન્તુ આ ગુરુજી અને ગાયત્રી મન્ત્રની શક્તી તો એવી કે દર્દી હાજર ન હોય તો પણ તેના ફોટા ઉપર અભીમન્ત્રીત જળનો અભીષેક કરી, તેના રોગનો ઉપચાર કરી શકાય!  અમે સુરતમાં આ ગુરુજી અને તેમના ભક્તોને તેમના આ તુત સામે ચેતવણી આપી અને પછી તેઓ કદી સુરતમાં આવ્યા નહીં.

(3) ત્રીજા એક અમદાવાદમાં ગાયત્રી ઉપાસક છે. આ પણ બ્રાહ્મણ, અમદાવાદમાં ટૅક્સટાઈલ મીલમાં નોકરી કરે; પરન્તુ ઘરમાં એક ઓરડામાં ગાયત્રી સાથે અનેક દેવીઓની પુજા થાય. તેઓ એમ દાવો કરતા કે તેમનામાં ખોવાઈ ગયેલા, ગુમ થયેલા બાળક વ્યક્તીને શોધી કાઢવાની શક્તીનું ગાયત્રી માતા તરફથી વરદાન છે અને પોલીસ ખાતું પણ ગુમ થયેલી વ્યક્તીને શોધવા તેમની પાસે મદદ માટે આવે છે. અમે આ ગાયત્રી ભક્તની છેતરપીંડી, બનાવટ પણ ખુલ્લી કરી.

ગીરીધામોના અઘોરીઓ અને તાન્ત્રીકો

હીમાલય કે આબુ કે ગીરનાર પર્વતના ડુંગરાઓ ઉપર ત્યાંની ગુફાઓમાં અઘોરીઓ, સીદ્ધ તાન્ત્રીક વસે છે એવી લોકવાયકા છે. આ તાન્ત્રીકો રાત્રે પ્રાણી– વાઘ, સીંહ, દીપડો બની જાય, પાછા દીવસે માણસ બની જાય. તેમના માટે કશું અશક્ય નથી. તેમને દુન્યવી સુખોમાં રસ હોતો નથી. કોઈ નસીબવન્તાને જ આ અઘોરી, સીદ્ધ તાન્ત્રીકનો ભેટો થાય અને તેમની મહેરબાનીથી કાર્યસીદ્ધી થાય. તપાસ કરતાં જણાયું છે કે, કેટલાક ખરેખર સાચા વૈરાગ્યની ભાવનાથી સાધુ–બાવા બન્યા હોય છે; પરન્તુ મોટાભાગના સાધુ, તાન્ત્રીકો, અઘોરીઓ તો વેશધારી બનાવટીઓ, ઢોંગી હોય છે. તેઓ ભારતના જુદાં જુદાં પ્રદેશોમાં ગુના કરેલા ‘મોસ્ટ વોન્ટેડ’ હોય છે અને પોલીસથી બચવા સાધુવેશ ધારણ કરી, આવી રીતે ડુંગરાઓમાં છુપાઈ રહે છે. તેમને સાધુ બાવા જાણી પ્રવાસીઓ પ્રભાવીત થઈ આકર્ષાય છે. તેમની ખ્યાતી પ્રસરે છે. તેઓ લોકોને ભરમાવી દાન, નાણાં મેળવી, સરકારી જમીનમાં અતીક્રમણ કરી આશ્રમો સ્થાપે છે. આવા સાધુ, બાવા તેમનો દેખાવ ભય પમાડે તેવો રાખે છે અને અસ્ટં–પષ્ટં હીન્દી ભાષામાં જ વાતો કરે છે.

મુઠ મારવાનો કીસ્સો

અમારા એક મીત્રે અમને તેમના અનુભવનો સાચો કીસ્સો વર્ણવ્યો. આ મીત્રનું કહેવું હતું કે તેમના એક સમ્બન્ધીને તેમના હરીફ, દુશ્મને તાન્ત્રીક પાસે મુઠ મરાવી હતી. અનેક ઉપચારો કર્યા હનુમાનજીના સ્થાનકે ગયા, દરગાહો ઉપર માથું ટેકવી આવ્યા, બીજા તાન્ત્રીકોને સાધ્યા; પરન્તુ તેમને મારવામાં આવેલી મુઠ એટલી સજ્જડ કે તે પાછી વળી નહીં. પૈસાનું પાણી થયું. ઘણા હેરાન થયા છેવટે ત્રણેક વર્ષ પછી એક ઑલીયા ફકીરે આ મુઠ પાછી વાળી આપી. હવે આ કીસ્સામાં જરા ઉંડાણથી તપાસ કરી તો જાણવા મળ્યું કે, આ ભાઈને કોઈક નીદાન ન થઈ શકેલો એવો વ્યાધી હતો. હેરાન થતા હતા તેથી ઔષધીય ઉપચારો તો કરતા હતા; પરન્તુ વહેમીલું માનસ એટલે મેલીવીદ્યાનો ભોગ બન્યા છે, તેવો ડર પેસી ગયો. કાળાંતરે દવાઓ, ઉપચારો અસરકારક નીવડવા લાગ્યા અને તે તાકડે જ ફકીરનો મેળાપ થયો એટલે ઉપચારનો યશ ફકીરને મળ્યો. રોગનો ઉપચાર થયો; પણ વહેમ મજબુત બન્યો.

અમારા એક મેલીવીદ્યાના સમર્થક અધ્યાપકમીત્ર જોરદાર દલીલો કરે કે ઈન્દીરા ગાંધી જેવી મર્દ સ્ત્રી પણ હોમ, હવન, મન્ત્ર, તન્ત્રનો સહારો લીધો હતો.

હવે જો ખરેખર આવી કોઈ અસરકારક મરણતોલ બનાવી શકે તેવી શક્તી, મુઠ મારવાની વીદ્યા તાન્ત્રીક્માં હોય તો આપણે નવાજ શરીફ, દાઉદ, અફઝલ, હાફીઝ સઈદની ઉપર મુઠનો પ્રયોગ કેમ કરાવતા નથી? અરે આ પાકીસ્તાની આતંકવાદીઓ તો દુર રહ્યા; પરન્તુ ઘર આંગણે કાશ્મીરમાં આતંકવાદના સમર્થક, નક્સલવાદના સમર્થક નેતાઓ ઉપર તો આ મુઠ મારવાનો, મેલીવીદ્યાનો પ્રયોગ કરી તેમનું નીકંદન કાઢી શકાય જ ને? આપણા સીદ્ધ તાન્ત્રીકો, માતાજીના ઉપાસકો, ગાયત્રીના ઉપાસકોમાં એટલી સમજ તો હોવી જ જોઈએ કે તેઓ ભારતની સરહદો ઉપર અનુષ્ઠાનો કરે, માઓવાદીઓ–નક્સલીઓ તો ભારતમાં જ છે! તેમની નજીક જઈ તેમની ઉપર મારણના પ્રયોગો કરે તો? આપણા પરમ આધ્યાત્મીક, શક્તીશાળી દેશોમાં કેવી સરળતા અને ઝડપથી કોઈ જાનીહાની થયા વગર શાંતી સ્થપાય! પરન્તુ આવો સુન્દર અસરકારક વીચાર રાજકારણીઓ, અમલદારો કે લોકોને કેમ સુઝ્યો નથી, સુઝતો નથી? કેમ આ ઉપાય અજમાવતા નથી?

આ બધી ચર્ચાનો અર્થ અને તારવણી

મેલીવીદ્યા, કાળો–જાદુ, ભુત–પ્રેત, યોગીની જેવી કોઈ વાસ્તવીકતા નથી. મન્તર–તન્તર–જન્તર, કોઈના શ્રાપ, કટુ વચનો, મુઠ–ચોટ કે મેલીવીદ્યાથી મૃત્યુ તો શું વાળ પણ વાંકો થઈ શકતો નથી. આપણા આ અતી ધર્મપરસ્ત, પરમ્પરાવાદી, વહેમ–અન્ધશ્રદ્ધા તેમ જ અર્થહીન કર્મકાંડો, પ્રથાઓ, રીવાજોમાં ડુબેલા લોકવાળા દેશમાં હજી લોકોમાં વીજ્ઞાનનો યુગ છતાં, વીજ્ઞાનની સત્યશોધનની માનસીકતા તેમ જ હીમ્મ્ત વીકસ્યાં નથી. કરુણતા એ છે કે તે તેઓ વીકસાવવા માંગતા નથી. તેથી જ આ દેશમાં અનેક કૌભાંડો પકડાયા છતાં સાધુ, બાબા, બાપુ, સ્વામી, માતાજીના આશ્રમો ચાલે છે. બાબા–માતાજી–સ્વામી પોલીસની કસ્ટડીમાં, જેલમાં હોય છતાં તેમના અનુયાયીઓ બહાર તેમની પુજા કરે છે, કેવી દયનીય તેમ જ તીરસ્કારભરી પરીસ્થીતી! આપણામાં સાદી સમજ, સારા–ખોટાને પારખવાની, હીત–અહીત વીચારવાની વીવેકબુદ્ધી ક્યારે વીકસશે?

10 લાખનો પડકાર

સુરતની અમારી સત્યશોધક સભાએ છેલ્લા ચાલીસ વર્ષોથી પડકાર ફેંક્યો છે કે ‘અમારા કોઈની ઉપર મન્ત્ર–તન્તર, મુઠ–ચોટ, મેલીવીદ્યાનો પ્રયોગ અજમાવો. અમને હાની થાય તેની જવાબદારી અમારી છે. આ ઉપરાંત એવું કોઈ પણ કાર્ય કરી બતાવો કે જે સામાન્ય વીજ્ઞાનના નીયમોની મર્યાદા બહાર હોય, ઉપરવટ હોય. અમે આવા સીદ્ધ સ્વામી તાન્ત્રીકોને રુપીયા 10 લાખ આપવા તૈયાર છીએ.’ વર્ષો વીત્યાં પણ કોઈ સીદ્ધ, માઈના લાલે તણખલું હલાવવાનો પણ પડકાર ઝીલ્યો નથી.

1842માં સુરતમાં કાળીચૌદશના દીવસે દુર્ગારામ મહેતાજીએ આ મન્ત્ર–તન્ત્રના સાધકોને પડકાર ફેંક્યો હતો. તેનો કોઈએ જવાબ આપ્યો ન હતો. આજે 175 વર્ષ પછી પણ કોઈ પડકાર ઝીલવા આવતું નથી. હવે તો જાગો, સમજો!

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

મારણ–તારણના મન્ત્રોથી ભગતોની સમસ્યા દુર કરવાનો દાવો કરતા એક ઢોંગીને સત્યશોધક સભાના કાર્યકર મધુભાઈ કાકડીયાની આગેવાની હેઠળ પડકારવામાં આવ્યો હતો. એ ઢોંગીએ પોતાના ગુના કબુલ્યા હતા અને પોતાની પાસેના ચોપડા આપી દીધા હતા. આ ચોપડાઓ પર આધાર રાખીને અમારી સત્યશોધક સભાના કાર્યકારી પ્રમુખ પ્રા. સુર્યકાન્ત શાહે ‘આપણો માંદો સમાજ’ પુસ્તીકા પ્રસીદ્ધ કરી છે.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

ડૉ. બી. એ. પરીખની મનોવીજ્ઞાનીક સુઝ ધરાવતી આ રોચક પુસ્તીકા ‘મન્ત્રયન્ત્રતન્ત્રનું અવીજ્ઞાન’ પ્રકાશીત થઈ છે. (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, બાવા સીદી, પંચોલી વાડી સામે, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન નંબર : (0261) 259 7882/ 259 2563  પૃષ્ઠ : 48, મુલ્ય : રુપીયા 50/-)માંનો આ નવમો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 38થી 45 ઉપરથી, લેખકના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સંપર્ક :

ડૉ. બી. એ. પરીખ, 154, સર્જન સોસાયટી, પાર્લે પોઈન્ટ, સુરત–395 007 સેલફોન : 99241 25201 –મેઈલ : bhanuprasadparikh@yahoo.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ  મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પુસ્તક અને પ્રુફવાચન સૌજન્ય : 

ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ :  18/06/2018