Feeds:
Posts
Comments

સાકરીયા બાપુ!

– રમેશ સવાણી

ભાવનગર જીલ્લાના પાલીતાણા પાસે શેત્રુંજી નદી ઉપર ડેમ છે. ડેમથી થોડે દુર એક નાનો આશ્રમ હતો. તેમાં એક સ્વામીજી (ઉમ્મર : 40) રહેતા હતા.

તારીખ 29 ડીસેમ્બર, 1992. મંગળવાર. સવારના અગીયાર વાગ્યા હતા. રોજની માફક, બાજુના ગામનો રઘુ રબારી (ઉમ્મર : 25) સ્વામીજી માટે દુધ લઈને આશ્રમમાં આવ્યો. સ્વામીજીને દુધ આપ્યું પછી રઘુએ શરમાઈને પુછયું : “બાપુ! મારે સંતાનમાં કંઈ નથી! તમારી કૃપા થાય તો હું બાપ બનું!

સ્વામીજી રઘુને થોડીવાર તાકી રહ્યા. પછી આશ્રમની રુમમાં ગયા. થોડીવારે બહાર આવ્યા અને રઘુને પુછ્યું : “ભક્ત! તારે ખરેખર સંતાન જોઈએ છે?”

“હા, બાપુ! કૃપા કરો!”

સ્વામીજીએ હવામાં હાથ ઉંચાનીચા કર્યા, મંત્રોચ્ચાર કર્યા અને વીજળી વેગે ખાલી હથેળીમાં સાકરનો ગાંગડો આવી ગયો! રઘુ સ્વામીજીને તાકી રહ્યો પછી પગે પડી કહ્યું : “સ્વામીજી તમે તો ચમત્કારી છો!”

“ભક્ત! લે આ સાકરનો ગાંગડો. તારી પત્નીને ખવડાવી દેજે. તારું કામ થઈ જશે!”

સાકરના પ્રસાદના કારણે કેટલાક લોકોને સંતાનપ્રાપ્તી થઈ હતી. તેથી સ્વામીજીની લોકપ્રીયતા વધતી જતી હતી. લોકો સ્વામીજીને સાકરીયા બાપુ તરીકે ઓળખતા હતા!

સ્વામીજીના આશ્રમથી થોડે દુર અક્ષરાનન્દ સ્વામી ઉર્ફે સનતભાઈ કવીની વાડી હતી. તે આર્ય સમાજી હતા. તેમના ધ્યાને સાકરના પ્રસાદની વાત આવી. અક્ષરાનન્દને ખાતરી કરવાની ઈચ્છા થઈ. એક દીવસ તે સાકરીયા બાપુના આશ્રમે પહોંચ્યા, અને કહ્યું : “સ્વામીજી! તમે હવામાંથી સાકર કાઢો છો, એવી ખબર પડતા હું અહીં આવ્યો છું!”

સાકરીયા બાપુએ હવામાં હાથ ઉંચાનીચા કર્યા, મંત્રોચ્ચાર કર્યા ખાલી હથેળીમાં સાકરનો ગાંગડો પ્રગટ થયો! અક્ષરાનન્દ સાકરીયા બાપુને તાકી રહ્યા! સાકરનો પ્રસાદ લઈ અક્ષરાનન્દ પહોંચ્યાચમત્કાર ચકાસણી કેન્દ્ર, પાલીતાણાના અગ્રણી ચતુરભાઈ ચૌહાણ (સેલફોન : 98982 16029) (ઉમ્મર : 47) પાસે. અક્ષરાનન્દે કહ્યું : ‘‘ચતુરભાઈ! તમે પાલીતાણામાં બોર્ડ લગાવ્યા છે કે ચમત્કાર કરી બતાવો અને ત્રણ લાખ રુપીયા જીતો! તમે બોર્ડ ઉતારવી લો!

“કેમ શું થયું?”

“મેં મારી સગી આંખે ચમત્કાર જોયો! જુઓ આ સાકરનો ગાંગડો! સાકરીયા બાપુએ હવામાંથી પ્રગટ કરીને મને આપ્યો છે! તમે બોર્ડ ઉતરાવી નાખો નહીં તો ત્રણ લાખ રુપીયા ગુમાવશો!”

“જુઓ! અક્ષરાનન્દ! જાદુગરના ખેલ આપણે જોઈએ છીએ. સગી આંખે ચમત્કાર દેખાય છે! પરન્તુ તેમાં કોઈ ચમત્કાર હોતો નથી, કરતબ હોય છે, ચાલાકી હોય છે!

“સાકરીયા બાપુને તમે જાદુગર કહો છો?”

“ના, તે જાદુગર નથી! જાદુગર સાચા હોય છે. જાદુના ખેલ શરુ કરતાં પહેલાં જ તે જાહેર કરે છે કે આ ખેલ છે, તેમાં કોઈ ચમત્કાર નથી! જ્યારે સાકરીયા બાપુ જેવા કહેવાતા બાવા–બાપુઓ બહુજન સમાજની શ્રદ્ધાનો ગેરલાભ લઈ, ચમત્કાર બતાવી; લોકોના તન, મન, ધનનું શોષણ કરે છે! ચમત્કાર કરનાર લોભી, લુચ્ચા, વીલાસી, દમ્ભી, ફરેબી હોય છે! ચમત્કારની શક્તી વડે તેનાં બધાં જ દુર્ગુણો ઢંકાઈ જાય છે, અને તે પવીત્ર–પુજનીય બની જાય છે!

“ચતુરભાઈ! તમે પણ ચમત્કારમાં વીશ્વાસ કરતા થઈ જશો! એક વખત સાકરીયા બાપુને મળો! બાપુના આશ્રમે લોકોનું કીડીયારું ઉભરાય છે!”

“અક્ષરાનન્દ! હું તમને થોડાં પ્રશ્નો પુછું. તમે ઉત્તર આપશો?”

“જેટલાં પ્રશ્નો પુછવા હોય તે પુછો!”

“અક્ષરાનન્દ! મને કહો કે તમે રામાયણ વાંચી છે? સાંભળી છે?”

“વાંચી છે અને કથા પણ સાંભળી છે!”

“રામ માટે દુઃખદ પ્રસંગ કયો હતો?”

“સીતાનું રાવણ દ્વારા અપહરણ!”

“રામે સીતાને પરત મેળવવા પરીશ્રમ કર્યો હતો કે ચમત્કાર?

“પરીશ્રમ કર્યો હતો!”

“મને કહો. અક્ષરાનન્દ! રામે ચમત્કાર કરીને સીતાનું અપહરણ કેમ અટકાવ્યું નહીં?

“ચતુરભાઈ! તમારી વાત તાર્કીક છે, પણ તમે સાકરીયા બાપુને મળો!”

અક્ષરાનંદ! કૃષ્ણએ કંસનો વધ કર્યો. કૃષ્ણએ ચમત્કાર કરીને કંસનું હૃદય બંધ કેમ ન કરી દીધું?

“ચતુરભાઈ! તમારી વાત સાચી પણ તમે એક વખત સાકરીયા બાપુને મળો!”

“ભલે. હું સાકરનો પ્રસાદ લેવા જરુર જઈશ!”

બીજા દીવસે ચતુરભાઈ ચૌહાણ અને પ્રાથમીક શાળાના શીક્ષક મનુભાઈ માળી સાકરીયા બાપુના આશ્રમે પગેરું મેળવવા પહોંચ્યા. બાપુને પ્રણામ કરી ચતુરભાઈએ કહ્યું : “સ્વામીજી! સાકરનો પ્રસાદ લેવા આવ્યો છું!”

“પ્રસાદ માટે પાત્રતા હોવી જોઈએ!”

“એટલે? હું સમજ્યો નહીં!”

“ભક્ત! ત્રણ શુક્રવાર સુધી અહીં આશ્રમે આવવું પડે! ચોથા શુક્રવારે પ્રસાદ મળે!”

ચતુરભાઈ અને મનુભાઈ માળી ચોથા શુક્રવારે સાકરીયા બાપુના આશ્રમે પહોંચ્યા. ચતુરભાઈએ કહ્યું : “સ્વામીજી! મારી સાથે મનુભાઈ માળી છે. એને સંતાન નથી. કૃપા કરો!”

સાકરીયા બાપુ થોડીવાર બન્નેને તાકી રહ્યા. પછી તેણે હવામાં હાથ ઉંચાનીચા કર્યા. આંખો બન્ધ કરી, મંત્રોચ્ચાર કર્યા અને જમણા હાથની ખાલી હથેળીમાં સાકરનો ગાંગડો પ્રગટ્યો!

સાકરીયા બાપુએ મનુભાઈને સાકરનો ગાંગડો આપી કહ્યું : “ભક્ત! તારી પત્નીને ખવડાવી દેજે! કામ થઈ જશે!”

ચતુરભાઈએ સાકરીયા બાપુની કરામત બારીકાઈથી નીહાળી અને કહ્યું : “સ્વામીજી! મારે સંતાન નથી! મને પણ સાકરનો ગાંગડો આપો!”

“ભક્ત! ચમત્કારમાં શક્તીનો વ્યય થાય છે! તું કાલે આવજે!”

“ના, સ્વામીજી! મને આજે જ સાકરનો પ્રસાદ આપો!”

ચતુરભાઈનો પ્રસાદ લેવાનો હઠાગ્રહ ચાલુ રહ્યો. સ્વામીજી મુંઝાયા. થોડીવાર તે આશ્રમની રુમમાં ગયા. કમાડ ખડખડતો હોય તેવો અવાજ ચતુરભાઈને સંભળાયો! સ્વામીજી બહાર આવ્યા. હવામાં હાથ ઉંચા કર્યા, મંત્રોચ્ચાર શરુ કર્યા ત્યાં ચતુરભાઈએ સ્વામીજીના હાથ પકડી લીધા. સ્વામીજીની બગલમાં સાકરનો ગાંગડો છુપાવ્યો હતો તે નીચે પડી ગયો! સ્વામીજીએ ગુસ્સે થઈને કહ્યું: “ભક્ત તે મને સ્પર્શ કેમ કર્યો? તારા સ્પર્શના કારણે સાકરનો ગાંગડો હથેળીમાં પ્રગટ થવાને બદલે બગલમાંથી પ્રગટ્યો!”

ચતુરભાઈએ પોતાના બન્ને હાથ હવામાં આમતેમ ફેરવ્યા પછી સ્વામીજીને બન્ને હથેળીઓ બતાવીને પુછ્યું: “સ્વામીજી! મારી હથેળીમાં કંઈ છે?”

“ના. ભક્ત! તારી હથેળી ખાલી છે!”

ચતુરભાઈએ ફરી હવામાં હાથ આડાઅવળા ફેરવ્યા, મંત્રોચ્ચાર કર્યા તેણે કહ્યું : “સ્વામીજી! જુઓ. આને ચમત્કાર કહેવાય!”

ચતુરભાઈના હાથમાંથી કંકુ ખર્યું : સ્વામીજી ફાટી આંખે તાકી રહ્યા! થોડીવાર પછી સ્વામીજી ચતુરભાઈને રુમની અન્દર લઈ ગયા અને પુછ્યું : “ભક્ત! ખાલી હથેળીમાંથી કંકુ કઈ રીતે કાઢ્યું? આ ચમત્કાર તો મારે શીખવો છે!

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

આવી છેતરામણ થઈ હોય તો, પુરતા પુરાવા સાથે, ચતુરભાઈ ચૌહાણ (સેલફોન : 98982 16029) ચમત્કાર ચકાસણી કેન્દ્ર’, ચાંદખેડા, અમદાવાદ તેમ જ મારા ‘અભીવ્યક્તી’  બ્લોગના https://govindmaru.wordpress.com/cck/  પેજ પર ગુજરાત રાજ્યના 12 ચમત્કાર ચકાસણી કેન્દ્રો અને તેના કાર્યકરોના સેલફોન નમ્બર આપવામાં આવ્યા છે તેઓનો સમ્પર્ક કરવા જણાવાય છે.  …ગો. મારુ

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

“સ્વામીજી! હાથમાંથી કંકુ ખરે તે ચમત્કાર નથી! કરતબ છે!”

“ભક્ત! પણ મારે એ કરતબ શીખવું છે!”

“શા માટે?”

“ભક્તોને આંજી નાખવા!”

“એક શરત છે!”

“કઈ શરત છે?”

“સ્વામીજી! પાલીતાણામાં આવી જાહેરમાં સાકરીયા પ્રસાદનો પ્રયોગ તમે કરો તો હું ખાલી હથેળીમાંથી કંકુ કાઢવાનો કરતબ તમને શીખવું!”

આ સમય દરમીયાન રઘુ રબારી દુધ લઈને આશ્રમમાં આવ્યો હતો અને તેણે ચતુરભાઈનો કંકુનો પ્રયોગ જોયો. રઘુએ કહ્યું : “ચતુરભાઈ! સાકરીયા બાપુએ મને ઘણા સાકરના ગાંગડા આપ્યા અને તે બધાં મારી પત્ની ખાઈ ગઈ છતાં પરીણામ ન આવ્યું! ત્રણ વરસથી બાપુ માટે દુધ લઈને હું આવતો હતો પણ હવે પછી અહીં દુધ લઈને ક્યારેય નહીં આવું!

ચતુરભાઈ અને તેના મીત્ર મનુભાઈ માળી અક્ષરાનન્દની વાડીએ પહોંચ્યા. મનુભાઈના હાથમાં સાકરનો ગાંગડો હતો. તે જોઈને અક્ષરાનન્દે કહ્યું : “ચતુરભાઈ! તમે સગી આંખે ચમત્કાર જોયો ને? તમારા બોર્ડ ઉતરાવી નાખો! ત્રણ લાખનું ઈનામ આપવાની તૈયારી કરો!”

અક્ષરાનન્દ! સાકરીયા બાપુ આવતી કાલે આશ્રમમાં હશે તો બોર્ડ ઉતરાવીને હું પાલીતાણા છોડીને જતો રહીશ!

ચતુરભાઈએ અક્ષરાનન્દને બધી વાત કરી. બીજા દીવસે અક્ષરાનન્દ સાકરીયા બાપુના આશ્રમે ગયા. તેને ચમત્કાર દેખાયો : સાકરીયા બાપુ અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા!

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર ‘પગેરું’(23, નવેમ્બર, 2016)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, I.G.P.

10-Jatin Banglo, B/h-Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile: 99099 26267  e.Mail: rjsavani@gmail.com

05

ભ્રમની ભાઈબન્ધી

–બી. એમ. દવે

[ગત અંક : 04 ( https://govindmaru.wordpress.com/2017/04/14/b-m-dave-6/ )ના અનુસન્ધાનમાં..]

સીક્કાને બે બાજુ હોય છે તે હકીકત લગભગ દરેક બાબતને લાગુ પડે છે અને તેવી જ રીતે ભ્રમના સન્દર્ભમાં પણ આ હકીકત લાગુ પડે છે. કેટલીક બાબતો એવી પણ છે, જેને ભ્રમના હકારાત્મક પાસાં ગણી શકાય. આવી બાબતો માનવજાત માટે ઉપકારક પણ ગણી શકાય તેવી છે. આવી બાબતોમાં પ્રથમ ક્રમાંકે આવે છે વીજ્ઞાનનો દૃષ્ટીભ્રમનો નીયમ. આ નીયમ અનુસાર એક સેકન્ડમાં આપણી આંખ સામેથી અમુક સંખ્યામાં ચીત્રો પસાર કરવામાં આવે તો ચીત્રો હાલતાંચાલતાં દેખાય છે.

આ સીદ્ધાંતની શોધના આધારે જ વૈજ્ઞાનીકોએ ચલચીત્રની શોધ કરી છે. આપણે ફીલ્મો, ટેલીવીઝન અને વીડીયો જોઈ શકીએ છીએ અને તેનો આનન્દ માણી શકીએ છીએ તે આ દૃષ્ટીભ્રમના સીદ્ધાંતને આભારી છે. તમામ પ્રકારનું જીવન્ત પ્રસારણ આપણી દૃષ્ટીના ભ્રમને કારણે આપણને અનુભવાય છે. આ ભ્રમ કુદરતની દેન છે, પણ તેની શોધ કરી; આપણે તેને અનુરુપ સાધનો વીકસાવ્યાં તે માનવજાતની ઉપલબ્ધી છે. હળવા મુડમાં કહી શકાય કે આ સીદ્ધાંત સ્વરુપે માનવજાતને ભ્રમની ભાઈબન્ધી ફળી છે.

અમુક પ્રકારના ભ્રમ આજીવન જળવાઈ રહે તેમાં સમ્બન્ધકર્તાઓનું હીત હોય છે. ઘણા ની:સન્તાન દમ્પતીઓ વારસદારની ખોટ પુરી કરવા અનાથાશ્રમમાંથી બાળક દત્તક લઈ ઉછેરતાં હોય છે. સાવ નાની ઉમ્મરે દત્તક લીધેલ બાળકનો ઉછેર પોતાના સગા સન્તાનની જેમ જ કરતાં હોય છે. બાળક મોટું થતાં પાલક માબાપનાં મનમાંથી નીકળી ગયું હોય છે કે તેઓ આ બાળકને અનાથાશ્રમમાંથી લાવ્યાં છે. બાળકને તો આ અંગે કોઈ જ્ઞાન હોતું જ નથી અને પાલક માબાપને જ પોતાનાં સગાં માબાપ માને છે. પાલક માબાપની સઘળી મીલકતના વારસદાર તરીકે પણ આવું દત્તક લીધેલ સન્તાન જ હોય છે.

આમ છતાં જીવનનાં કોઈ પણ તબક્કે આ બાળકને જાણ થઈ જાય કે પોતે પોતાનાં કહેવાતાં માબાપના લોહીનું સન્તાન નથી; પરન્તુ અનાથાશ્રમમાંથી દત્તક લેવામાં આવેલ છે, તો પોતાનાં પાલક માબાપ પ્રત્યેનો તેનો અભીગમ અને વ્યવહાર થોડાઘણા પણ બદલાઈ શકે છે. પોતાનાં સાચા માબાપ હોવાનો ભ્રમ તુટતાં સમ્બન્ધોમાં ઓટ આવી શકે છે અને ક્યારેક તેની જીન્દગીમાં અનીચ્છનીય વળાંક આવવાની શક્યતા પણ રહે છે. આવા બનાવો બને છે, એટલે આ પ્રકારનો ભ્રમ જળવાઈ રહે તે બન્ને પક્ષે હીતકારી હોય છે.

અગાઉના જમાનામાં સ્ટીલનાં વાસણોનો વપરાશ શરુ થયો ન હતો ત્યારે પીત્તળનાં વાસણો વપરાતાં હતાં. પીત્તળનાં વાસણોની રાસાયણીક અસરથી બચવા માટે તેના ઉપર ક્લાઈનું પડ ચડાવવામાં આવતું હતું. આવી જ રીતે મોટા ભાગના માણસો નગ્ન વાસ્તવીક્તાની પ્રતીકુળ અસરથી બચવા માટે ભ્રમરુપી ક્લાઈનું પડ ચડાવીને રાહત મેળવતા હોય છે. દુનીયાની મોટા ભાગની પ્રજા એક યા બીજી રીતે દુ:ખી છે. અમુક દુ:ખ એવાં હોય છે, જેનો કોઈ ઈલાજ નથી હોતો અને તે સહન કરવાં જ પડે છે. આવાં દુ:ખો સામે ટક્કર લેવા અમુક પ્રકારના ભ્રમની ભાઈબન્ધી કરવી પડતી હોય છે.

થોડાં ઉદાહરણોની મદદથી મારા વીચારો વધુ સ્પષ્ટ કરું :

ચાર મીત્રો એકસાથે ગ્રૅજ્યુએટ થયા અને નોકરી માટે પ્રયત્નો કરવા લાગ્યા. અમુક મીત્રો મહત્ત્વાકાંક્ષી હતા અને વધુ મહેનત કરી ઈચ્છીત નોકરી મેળવવા કૃતનીશ્ચય હતા, જ્યારે અમુક મીત્રો આળસુ અને સંતોષી હતા. એક મીત્ર માંડમાંડ પટાવાળાની નોકરી મેળવી શક્યો. બીજો એક મીત્ર થોડી વધુ મહેનત કરીને ક્લાર્ક બન્યો. ત્રીજો મીત્ર આ બન્ને મીત્રો કરતાં વધુ સંઘર્ષ કરીને નાયબ મામલતદાર બન્યો, જ્યારે ચોથા મીત્રે ‘કરો યા મરો’નો મન્ત્ર અપનાવી અને અસાધારણ મહેનત કરી મામલતદાર બનવાનું તેનું લક્ષ્ય સીદ્ધ કર્યું.

આ ચારેય મીત્રોને તેમની મહેનત અને બુદ્ધીપ્રતીભા મુજબનું ફળ મળ્યું.

આમ છતાં માનવસહજ સ્વભાવ મુજબ અનાયાસે એકબીજા સાથે સરખામણી થઈ જાય ત્યારે અફસોસ અનુભવાય. આવા અફસોસથી બચવા વાસ્તવીકતા ઉપર ઈરાદાપુર્વક ભ્રમનું પડ ચડાવી દેવાની ચાલાકી કરવામાં આવે છે. પટાવાળાની નોકરી મેળવેલ મીત્ર એમ કહી રાહત અનુભવે છે કે મારા ઘણા મીત્રો હજી પણ બેકાર છે, જ્યારે મને પટાવાળાની તો પટાવાળાની; પણ નોકરી તો મળી ગઈ. ક્લાર્ક બનેલો મીત્ર એમ કહી સન્તોષ મેળવશે કે ભલે હું મોટો ઑફીસર ન બની શક્યો; પણ પટાવાળો તો નથી બન્યો ને? એવી જ રીતે નાયબ મામલતદાર બનેલો મીત્ર એમ કહી ખુશ રહેશે કે ભલે હું ગૅઝેટેડ ઑફીસર ન બની શક્યો; પણ ક્લાર્કથી ઉંચી પોસ્ટ તો મેળવી શક્યો ને?

ઉપરોક્ત વીગતે આ બધા મીત્રો પોતાનાથી વધુ ઉંચી જગ્યા ઉપર ગયેલા મીત્રો સાથે પોતાની સરખામણી કરીને દુ:ખી થવાને બદલે પોતાનાથી નીચેની જગ્યા ઉપર ગયેલા મીત્રો કરતાં પોતે વધુ સારી જગ્યા ઉપર ગયેલ છે તેવા ભ્રમની ભાઈબન્ધી કરી રાજી રહેવા પ્રયત્ન કરશે.

પોતાના દુ:ખને હળવું કરવાનો સચોટ ઉપાય માનવજાતે શોધી કાઢ્યો છે અને આ ઉપાય કારગત નીવડી રહ્યો છે. આ ઉપાયમાં પોતાની જાત સાથે થોડી છેતરપીંડી જ કરવાની છે અને પોતાનાથી વધુ દુ:ખી સાથે પોતાની સરખામણી કરી આશ્વાસન મેળવવાનું છે કે અન્યના પ્રમાણમાં હું સુખી છું. એક ભાઈ 60 વર્ષની ઉમ્મરે વીધુર થાય છે. પાછલી અવસ્થામાં ખંડીત થયેલ દામ્પત્યનું દુ:ખ પચાવતાં તે એમ કહીને આશ્વાસન મેળવશે કે બાળકો ભણીગણીને ઠરીઠામ થઈ ગયાં અને પરણાવવાની જવાબદારી પણ પુરી થઈ ગઈ છે, એટલે હવે કોઈ ચીંતા નથી. ફલાણા ભાઈ બીચારા 35 વર્ષે વીધુર થયા હતા અને બાળકોને ઉછેરવાની, ભણાવવાની અને પરણાવવાની બધી જવાબદારી બીચારાએ એકલાએ ઉપાડવી પડી હતી.

આમ કહી પોતાની જાતને ફોસલાવતા આ ભાઈ 80 વર્ષનાં તન્દુરસ્ત દમ્પતીને બગીચાના બાંકડે બેસી પ્રસન્નતાથી સુખ–દુ:ખની વાતો કરતાં જુએ તો અવશ્ય વીચલીત થઈ જાય અને પોતે આવા સુખથી વંચીત રહી ગયાનો વસવસો રહે; પરન્તુ આવી પીડાથી બચવા પોતાનાથી વધુ દુ:ખી સાથે સરખામણી કરી પોતે અન્ય કરતાં ઓછાં દુ:ખી છે તેવી રાહત અનુભવવા માટે વાસ્તવીકતા સાથે છેડખાની કરી ભ્રમની ચાદર ઓઢી લેવામાં આવે છે.

ભ્રમની ભાઈબન્ધી કરવાની કળાની એક સત્ય ઘટના વાચકમીત્રો સાથે શૅર કરવા માગું છું.

ધૃતરાષ્ટ્રીય મોહમાં અન્ધ એક વીધુર સીનીઅર સીટીઝનને તેમનો એકનો એક કપાતર કુળદીપક પાછલી અવસ્થાએ તેમનું સર્વસ્વ છીનવી લઈ રસ્તે રઝળતા કરી દે છે અને વૃદ્ધાશ્રમને હવાલે કરી દે છે. દયાજનક સ્થીતીમાં મુકાયેલા આ વડીલ તેમની વસમી વેદનાને છુપાવીને પોતાની વાતને જે વળાંક આપે છે તે તેમના જ શબ્દોમાં સાંભળવા જેવું છે. તેમના શબ્દે–શબ્દે ભ્રમની ભેળસેળ ઉડીને આંખે વળગે તેવી છે.

‘દીકરાના ઘરે તો કોઈ વાતની કમી નથી; પણ દીકરો આખો દીવસ નોકરીધંધા અર્થે બહાર હોય અને પુત્રવધુ ઘરે એકલી હોય, એટલે આખો દીવસ ઘરમાં મુંઝવણ થાય છે, કોઈની કમ્પની વગર અકળામણ અનુભવાય છે, એકલા–એકલા વીચારે ચડી જવાય છે, સમય પસાર થતો નથી, એટલે દીકરાને મેં જ સામેથી કહ્યું કે વૃદ્ધાશ્રમમાં મને વધુ માફક આવશે. અહીં વૃદ્ધાવસ્થામાં સમવયસ્કોની કમ્પની માણવા મળે છે. સુખ–દુ:ખની વાતો થાય છે. રહેવા–જમવાની વ્યવસ્થા પણ ઘર જેવી જ છે. સમય ક્યાં પસાર થઈ જાય છે તેની ખબર જ નથી પડતી.

બાકી મારા એકબે મીત્રો પોતાના દીકરાના ઘરે ઓશીયાળી જીન્દગી જીવી રહ્યા છે, ડગલે ને પગલે સ્વમાનભંગ થાય છે. મન મારીને દીવસો પસાર કરે છે. આવી રીતે દીકરાના ઘરે રહેવા કરતાં અહીં ઈજ્જતથી રહેવું લાખ દરજ્જે સારું છે. મારા એક અન્ય મીત્રનો દીકરો સાવ ગરીબ છે, એટલે આટલી ઉમ્મરે તેને નોકરી કરી કમાવું પડે છે, જ્યારે મેં તો જે કંઈ કમાણો હતો તે દીકરાને આપી દીધું. દીકરા માટે તો કમાયો હતો! આપણે તો ભગવાનની દયાથી જલસા છે!’

પોતે બીજા કરતાં સુખી છે તેવા ભ્રમને પોષવા માટે પોતાનાથી વધુ સુખી વ્યક્તી સાથે સરખામણી નહીં કરવાની અને પોતાનાથી ઓછા સુખી સાથે સરખામણી કરવાની, જ્યારે પોતે બીજા કરતાં ઓછા દુ:ખી છે તેવા ભ્રમને પંપાળવા માટે પોતાનાથી ઓછા દુ:ખી સાથે સરખામણી નહીં કરવાની; પણ પોતાનાથી વધુ દુ:ખી સાથે સરખામણી કરી આશ્વાસન મેળવવા ફીફાં ખાંડવાનાં! યાદ રહે, આ રીતે સુખીપણાનો કે દુ:ખીપણાનો જે અહેસાસ થાય છે તે સાપેક્ષ છે, નીરપેક્ષ નથી. વાસ્તવમાં કોઈની સરખામણી કર્યા વગર પોતે જ્યાં છે તે વાસ્તવીક સ્થીતીનો સ્વીકાર એ જ નીરપેક્ષ અહેસાસ છે; પણ આવી નીરપેક્ષ વાસ્તવીકતા પીડા આપે તેમ હોઈ, સુખ અને દુ:ખનાં આભાસી અહેસાસ માટે પોતાના મનને ભરમાવવામાં આવે છે.

પરન્તુ, વાચકમીત્રો! ભારે હૈયે નોંધવું જ રહ્યું કે ભ્રમની આવી ભાઈબન્ધી ન કરવામાં આવે તો અરધી દુનીયા ડીપ્રેશનમાં સરી પડે અને આત્મહત્યાનું પ્રમાણ અનેકગણું વધી જાય. આમ છતાં ભ્રમની આવી ભાઈબન્ધીનો ઓવરડોઝ મૃગજળનો આભાસ કરાવી હરણ જેવી હાલત કરી શકે છે તે પણ ન ભુલવું જોઈએ.

–બી. એમ. દવે

જેલ ખાતાની દીર્ઘકાલીન સેવાઓ દરમીયાન કાજળની કોટડીમાં રહીને લેખક શ્રી. બી. એમ. દવેનું સતત વાચન, મનન તથા જેલ ખાતાનાં સ્વાનુભવોનો ગહન અભ્યાસ, ચીન્તન–મનન કરીને લખેલા પુસ્તક ભ્રમ ભાંગ્યા પછી(પ્રકાશક : પ્રવીણ પ્રકાશન પ્રા. લી., લાભ ચેમ્બર્સ, મ્યુનીસીપલ કૉર્પોરેશન સામે, ઢેબર રોડ, રાજકોટ. ફોન : (0281) 223 2460/ 223 4602 વેબસાઈટ : https://pravinprakashan.com ઈમેલ : pravinprakashan@yahoo.com પાનાં : 64, મુલ્ય : રુ. 65/-)માંનો આ પાંચમો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 35થી 39 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક સમ્પર્ક : 

શ્રી. બી. એમ. દવે, પાલનપુર 385 001 સેલફોન : 94278 48224

જાદુઈ કાળી કામળી!

–રમેશ સવાણી

તારીખ 10 ડીસેમ્બર, 2009ને ગુરુવાર. સમય સવારના અગીયાર વાગ્યાનો. સ્થળ : દાહોદ જીલ્લાનું હીરોલા ગામ. હજારો માણસોનો મેળો ભરાયો હતો. લોકો દુર દુરથી મોટી આશા સાથે આવ્યા હતા. જીપ અને છકડા રીક્ષામાં માણસોનું ભરોટું ભર્યું હોય તે રીતે સૌ આવી રહ્યા હતા. સાઉન્ડ સીસ્ટમમાં ડાકલાં અને સંગીતનો પ્રવાહ વહેતો હતો. શ્રીફળ, અગરબત્તી, ફુલ અને ખાણીપીણીનું બજાર ઉભું થઈ ગયું હતું. સર્વત્ર ધાર્મીક માહોલ દેખાતો હતો.

લોકો અહોભાવથી ચર્ચા કરતા હતા : “બાપુમાં માતાજી બીરાજે છે! બાપુ ચમત્કાર કરે છે!’’

“બાપુ લકવાગ્રસ્તને દોડતો કરે છે! અપંગને સાજા કરે છે! શારીરીક–માનસીક બીમાર લોકોને ચપટી વગાડતા જ સારા કરે છે!’’

“બાપુની કાળી કામળી જેના માથા ઉપર ફરે તેનો બેડો પાર થઈ જાય!’’

“આ બધું જાદુઈ કાળી કામળી કરે છે! પન્દર–વીસ વરસથી જેના ઘરે પારણું નહોતું બંધાયું ત્યાં બાપુની કાળી કામળીના પ્રતાપે પુત્ર–જન્મ થયાં છે! કાળી કામળી તમારા માથા ઉપર ફરે ત્યારે તમે જે ઈચ્છો તે થાય જ!’’

“દવાખાનામાં જવા છતાં રોગ મટ્યા ન હોય તેવા રોગ બાપુ તાત્કાલીક દુર કરે છે! ડૉકટર નીષ્ફળ ગયા હોય તેવા કીસ્સામાં રોગીઓના દર્દ બાપુના સ્પર્શ કરવાથી જતાં રહે છે!’’

“હજારો લોકો એકઠાં થાય છે. રાજકીય નેતાઓ, અધીકારીઓ બાપુના આશીર્વાદ માટે તલસે છે. લોકો કલાકો સુધી લાઈનમાં ઉભા રહે છે, છતાં વારો આવતો નથી! જે લોકો આશીર્વાદથી વંચીત રહી ગયા હોય, તેઓ બાપુના બીજા દરબારની રાહ જુએ છે! કેટલાંક લોકો બાપુના ચાર–પાંચ દરબારમાં જાય છતાં વારો આવતો નથી! બાપુ એક અને આશીર્વાદ ઈચ્છુકો લાખો અને કરોડો!’’

“બાપુ મહાન છે. કોઈની પાસેથી રુપીયા માંગતા નથી!’’

“બાપુ તો સમાજસુધારક પણ છે. દારુમુક્તી અને દહેજમુક્તીની વાતો કરે છે!’’

“બાપુ સંત છે! ધાર્મીક સંસ્કારોનું સીંચન કરે છે! બાપુ મહાન માનવતાવાદી છે!’’

“બાપુ દુઃખી ગાયોનાં રક્ષક છે. દસ એકર જમીનમાં ત્રણ હજાર દુઃખી અને રોગી ગાયો રહી શકે તેવી ગૌશાળા ઉભી કરીને બાપુ પ્રચંડ ધર્મકાર્ય કરી રહ્યા છે!’’

“લીમખેડા તાલુકામાં બાપુનો આશ્રમ છે, ત્યાં ભક્તજનો માટે રહેવાની અને જમવાની વ્યવસ્થા છે. લોકસેવામાં બાપુથી આગળ કોઈ નથી!”

હીરોલા ગામ આજે ભાગ્યશાળી બન્યું હતું. બાપુની પધરામણી ગામમાં થઈ હતી. બાપુની પધરામણી માટે પાંચ વર્ષ સુધી જુદા જુદા ગામ–સ્થળનું બુકીંગ થઈ ગયું હતું! બાપુની પધરામણી સર્વરોગ સારવાર કેમ્પ બની જતો. સર્વ ઈચ્છાપુર્તી દરબાર બની જતો! બાપુના સેવકો ગૌશાળા માટે ફાળો એકત્ર કરવામાં મસ્ત બની જતા!

બાપુ પોતાના માથા ઉપર જાદુઈ કાળી કામળી ફેરવે તેની દુઃખી, અપંગ, બીમાર લોકો પ્રતીક્ષા કરી રહ્યા હતા. ડાકલાં અને સંગીતનો ધમધમાટ ચાલુ હતો. લોકો શ્રીફળ અને અગરબત્તી લઈને બાપુના ચરણસ્પર્શ કરી રહ્યા હતા.

સાંજના ચાર વાગ્યા. દુઃખી લોકોની લાઈન હજુ લાંબી હતી. એક મોટો ટ્રક ભરાય તેટલાં શ્રીફળનો ઉંચો ઢગલો થઈ ગયો હતો. બાપુને આશીર્વાદ આપવાનો થાક લાગ્યો ન હતો, તેઓ બમણી  ઉર્જાથી દુઃખી લોકોના માથા ઉપર કામળી ફેરવી રહ્યા હતા.

અચાનક બાપુની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. એક લકવાગ્રસ્ત જુવાન બાપુના પગમાં ઢળી પડયો. બાપુએ ત્રણ–ચાર વખત તેના માથા ઉપર કાળી કામળી ફેરવી પણ જુવાન હલ્યો નહીં. જુવાન બેહોશ હતો. બાપુ જુવાનને પોતાના પગ પાસેથી દુર ખસવા કહેતા હતા પણ જુવાન સાંભળવાની સ્થીતીમાં ન હતો. બાપુને ગમ્ભીરતાનો ખ્યાલ આવી ગયો. ઉહાપોહ થાય તે પહેલાં, સર્વરોગ સારવાર કેમ્પ પુરો થાય છે અને હવે પછી જ્યાં કેમ્પ યોજાય ત્યાં દુઃખી લોકોએ હાજર રહેવું, તેવી બાપુએ જાહેરાત કરી.

એક અખબારમાં જાદુઈ કાળી કામળીના સમાચાર પ્રસીદ્ધ થયા. સામાન્ય રીતે આવા સમાચારો વાંચીને લોકો નજર ફેરવી લેતા હોય છે. કોઈ નીસ્બત ન હોય તે રીતે! પરન્તુ ગોધરાની એક સંસ્થા હ્યુમેનીસ્ટ રૅશનાલીસ્ટ એસોશીયેશનના હોદ્દેદારોને આ સમાચારે વીચારતા કરી મુક્યા.

હ્યુમેનીસ્ટ રૅશનાલીસ્ટ એસોશીયેશન, ગોધરાના પ્રમુખ મુકુન્દરાય કરસનદાસ સીંઘવે(સેલફોન : 90332 06009)  તારીખ 12 ડીસેમ્બર, 2009ના રોજ તબીબી ડીગ્રી વગર કાળી કામળીવાળા બાપુ શરીરનાં તમામ રોગોની સારવાર કરે છે, તેથી ગુજરાત મેડીકલ પ્રેકટીશ્નર ઍકટ 1963ની કલમ : 34 હેઠળ કાળી કામળીવાળા બાપુ સામે ગુનો દાખલ કરવા માટે દાહોદના પોલીસ વડા તથા કલેકટરને ફરીયાદ કરી. દસ દીવસ થયા છતાં પોલીસ તરફથી કોઈ કાર્યવાહી ન થઈ હોય, મુકુન્દરાયે તારીખ 22 ડીસેમ્બે, 2009ના રોજ રાઈટ ટુ ઈન્ફોર્મેશન ઍકટ, 2005 હેઠળ જીલ્લા પોલીસ વડાને એફ.આઈ.આર.ની નકલ આપવા માટે અરજી કરી. પોલીસ મુંઝાણી. આ પ્રકારનો ગુનો અગાઉ દાખલ થયેલ ન હતો. જીલ્લા પોલીસ વડા ડૉ. વીપુલ અગ્રવાલ હતા. તેઓ તબીબી ડીગ્રી ધરાવતા હતા. તેમના ધ્યાને આ બાબત આવી. તેમણે ગુનો દાખલ કરવા સુચના કરી. તારીખ 28 ડીસેમ્બર, 2009ના રોજ ઝાલોદ પોલીસ સ્ટેશનમાં કાળી કામળીવાળા બાપુ ઉર્ફે ગણેશ દેવાભાઈ ભરવાડ (ઉમ્મર : 34) સામે પોલીસ સબ ઈન્સ્પેકટર પી. એમ. રાઠોડે ગુનો નોંધી તપાસ હાથ ધરી.

ગુનો દાખલ થતાં જ બાપુ ચોકી ગયા. તેમણે ભક્તજનોને કહ્યું : “આ તો અપમાન કહેવાય! આનો વીરોધ થવો જોઈએ. ખોટી ફરીયાદ કરનાર મુકુન્દરાય સામે ગુનો દાખલ કરી તેને જેલમાં પુરવો જોઈએ! હવનમાં હાડકાં નાખનારાઓ રાક્ષસ કહેવાય. મુકુન્દરાયને પકડીને મારી પાસે લાવો. એના માથા ઉપર કાળી કામળી ફેરવીને એને કાયમ માટે મુંગો કરી દઈશ!’’

બાપુના ભક્તજનોની વીશાળ સંખ્યા જોઈને, એક રાજકીય પક્ષના હ્યુમન રાઈટ સેલ, ડૉકટર સેલ અને લીગલ સેલના કાર્યકર્તાઓએ દાહોદમાં તારીખ 24, ફેબ્રુઆરી, 2010ના રોજ રેલી કાઢી જીલ્લા પોલીસ વડા તથા કલેકટરને આવેદનપત્ર આપ્યું : “બાપુ કોઈ સારવાર કરતા નથી, દવા આપતા નથી. શ્રદ્ધાથી રોગમુક્તી કરે છે. કોઈ વળતર લેવાતું નથી. જેથી કલમ–34 મુજબ ગુનો બનતો નથી. બાપુ સામેના ગુનામાં ‘બી’ સમરી ભરો અને ખોટી ફરીયાદ આપનારને જેલમાં પુરો! બાપુ દારુમુક્તી, દહેજમુક્તીનું કામ કરે છે. ધાર્મીક સંસ્કારોનું લોકોમાં સીંચન કરે છે. એની સામે ખોટી ફરીયાદ સાંખી લેવાશે નહીં! રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાતના દુઃખી લોકોનું આ અપમાન છે. બાપુ સાચા લોકસેવક છે!’’

બાપુના સર્વરોગ સારવાર કેમ્પ ચાલુ રહ્યા. ભક્તજનોની વીશાળ સંખ્યાને કારણે બાપુ સામેના ગુનાની તપાસ ધીમી ગતીએ ચાલુ હતી. ફરીયાદી મુકુન્દરાય ઉપર ફરીયાદ પાછી ખેંચવા દબાણ શરુ થયું. તેમને ધમકીઓ મળી. ગુજરાતમુંબઈ રૅશનાલીસ્ટ એસોસીયેશનના પ્રમુખ પ્રોફેસર અશ્વીન કારીયા(સેલફોન : 93740 18111) તથા લોક વીજ્ઞાન કેન્દ્રના પ્રમુખ ડૉ. સુજાત વલી(સેલફોન : 99794 22122)એ જીલ્લા પોલીસ વડા, કલેકટર, ગૃહ સચીવ અને રાજયપાલશ્રીને આવેદનપત્ર આપ્યું : “અન્ધશ્રદ્ધા ફેલાવનાર બાપુ સામે તાત્કાલીક પગલાં ભરો, બાપુ ગંભીર બીમારીવાળા લોકોને ખોટો વીશ્વાસ અપાવી છેતરે છે. જાદુઈ કાળી કામળીનાં ભરોસાને કારણે ઘણાં લોકોના મૃત્યુ થશે! બાપુના કાર્યક્મના સ્થળે વીશાળ જનમેદની ઉમટે છે. કેટલાય માર્ગ અકસ્માત થયા છે. કાર્યક્રમના સ્થળે પોલીસ બંદોબસ્ત હોય છે. નાગરીકોની સુરક્ષાના બદલે પોલીસ, અન્ધશ્રદ્ધાના પોષક કાર્યક્રમનો બંદોબસ્ત કરે છે, તે જરા પણ ઉચીત નથી. બાપુના કાર્યક્રમના બંદોબસ્તમાં રોકાયેલ પોલીસનો ખર્ચ સરકાર શા માટે ઉઠાવે છે?’’

 


(આવી છેતરામણ થઈ હોય તો, પુરતા પુરાવા સાથે,હ્યુમેનીસ્ટ રૅશનાલીસ્ટ એસોશીયેશન’, ગોધરાના પ્રમુખ મુકુન્દરાય કરસનદાસ સીંઘવ(સેલફોન : 90332 06009) તેમ જ મારા ‘અભીવ્યક્તી’  બ્લોગના https://govindmaru.wordpress.com/cck/  પેજ પર ગુજરાત રાજ્યના 12 કેન્દ્રો અને તેના કાર્યકરોના સેલફોન નમ્બર આપવામાં આવ્યા છે તેઓનો સમ્પર્ક કરવા જણાવાય છે.  …ગો. મારુ)


 

જાગૃત નાગરીકોએ જીલ્લા પોલીસ વડાની કચેરીએ ધરણાનો કાર્યક્રમ યોજવાનું નક્કી કર્યું. બીજી તરફ બાપુના સમર્થનમાં ભકતજનો મેદાને પડયા. ગુજરાત, રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશમાં જાદુઈ કાળી કામળી, ચર્ચાનો મુદ્દો બની ગઈ! બાપુ બમણા ઉત્સાહથી સર્વરોગ સારવાર કાર્યક્રમ જુદા જુદા સ્થળોએ યોજતા હતા. ભક્તજનોની તાલાવેલી અને બાપુની પ્રચાર ઝુમ્બેશના કારણે જાગૃત નાગરીકોનો અવાજ દબાઈ ગયો!

કેટલાંક ભકતજનોએ ફરીયાદી મુકુન્દરાયને ઘેરી લઈ ફરીયાદ પરત ખેંચવા એફીડેવીટ કરાવી લેવાનું આયોજન કર્યું. જો ફરીયાદી તૈયાર ન થાય તો તેના હાથ–પગનો ભુક્કો કરવાનું પણ નક્કી કર્યું. તારીખ, સમય અને સ્થળની પસન્દગી થઈ.

દરમીયાન તારીખ 7 એપ્રીલ, 2010ને બુધવારના રોજ, સવારના 11:00 વાગ્યે જીલ્લા પોલીસ વડાની કચેરીએ એક મહીલા ચાર નાની બાળકીઓ સાથે રજુઆત કરવા પહોંચી. તેનું નામ હતું રાજીબેન ભરવાડ(ઉમ્મર : 32). તેની રજુઆત સાંભળીને પોલીસની ઉંઘ ઉડી ગઈ. રાજીબેને કહ્યું : “સાહેબ! મારી દીકરી સપના (ઉમ્મર : 06), દેવલ (ઉમ્મર : 05), સીંદુરા (ઉમ્મર : 04) અને પાયલ(ઉમ્મર : 07 મહીના)ના પીતા કાળી કામળીવાળા બાપુ છે! હું તેમની પત્ની છું! મારા પતી મને છોડીને, અહીં તાન્ત્રીક વીધી કરીને લોકોની આંખમાં અને મગજમાં ધુળ નાખે છે! મારા પતીને દીકરો જોતો હતો, એટલે મને મારઝુડ કરતાં હતા. તેણે બીજા લગ્ન મુમ્બઈની સુનીતા સાથે કર્યા હતાં અને હાલમાં શીલ્પાને સાથે રાખે છે. એને જેલમાં પુરો, એની જાદુઈ કાળી કામળીમાંથી હવા નીકળી જશે! સાહેબ! એ પૈસાના ભુખ્યા છે, એટલે લોકો સાથે ઠગાઈ કરે છે!”

બીજા દીવસે અખબારોમાં રાજીબેનની વ્યથા પ્રસીદ્ધ થઈ. બાપુના ભક્તજનો ઉપર વીજળી પડી હોય તેવો માહોલ બની ગયો. બાપુએ પોતાના કાર્યક્રમો મોકુફ કરી દીધા! જાગૃત નાગરીકોને મોટો પુરાવો મળી ગયો.

ચાર મહીના બાપુ એકાંતવાસમાં જતાં રહ્યા, પરન્તુ પાંચમા મહીને બાપુએ સર્વરોગ સારવાર કાર્યક્રમની શરુઆત કરી દીધી. ભક્તજનોની સંખ્યા ઘટવાને બદલે વધી ગઈ! ઘુંટણનો દુખાવો કાળી કામળી ફરતા જ દુર થઈ જાય છે, એવો પ્રચાર જોરશોરથી ચાલુ કર્યો!

તારીખ 16 જુન, 2011. સાંજના પાંચ વાગ્યા હતા. પેરોલફર્સો સ્કવોર્ડના પોલીસ સબ ઈન્સ્પેક્ટર બી. કે. ખાંટ અને તેમની ટીમ ગોધરા–દાહોદ હાઈવે ઉપર ઓરવાડ ગામ નજીક વૉચમાં હતા ત્યારે એક કાળા રંગની કારને તેમણે રોકી. કારની પાછલી સીટમાં બાપુ બેઠા હતા. બાપુએ કહ્યું : “સાહેબ! કાળી કામળી તમારા માથા ઉપર ફેરવું?’’

બાપુ! કાજળ કોટડીમાં એટલે કે લૉકઅપમાં અને જેલમાં કાળી કામળી ફેરવવાનો તમને સતત મોકો મળશે! તમે તમારા માથા ઉપર જ ફેરવ્યા કરજો!”

પોલીસે બાપુને એરેસ્ટ કર્યો. પોલીસે પુછયું : “ગણેશ! લોકો તારા કાર્યક્રમમાં ઉમટી પડતા એનું કારણ?’’

“સાહેબ! ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરવા છતાં સારું થતું ન હોય, મનોકામના પુર્ણ થતી ન હોય ત્યારે દુઃખી વ્યક્તીઓ; ભુવાઓ, બાવાઓ, બાપુઓ, પાખંડીઓ પાસે આવે છે! એમની શ્રદ્ધા ટકાવી રાખવા નાટક કરવું પડે!’’

“કેવું નાટક?’’

“સાહેબ! જ્યાં હું કાર્યક્રમ યોજતો ત્યાં આગલી રાતે ત્રણ ટ્રકમાં અપંગો, રોગીઓને હું ઉતારી દેતો. એ બધાં મારા માણસો! સારું થઈ ગયાની વાતો કર્યા કરે! ભોળા લોકો જાદુઈ કાળી કામળીનો ચમત્કાર માને!’’

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર ‘પગેરું’(26, ઓક્ટોબર, 2016)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, I.G.P.

10-Jatin Banglo, B/h-Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile : 99099 26267  e.Mail : rjsavani@gmail.com

 

સમાન નાગરીક ધારાનો વીકલ્પ

–યાસીન દલાલ

આપણા દેશમાં જુદા જુદા ધર્મ પાળતા લોકો માટે અલગ કાયદો છે. આ બધા કાયદાઓ નાબુદ કરીને એક સમાન નાગરીક ધારો લાગુ કરવાની હીલચાલ શરુ થઈ છે. કૉન્ગ્રેસ પક્ષે એવું કહ્યું છે કે આમાં ઉતાવળ કરવાને બદલે સર્વપક્ષી સમ્મેલન બોલાવીને એમના અભીપ્રાયો લેવા જોઈએ. એ જ રીતે બધા ધર્મના નીષ્ણાતોને બોલાવીને એમના અભીપ્રાયો પણ લઈ શકાય. આપણા દેશમાં ચાર હજારથી વધુ જ્ઞાતીઓ છે અને દુનીયામાં જેટલા ધર્મ છે એ બધાના અનુયાયીઓ ભારતમાં વસે છે. આ જોતા સમાન નાગરીક ધારો લાગુ કરવો એ બહુ મુશ્કેલ વાત છે. ભારતમાં ક્યાંક દુર્યોધનનું મન્દીર છે; તો ઝાંરખંડમાં રાવણની પુજા થાય છે. દક્ષીણમાં તામીલનાડુમાં અમુક લોકો રાવણને નાયક માને છે અને રામને ખલનાયક માને છે. એ જ રીતે મુસ્લીમોમાં સીયા અને સુન્ની ઉપરાન્ત વહાબી પંથ આવેલો છે. પાકીસ્તાનમાં એક વધુ પંથ એહમદીયા એટલે કે કાદીયાની તરીકે ઓળખાય છે.

અમેરીકાની બફેલો યુનીવર્સીટીના પ્રો. કુપ્સે માનવકેન્દ્રી ધર્મનો એક ઢંઢેરો તૈયાર કર્યો છે, જેમાં આજના ક્રીયાકાંડ કેન્દ્રી સંગઠીત ધર્મોથી અલગ પડીને માનવધર્મની વાત કહેવામાં આવી છે અને એ માનવધર્મના પાયાના નીયમો મુકવામાં આવ્યા છે. આ લેખનો અનુવાદ બીપીન શ્રોફે આ સામયીકમાં રજુ કર્યો છે.

એમ. એન. રોયના ગતીશીલ માનવવાદને મળતી આવતી આ વીચારધારા છે; છતાં એમાં કેટલાક મુદ્દા અલગ પડે છે. હાલ જે બીનસામ્પ્રદાયીકતાના સીદ્ધાન્તની આસપાસ આપણે ત્યાં આટલો વીવાદ ચાલે છે, એના પાયામાં પણ આમ તો આજ વાત કહેવામાં આવી છે. પણ અહીં પણ એક મુળભુત ફરક એ છે કે સંગઠીત ધર્મો ઈશ્વર અને દૈવી શક્તીઓને જ કેન્દ્રમાં રાખીને ચાલે છે અને એના અતીરેકમાં માણસ જ ભુલાઈ જાય છે, ગૌણ બની જાય છે એમ જ બીનસામ્પ્રદાયીકતાના ખ્યાલમાં એથી વીરુદ્ધ વૈજ્ઞાનીક વીચારધારાને મુખ્ય બનાવીને ધર્મને માણસના અંગત જીવનનો પ્રશ્ન બનાવાયો છે.

આ માનવકેન્દ્રી ધર્મમાં પણ એના ઢંઢેરાની પ્રથમ જ કલમાં વીજ્ઞાન અને તર્કને ટોચનું પ્રાધાન્ય અપાયું છે. એમાં કહેવાયું છે, ‘અમે સ્પષ્ટ રીતે માનીએ છીએ કે વીજ્ઞાન અને કાર્યકારણથી આ વીશ્વ અને બ્રહ્માંડને સમજી શકાય છે અને માનવજાતના પ્રશ્નો તેના દ્વારા જ ઉકેલી શકાય તેમ છે.’ એની બીજી કલમમાં આગળ વધીને કહેવાયું છે કે આ વીચારધારામાં મૃત્યુ પછીના જીવનના ખ્યાલનું કોઈ સ્થાન નથી. બધો ઝોક આ જગત, આ જન્મ અને આ વીશ્વ ઉપર જ છે. જગતની ઉત્પત્તીની આધીભૌતીક અને ઈન્દ્રીયાતીત કલ્પનાઓને એ નકારી કાઢે છે.

આ ઢંઢેરાની ચોથી કલમ ધાર્મીક કટ્ટરવાદીઓને ખુલ્લા પડકાર સમાન છે. અત્યારે ઘણા દેશો અને ઘણી પ્રજાઓમાં ધાર્મીક અસહીષ્ણુતા જોવા મળે છે અને પ્રચલીત ધર્મની માન્યતાને પડકારનાર વ્યક્તીને પરેશાન કરાય છે. (તસલીમા નસરીન એનો તાજો દાખલો છે.) ત્યારે માનવધર્મની આ કલમ કહે છે કે, ‘ખુલ્લો અને વીવીધ મતમતાન્તરવાળો સમાજ મહત્તમ લોકોને સ્વાતન્ત્ર્ય અને વીકાસની તકો પુરી પાડે છે તેમ જ આવી સમાજરચના જ આપખુદશાહી અને સરમુખત્યાહશાહીની ઢાલ છે.’

આપખુદશાહી માત્ર રાજકીય હોતી નથી. ધાર્મીક આપખુદશાહી તો એનાથી બદતર છે. એ તો વ્યક્તીનું સ્વતન્ત્ર વ્યક્તીત્વ જ હણી લે છે અને એને ધર્મના આદેશોનું પાલન કરનાર એક કઠપુતળી બનાવી દે છે. એકબાજુ દેશમાં લોકશાહી રાજ્યવ્યવસ્થા હોય અને બીજી બાજુ પ્રજાના છીન્નભીન્ન વર્ગો ધાર્મીક આદેશોને પડકારનાર વ્યક્તી સામે અસહીષ્ણુ બનીને એની સામે આપખુદશાહી ચલાવે એમાં મોટો વીરોધાભાસ છે. કાગળ ઉપર રાજ્યસત્તા ઉપર ધર્મનું કોઈ વર્ચસ્વ ન હોય; પણ વ્યવહારમાં જરીપુરાણા ધાર્મીક આદેશોને પડકારનારને શીક્ષા કરવામાં આવતી હોય, ત્યારે એ લોકશાહી નીરર્થક બની જાય છે. ખરેખર તો અલગ અલગ ધાર્મીક માન્યતાવાળા લોકોએ એકબીજા પ્રત્યે સહીષ્ણુ બનીને આ જગતને વધુ જીવવા જેવું બનાવવું જોઈએ. આ ધાર્મીક ક્રીયાકાંડોથી ઉપર સત્ય અને ન્યાયના ઉચ્ચતમ સીદ્ધાન્તો રહેલા છે.

ધાર્મીક કટ્ટરવાદ બળ અને હીંસાને ઉત્તેજન આપે છે ત્યારે માનવવાદ પ્રેમ અને સહીષ્ણુતા પ્રેરે છે. ધર્મના બધા આદેશોનું અર્થઘટન એકસરખું થઈ શકતું નથી. અલગ અલગ વીદ્વાનો એનું અલગ અલગ અર્થઘટન કરતા હોય છે. એનું નીરાકરણ શાન્તીમય ચર્ચા અને વીચારવીમર્શ દ્વારા જ આવે. બધાં જુથો એમ કહે છે કે અમે કહીએ એ જ અર્થઘટન સાચું, તો ઝઘડાનું નીરાકરણ થાય જ નહીં અને કડવાશ તથા વેરવૃત્તી જ વધે.

મનુષ્યમાં અપ્રતીમ સર્જનશક્તી અને મૌલીક આવીષ્કાર રહેલાં હોય છે. પણ ક્યારેક જડ ધાર્મીક આદેશો એની વીકાસયાત્રામાં અવરોધરુપ બને છે. વીજ્ઞાને જ્યારે હરણફાળ ભરી અને બ્રહ્માંડના અનેક કોયડાને ઉકેલી આપ્યા, ત્યારે ખબર પડી કે ધર્મગ્રંથોમાં જે લખેલું હતું, તે બધું સાચું નહોતું, બલકે અમુક વાતો તો મુળથી જ ખોટી હતી. ધાર્મીક વડાઓએ આ નવાં સત્યો અને તથ્યોને ખુલ્લા દીલે સ્વીકારી લેવાં જોઈતાં હતાં; પણ એમણે તો સંઘર્ષનો માર્ગ અપનાવીને વૈજ્ઞાનીકોને પરેશાન કર્યા. સદીઓ પછી, પોપ પોલે સ્વીકાર્યું કે વીજ્ઞાનની શોધખોળો બદલ ગેલીલીયો જેવા વીદ્વાનને જે સજા થઈ એ પગલું ખોટું હતું. જે ખેલદીલી ખ્રીસ્તી વડાએ બતાવી એ બીજા ધર્મોના વડાઓ બતાવી શકતા નથી.

કોઈપણ વીચારધારા જડ અને બન્ધીયાર બની જાય, ત્યારે એનો વીકાસ અટકી જાય છે, અને સ્થગીત બની જાય છે. જ્ઞાન અને સંશોધન કદી કોઈ જગ્યાએ અટકી જતાં નથી; પણ એમની યાત્રા સતત ચાલતી રહે છે. માનવવાદના ઢંઢેરામાં કહેવાયું છે તેમ, ‘અમે નવા વીચારો માટે મનને ખુલ્લું રાખીએ છીએ અને અમારી વીચારપ્રક્રીયામાં નવાં પ્રસ્થાનો અને વલણોને આવકારીએ છીએ.’

સંગઠીત ધર્મોએ કદી નવા વીચારો અને નવાં મુલ્યોને ખેલદીલીથી આવકાર્યા નથી બલકે હીંસક બનીને એનો વીરોધ કર્યો છે. એક ધર્મ બીજા ધર્મ પ્રત્યેના વલણમાં પણ આવો જ અસહીષ્ણુ રહ્યો છે. પરીણામે ધાર્મીક પ્રચાર વડે લોકોમાં વટાળવૃત્તી ચલાવવામાં આવે છે અને સમ્પ્રદાયનું સામ્રાજ્ય વીસ્તારવા માટે નાણાં અને બીજી લાલચો પણ અપાય છે. આ ધાર્મીક બર્બરતાએ જ ભારત–પાકીસ્તાનથી માંડીને બોસાનીયા અને આરબ–ઈઝરાયલ જેવી સમસ્યાઓ સર્જી, જેમાં લાખો નીર્દોષ માણસો હોમાઈ ગયા. એને બદલે માનવજાતે આ માનવકેન્દ્રી વીચાર અને માનવધર્મ અપનાવી લીધો હોત તો અત્યારની દુનીયા જેટલી સુખી છે એનાથી અનેકગણી વધુ સુખી હોત એમાં શંકા નથી.

અત્યારે માણસ સંગઠીત ધર્મોનું પાલન કરે છે તે ભય અને લાલચથી કરે છે કે આત્મપ્રતીતીથી તે પ્રશ્ન મહત્ત્વનો છે. એના મનમાં ઠસાવી દેવાયું છે કે આ ઈશ્વરી આદેશ છે. એમાં શંકા કરશો તો નરકમાં જશો. ઈશ્વરનો કોપ તમારી ઉપર ઉતરશે. આ ભયનો પ્રેર્યો માણસ વીધીઓ સહીત ધર્મોના બધા આદેશોને સ્વીકારી લે છે. બીજી બાજુ આ વીધી ધર્મના અનુયાયીઓ જ મોટા પાયે કરચોરી કરે છે. દાણચોરી કરે છે, શસ્ત્રોની હેરાફેરી કરે છે, હત્યાઓ પણ કરે છે.

મતલબ કે સંગઠીત ધર્મ માણસને સારો માણસ બનાવવામાં સદન્તર નીષ્ફળ ગયો છે. મોટા ભાગના દાણચોરો અને માફીયા સરદારો પણ ઘરમાં પુજાપાઠ અને પ્રાર્થના કરતા હોય છે એ હકીકત જ બતાવે છે કે એમને માટે ધર્મ એ એક માત્ર ક્રીયાકાંડ છે, દમ્ભ છે, એમનાં કૃત્યોને ઢાંકવાનું આવરણ છે. એમને દેશવીરોધી અને સમાજવીરોધી કૃત્યો કરવામાં કોઈ અધર્મ દેખાતો નથી. ભ્રષ્ટાચારી લોકો પણ દેવદેવીઓની માનતા કરતા હોય છે. આ ધાર્મીક આડમ્બર સારો કે માનવકેન્દ્રી બુદ્ધીવાદ સારો એ નક્કી કરી લેવાનો સમય છે. માણસજાત જો આ વીધી ધર્મોના સકંજામાં જ સપડાયેલી રહેશે તો બધી બાજુએથી એનું પતન ચાલુ જ રહેવાનું છે.

આ ઢંઢેરાની બારમી કલમ વ્યક્તીના ખાનગી જીવનના અધીકાર ઉપર ભાર મુકે છે. દરેક પુખ્ત ઉમ્મરની વ્યક્તીને તેની ઈચ્છાઓ મુજબનું જીવન જીવવાની સ્વતન્ત્રતા હોવી જોઈએ. અલબત, એ જીવન કોઈ બીજી વ્યક્તીના સ્વાતન્ત્ર્ય કે સમાજના કોઈ વર્ગ માટે અંતરાયરુપ ન હોવું જોઈએ, પણ ધાર્મીક આદેશો કે ખોટાં સામાજીક મુલ્યોને નામે વ્યક્તીના વ્યક્તીગત સ્વાતન્ત્ર્યને કચડી નાખવાનો પ્રયત્ન પણ ન જ થવો જોઈએ. જાતીય સમ્બન્ધોની બાબતમાં આપણે જે કૃત્રીમ બન્ધનો અને જડ વ્યવસ્થા લાદી છે, એનો અહીં વીરોધ કરાયો છે અને બે વ્યક્તીના પરસ્પર પ્રેમ સમ્બન્ધમાં અન્તરાયરુપ બનવાનો કોઈને અધીકાર નથી એવું પ્રતીપાદીત કરાયું છે.

માણસને ગૌરવરુપ જીવવાની તેમ જ ગૌરવરુપ અને ઈચ્છા મુજબ મરવાની પણ છુટ હોવી જોઈએ એવો સીદ્ધાન્ત પણ બીલકુલ યોગ્ય રીતે જ આ માનવ ઢંઢેરામાં વણી લેવાયો છે. એ વીધી ધર્મોએ ચીંધેલા કૃત્રીમ નૈતીક મુલ્યોને બદલે બન્ધુત્વ, જવાબદારી અને વીવેક ઉપર ભાર મુકે છે. નીતી એ કોઈ ઈશ્વરી કે ધાર્મીક ભેટ નથી; પણ માણસે પુરી વીચારણા પછી વીકસાવેલાં સામુહીક મુલ્ય છે. માણસ પરસ્પર વ્યવહારમાં સરળતાથી ટકી શકે એ માટે નીતીમત્તા ઘડાઈ છે.

પ્રો. પોલ કુપ્સના આ નવા માનવધર્મમાં માણસને એના સંકુચીત વાડાઓમાં બહાર નીકળીને બ્રહ્માંડના નાગરીક બનવા માટે આહ્વાન કરાયું છે. માણસે અણુ અને પરમાણુનું પૃથક્કરણ કરીને બ્રહ્માંડના ઉદભવ અને વીકાસનાં ઘણાં રહસ્યો ઉકેલ્યાં છે. ચન્દ્ર અને તારાઓ વીશે પણ જાણકારી મેળવી છે. દુર રહેલી આકાશગંગા અને ગ્રહો વીશેની જાણકારી ચરમસીમાએ પહોંચી છે ત્યારે મન્ત્રતન્ત્ર, જ્યોતીષ કે ધાર્મીક ક્રીયાકાંડનું કોઈ ઔચીત્ય જ રહેતું નથી. છતાં માણસને સ્થાપીત હીતો દ્વારા ગુમરાહ કરવામાં આવે છે, જેથી એ આત્મવીશ્વાસ ગુમાવીને સાધુબાવાઓ કે ધર્મગુરુઓ કહે એમ કરતો રહે.

અત્યારે આપણી પાસે જાત જાતના સંગઠીત ધર્મો છે જે કાગળ ઉપર તો ઉચ્ચ આદર્શો, માનવતા, કરુણા અને પ્રેમની હીમાયત કરે છે. પણ એમના અનુયાયીઓ સદીઓથી અસહીષ્ણુ બનીને વેરઝેર, ઈર્ષ્યા અને હીંસાનું જ આચરણ કરતા આવ્યા છે. પરીણામે વીરોધનો સ્વર જ દબાઈ જાય એવી સ્થીતી નીર્માણ પામી છે. આ સંગઠીત ધર્મો મોટું સ્થાપીત હીત બની ચુક્યા છે. એમણે જંગી સમ્પત્તી એકઠી કરી છે અને વીરોધી સ્વરને દબાવી દેવાની તાકાત પણ એમની પાસે છે. આ ભય અને દબાણનું વાતાવરણ વધુ તો એશીયન અને આફ્રીકન તથા આરબ પ્રજાઓમાં જોવા મળે છે. આ દેશોની ગરીબી અને પછાતપણાનું એક મોટું કારણ આ ધાર્મીક કટ્ટરતાનું જ છે. આપણે પણ બીનસામ્પ્રદાયીક લોકશાહી દેશ હોવા છતાં એમાંથી મુક્ત રહી શક્યા નથી.

આ કલુષીતતા અને ધાર્મીક બળપ્રદર્શનનો વીકલ્પ આ નવો માનવધર્મ છે. એનો ઢંઢેરો સ્પષ્ટ કરે છે તેમ એમાં ક્યાંય માણસને ભોગે ધાર્મીક માન્યતાઓને પોષવાની વાત નથી. ધર્મોનું મુળ ધ્યેય પણ માનવના કલ્યાણનું જ હતું. પણ એ મુળ ધ્યેય ભુલાઈ ગયું અને દેવ–દેવીઓની આરતી ઉતારવામાં જ માણસનું શ્રેય છે એવી ખોટી માન્યતા ઠોકી બેસાડાઈ.

યાસીન દલાલ

‘ગુજરાત સમાચાર, દૈનીકમાં વર્ષોથી ડૉ. યાસીન દલાલની વીચાર વીહાર નામે ક્રાન્તીકારી અને લોકપ્રીય કૉલમ પ્રકાશીત થાય છે. તેના તા. 23 જુલાઈ, 2014ના અંકમાંથી ડૉ. યાસીન દલાલ અને ‘ગુજરાત સમાચાર’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક : ડૉ. યાસીન દલાલ, માનદ્ સંપાદક, ‘સૌજન્ય માધુરી’ માસીક, ‘આશીયાના’, 5,સૌરાષ્ટ્ર કલા કેન્દ્ર સોસાયટી, રાજકોટ – 360 007 ફોન : (0281) 257 5327  .મેઈલ : yasindalal@gmail.com

‘અભીવ્યક્તીઈ.બુક્સ

રોજેરોજ ગુજરાતી સાહીત્યનો રસથાળ પીરસતી અક્ષરનાદhttp://aksharnaad.com/downloads વેબસાઈટ, ગુજરાતી–ભાષાનું જતન અને સંવર્ધન માટે સતત સક્રીય વેબસાઈટ લેક્સિકોન http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/  તેમ જ વીશ્વભરની વીવીધ ભાષાઓમાં 25 મીલીયનથી વધુ પુસ્તકો અને મેગેઝીનો ધરાવતી ઈસુhttps://issuu.com/ વેબસાઈટ પર પણ મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગની તમામ ‘ઈ.બુક્સમુકવામાં આવી છે. સૌ વાચક બંધુઓને ત્યાંથી તે ડાઉનલોડ કરી લેવા વીનંતી છે.

‘રૅશનલ–વાચનયાત્રા’માં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના હોમ–પેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત આ રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેનું ધ્યાન રાખીશ…

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ સોસાયટી, કાશીબાગ, નવસારી કૃષી યુનીવર્સીટીના પહેલા દરવાજા સામે, વીજલપોર રોડ, નવસારી. પોસ્ટ : એરુ એ. સી. – 396 450 જીલ્લો : નવસારી. સેલફોન : 9537 88 00 66 .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર  uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 05/05/2017

 

ભગવાનનું કોર્ટમાર્શલ

–ભગવાનજી રૈયાણી

તા. 27મી ફેબ્રુઆરી સાંજના સમાચારમાં એક ટ્રેનના ડબ્બાઓને સળગતા જોયા. માન્યું કે ગઈ કાલે જ રેલવે બજેટમાં આવેલ ઉતારુ ભાડામાં ઝીંકાયેલ વધારાનો લોકો આ રીતે રેલવેની અસ્ક્યામતોને બાળીને આક્રોશ વ્યક્ત કરી રહ્યા હતા. પણ ના, ન્યુઝ રીડર તો કંઈક જુદું જ બોલી રહી હતી. સવારના સાડા સાતના સુમારે અયોધ્યાથી સાબરમતી એક્સપ્રેસ દ્વારા અમદાવાદ પાછા ફરતા કારસેવકોને ધર્માંધ મુસ્લીમોના એક ટોળાંએ ગોધરા સ્ટેશન પાસે ડબ્બાઓમાં જ પુરી દઈને ઘાસલેટ અને પેટ્રોલ છાંટી આગ લગાડીને મોતને ઘાટ ઉતાર્યા હતા. 57 સ્ત્રી–પુરુષ બાળકો સ્વાહા થઈ ગયા અને 43 ગમ્ભીર રીતે દાઝીને અમદાવાદની હૉસ્પીટલમાં જીવનમરણનો જંગ ખેલી રહ્યા હતા.

દૃશ્ય અત્યન્ત કમકમાટીભર્યું હતું. શરીરમાં ઠંડીનું એક લખલખું પસાર થઈ ગયું. આગળ જોઈ શકાયું નહીં અને ટી.વી. બન્ધ કરીને એક પુસ્તક લઈને પથારીમાં આડો પડ્યો. વાંચવામાં પણ મન લાગ્યું નહીં તેથી પુસ્તક બાજુ પર મુકી દઈને લાઈટ બન્ધ કરી આંખો મીચી સુઈ જવા પ્રયત્ન કર્યો; પણ આજે નીન્દર વેરણ બની હતી. ધીરે ધીરે તન્દ્રામાં સરતો સરતો એક સ્વપ્નપ્રદેશમાં પહોંચી ગયો.

કુરુક્ષેત્રનું એ મેદાન હતું. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો રથ ધીરે ધીરે પાસે આવી રહ્યો હતો. તેઓ પાછળ બેઠેલ અર્જુનને કંઈક સમજાવી રહ્યા હતા; પણ શબ્દો પકડાતા નહોતા. પ્રભુદર્શનથી રોમાંચીત થતો હું એમનો સંવાદ સાંભળવા ધીમે પગલે એમની પાછળ પાછળ ચાલવા લાગ્યો. હવે શબ્દો સ્પષ્ટ સંભળાતા હતા.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ, હે અર્જુન, સાંભળ :

યદા યદા હી ધર્મસ્ય ગ્લાનીર્ભવતી ભારત, અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાત્મનમ્ સુજામ્યહમ્ ।

પરીત્રાણાય સાધુનામ્, વીનાશાય ચ દુષ્કૃતામ, ધર્મસંસ્થાપનાય સમ્ભવામી યુગે યુગે ।।

એટલે કે, હે ભારત, જ્યારે જ્યારે ધર્મનો ક્ષય થાય છે ત્યારે ફરી ધર્મનું સ્થાપન કરવા માટે હું મારી જાતનું દેહરુપી સર્જન કરું છું. સજ્જનોનું રક્ષણ કરવા અને દુષ્ટોનો વીનાશ કરવા માટે દરેક યુગમાં હું અવતાર લઉં છું.

જગન્નીયતા પરમપીતા પરમકૃપાળુ માયાળુ ભગવાનના શ્રીમુખેથી સાંભળેલ આ દીવ્યવાણી દ્વારા મળેલા આ અફર આશ્વાસનથી ધન્ય ધન્ય થતો આ લેખક નીશ્ચીત બનીને ઉંઘી ગયો.

બીજે દીવસે સવારે છાપું ખોલતાં જ ફરી આંખે અંધારાં આવી જાય છે. હેડલાઈન્સ ગળું ફાડીને ચીત્કાર કરે છે.

65ના મોત, વડોદરામાં સ્થીતી વણસી, આમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ, ભરુચ તંગ. વીશ્વ હીન્દુ પરીષદ દ્વારા આવતીકાલે શુક્રવારે મહારાષ્ટ્ર બન્ધનું એલાન.

ગઈરાતનું સુન્દર સુમધુર સપનું અગ્નીજ્વાળાઓમાં લપેટાઈને ઝાકળની જેમ ઉડી ગયું. ચીત્ત અશાંત હોવાથી ઑફીસમાં મન લાગ્યું નહીં. ધેર આવી ટી.વી. ઑન કર્યું તો વીત્તમન્ત્રી યશવન્ત સીંહાનું બજેટ પ્રવચન ચાલી રહ્યું હતું. એમાં પણ રસ ન પડતા ન્યુઝ ચેનલ પર ગયો તો ગોધરા અને અમદાવાદમાં ભડકેલી હીંસા જોઈને કમકમાં આવી ગયા. લોકો પાગલ થઈ ગયા હતા. મુસ્લીમોના ઘરોમાં ઘુસી જઈને એમને રહેંસી નાખ્યા હતા. ઘરોમાં બન્ધ કરીને આગ લગાડાઈ હતી. ટોળાં વાહનોના કાચ તોડતા, પથરાવ કરતાં, દુકાનો પર ઘાસલેટ છાંટીને દીવાસળી ચાંપતાં બતાવાતાં હતાં. પોલીસ ની:સહાય બનીને જાણે આ ખેલ જોઈ રહી હતી. સાંજ સુધી આવાં જ દૃશ્યો આવતાં રહ્યાં.

બીજે દીવસે છાપાંઓમાં પ્રથમ પાને લુંટફાટ, તોડફોડ, કત્લેઆમ અને આગના બીહામણા ફોટાઓ સાથે મથાળાં બંધાયાં : કોમી આગમાં ગુજરાત ભડકે બળે છે. અમદાવાદમાં ગુલમર્ગ સોસાયટીમાં 40ને જીવતા જલાવી દેવાયા. મસ્જીદો અને દરગાહોમાં ભારે તોડફોડ, વીએચપીનું દેશવ્યાપી બન્ધનું એલાન વગેરે વગેરે.

1લી માર્ચનો એ ગોઝરો દીવસ. શહેરમાં જડબેસલાક બન્ધ લદાયો હોઈને ઘરમાં જ ભરાઈ રહ્યા. ગોધરા ટ્રેન હત્યાકાંડ પછી 24 કલાક બાદ પણ તોફાનગ્રસ્ત શહેરોમાં મીલીટરી તૈનાત કરાઈ નથી એવા સમાચારો બાર વાગ્યા સુધી ટી.વી. ન્યુઝ ચેનલો આપતી રહી. મૃત્યુનો આંક સાંજે 200ને વટાવી ગયો.

તા 2જી માર્ચે પ્રથમ પાને મુમ્બઈ સમાચારનું મથાળું હતું : ‘ગુજરાતમાં હીંસાની હોળીમાં 250 હોમાયા.’ અહીંસાના પુજારી ગાંધીના ગુજરાતને શાબ્બાશ!

ફરી પરમ દીવસની રાતે સપનામાં આવેલ કરુણાસાગર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને યાદ કર્યા. આતતાયીઓને હણીને નીર્દોષોને રક્ષણ આપનાર એ કૃષ્ણ પણ માટીપગા સાબીત થયા. ગુસ્સો તો એવો આવ્યો કે જો ખરેખર તેઓ સદેહે અવતાર લઈને સામે આવે તો ગોળી જ મારી દઉં.

 રાતે પથારીમાં પડ્યો અને નીન્દ્રાધીન થવા પાસાં ઘસતો હતો; પણ અર્ધ જાગૃત અવસ્થામાં વીચારવાયુથી પીડાતો હતો. એ જ કામણગારા સ્મીત સાથે શ્રીકૃષ્ણ ફરી સપનામાં દેખાયા–શંખચક્રગદાદ્મધારી એકલા જ.

‘ઘા પર મીઠું ભભરાવા હવે કેમ આવ્યા છો? મેં ત્રાડ પાડી. ‘વત્સ, ક્રોધ પર અંકુશ મેળવતાં શીખ. મેં આમાંનું કાંઈ જ કર્યું નથી; કારણ કે હું છું જ નહીં’ ભગવાન ઉવાચ.

‘વ્હૉટ? કંઈક સમજાય એવું બોલો. તમે તો પરમ દીવસે સપનામાં આવીને મારા દ્વારા સમસ્ત લોકોને અભયવચન આપી ગયેલા?’

‘અરે મુરખ તું જે સપનાની વાત કરે છે એ તો તારા ભ્રમીત મનની ભ્રમણા જ હતી. તને ગળથુથીમાંથી જ પઢાવેલ સૃષ્ટીના રચયીતા અને કહેવાતા રક્ષક અને પોષક એવા ઈશ્વરની ગળચટ્ટી કલ્પનાનો આભાસ એ જ તારું સપનું.’

‘ત્યારે અમારા શાસ્ત્રો, પુરાણો, વેદો, ઉપનીષદો, મહાકાવ્યો કે જેઓ સર્જનહાર ઈશ્વર અને એની અનુકમ્પાની કથાઓથી ભરપુર છે એ બધું ખોટું?’

‘મને તારાં છીછરાં જ્ઞાનની દયા આવે છે. વેદોમાં ક્યાંય ઈશ્વરનું નામ જ નથી.’

‘એ જે હોય તે પણ હજારો વર્ષથી દુનીયાના બધા ધર્મો માટે ઈશ્વર એ સર્વસ્વીકૃત ઘટના છે એ બધાં જ જુઠા?’

‘ફરીથી તું તારી મુર્ખાઈનું પ્રદર્શન કરી રહ્યો છે. તને ખબર છે કે જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મો મુળે નીરીશ્વરવાદી હતા? જેમ વૈદીક કાળ બાદ બ્રાહ્મણોએ પોતાનું વર્ચસ્વ સમાજ પર જડબેસલાક સ્થાપવા માટે ઈશ્વરની કલ્પનાની આજુબાજુ અનેક વીધીવીધાનો, પુજન–અર્ચન અને મન્દીરો બનાવી દીધાં અને જન્મોજન્મ સુધી પોતાના વંશવારસો માટે રોજીરોટીની વ્યવસ્થા ઉભી કરી દીધી એમ અન્ય ધર્મોમાં પણ કાળક્રમે બનવા લાગ્યું.’

‘તમે તો કોઈ બનાવટી ભગવાન લાગો છો. અમારો અસલ ભગવાન તો નીતી અને ધરમને માર્ગે ચાલવાનો અહર્નીશ સંદેશ આપતો રહે છે. બધા જ ધર્મોનો આ સમાન નીયમ છે.’

‘તેં વળી કેટલા ધર્મોનો અભ્યાસ કર્યો છે? બધા ધર્મોનું વળી સરખું ક્યાં છે? ક્રીશ્ચીયનોના ગોડના પ્રતીનીધી ઈશુ ખ્રીસ્ત છે જેમના દ્વારા એ પોતાના અનુયાયીઓને આદેશો આપતા રહે છે. એ જ રીતે મુસ્લીમોના અલ્લાહના એક માત્ર દુત મહમ્મદ પયગમ્બર કે જેમના દ્વારા અલ્લાહની હકુમત ચાલે છે. પણ હીન્દુધર્મના તો તેત્રીસ કરોડ દેવી–દેવતાઓ કેવું મોટું ધતીંગ છે?

‘બસ કરો ઓ નકલી ભગવાન, અમારી સન્તમહન્તો અને ઋષીઓએ રચી આપેલી ધર્મવ્યવસ્થાની તમે તો ઠેકડી ઉડાડી રહ્યા છો. અમારો દયાસાગર પરમપીતા પરમેશ્વર આ સમગ્ર સૃષ્ટીનું સંચાલન કરે છે અને એની ઈચ્છા વીના પાંદડું પણ હાલતું નથી.’

‘તમારા ભારતમાં તો નકલી ભગવાનોની ભરમાર ચાલે છે. ગુરુઓ, જગદ્ગુરુઓ, મંડલેશ્વરો, મઠાધીપતીઓ, મહામંડલેશ્વરો, સ્વામીઓ, આચાર્યો, ભગવન્તો, સન્તો, મહન્તો, વગેરે દ્વારા દેશ લુંટાઈ રહ્યો છે. તેઓ સતત ઉડતા રહીને દેશ–વીદેશમાં કથાઓ, સપ્તાહો, પારાયણો, પ્રવચનો, જાપ–પુજાઓ, અનુષ્ઠાનો, શાંતી યજ્ઞો વગેરે કરાવતા રહીને અબજોની સમ્પત્તીઓ ઉસેડતા રહે છે. વૈભવશાળી મન્દીરો અને મઠોમાં મહાલતા રહે છે. લોકોની આંખમાં ધુળ અને મનમાં કહેવાતા ધર્મનો નશો ભરીને એમને મુર્છીત કરતા રહે છે. ગોધરાઝાળને બુઝાવવા આ લોકોએ શું કર્યું છે?’

‘તમે હવે અહીંથી જશો કે પોલીસને બોલાવું?

‘શાંત થા વત્સ શાંત થા. સાંભળ તું જેને દયાસાગર અને સર્વ ક્રીયાના કર્તા કહે છે એવો ઈશ્વર કરોડો–અબજો એવા એના માનવસન્તાનો સાથે સમાન વ્યવહાર કેમ કરતો નથી? કોઈને ઝુંપડીમાં તો કોઈને મહેલમાં જન્માવે છે. કોઈને ખુબ ભણવાની સગવડ આપે– હોશીયાર બનાવે તો કોઈને ઠોઠ અથવા અભણ રાખે.  ક્યાંક ભુખમરો આપે તો કોઈને અઢળક સમ્પત્તી. કોઈને સો વરસ જીવાડે તો કોઈને ગર્ભમાં જ મારી નાખે. સ્ત્રીને સતી કહેવડાવે તો એને જીવતી બાળી યે નાખે અને પાંચ–દસ વરસની કન્યાઓ પર બળાત્કાર પણ કરાવડાવે, કોઈને સજ્જન તો કોઈને ચોર–લુંટારા–ખુની કેમ બનાવે? વાવાઝોડાં, અનાવૃષ્ટી, અતીવૃષ્ટી, ધરતીકમ્પ, યુદ્ધ વગેરે કરાવીને આ ઈશ્વરપીતા વહાલાંદવલાં વર્ગો અને પ્રદેશો કેમ ઉભા કરે છે? અરે સામાન્ય માનવી પણ પોતાના બાળકો પ્રત્યે આવો સેતાનીયતભર્યો ભેદભાવ ન રાખે. તારી આંખનાં પડળ અને દીમાગના બન્ધ દરવાજા ખોલ તો જ સત્યનું ભાન થશે.

‘હા, ભગવાન, તમારી વાતમાં તથ્ય છે ખરું પણ આપ જ કહો, શું અમારે ધર્મકર્મ છોડી દેવાં? ઈશ્વરના નામ પર…..’

‘હા ચોકડી જ મારી દો. ધર્મ એટલે માનવીની માનવી, પ્રાણી અને પ્રકૃત્તી પ્રત્યેનું માનવતાસભર વર્તન અને ફરજ. ચીલાચાલુ ધર્મને નાખો ચુલામાં. તું જાણતો નથી કે ધર્મના નામે ઈતીહાસમાં જેટલું લોહી રેડાયું છે એટલું અન્ય કોઈ ઘટનાઓથી રેડાયું નથી? મોટા ભાગનાં મન્દીરો ગરીબોનાં આર્થીક શોષણમાંથી નીપજેલી કાળી કમાણીમાંથી બંધાય અને પોષાય છે. એમાં સંગ્રહાતું દેવદ્રવ્ય પણ મોટાભાગનું કાળું નાણું જ છે.’

‘પ્રભુ, રાત ઘણી થઈ છે, મુદ્દા પર આવો ને….’

‘કહેવાનો સાર એ છે કે જો તમે માનો છો એવો ઈશ્વર ખરેખર હોય તો એ પોતાના જ કારસેવક ભક્તોને બચાવી ન લે? ભક્તોના ખુનીઓનો નાશ પળવારમાં ન કરી નાખે? પોતાનાં જ નીવાસ્થાનોરુપી મન્દીરો અને મસ્જીદોને તુટવા કેમ દે? મહમ્મદ ગઝની, અલ્લાઉદ્દીન ખીલજી અને ઔરંગઝેબ જેવા મુર્તીભંજકોને કરોડો સોનામહરોના દ્રવ્યો સાથે જીવતા જ કેમ જવા દે? એ પોતાનું પણ રક્ષણ કરી શકતો નથી અને એટલે એને તાળાચાવીમાં પુરવો પડે છે તોય ચોર–ડાકુઓ એનાં ઘરેણાં ઉતારી જાય છે.’

‘સુખી થવું હોય તો મન્દીરો, મસ્જીદો, ચર્ચો અને ગુરુદ્વારાઓને બદલે જાજરુમુતરડીઓ, દવાખાનાહૉસ્પીટલો, જળાશયો, રસ્તાઓ, પુલો, રેલવે, શાળાઓ, કૉલેજો વગેરે બાંધો. જે મન્દીરો છે એને પણ શીક્ષણ અને આરોગ્યધામોમાં બદલી નાખો. ભગવાનનું ભુત અને ધર્મનો નશો ઉતરી જતાં રીદ્ધી, સીદ્ધી, સમજણ અને સમૃદ્ધીનો માર્ગ મોકળો થશે.’

‘હા, પ્રભુ, આપની વાત હવે બરાબર સમજાય છે. આપ કહો છો એ રીતે જ દુનીયાના વ્યવહારની પુનર્રચના કરવાની જરુર છે.’

–ભગવાનજી રૈયાણી

રૅશનાલીસ્ટમીત્ર ભગવાનજી રૈયાણી કાયદાકીય સુધારણા માટેના આંદોલનકારી છે. તેઓ ‘ફોરમ ફોર ફાસ્ટ જસ્ટીસ ફોર એડ્યુકેશન’ના સ્થાપક અને માનદ્ અધ્યક્ષ છે. ભારતભરમાં સૌથી વધુ 106 ‘જનહીતની અરજી’ (Public Interest Litigation) નામદાર હાઈકોર્ટ અને નામદાર સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેઓએ દાખલ કરી છે. તેઓ અંગ્રેજીમાં ‘ન્યાય દીશા’ ત્રીમાસીક પણ પ્રકાશીત કરે છે. (વેબસાઈટ : http://fastjustice.org ) ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગ માટે ખાસ આ લેખ મને મોકલવા બદલ હું તેઓનો આભાર માનું છું. ..ગોવીન્દ મારુ..

લેખક સમ્પર્ક :  

Mr. Bhagvanji Raiyani, Ground Floorm, Kuber Bhuvan, Bajaj Road, Vile Parle (West), Mumbai – 400 056 Cellphone: 98204 03912 Phone (O): (022) 2614 8872 eMail: fastjustice@gmail.com

‘મુંબઈ સમાચાર’ દૈનીક, મુમ્બઈમાં તા. 11 માર્ચ, 2002ના રોજ પ્રગટ થયેલ એમનો આ લેખ, લેખકશ્રીના અને ‘મુમ્બઈ સમાચાર’ ના સૌજન્યથી સાભાર…

 

 

પુત્ર થશે, સીમન્તવીધી પતાવો!

–રમેશ સવાણી

નરેશભાઈ ધામેલીયા (ઉમ્મર : 35) અને તેમનાં પત્ની ગીતાબહેન(ઉમ્મર : 32) સુરતના કતારગામ વીસ્તારમાં રહેતા હતા. પ્લાયવુડ વેચવાનો ધન્ધો સરસ ચાલતો હતો. બન્નેની જોડી એવી હતી; જાણે એકબીજા માટે જ બન્યાં હોય! બન્ને પ્રેમમાં એટલા ડુબેલાં રહેતાં હતાં કે લગ્નજીવનનાં દસ વર્ષ ક્યારે વીતી ગયાં, તેનો ખ્યાલ જ ન રહ્યો.

એક દીવસ ગીતાબહેને કહ્યું: “નરેશ, તમે કાનજી છો, અને હું રાધા!”

“તું શું કહેવા માંગે છે? ગીતા!”

“નરેશ, કવી પ્રીયકાન્ત મણીયારે આપણા માટે જ ગીતનું સર્જન કર્યું છે!

‘આ નભ ઝુક્યું તે કાનજી ને ચાંદની તે રાધા રે,

આ સરવરજલ તે કાનજી ને પોયણી તે રાધા રે!

આ બાગ ખીલ્યો તે કાનજી ને લ્હેર જતી તે રાધા રે!

આ પરવત–શીખર તે કાનજી ને કેડી ચડે તે રાધા રે!’

નરેશભાઈ ગીતાને તાકી જ રહ્યા અને પછી વેલ વૃક્ષને વળગે તેમ તેને વીંટળાઈ ગયા!

નરેશભાઈએ કહ્યું: “ગીતા! આ રવીવારે ‘મોતાલ’ ગામે જવું છે. મેં સાંભળ્યું છે કે તપસ્વી કાશીબહેનમાં માતાજીનો વસવાટ છે! માતાજીના આશીર્વાદથી સન્તાનપ્રાપ્તી થાય છે!”

“નરેશ, સન્તાન થવું કે ન થવું તે કુદરતના હાથની વાત છે. એમાં કોઈ હસ્તક્ષેપ કરી શકે તો તે ડૉક્ટર છે. ટેસ્ટટ્યુબ સીસ્ટમ છે. વીજ્ઞાન છે. આવી બાબતમાં માતાજી કઈ રીતે દખલ કરી શકે?”

“ગીતા! શ્રદ્ધા મોટું પરીબળ છે. શ્રદ્ધા હોય તો હીમાલય પણ ઓળંગી જવાય!”

“નરેશ, શ્રદ્ધા એટલે જ અન્ધશ્રદ્ધા! શ્રદ્ધા અને વીશ્વાસ વચ્ચે ફરક છે. શ્રદ્ધામાં માની લેવાનું હોય છે, જ્યારે વીશ્વાસમાં માની લેવાનું હોતું નથી. વીશ્વાસમાં વાસ્તવીક્તા ધ્યાને લેવાય છે, તેમાં શક્યતાને ધ્યાને લેવાય છે. અગ્નીથી દઝાય નહીં, તે શ્રદ્ધા છે; પરન્તુ ચોક્કસ પોશાક પહેરવામાં આવે તો અગ્નીથી દઝાય નહીં, તે વીશ્વાસ છે!”

“ગીતા, તારું રૅશનાલીઝમ મને ગળે ઉતરતું નથી. મારી ખુશી ખાતર તારે મારી સાથે આવવાનું છે!”

“ભલે, તમે ખુશ થતા હો તો હું જરુર આવીશ!”

તારીખ 06 જુન, 2010ને રવીવાર. બપોરના ત્રણ વાગ્યે નરેશભાઈ અને ગીતાબહેન પંચમહાલ જીલ્લાના મોતાલ ગામે કાશીબહેનના સ્થાનકે પહોંચ્યાં. કાશીબહેન કાળાં કપડાંમાં પ્રભાવશાળી લાગતાં હતાં. બન્નેએ આશીર્વાદ ગ્રહણ કર્યા. કાશીબહેને કહ્યું: “નરેશભાઈ, માતાજી પાસે શું માંગવા આવ્યા છો?”

“માતાજી! અમે બહુ સુખી છીએ. પણ આનન્દ થોડો ઘટે છે. લગ્ન થયાંને દસ વરસ થઈ ગયાં; પણ સન્તાન નથી!”

“નરેશભાઈ, ચીંતા ન કરો. આ કામ તો માતાજીનું છે. અહીં ટચુકડાં ઘોડીયાં કેટલાં લટકે છે! માનતા ફળી તે બધાં અહીં ઘોડીયાં ચડાવે છે! તમે માનતા માનો એટલે કામ પુરું!”

“માતાજી! હું તો છેલ્લાં દસ વર્ષથી માનતા માનું છું, ઈચ્છા કરું છું; છતાં સન્તાનપ્રાપ્તી નથી થતી!”

કાશીબેને ધુપદીપ કર્યા. અગરબત્તીઓ પેટાવી. નરેશભાઈ અને ગીતાબહેનનાં કપાળે કંકુ– તીલક કર્યું. થોડીવાર આંખો બન્ધ કરી હોઠ ફફડાવ્યા. અચાનક કાશીબહેનનું શરીર ધ્રુજવા લાગ્યું. જમીન ઉપર જોર જોરથી હાથ પછાડવા લાગ્યા અને કહ્યું: “નરેશભાઈ! માતાજી એરકંડીશન યન્ત્ર માંગે છે!”

“માતાજી! હું તૈયાર છું. આવતા રવીવારે હું લઈને આવીશ!”

“નરેશભાઈ, અહીં જે સન્તાનપ્રાપ્તી માટે આવે છે, તે મહીલાને સાતમે મહીને સીમન્ત વીધી–ખોળો ભરવાનો વીધી કરવાનું સૌભાગ્ય મળે છે. સાતમે મહીને ખોળો ભરજો. પુત્રપ્રાપ્તી થશે; પરન્તુ એ પુત્ર મૃત હાલતમાં અવતરશે!”

“માતાજી! અમારી સાથે આવો અન્યાય? મૃત પુત્રનો શો અર્થ?”

“નરેશભાઈ! ચીંતા ન કરો. વીધી કરવો પડશે! માતાજીને રીઝવવા પડશે. બે તોલા સોનાની ચેઈન ચડાવવી પડશે! અઢી લાખ રુપીયાની બાધા માનવી પડશે. આવતા રવીવારે એ.સી.મશીન, ચેઈન અને રુપીયા લઈને આવજો. પુત્રપ્રાપ્તી જરુર થશે!”

નરેશભાઈ અને ગીતાબહેન માતાજીને તાકી રહ્યાં ! માતાજીએ બન્નેનાં માથાં ઉપર હાથ ફેરવી આશીર્વાદ આપ્યા.

બન્ને સુરત પરત જવા રવાના થયા. ગીતાબેને કહ્યું : “નરેશ! માતાજી આવી માંગણી કરે, તે હું માનતી નથી. આ અન્ધશ્રદ્ધા છે. માતાજીને ભૌતીક ચીજવસ્તુઓની શી જરુર પડે?”

“ગીતા, માતાજીના સ્થાનકે પાંચસોથી વધુ ઘોડીયાં લટકતાં હતાં. એ કંઈ અમસ્તાં થોડાં લટકતાં હશે? લોકોને સન્તાનપ્રાપ્તી થઈ હોય તો જ ઘોડીયાં લઈને આવે ને! શ્રદ્ધાનું પરીણામ મળતું હોય છે. મારી ખુશી ખાતર એક વખત વીધી કરવા તું રાજી થઈ જા!”

“ભલે, તમારી ખુશીમાં મારી ખુશી!”

પછીના રવીવારે, નરેશભાઈ અને ગીતાબહેન એ.સી.મશીન, સોનાની ચેઈન અને અઢી લાખ રુપીયા લઈને કાશીબહેનના સ્થાનકે હાજર થયાં. કાશીબહેને કહ્યું : “નરેશભાઈ, માતાજીનો આદેશ થઈ ગયો છે. પુત્રપ્રાપ્તી થશે. પુત્ર રુપાળો હશે. પુત્ર મોટો થઈને કલેક્ટર બનશે!”

“માતાજી, આપના આશીર્વાદ કાયમ અમારી સાથે રહો!”

“નરેશભાઈ, સાતમે મહીને સીમન્તવીધી કરજો!”

બન્ને માતાજીને પગે લાગ્યાં. પ્રસાદ લીધો અને સુરત પરત જવા રવાનાં થયાં. ગીતાબહેને કહ્યું : “નરેશ! મને કંઈ ગળે ઉતરતું નથી. કાશીબહેનને બે દીકરી અને બે દીકરા છે. કાશીબહેનમાં માતાજી વસતાં હોય તો તેણે પોતાનાં દીકરી–દીકરાને કેમ કલેક્ટર ન બનાવ્યાં? મને શંકા જાય છે!”

“ગીતા! શંકા કરીશ નહીં. શ્રદ્ધા રાખ. માતાજી અંગે શંકા કરીએ તો માતાજી આપણું ધનોતપનોત કાઢી નાંખે! મારી ખુશી ખાતર તું શંકા ન કર!”

સાતમો મહીનો બેઠો. નરેશભાઈ ખુશખુશાલ હતા. સીમન્તવીધીની તૈયારી શરુ થઈ ગઈ. નરેશભાઈએ કહ્યું : “ગીતા! સીમન્તનો વીધી કયા દીવસે રાખીશું?”

“નરેશ! તમે ગાંડા થઈ ગયા છો? સીમન્તવીધી તો ત્યારે કરાય જ્યારે ગર્ભ રહ્યાને સાત મહીના થયા હોય! મારા પેટમાં કંઈ નથી; તો સીમન્તવીધી કઈ રીતે કરાય?”

“ગીતા, તારી વાત સાચી. મને પણ એવું જ લાગતું હતું; પરન્તુ હું ગઈકાલે મોતાલ ગામે માતાજીના સ્થાનકે ગયો હતો. મેં માતાજીને આ સમસ્યા જણાવી. માતાજીએ કહ્યું કે પુત્ર થશે, સીમન્તવીધી પતાવો!”

“પણ લોકો શું કહેશે! પેટમાં કંઈ નથી, ખાલી છે અને સીમન્તવીધી!”

“ગીતા, લોકો શું કહેશે, તેની ચીન્તા છોડી દે! માતાજીએ શું કહ્યું છે, તેનો વીચાર કર!”

“નરેશ, તમે શું બોલો છો? તમે વાસ્તવીક્તા સ્વીકારવા કેમ તૈયાર નથી?”

“ગીતા, મારા સમ. હું કહું તેમ કર. માતાજી ચમત્કાર કરશે! મારી ખુશી ખાતર!”

તારીખ 06 જાન્યુઆરી, 2011ને ગુરુવારે સીમન્તવીધી થયો. બીજા બે મહીના ગયા. નરેશભાઈ ચીન્તામાં મુકાઈ ગયા! નવ મહીના થયા; છતાં પુત્રપ્રાપ્તીનો ચમત્કાર ન થયો! ગીતાબહેને કહ્યું : “નરેશ! લોકો હવે મને પુછે છે, મારે શું કહેવું?”

નરેશભાઈ કંઈ બોલી શક્યા નહીં. તેણે કાશીબહેનને ફોન કર્યો : “માતાજી! નવ મહીના થયા; પુત્રપ્રાપ્તી કેમ ન થઈ?”

“નરેશભાઈ, શ્રદ્ધા રાખો. પુત્ર અવશ્ય અવતરશે!”

આ કીસ્સો, સત્યશોધક સભા, સુરતના કાર્યકર મધુભાઈ કાકડીયા(98255 32234) અને સીદ્ધાર્થ દેગામી(94268 06446) સમક્ષ રજુ થયો. કાશીબહેનથી છેતરાયા હોય તેવા સુરતમાં ઘણા લોકો હતા. મધુભાઈએ સૌને એકત્ર કર્યા અને સૌને લઈને ‘પગેરું’ મેળવવા મોતાલ ગામે પહોંચ્યા. છેતરાયેલા ભક્તોની આટલી મોટી સંખ્યા જોઈ, કાશીબહેન એટલાં બધાં ગભરાયાં કે તેણે અઢી લાખ રુપીયા, સોનાની ચેઈન નરેશભાઈને પરત કર્યાં અને સૌની માફી માંગી. (આવી છેતરામણ થઈ હોય તો, પુરતા પુરાવા સાથે, સુરતની ‘સત્યશોધક સભા’ના કાર્યકર મધુભાઈ કાકડીયા અને સીદ્ધાર્થભાઈ દેગામી તેમ જ મારા ‘અભીવ્યક્તી’  બ્લોગના https://govindmaru.wordpress.com/cck/ પેજ પર ગુજરાત રાજ્યના 10 કેન્દ્રોના કાર્યકરોના સેલફોન નમ્બર આપવામાં આવ્યા છે. તો સમ્બન્ધકર્તા કેન્દ્રોના કાર્યકરોનો સમ્પર્ક કરવા જણાવાય છે.)

હવે ગીતાબહેનની આંખોમાં આંખ પરોવીને નરેશભાઈ જોઈ શક્તા ન હતા. સીમન્તવીધીને કારણે કુટુમ્બીજનોમાં, સમાજમાં કોઈની સાથે તે હળીમળી શક્તા ન હતા. ગીતાબહેનનો પ્રેમ એટલો જ છલકાતો હતો; પણ નરેશભાઈ ભીંજાઈ શક્તા ન હતા. એમના મગજમાં ઉથલ–પાથલ થઈ રહી હતી.

તારીખ 06 ફેબ્રુઆરી, 2012ને સોમવારે સવારના આઠ વાગ્યે, નરેશભાઈએ ઝેર પી આત્મહત્યા કરી!

છ વરસ થયાં. ગીતાબહેનની આંખો સુકાતી નથી. તેમના હૃદયમાં ઘુંટાય છે :

“આ ચાલ્યાં ચરણ તે કાનજી ને પગલી પડે તે રાધા રે,

આ કેશ ગુંથ્યા તે કાનજી ને સેંથી પુરી તે રાધા રે,

આ દીપ જલે તે કાનજીને આરતી તે રાધા રે,

આ લોચન મારાં કાનજી ને નજરું જુએ તે રાધા રે!”

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર ‘પગેરું’(15, માર્ચ, 2017)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, I.G.P.

10-Jatin Banglo, B/h-Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile: 99099 26267  e.Mail: rjsavani@gmail.com

‘અભીવ્યક્તી’  બ્લોગ પર  આ  લેખ મુકવા માટે અમેરીકાસ્થીત ‘અભીવ્યક્તી’ના પ્રતીભાવકમીત્ર શ્રી. અમૃત હજારીએ મને પીડીએફ ઈ.મેલ દ્વારા મોકલી હતી તે બદલ હું અમૃતભાઈનો આભાર માનું છું. માનનીય શ્રી. સવાણીસાહેબની રૅશનલ કટાર ‘પગેરું’ દર મહીને ‘અભીવ્યક્તી’  બ્લોગ પર માણવા મળશે.      ...ગોવીન્દ મારુ...

 

04

ભ્રમના ભેદભરમ

–બી. એમ. દવે

[ગત અંક : 03 ( https://govindmaru.wordpress.com/2017/03/10/b-m-dave-5/ )ના અનુસન્ધાનમાં..]

એક પ્રચલીત કીર્તનના શબ્દો સાંભળો :

તમે નાહકના મરો બધા મથીમથી રે,

કોઈ કોઈનું નથી રે, કોઈ કોઈનું નથી રે !

ભારતીય પરમ્પરામાં વૈરાગ્યવાદી અને પલાયનવાદી વીચારસરણીને પોષવા માટે પહેલાથી જ ખુબ પ્રયત્નો કરવામાં આવ્યા છે અને તેમાં મહદંશે સફળતા પણ મળી છે. આ હેતુ સીદ્ધ કરવા માટે એક સૌથી અસરકારક હથીયાર ‘કોઈ કોઈનું નથી’ નામનું વન–લાઈનર છે ‘કોઈ કોઈનું નથી’ અથવા છે તે નક્કી કરવાના માપદંડો કયા? આ થીઅરીના પુરસ્કર્તાઓ પોતાના ટેકામાં ઉક્ત કીર્તનની નીચેની પંક્તીઓનો સહારો લે છે :

મુઆની સંગાથે કોઈ મરતું નથી રે, કોઈ કોઈનું નથી રે!

અર્થાત્ મરનારની સાથે કોઈ મરતું નથી, એટલે ‘કોઈ કોઈનું નથી’ તેવું અનુકુળ અર્થઘટન કરવામાં આવ્યું છે.

અરે, ભાઈ! રાજા રામમોહન રાયે કેટલી મહેનત કરીને માંડમાંડ સતીપ્રથા બન્ધ કરાવી છે તે ફરીથી ચાલુ કરાવવી છે? ‘કોઈ કોઈનું છે’ એવું સાબીત કરવા માટે મરનારની સાથે તેનાં તમામ સગાંવહાલાંઓએ મરી જવું જરુરી છે? અને દલીલ માટે માની લઈએ કે ‘કોઈ કોઈનું નથી’, તો શું કરવાનું? બધાએ બાવા બની જવાનું? ઘર છોડીને સંયાસ લઈ લેવાનો? ઈરાદાપુર્વક આવો ભ્રમ ફેલાવવામાં આવ્યો છે અને તેની ઝપટમાં હજી પણ ઘણા હૈયાફુટાઓ આવી જાય છે.

એક બાજુ શાસ્ત્રો આધારીત નીચે મુજબની વાતો વ્યાસપીઠ ઉપરથી ગાઈ–વગાડીને સતત કહેવાતી રહે છે :

  1. દરેક આત્મા સ્વતન્ત્ર અને અલગ છે, પરન્તુ પુર્વ ભવના ઋણાનુબન્ધ અનુસાર જુદાજુદા સાંસારીક સમ્બન્ધોથી જોડાય છે.

  2. ઋણાનુબન્ધ પુરો થતાં મૃત્યુના માધ્યમથી દરેક આત્મા છુટો પડે છે અને પોતાના કર્મફળ મુજબ ગતી કરે છે.

આ હકીકત સ્વીકાર્યા પછી બીજી બાજુ ‘કોઈ કોઈનું નથી’ તેવી બે મોઢાંની વાતો કરી ચકરાવે ચડાવવાનું પ્રયોજન શું હશે? આવા ભ્રમના ચક્કરમાં આવી સંસારથી વીમુખ થઈ વધુમાં વધુ માણસો મન્દીરો તરફ દોટ મુકે અને ભગવાં વસ્ત્રો તરફ વળે તેવું વાતાવરણ ઉભું કરવાનું પ્રયોજન હોવાનો વહેમ પડે છે.

મારા બાળપણના વતનના ગામમાં એક સાધુ આવતા ત્યારે આ થીઅરીના સમર્થનમાં એક દૃષ્ટાંતકથા સંભળાવતા, જે વાચકમીત્રો સાથે શૅર કરવા માગું છું.

ગામડાના ભોળા ભક્તો સમક્ષ વીજેતા યોદ્ધાની અદામાં તેઓ કહેતા કે વર્ષો અગાઉ એક ગામની બહાર વગડામાં ઝુંપડી બાંધીને તેઓ રહેતા હતા. ગામમાંથી કોઈ ભાવીક જમવાનું આપી જાય તે જમતા અને શ્રદ્ધાળુઓ ઝુંપડીએ આવે તેમને ઉપદેશ આપતા હતા. ઉપદેશમાં સંસાર અસાર છે અને ‘કોઈ કોઈનું નથી’ એ મુદ્દાઓ મુખ્ય રહેતા. શ્રદ્ધાળુઓમાં એક ત્રીસેક વર્ષની ઉમ્મરનો ભાવુક યુવાન મહારાજથી વધુ પ્રભાવીત થયો હતો. મહારાજ એ યુવાન ઉપર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી તેમનો ઉપરોક્ત ઉપદેશ ગળે ઉતારવા બહુ મથતા અને આગ્રહપુર્વક કહેતા કે સંસારની માયાજાળમાંથી મુક્ત થઈ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરી લેવો જોઈએ; કારણ કે આ મનુષ્યદેહ સંસાર ભોગવવા માટે નહીં, પણ ઈશ્વરપ્રાપ્ત માટે મળ્યો છે.

પેલો યુવાન પોતાનાં માતા–પીતા, ભાઈ–બહેન અને પત્ની–બાળકો સાથે સુખેથી રહી સંસાર માણતો હતો. મહારાજનો વધતો જતો હઠાગ્રહ જોઈ એક દીવસ યુવાને મહારાજને કહી દીધું : ‘‘તમોએ સંસાર જાણ્યો કે માણ્યો નથી, એટલે તમને સાચી ખબર નથી, એટલે જ સંસાર વીરુદ્ધ આટલું બધું બોલો છો. મારા સીવાય મારાં માતાપીતાનું કોઈ નથી. મારી પત્ની મારા વગરની કલ્પના પણ ન કરી શકે. મારી બહેન મારા વગર રાખડી કોને બાંધે? ‘કોઈ કોઈનું નથી’ એ વાત ખોટી છે. બધાં જ મારાં છે અને મારા વગર જીવી શકે નહીં.’’

સાધુમહારાજે દાવની સોગઠી બરાબર મારતાં જવાબ આપ્યો : ‘‘તારા પરીવાર વીશે તું જે માને છે તે ભ્રમ છે. ખરેખર ‘કોઈ કોઈનું નથી’ તેની ખાતરી કરવી હોય તો હું કહું તેમ કર. આવતી કાલે સવારે તારે હું બહારગામ જઉં છું તેમ કહી ધરેથી નીકળી જવાનું અને ઘરનાં સભ્યો આઘાંપાછાં થાય એટલે છાનામાના ઘરમાં પ્રવેશી, અનાજની કોઠીમાં સંતાઈ જવાનું અને બધો ખેલ જોવાનો.’’

આ યુવાન પોતાની માન્યતા ઉપર મુસ્તાક હતો. તેણે સાધુમહારાજની સુચના મુજબ અમલ કર્યો. તે કોઠીમાં સંતાઈ ગયો. પછી થોડી વારે સાધુમહારાજ આ યુવાનના ઘરે આવ્યા અને પરીવારને ચોંકાવનારી વાત કરી : ‘‘તમારો દીકરો મારી ઝુંપડીએ આવી રહ્યો હતો ત્યારે ખેતરમાં સર્પે દંશ દીધો છે અને ઝુંપડીએ મૃત્યુની ઘડીઓ ગણી રહ્યો છે.’’ સમગ્ર પરીવારમાં રોકકળ મચી ગઈ. બધા માથાં પછાડી કહેવા લાગ્યાં : ‘‘ગમે તે ઉપાયે દીકરાને બચાવો, નહીંતર અમે કોઈ જીવી શકીશું નહીં.’’ સાધુમહારાજે કહ્યું : ‘‘દીકરાને બચાવવાનો એક જ ઉપાય છે. તેનું આયુષ્ય પુરું થઈ ગયું છે, એટલે તમારામાંથી કોઈ એક વ્યક્તી પોતાનું આયુષ્ય તેને આપી દે તો દીકરો બેઠો થાય અને આયુષ્ય આપનારનું મરણ થાય. મારી પાસે કોઈ વ્યક્તીને આવી રીતે બચાવવાની વીદ્યા છે.’’

સમ્પુર્ણ પરીવાર મહારાજે બતાવેલ ઉપાય સાંભળી સ્તબ્ધ અને ની:શબ્દ બની ગયો. મહારાજે સહુ પહેલાં મા–બાપ સામે જોઈ કહ્યું : ‘‘તમોએ ઘણું જીવી લીધું છે, એટલે દીકરાને બાકીનું આયુષ્ય બક્ષી જીવતદાન આપો.’’ મા–બાપે માથું ખજવાળીને કહ્યું : ‘‘તમારી વાત તો સાચી છે, પણ અમારે હજી એક દીકરો અને એક દીકરી પરણાવવાનાં બાકી છે. દીકરીને અમારા વગર કન્યાદાન કોણ આપે? બીજું તમે ગમે તે કહો તે કરવા તૈયાર છીએ.’’ યુવાનનાં ભાઈ–બહેનને પુછતાં તેમણે જવાબ આપ્યો : ‘‘અમે તો હજી સંસાર માણ્યો જ નથી. અમારાં તમામ સ્વપ્ન આટલી નાની ઉમ્મરે કેવી રીતે રોળી શકીએ?’’

છેલ્લે યુવાનની પત્નીને સાધુમહારાજે પુછ્યું તો તેણે કહ્યું : ‘‘મારે નાનાંનાનાં બે બાળકો છે, તેમને મોટાં કરવાનાં છે. મા વગરનાં બાળકોનું કોણ? મા એ મા બીજા બધા વગડાના વા. માની જગ્યા બાપ ક્યારેય લઈ શકે નહીં.’’ આમ, આ રીતે યુવાનના પરીવારમાંથી તેને જીવતદાન આપવા કોઈ તૈયાર ન થયું. યુવાન કોઠીમાં સંતાઈને બધું સાંભળી રહ્યો હતો. સાધુમહારાજે તેને કોઠીમાંથી બહાર નીકળવા હાકલ કરતાં એ બહાર આવ્યો. તેને જીવતો જોઈ ઘરનાં બધાં સભ્યો ખુબ જ રાજી થઈને ભાવવીભોર બની ગયાં અને યુવાનને વળગી પડવાની કોશીશ કરવા લાગતાં, યુવાને હડસેલો મારીને બધાંને દુર કરી દીધાં અને તે બોલ્યો : ‘‘આ બધું નાટક હવે બન્ધ કરો. મેં બધું મારી સગી આંખે જોઈ લીધું છે અને મારો ભ્રમ ભાંગી ગયો છે.’’ યુવાન સાધુમહારાજના પગમાં પડી બોલ્યો : ‘‘તમે સાચા છો. સંસારમાં ‘કોઈ કોઈનું નથી’ તેની ખાતરી મને થઈ ગઈ છે અને હવે હું સંસારમાં રહેવા માગતો નથી. મને આપની સાથે લઈ ચાલો.’’

વાચકમીત્રો! આ બોધકથા ઉપરથી આપણી ચર્ચા અન્વયે શું તારણ નીકળે છે? અને શું સાબીત થાય છે? મારા વ્યક્તીગત મન્તવ્ય અનુસાર ‘કોઈ કોઈનું નથી’ એ વાક્ય ખરેખર સમ્પુર્ણ સત્ય નથી; પરન્તુ અર્ધસત્ય છે. કોઈ કોઈના વગર જીવી ન શકે તેટલી હદે કોઈ કોઈનું નથી એમ કહેવું સાચું છે, એટલે સંસાર છોડવાનો નીર્ણય કરનાર યુવાનની અપેક્ષા વધારે હોવાનો ભ્રમ ભાંગી જતાં તેને આઘાત લાગ્યો. એ પ્રશ્ન પણ થઈ શકે કે આ યુવાનને પોતાનાં સ્વજનો માટે પોતાનો જીવ આપવો પડે તેવા સંજોગો સર્જાયા હોત તો તે પોતે આવું બલીદાન આપી શક્યો હોત? સંસાર છોડતાં પહેલાં આ પ્રશ્ન યુવાને પોતાની જાતને પુછવો જોઈતો હતો. જો આમ કર્યું હોત તો તેનો ભ્રમ કદાચ અકબન્ધ રહી જાત. ‘કોઈ કોઈનું નથી’ તેમ માનનારે પોતાની જાતને પુછવું જોઈએ કે હું કોઈનો કેટલો છું? ‘કોઈ કોઈનું નથી’ એ વાક્યને અર્ધસત્ય એટલા માટે કહી શકાય કે ‘કોઈ કોઈનું નથી’ની સાથોસાથ કોઈ કોઈનું હોવાનો અહેસાસ પણ સંસારમાં અવારનવાર થતો રહે છે, એટલે કે બન્ને હકીકતોનું સહ–અસ્તીત્વ છે. જવલ્લે જ બનતા બનાવોમાં પ્રીય પાત્રની વીદાયના આઘાતમાં મૃત્યુને વહાલું કરવાના કીસ્સાઓ નોંધાય છે. તેમ જ પોતાના પ્રીયપાત્રની વીદાયના આઘાતમાં આપોઆપ જીવ નીકળી જવાના કીસ્સાઓ પણ બને છે. પોતાનાં સ્વજનોની આયુષ્યરેખા લમ્બાવવા માટે પોતાનાં અંગોનું દાન કરવાના બનાવો ઠેરઠેર બને છે.

એમ લાગે છે કે આ વન–લાઈનર દ્વારા સંસાર અસાર છે તેવો ભ્રમ ઉભો કરી, બૉર્ડરલાઈન ઉપર ઉભેલાને બૉર્ડર લાઈન ક્રોસ કરાવી ભગવા કે સફેદ વસ્ત્રો તરફ ધકેલવાનો પ્રયત્ન છે. બાળદીક્ષા જેવા મુદ્દાઓ તો હવે ન્યાયની કસોટીએ પણ ચડવા માંડ્યા છે. આ બધાના મુળમાં આ વન–લાઈનરની ભુમીકા ચાવીરુપ છે. સસાંર છોડી સંન્યાસ લીધા પછી તેનો ભ્રમ ભાંગી જવાની શક્યતા પણ રહેલી જ છે.

આ તમામ ભ્રમનું સમાધાન કરવા માટે તથાગત્ બુદ્દનું જીવનચરીત્ર ઉદાહરણીય છે. સંસારમાં સુખની સાથે દુ:ખ પણ છે તેવી પ્રતીતી થતાં દુ:ખનીવારણના ઉપાયની શોધમાં અર્ધી રાત્રે તેઓશ્રીએ પત્ની અને બાળકને ઉંઘતાં મુકી ગૃહત્યાગ કર્યો હતો. બુદ્ધત્વ પામ્યા પછી પોતાના ઘરે આવે છે ત્યારે પત્ની યશોધરા તેઓશ્રીને બે પ્રશ્નોના જવાબ આપવા વીનન્તી કરે છે :

  1. રાત્રે અમને ઉંઘતા મુકીને ગૃહત્યાગ કરવાનું કારણ શું હતું? જવાની રજા હું ન આપત એવો ભય હતો?

  2. જંગલમાં જઈને તમોએ જે કાંઈ મેળવ્યું છે તે અહીં સંસારમાં રહીને ન મેળવી શક્યા હોત?

તથાગત્ બુદ્ધે બહુ નીખાલસતાથી પ્રત્યુત્તર આપતાં જણાવ્યું : હા, મને તમે રજા ન આપત તેવો ભય હતો અને તેથી અર્ધી રાત્રે ગૃહત્યાગ કર્યો હતો. મેં જંગલમાં જઈ જે  મેળવ્યું છે તે અહીં સંસારમાં રહીને પણ મેળવી શક્યો હોત તેવું અત્યારે લાગે છે; પણ ગૃહત્યાગ કર્યો ત્યારે એવો ભ્રમ હતો કે સંસારમાં રહીને ન મેળવી શકાય.’’ ગુજરાતના ક્રાંતીકારી સન્ત તરીકે જાણીતા અને સન્માનીય એક સન્તનો ઈન્ટરવ્યુ થોડાં વર્ષો અગાઉ એક ગુજરાતી ન્યુઝ ચૅનલ ઉપર જોયેલો. જાણીતા પત્રકાર સ્વામીજીને મુલાકાતને અન્તે છેલ્લો પ્રશ્ન પુછે છે : ‘‘આટલાં વર્ષોના સંન્યાસ પછી કોઈ અહેસાસ કે અસંતોષ ખરો?’’ સ્વામીજીએ ખુબ જ નીખાલસતાપુર્વક ઉત્તર આપ્યો હતો : ‘‘સંન્યાસ લીધાનાં 55 વર્ષ પછી અત્યારે લાગે છે કે સંન્યાસ લેવાની જરુર ન હતી.’’ મીડીઆ સમક્ષ કેટલા સન્તો આવી કબુલાત કરી શકે? આ સન્તને કોટી–કોટી વન્દન!

વાચકમીત્રો! મને વીશ્વાસ છે કે મારી વીચારધારાના સમર્થનમાં કરેલ ઉપરોક્ત બે દૃષ્ટાંતો મારી દલીલોને હાથીછાપ સીમેન્ટ જેવી મજબુતાઈ બક્ષશે.

ભ્રમ ભાંગી ગયા પછી જીન્દગીમાં હકારાત્મક વળાંક હોય તેવો કીસ્સો સન્ત કવી તુલસીદાસજીના જીવનનો છે. તેઓશ્રી તેમનાં ધર્મપત્નીને અતીશય પ્રેમ કરતા હતા. તેમના વીરહમાં તેમને મળવા માટે વરસાદી રાત્રે તેમના પીયર ખાતે પહોંચી ગયા. દરવાજો બન્ધ હોઈ એક દોરડી પકડીને ઉપરના માળે ચડી ગયા. હકીકતમાં એ દોરડી નહીં; પણ સાપ હતો તેવું ઈતીહાસમાં નોંધાયું છે.

બાકી તો તુલસીદાસજીની જેમ સરપ્રાઈઝ આપવા જતાં ઘણાં દમ્પતીઓનો ભ્રમ ભાંગી જવાના અને તેને કારણે હાડકાં ભાંગી જવાના અને ઘર પણ ભાંગી જવાના સમાચારો આપણે ઘણી વખત વર્તમાનપત્રોમાં વાંચીએ છીએ.

વાચકમીત્રો! આવો, આપણે ભેદભરમની દુનીયામાં વધુ એક ડોકીયું કરી લઈએ.

આપ સૌને જાતઅનુભવ હશે જ કે વૃદ્ધ માવતરો અને ખાસ કરીને બીમારીથી ગ્રસ્ત હોય તેવાં વૃદ્ધ માવતરો અવારનવાર એવું કહેતાં સંભળાય છે : ‘‘હવે તો ઉપરવાળો દોરી ખેંચી લે તો સારું.’’ બીજાં સમવયસ્ક પાછાં આશ્વાસન આપતાં હોય તેમ કહેશે : ‘‘ભાઈ! આપણા હાથમાં ક્યાં છે? આ બાજી તો કુદરતે પોતાના હાથમાં રાખી છે.’’ હું આવા સંવાદો સાંભળું છું ત્યારે મારા મનમાં પ્રશ્ન થાય અને પુછવાનું પણ મન થાય કે કુદરતે આ બાજી તમારા હામાં રાખી હોત તો શું કરત? ઈચ્છામૃત્યુ શક્ય બને તો કેટલા માણસો તેનો ‘લાભ’ લે? હકીકતમાં કોઈને ક્યારેય મરવું નથી હોતું, છતાં આવા ભ્રમની જબરી બોલબાલા છે.

મારા મંતવ્યના ટેકામાં એક સત્યઘટના રજુ કરું છું. એક નાના ગામડામાં વૃદ્ધ દમ્પતી રહેતાં હતાં. દાદાને વૃદ્ધાવસ્થાને લગતી ઘણી શારીરીક તકલીફો હતી; પણ દાદીની તન્દુરસ્તી પ્રમાણમાં ઘણી સારી હોવાથી દાદાની ખુબ સમ્ભાળ રાખતાં હતાં. બન્ને વચ્ચે પ્રેમભાવ પણ ખુબ જ હતો. દાદી અવારનવાર દાદાને કહેતાં : ‘‘હું ભગવાનને પ્રાર્થના કરું છું કે મને સદાય અખંડ સૌભાગ્યવતી જ રાખે અને તમારી પહેલાં લઈ જાય.’’ દાદા આવી ભાવના જોઈ રાજી થાય અને મજાકમાં કહે : ‘‘તું જતી રહે તો મારી સેવા કોણ કરે?’’

રાત્રે દાદા અન્દરના ઓરડામાં સુએ અને દાદી બહાર ઓસરીમાં સુએ. એક રાત્રે દાદા પાણી–પેશાબ કરવા ઉભા થયા અને દાદીના ખાટલા પાસે ઉભા રહી ભાવથી નીરખવા લાગ્યા. બરાબર આ જ સમયે દાદીને ગાઢ નીદ્રામાં એવું સ્વપ્ન આવ્યું કે તેમનું આયુષ્ય પુરું થયું છે અને મૃત્યુને નજર સમક્ષ જોઈ ગભરાઈ ગયાં અને ઉન્ઘમાં જ બબડવા લાગ્યાં : ‘‘તમારી કાંઈક ભુલ થતી લાગે છે. માંદાનો ખાટલો તો અન્દર છે.’’ દાદા આ બબડાટના શબ્દો સાંભળી ગયા અને દાદીના સ્વપ્નની દુનીયાનો તાળો મેળવી લીધો અને તે સાથે જ બધો ભ્રમ ભાંગી ગયો અને આંખો ખુલી ગઈ.

ભ્રમ ભાંગી ગયા પછીની સ્થીતીને જીરવવાની ક્ષમતા વ્યક્તીએ–વ્યક્તીએ અલગ–અલગ હોય છે. સ્થીતપ્રજ્ઞ સ્વભાવ ધરાવતી વ્યક્તીઓ ગમે તેવી વીકટ પરીસ્થીતીને પણ પચાવી શકે છે; પરન્તુ અત્યન્ત સંવેદનશીલ અને ભાવુક વ્યક્તીઓ ભ્રમ ભાંગવાના સૌથી ભયાનક ભયસ્થાન, એટલે કે આત્મહત્યા સુધી પણ પહોંચી શકે છે. આવા સમાચારો અવારનવાર મીડીઆમાં પ્રસીદ્ધ થાય છે. જીવનના કોઈ પણ તબક્કે જ્યારે જીવવાનું અઘરું લાગે અને મરવાનું સહેલું લાગે ત્યારે માણસ જીવન ટુંકાવવાનું પગલું ભરે છે. મરવાના વાંકે જીવવું પડે તેવી વાસ્તવીક સ્થીતી હોય ત્યારે આવું પગલું થોડેઘણે અંશે પણ વાજબી ઠરાવી શકાય; પરન્તુ ભ્રમીત અવસ્થામાં લેવાયેલું આત્મઘાતી પગલું ગાંડપણ ગણાય. પ્રતીકુળ સંજોગોના કારણે પતીએ પીયર જવાની કે પીક્ચર જોવા જવાની ના પાડતાં પત્ની આવું અન્તીમ પગલું ભરી લે તેવા બનાવો બને છે.

જીવનમાં આવેલ અણધાર્યા અને અનપેક્ષીત વળાંકના કારણે ઉભી થયેલ ભ્રમીત અવસ્થા લાંબો સમય ચાલુ રહે તો ગમ્ભીર પ્રકારના માનસીક રોગો થવાની શક્યતા પણ રહેલી છે. યોગ્ય સમયે સારવાર ન કરાવવામાં આવે તો માનસીક સમતુલા ગુમાવવાના સંજોગો પણ ઉભા થઈ શકે છે.

આ રીતે ભ્રમના ભેદભરમ બહુ ઉંડા છે. હવે આપણે અહીં અટકી જઈએ. વધુ ઉંડી ડુબકી મારવાથી આપણો ભ્રમ પણ ભાંગી જવાની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી!

–બી. એમ. દવે

જેલ ખાતાની દીર્ઘકાલીન સેવાઓ દરમીયાન કાજળની કોટડીમાં રહીને લેખક શ્રી. બી. એમ. દવેનું સતત વાચન, મનન તથા જેલ ખાતાનાં સ્વાનુભવોનો ગહન અભ્યાસ, ચીન્તન–મનન કરીને લખેલા પુસ્તક ‘ભ્રમ ભાંગ્યા પછી…’ (પ્રકાશક : પ્રવીણ પ્રકાશન પ્રા. લી., લાભ ચેમ્બર્સ, મ્યુનીસીપલ કૉર્પોરેશન સામે, ઢેબર રોડ, રાજકોટ. ફોન : (0281) 223 2460/ 223 4602 વેબસાઈટ : https://pravinprakashan.com ઈમેલ : pravinprakashan@yahoo.com પાનાં : 64, મુલ્ય : રુ. 65/-)માંનો આ પ્રથમ લેખ, પુસ્તકનાં પાન 27થી 34 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક સમ્પર્ક :

શ્રી. બી. એમ. દવે, પાલનપુર – 385001 સેલફોન : 94278 48224

આપણી આસપાસની દુનીયા

કુદરતી કે માનવસર્જીત ?

–મુરજી ગડા

આપણા જીવનમાં કુદરતી કેટલું છે અને માનવસર્જીત કેટલું છે એની વાત કરીએ તે પહેલાં કુદરત વીશે થોડું જાણવું જરુરી છે. અહીં કુદરત એટલે ભૌતીક જગતની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આધીભૌતીક (Metaphysical) એટલે કે ભૌતીક ન હોય એવા આધ્યાત્મીક જગતની ચર્ચા કરવામાં આવી નથી.

સાવ સાદી ભાષામાં કહેવું હોય તો, આપણી આસપાસ જે પણ કઈં દેખાય છે એમાંથી જે માનવસર્જીત નથી તે બધું કુદરતી છે. કુદરતને આપણે ઓછામાં ઓછા ચાર સ્વરુપે તો જાણીએ અને અનુભવીએ છીએ. પહેલું સ્વરુપ પદાર્થનું છે. એમાંથી ઘણું આપણને દેખાય છે અને ઘણું દેખાતું નથી. ન દેખાવાનું કારણ આપણી દૃષ્ટીમર્યાદા છે. અતી સુક્ષ્મ હોય કે અતી દુર હોય તે પદાર્થ આપણી દૃષ્ટીમર્યાદાની બહાર હોવાથી આપણા માટે તે અદૃશ્ય બની જાય છે. જો કે નવા શોધાયેલા યંત્રો વડે ઘણી અદૃશ્ય વસ્તુઓ હવે દૃશ્ય બની રહી છે, છતાં ઘણી વસ્તુઓ આપણા માટે હજી પણ અદૃશ્ય છે. બીજું સ્વરુપ ઉર્જાનું છે. એમાંથી એક પ્રકાશ દૃશ્ય છે. ગરમી, અવાજ, વીજ–ચુમ્બકીય વગેરે બીજા ઉર્જાના સ્વરુપ છે જે દૃશ્ય નથી; પણ અનુભવી શકાય છે. જનસામાન્યમાં ઓછાં જાણીતાં કુદરતનાં બીજા સ્વરુપો છે, પદાર્થો અને ઉર્જાના ગુણધર્મ,  કુદરતના નીયમો, એને લીધે સર્જાતાં બળ વગેરે. આ બધું ભૌતીક જગત છે. આ સીવાય હજી થોડાં કુદરતી તત્ત્વો અને શક્તીઓ છે એમાં આપણે અત્યારે ન જઈએ.

ભારતમાં ઘર કરી ગયેલી બેહદ અન્ધશ્રદ્ધા પાછળનું મુખ્ય કારણ વૈજ્ઞાનીક માહીતી અને એને લીધે આવતી વૈજ્ઞાનીક વીચારસરણીનો અભાવ છે. વીજ્ઞાન એ કુદરતને, એમાં નીયમીત, અવારનવાર તેમ જ ક્વચીત બનતી કુદરતી ઘટનાઓને, તેમ જ એમની પાછળના કારણોને, એની શક્તીને, એના અનાદરના પરીણામોને સમજવાનું શાસ્ત્ર છે. એ બધું જ્યારે બરાબર સમજાઈને મગજમાં ઉતરવા લાગે છે ત્યારે આપણામાં વૈજ્ઞાનીક અભીગમ આવ્યો એમ કહેવાય. એવું જ્યારે થાય ત્યારે અન્ધશ્રદ્ધા આપોઆપ ઓછી થતી જાય છે. અને આપણી આસપાસની ભૌતીક દુનીયા સાચે જ કેવી છે, શું છે વગેરે સમજાવા લાગે છે. એનું સૌથી પહેલું એક સારું પરીણામ એ આવે છે કે દૈવી શક્તીઓ ધરાવવાના દાવા કરતા લેભાગુઓથી આવી વ્યક્તી પોતાને બચાવી શકાય છે.

પ્રાચીન અને મધ્યયુગમાં આ ભૌતીક જગત વીષે બહુ ઓછી જાણકારી હતી. જે નરી આંખે દેખાતું હતું તેના પરથી જે દેખાતું નહોતું એના વીશે જાતજાતની, સાચી ઓછી અને ખોટી વધુ, એવી કલ્પનાઓ કરવામાં આવી હતી. બ્રહ્માંડની વીશાળતાનો ખ્યાલ ન હોવાથી એ બધી કલ્પનાઓ માણસની ત્યારની સમજ પુરતી મર્યાદીત હતી. વીજ્ઞાનના વીકાસ પછી આ બધું બદલાવા લાગ્યું છે. ખાસ કરીને છેલ્લા સો વરસમાં ભૌતીક જગત વીષે ઘણું વધારે જાણવા મળ્યું છે.

આપણા જીવનમાં કુદરતી અને માનવસર્જીત કેટલું છે અને શું છે એને થોડા ઉંડાણમાં તપાસીએ. મોટા શહેરોમાં નજર ફેરવો ત્યાં બધુ જ માનવસર્જીત હોય એવું જણાય છે. આપણા ઘરો, ઘરમાંના સાધનો, રસ્તાઓ, વાહનો વગેરે લગભગ બધુ જ માનવસર્જીત છે એ ખરું. જો કે એ સર્જન કુદરતી તત્ત્વો અને પદાર્થોમાંથી કરવામાં આવ્યું છે. એ બનાવવા માટેની જરુરી ઉર્જા પણ કુદરતી છે. એના ઉપભોગમાંથી થતો કચરો કુદરતી રચનાઓમાં ઠલવાય છે. આ બધુ જ કુદરતી છે તો પછી માનવસર્જીત શું છે?

આપણી આસપાસ જે પણ માનવસર્જીત છે એની શરુઆત માનવમગજમાં આવેલા વીચારથી થાય છે. માણસે પોતાની બુદ્ધી વાપરીને આ બધા કુદરતી તત્ત્વોનો ઉપયોગ કરી પોતાનું જીવન વધુ સગવડવાળું કર્યું છે. આગળ જણાવેલી બધી વસ્તુઓ મુર્ત છે, એ વાસ્તવીક છે એટલે સત્ય પણ છે.

માનવ માત્ર મુર્ત વસ્તુઓ માટે જ પોતાનું મગજ વાપરે છે એટલું નથી. આપણા જીવન સાથે વણાયેલી કેટલીયે અમુર્ત બાબતો, દેખાતી ન હોય એવી બાબતો પણ માનવ મગજની જ પેદાશ છે. એમાંથી કેટલીક જરુરી છે, કેટલીક બીનજરુરી છે અને કેટલીક ચર્ચાસ્પદ છે.

અમુર્ત એવી જરુરી બાબતોની વાત કરીએ તો આપણા માટે ખુબ જરુરી એવી પૃથ્વી પરની સમયગણના, દીશાઓ વગેરે માનવ મગજનું જરુરી સર્જન છે, તે ઉપયોગી છે અને તેમાં કુદરતી પદાર્થ, ઉર્જા વગેરે કઈં વપરાયું પણ નથી. આ ઉપરાન્ત આપણા નૈતીક મુલ્યો, સમાજરચનાના નીયમ વગેરે ઘણુ બધુ અમુર્ત અને જરુરી સર્જન છે. આ બધુ કરનાર માણસોના આપણે ઋણી છીએ. જ્યારે બીજી બાજુ ઉંચનીચના ભેદભાવ, રંગ, જાતી, ધર્મ પર આધારીત ભેદભાવ સાવ બીનજરુરી છે. આ બધુ પોતાનો સ્વાર્થ સાધનાર લોકોની કરણી છે. તે સીવાય ઘણી વધારે બાબતો એવી છે જે ચોક્કસપણે જરુરી કે બીનજરુરી કહી શકાય એમ નથી. એમા આવે છે આપણી કેટલીક પરમ્પરાઓ, માન્યતાઓ, કલ્પનાઓ વગેરે વગેરે.

કુદરતના નીયમ અફર છે. કોઈની ઈચ્છા પ્રમાણે પોતાના કે અન્ય કોઈના લાભ માટે તે જાદુ, મન્ત્ર, શ્રાપ કે આશીર્વાદથી બદલાવી શકાતા નથી. કુદરતના નીયમો સમજવાના શાસ્ત્રને વીજ્ઞાન કહે છે. એટલે વીજ્ઞાન એક સ્વતન્ત્ર વીષય બને છે. વીજ્ઞાનને બીજા કોઈ વીષય સાથે વીવાદ નથી. વીજ્ઞાન વીષે જે પણ વીવાદ ઉભા થયેલા છે તે અન્ય ક્ષેત્રના લોકો દ્વારા સમાજમા પોતાનું વીશીષ્ટ સ્થાન જાળવી રાખવાના હેતુથી ઉભા કરાયેલા વીવાદ છે.

વૈજ્ઞાનીક શોધખોળોમાં કેટલાંક ની:શક સાબીત થયેલાં તથ્યો અને નીયમો છે, જ્યારે થોડા હાયપોથીસીસ/અનુમાન પણ છે. જે અત્યાર સુધી મળેલી માહીતીના આધારે બાંધવામાં આવેલું અનુમાન છે. એમાં ક્યારેય પણ તુક્કા કે ગપગોળા નથી હોતા. વીજ્ઞાન પણ ઉત્ક્રાંતી પામી રહ્યું છે. એની પાસે દરેક વીષયનું સમ્પુર્ણ જ્ઞાન હોવાનો દાવો કોઈ કરતું નથી. જ્યારે નવી અને વધારે ચોક્કસ માહીતી મળે છે ત્યારે વૈજ્ઞાનીક જગત ખુલ્લા મને તેનો સ્વીકારે છે અને પોતાની જુની થીયરીમાં જરુરી ફેરફાર પણ કરે છે. સાથે એ રજુ કરનારનું યોગ્ય સન્માન થાય છે, એમનો વીરોધ નથી થતો. સત્યશોધનના રસ્તે જરુર પડ્યે જુની માન્યતાઓ છોડતાં જવું પડે છે. તો જ સાચું  જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય. એ તો એરણ પર ઘડાઈ સતત તીક્ષ્ણ થતું ઓજાર છે. એ નવા પ્રવાહોને પોતામાં સમાવતું વહેતું પાણી છે. બન્ધીયાર પાણી કરતાં કુદરતી રીતે વહેતું પાણી હમ્મેશાં વધારે શુદ્ધ હોય છે.

વીજ્ઞાનના નીયમોનો ઉપયોગ કરી આપણું જીવન સગવડભર્યું કરનારા સાધન બનાવવાની પ્રક્રીયાને ટૅકનોલોજી કહે છે. એનો લાભ આપણે સતત મેળવી રહ્યા છીએ છતાં પણ વીજ્ઞાનનો વીરોધ થતો રહે છે. આ એક દુ:ખદ બાબત છે.

–મુરજી ગડા

વડીલ શ્રી. મુરજી ગડાએ મારા અભીવ્યક્તી બ્લોગ માટે ખાસ આ લેખ મને મોકલ્યો તે બદલ હું એમનો ખુબ ખુબ આભાર માનું છું.   ..ગોવીન્દ મારુ..

લેખક સમ્પર્ક :  

શ્રી. મુરજી ગડા, 1, શ્યામવાટીકા સોસાયટી, વાસણા રોડ, વડોદરા – 390007 સેલફોન : 972 679 9009  ઈ–મેલ : mggada@gmail.com

અભીવ્યક્તીઈ.બુક્સ વીશે :

રોજેરોજ ગુજરાતી સાહીત્યનો રસથાળ પીરસતી અનોખી વેબસાઈટ ‘અક્ષરનાદ’ http://aksharnaad.com/downloads પર, ગુજરાતી–ભાષાનું જતન અને સંવર્ધન માટે સતત સક્રીય વેબસાઈટ ‘લેક્સિકોન’ http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/ તેમ જ વીશ્વભરની વીવીધ ભાષાઓમાં 25 મીલીયનથી વધુ પુસ્તકો અને મેગેઝીનો ધરાવતી ‘ઈસુ’ https://issuu.com/ વેબસાઈટ પર પણ મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગની તમામ ‘ઈ.બુક્સ’ મુકવામાં આવી છે. સૌ વાચક બંધુઓને ત્યાં પણ આ સુવીધા ઉપલબ્ધ થઈ છે. તો ત્યાંથી તે ડાઉનલોડ કરી લેવા વીનન્તી છે.

 ‘રૅશનલ–વાચનયાત્રા’માં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના હોમ–પેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ…

 

કીયાન હોંગયાન

ડૉ. જનક અને ભારતી શાહ

જીન્દગી કાઁટો કા સફર હૈ…

હૌંસલે ઈસ કી પહચાન હૈ

રાસ્તે પર તો સભી ચલતે હૈ…

જો રાસ્તે બનાયે વે તો ઈંસાન હૈ…

ક્યો ડર કી જીન્દગી મેં ક્યા હોગા,

હર વક્ત ક્યોં સોચે કી બુરા હોગા,

બઢતે રહે મંજીલો કી ઓર

હમે કુછ ભી ન મીલા તો ક્યા?

તજુર્બા તો નયા હોગા.

હોંસલો એટલે શું? મનોબળ. મનોબળ એટલે સ્વસ્થતા અને આત્મવીશ્વાસ. મનોબળ એટલે વીપરીત પરીસ્થીતી સામે લડવાની અને તેના પર કાબુ મેળવવાની ક્ષમતા. મનોબળ એટલે પોતાની ક્ષમતા પર પુર્ણ શ્રદ્ધા. ગમે તવી અસાધ્ય બીમારી કે અક્ષમતામાંથી પણ માનવી દૃઢ મનોબળને કારણે ઉભો થઈ શકે છે. પગ વગરની ચીનની આ એક નાનકડી બાળકી કીયાન હોંગયાનના જીવનવૃત્તાન્ત પરથી ખ્યાલ આવશે કે મજબુત મનોબળ કેવા ચમત્કાર સર્જી શકે છે!

એક દુર્ઘટનામાં પોતાના બન્ને પગ ખોઈ ચુકેલી આ બાળકીની કાબેલીયત પર આજે આખું ચીન તેને શા માટે સલામ કરે છે તેનું કારણ જાણીશું તો આપણને પણ સલામ કરવાનું ચોક્કસ મન થઈ આવશે. ચીનના યુનાન પ્રાંતમાં રહેવાવાળી કીયાન હોંગયાન એક એવી જીવતીજાગતી મીશાલ છે કે જેનાથી દરેક વ્યક્તી પ્રેરણા પામ્યા વગર રહી શકતી નથી. બન્ને પગ ન હોવા છતાં આ બાળકીએ પોતાની વીકલાંગતાને હરાવી દુનીયાને દેખાડ્યું છે ‘હમ કીસીસે કમ નહીં’. ચાલો ત્યારે કીયાનને શબ્દદેહે મળીએ.

2000ની સાલમાં કીયાન એક અકસ્માતનો શીકાર બની. તે સમયે તેની ઉમ્મર ફક્ત ચાર વર્ષની હતી. આ અકસ્માતમાં તેણે તેના બન્ને પગ ગુમાવી દીધા હતા; પણ તે તેના હોંસલાને ગુમાવ્યા વગર આગળ વધતી ગઈ. પોતાના જીવનમાં તેને એક બાસ્કેટબૉલ પ્લેયર બનવાનું સ્વપ્ન હતું. આ સ્વપ્ન સાકાર કરવું સહેલું ન હતું. પોતાની વીકલાંગતાને કમજોરી સમજ્યા વગર તેણે તૈયારી શરુ કરી દીધી. બાકી રહેલા પોતાના બન્ને હાથ વડે તેણે બાસ્કેટબૉલ રમવાનું શરુ કર્યું. કીયાન હાથોના બળથી ચાલીને બાસ્કેટબૉલ રમવા લાગી. તેના આ સામર્થ્યને જોઈને ચીનની સમાચારોની દુનીયાને તેની નોંધ લેવાની ફરજ પડી. મીડીયાએ તેના મનોબળ અને સાહસની વાત સમાચાર પત્રોમાં પ્રસીદ્ધ કરી ત્યારથી કીયાન ચીનમાં ‘બાસ્કેટબૉલ ગર્લ’ તરીકે ઓળખાવા લાગી છે.

વાત છે 2000 સાલની. એક વખત ઝુઆંગશંગના ભરચક રસ્તાને કીયાન હોંગયાન ઓળંગતી હતી ત્યારે પુરપાટ જતી એક ટ્રક નીચે તે આવી ગઈ. આ ક્ષણને યાદ કરતાં તેની માતા ઝહુ હયુનપીંગ ડેઈલી સ્ટારને જણાવતા કહે છે, ‘‘મારી નાનકડી દીકરીને પોતાના કદથી મસમોટા પૈડાની નીચે અદૃશ્ય થતા મેં જોઈ તે દૃશ્ય હજી મારી આંખ સામેથી ખસતું નથી. એક ક્ષણ મેં તેને જોઈ અને બીજી ક્ષણે તે શેરીની બીજી બાજુ હતી. તેને અટકાવવા માટે મારામાં તે વખતે કોઈ સામર્થ્ય ન હતું.’’ આમ ડૉક્ટરને તેના કમરથી નીચેના ભાગને કાપ્યા વગર તેના જીવન માટે કોઈ આશા રહી ન હતી. કીયાને 6 વર્ષની ઉમ્મરે કપાયેલા પગ સાથે હૉસ્પીટલમાંથી રજા મેળવી ત્યારે તેના કેડના સાંધા અને પાંસળીના સાંધાને દુર કરાયા હતા અને અણીયાળા કુલા સાથે તે બહાર આવી હતી. ફક્ત કુલાના આધારે તે ખસી શકતી હતી. પહેલા મહીને હોંગયાને આજુબાજુ ઘુમવા માટે જે મથામણ કરી તેની તો કોઈ કલ્પના આવે તેમ નથી. તો પણ તેણે કઠીન મુશ્કેલીનો સામનો કર્યો.

આ કરુણ બનાવ બન્યા પછી કીયાન ખરેખર તો બે વર્ષ સુધી બેસી શકવા માટે સક્ષમ ન હતી. પોતે એટલી નબળી પડી ગઈ હતી કે વ્હીલચેરમાં બેસી શકવાની ક્ષમતા પણ તેના શરીરમાં ન હતી. ડૉક્ટરના કહેવા પ્રમાણે તેને પોતાની જાતે ચાલી શકે તે માટે વ્યાપક સર્જરી કરવી પડે તેમ હતું અને તો જ પ્રોસ્થેટીક અવયવો બન્ધબેસતા થઈ શકે તેમ હતા. પરન્તુ કારખાનામાં કામ કરીને મહીને 20 ડૉલર કમાતું આ સામાન્ય કુટુમ્બ ઑપરેશનના મીલીયન ડૉલર ખર્ચી શકે તેવી સ્થીતીમાં ન હતું. પોતાના ધ્યેયને પાર પાડવાનું કીયાન ચુકી જાય તે તો તેના કુટુમ્બીજનોને મંજુર ન હતું. કીયાનના હરવા–ફરવા માટેનો કોઈ રસ્તો શોધવા તેઓ તનતોડ મહેનત કરતા હતા. તેના દાદા યુઆને બાળકોને બાસ્કેટબૉલથી રમતાં જોયાં અને તેમને એક વીચાર સ્ફુર્યો. તેમણે નકામા બાસ્કેટબૉલને અર્ધેથી કાપ્યો અને તેને ઉંધો કરીને અન્દરના ખાડા વાળા ભાગમાં પેડ મુકીને કીયાનને પહેરાવી જોયો. થોડો સમય તો તેના શરીરના નીચેના ભાગને કાંઈક નવું લાગ્યું અને સહજ પ્રયત્ન કરતા તે પહેલી વખત તો ગબડી પડી; પણ બીજા વારના પ્રયત્ને તેણે સમતોલન ન ગુમાવ્યું અને તેને ખસવાનો રસ્તો મળી ગયો. દાદાએ બીજી બુદ્ધી એ લડાવી કે તેમણે લાકડાના હેન્ડલવાળી બે જોડી બનાવી જેનાથી હાથમાં પકડી તે સમતોલન પણ રાખી શકે અને દડો ઉછળે તેમ પોતાની જાતે ઉછળીને ખસી શકે. બે વર્ષ સુધી તે ચાલી શકે તેવા પ્રયત્નમાં મેડીકલ સાયન્સ નીષ્ફળ નીવડ્યું હતું. ત્યારે બાસ્કેટબૉલના સહારે તે ઉછળતી કુદતી પોતાના મીત્રો સાથે ફરી શકતી હતી. તેનામાં આત્મવીશ્વાસ આવ્યો અને તે આ રીતે બાસ્કેટબૉલ પર ઉછળીને કુદતી કુદતી શાળાએ જવા સમર્થ બની.

તેને તો બાસ્કેટબૉલની રમત રમવી હતી. પગો તો ચાલ્યા ગયા હતા; પણ તે હારી નહીં. તે હાથ વડે કુદતી અને હાથથી બૉલને ઉછાળતી બાસ્કેટબૉલ રમવા લાગી. આ રીતે તેનેબાસ્કેટગર્લનું હુલામણું નામ પણ બાસ્કેટબૉલ રમતા રમતા મળ્યું. ત્યાર પછી ક્યારેય કોઈ અવરોધ તેના મનોબળને ચલીત કરવા સફળ ન નીવડ્યો.

2003ના એક ઈન્ટરવ્યુમાં ઑપરેશન પછીની તેની મનોભાવના શી હતી તે પ્રશ્નનો જવાબ હોંગયાન તે સમયની મનોભાવનાને સરસ રીતે વ્યક્ત કરે છે : ‘તમારી પાસે જે કાંઈ છે તેમાંથી સુખ મેળવવાનો પ્રયત્ન કરો. સુખ મળી જ જશે’ તે સમયની સ્થીતી જણાવતાં તેણે કહ્યું હતું, ‘‘હું જાગી ત્યારે, મને એમ લાગ્યું કે મારા પગ બરફ જેવા ઠંડા પડી ગયા છે. મેં મારી માને શુઝ પહેરાવવાનું કહ્યું. પણ મા કાંઈ જ બોલી નહીં. ફક્ત તેની આંખમાંથી આંસુ ટપકતાં હતાં અને ચહેરા પર વેદના અભીવ્યક્ત થતી હતી. પછીથી મને સમજાયું કે મારે હવે મોજાં કે શુઝ પહેરવાની જરુર નહીં પડે. મારે પેન્ટ્સ પણ પહેરવાની જરુર નહીં પડે. દાદાએ બનાવેલા બાસ્કેટબૉલના આધારે આજ સુધી હું ચાલું છું. મેં છ જેટલા બાસ્કેટબૉલ ઘસી નાખ્યા છે.’’

2007માં મેડીકલ સારવાર પુરી થયા પછી હોંગયાન મીત્રો સાથે ની:સંકોચ રમવા બહાર નીકળી પડતી; પણ પોતાના સાથીદારો સાથે તેમની જેમ શાળાએ ચાલીને જવા સક્ષમ ન હતી. તે સમયે તેની ઉમ્મર 11 વર્ષની હતી; પણ તેનો શાળાએ જવાનો નીર્ણય અફર હતો. તેવી પરીસ્થીતીમાં શાળાએ જવા તે તૈયાર થઈ. શાળાએ જવાના પ્રથમ દીવસે જીજ્ઞાસુ બાળકો તેની આજુબાજુ વીંટળાઈ વળ્યાં હતાં. તેની માતાએ તેને પુછ્યું કે તે શાળાએ જતાં ડરે છે? ત્યારે તેનો જવાબ હતો, ‘‘ના. મારે શાળાએ જવું જ જોઈએ. જીન્દગી ભલે ગમે તેટલી કઠીન બની જાય પણ આપણે આશાને છોડ્યા વગર સામનો કરીએ તો સ્વપ્નોના દરવાજા કદી બન્ધ ન થાય.’’

પાંચ વર્ષ પછી તેને પ્રોસ્થેટીક પગ બેસાડવા માટેની સ્થીતી અનુકુળ થઈ. ડૉક્ટર તે માટે તૈયાર પણ હતા. પ્રશ્ન હતો તેના ખર્ચનો. 2005માં તેના ફોટોગ્રાફ્સ પહેલી વાર પ્રગટ થયા કે ચીનનું સમાચારજગત તેની વાતને જાણવા દોડી પડ્યું. બેઈજીંગના રીસર્ચ સેન્ટરે વીનામુલ્યે કુત્રીમ પગ બેસાડવાની તૈયારી બતાવી અને તેને રીહેબીલેશન કેન્દ્રમાં કૃત્રીમ અવયવો બેસાડવા માટે લાવવામાં આવી ત્યારે લોકોને તેની બહાદુરી ભરી વાતની જાણ થઈ. પ્રોસ્થેટીક પગ બેસાડ્યા પછી તેને તો જાણે નવી પાંખો મળી ગઈ. ચીનમાં તે એક જાણીતી વ્યક્તી બની ગઈ.

મે, 2007માં કુનમીંગમાં સાતમો રાષ્ટ્રીય ખેલ–કુદ મહોત્સવ યોજાયો હતો. કીયાન હોંગયાન રોજ તે રમતો જોવા જતી. વીકલાંગ ખેલાડીઓને વીવીધ મૅચો જીતવા જહેમત ઉઠાવતા તેણે જોયા અને તેને પણ આવી રમતોમાં ભાગ લેવાની અદમ્ય ઈચ્છા જાગી. તેણે સ્વીમીંગ ક્લબમાં જોડાવાનો અફર નીર્ણય કર્યો. વીકલાંગ ખેલાડીને કેળવણી આપતા જાણીતા કોચ એવા ઝાંગ હોન્ગુને તેનાં માતા–પીતા મળ્યા અને કીયાનની ઈચ્છાની વાત કરી અને એક સ્વીમર તરીકેની તેની જીન્દગી શરુ થઈ. ઝાંગે તેના માતા–પીતાને કહ્યું, ‘‘પગ વગર તરવું કીયાન માટે એક મોટા પડકાર સમાન વાત છે. હલેસા વગરના હોડકા જેવી તેની સ્થીતી છે. દીશાની સુઝ વગર તે પોતાની ઝડપ પર રોક લગાવી શકે તેમ નથી.’’ આથી સૌ પ્રથમ તો ખાસ પ્રકારની ટ્રેઈનીંગ આપી કે જેથી તેના ખભા પર સમતોલન રહે. આમ એક સ્વીમર બનવા માટે ઝાંગે તેને રોજના ચાર કલાકની ટ્રેઈનીંગ આપવાની શરુ કરી અને તેણે થાક્યા વગર તે લીધી.

આમ વીકલાંગ લોકોને માટે રમતા પહેલાં પ્લેઈંગ ફેડરેશન સાથે તે જોડાઈ એટલું જ નહીં તે ત્યાંની સ્વીમીંગ ક્લબમાં જોડાનારી પહેલી સ્પર્ધક પણ બની. વીકલાંગ માટેની દેશની પ્રથમ એવી ‘યુનાન પ્રોવીન્શ્યલ ફેડરેશન ઑફ ધ ડીઝેબલ્ડ’ની મદદથી ચાલતી સ્થાનીક સ્વીમીંગ ક્લબમાં તે જોડાઈ; પણ તેમાં કેળવણી લેવાનું કાર્ય અઘરું હતું. 2011ના ચાઈના ડેઈલીને તેણે એક ઈન્ટરવ્યુ દરમીયાન કહ્યું હતું કે, ‘‘હું સ્વીમીંગ શીખતી હતી ત્યારે મારે બીજા બાળકો કરતા વધારે મહેનત કરવી પડતી હતી. મને એમ લાગતું હતું કે હું તરી જ નહીં શકું. સફળ એથલેટ બનવા માટે મારે સતત મંડ્યા રહેવું પડ્યું. રોજના ચાર–ચાર ક્લાકની મહેનતે મને સ્વીમીંગમાં નીપુણ બનાવી અને પેરાલીમ્પીક ગેઈમ્સમાં ચન્દ્રકો મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવી.’’

હોંગયાનની સફળતા કદાચ ચીનના વીકલાંગોના નસીબમાં આવી રહેલા પરીવર્તનની નીશાની હતી. ભુતકાળમાં લોકો વીકલાંગોનો તીરસ્કાર કરતા હતા. તેઓ માનતા હતા કે પૈસાની ભીખ માંગતા આ લોકો ભીખારી છે. પણ આવા વીકલાંગ સ્વીમરને જોઈને તેઓને ખ્યાલ આવ્યો કે પોતાનું સ્થાન મેળવવા માટે તેઓ કેવો અથાગ પ્રયાસ કરે છે. અને આ તો હજી શરુઆત જ હતી. નવા પગો અને નવા આત્મવીશ્વાસે હોંગયાનને સફળતાના મોટાં પગલાં ભરવા માટે કામીયાબ બનાવી હતી. 2009માં તેણે વીકલાંગો માટેની રાષ્ટ્રીય તરણ સ્પર્ધામાં ચેમ્પીયનશીપ તેમ જ 01 ગોલ્ડ મેડલ અને 02 રૌપ્ય ચન્દ્રક મેળવ્યા. 2010માં તેણે વીકલાંગો માટેની રાષ્ટ્રીય તરણ સ્પર્ધામાં ચેમ્પીયનશીપ તેમ જ 03 રૌપ્ય ચન્દ્રક મેળવ્યા. તેની ઈચ્છા તો પેરાલીમ્પીક ગેઈમ્સમાં પોતાના આદર્શની માફક મંચ પર ઉભા રહીને વીવીધ ઈવેન્ટોમાં ચન્દ્રકો મેળવવાની હતી.

કીયાન હોંગયાને દીવસના 2000 મીટર જેટલું તરવાનું શરુ કર્યું. તે હમ્મેશાં સમ્ભાળપુર્વક કસરત, ઉઠબેસ અને ડમ્બેલ્સ કરવા લાગી. ઝાંગ કહે છે, ‘‘હોંગયાન એક સરસ સ્વીમર છે પણ તેને કેળવવાનું કાર્ય કંટાળાજનક અને સમય લેનારું છે. રોજની કસરત ફરી ફરી કરાવવી તે મને કંટાળાજનક લાગે છે; પણ તેણે કદી કંટાળો વ્યક્ત કર્યો નથી કે થકાવટની ફરીયાદ પણ કદી કરી નથી. તે વીશ્વ ચેમ્પીયન બનશે તેવી ખાતરી તો હું આપી શકતો નથી પણ તેમ છતાં હું કહી શકું છું કે તે ચોક્કસ એક આશાસ્પદ સ્વીમર છે. અમારી સૌથી મોટી મહેચ્છા તો જીન્દગી પ્રત્યે તેનો હકારાત્મક અભીગમ કેળવાય તે જ છે. કીયાન હોંગયાનનું શમણું તો પેરાલીમ્પીક ગેઈમ્સમાં ભાગ લઈને વર્લ્ડ ચેમ્પીયન બનવાનું છે. તે શમણાને સાકાર કરવા તનતોડ મહેનત કરે છે.’’

કીયાન પાસે યોગ્ય પ્રોસ્થેટીક પગની જોડી હતી પણ તેને વખતોવખત બાસ્કેટબૉલનો ઉપયોગ કરવાનું વધુ ગમતું; કારણ કે તેના માટે ઘરની અન્દર–બહાર જવાનું તેનાથી વધારે સરળ બનતું. કીયાન હોંગયાન કે જેને પ્રોસ્થેટીક પગ તરીકે અર્ધા બાસ્કેટબૉલનો ઉપયોગ કરવાની ફરજ પડી હતી. તેણે તાજેતરમાં લાખો લોકોને લંડનમાં યોજાઈ રહેલા પરાલીમ્પીક્માં સ્વીમર તરીકે ભાગ લેવાની મહત્ત્વકાંક્ષા જણાવી પ્રેરણારુપી બળ સીંચ્યું છે.

18 વર્ષની ઉમ્મર વટાવી ચુકેલી હોંગયાન પુખ્ત વયના વ્યક્તી માટેના નવા પ્રોસ્થેટીક પગો બેસાડવા માટે ચીનના બેઈજીંગમાં આવેલા રીહેબીલેશન સેન્ટરમાં આવી ત્યારે તેને જોઈને કોઈ તેને ‘બાસ્કેટગર્લ’ કહી શકે તેમ ન હતું; કારણ કે લોકોના દાનના પ્રવાહે તેને આધુનીક પ્રોસ્થેટીક પગો અપાવ્યા હતા અને તે આજે ચાલતી થઈ હતી. એક વખતની 1.27 મીટરની ઉંચાઈ ધરાવવાવાળી કીયાન પ્રોસ્થેટીક પગોના લીધે 1.64 મીટરની ઉંચાઈ ઘરાવતી થઈ ગઈ. અકસ્માતના 14 વર્ષ પછી કીયાન પુખ્ત વયની યુવતી બનીને એક વીશ્વવ્યાપી નામના મેળવનાર સ્વીમીંગ એથ્લેટ બની ગઈ તે નાનીસુની સીદ્ધી નથી.

આજે વીકલાંગો માટેના 10મા યુનાન પ્રોવીન્સ ગેઈમ્સના 100 મીટર બ્રેસ્ટ સ્ટ્રોકમાં તેણે પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. નાની નાની તકલીફોની ફરીયાદ કરતા લોકો માટે માનવીના મનોબળમાં રહેલા શ્રેષ્ઠ સામર્થ્યનું એક જીવતું જાગતું દૃષ્ટાંત આ નાનકડી છોકરી કીયાને પુરું પાડ્યું છે. આજે તમે તેનો ચહેરો જોશો તો તે હસતી જ હોય તેમ લાગે. તેના તે ચહેરા પરથી આનન્દ જ અભીવ્યક્ત થતો હોય અને જાણે તે કહેતી ન હોય કે ‘તમારી પાસે જે કાંઈ છે તે માટે તમે કુદરતના આભારી બની રહો. જીન્દગી તમને પછાડી દે ત્યારે ઉભા થવા માટે તમારે સખત મહેનત કરવી પડે જ. પણ તમને ઉભા કરવા માટે કોઈને કોઈ રસ્તો તો નીકળી જ આવે છે.’’

કીયાનનો જીવનવૃતાન્ત કદાચ તમને કરુણ લાગશે; પણ દરેક પ્રતીકુળતાને પાર કરીને તેમ જ પડકારજનક સંકટને પાર કરી પોતાની જાતને ‘સુપર વુમન’ સાબીત કરનાર કીયાનને સલામ કર્યા વગર તમે નહી રહી શકો તેવી અમને શ્રદ્ધા છે. પોતાનામાં રહેલી કોઈ અલગ તાકાતે તેનાં સ્વપ્નોને સાકાર કરવામાં કીયાનને મદદ કરી. અકસ્માતે તેનાં પગો હણી લીધા પણ તેના જુસ્સાને કોઈ જ આંચ ન આવી. તેનામાં રહેલી બહાદુરી, આત્મવીશ્વાસ, નીર્ણયશક્તી, અડગ મનોબળના કારણે અને વીકલાંગતા હોવા છતાં આખું ચીન તેના કૌશલ્ય અને મનોબળને આજે સલામ કરે છે. તમને તે જાણીને ખુશી થશે કે આજે તે ફક્ત યુવાન જ નથી બની પણ વર્લ્ડ ક્લાસ સ્વીમર પણ બની ગઈ છે. સાથોસાથ બાસ્કેટબૉલ પણ રમે છે. આજે કીયાન ચીનમાં એક સેલીબ્રીટી બની ગઈ છે. વીશ્વભરમાં તે એક પ્રેરક બળ બની બઈ છે.

કોઈકે કહ્યું છે…

તાલીમેં નહીં દી જાતી પરીંદોં કો ઉડાનો કી;

વે ખુદ હી તય કરતે હૈ, ઉંચાઈ આસમાનોં કી;

રખતે હૈ જો હૌસલા આસમાન કો છુને કા;

વો નહીં કરતે પરવાહ જમીન પે ગીર જાને કી.

હોંસલે બુકન્દ કર, રાસ્તો પર ચલ દે,

તુઝે તેરા મુકામ મીલ જાયેગા,

અકેલા તુ પહેલ કર,

કાફીલા ખુદ બન જાયેગા,

માયુસ હો કર ન ઉમ્મીદો કા દામન છોડ,

વરના કુદરત રુઠ જાયેગી,

ઠોકરોંસે ના તુ ઘબરા,

હર પડાવ પર અપને આપકો તુ ઔર મઝબુત પાયેગા,

નાકામયાબી કી ધુન્ધ સે ના ઘબરાના,

કામયાબી કા સુરજ તેરી તકદીર રોશન કર જાયેગા.

ડૉ. જનક અને ભારતી શાહ

મારાઅભીવ્યક્તી બ્લૉગ માટે આ પુસ્તક મને હેતથી ભેટ મોકલવા બદલ ડૉ. જનક શાહ અને સુશ્રી. ભારતી શાહનો દીલથી આભાર..  ..ગોવીન્દ મારુ..

શાહદમ્પતીએ લખેલ માનવીઓના હોંસલાની વાતો ‘માનવવીકાસ અને કલ્યાણ ટ્રસ્ટ’, અમદાવાદ દ્વારા પ્રકાશીત ‘વીચાર વીજ્ઞાન’ મુખપત્રમાં ક્રમશ: પ્રસીદ્ધ થઈ હતી. દીવ્યાંગોને સ્પર્શતા લેખોનું સંકલન કરીને એમનું પુસ્તક ‘હોંસલોં કી ઉડાન’ પ્રકાશીત થયું છે. (પ્રકાશક : માનવવીકાસ અને કલ્યાણ ટ્રસ્ટ, એમ–10, શ્રીનન્દનગર, વીભાગ–4, વેજલપુર, અમદાવાદ – 380 051 પ્રથમ આવૃત્તી : 2016 પૃષ્ઠ : 16 + 88, મુલ્ય : રુપીયા 100/- ઈ.મેઈલ : madanmohanvaishnav7@gmail.com ) તે પુસ્તકના લેખકદમ્પતીના અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસમ્પર્ક : 

ડૉ. જનક શાહ અને સુશ્રી. ભારતી શાહ, 101, વાસુપુજ્ય–।।, સાધના હાઈ સ્કુલ સામે, પ્રીતમનગરના અખાડાની બાજુમાં, એલીસબ્રીજ, અમદાવાદ – 380 006 ફોન : (079) 2658 1534 સેલફોન : +91 94276 66406 ઈ–મેઈલ : janakbhai_1949@yahoo.com  વેબસાઈટ : http://janakbshah.wordpress.com

નાસ્તીકો પણ આવા ઈશ્વરને સ્વીકારશે !

રોહીત શાહ

આપણી ઈશ્વરની શોધ મુર્તી સુધી પહોંચીને સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. મુર્તી મળી એટલે ઈશ્વર મળી ગયો હોય એમ રાજી–રાજી થઈને આપણે તેની આળપમ્પાળ કરવા મંડી પડીએ છીએ.

શીયાળામાં ઈશ્વરને ઠંડી ન લાગે એ માટે મુર્તીને ઉનનાં કપડાં પહેરાવાય છે. ઉનાળામાં ઈશ્વર પરસેવે રેબઝેબ ન થઈ જાય એ માટે તેને એસીમાં રાખવાના પ્રયોગો પણ થયા છે. ઈશ્વરની એક કલ્પના તે નીરંજન–નીરાકાર હોવાની છે. જો એ સાચી કલ્પના હોય તો ઈશ્વરને ઠંડી–ગરમી ન લાગે, ભુખ પણ ન લાગે. આ છપ્પન ભોગ અને નૈવેદ્ય અને પ્રસાદ બધું બકવાસ બની જાય.

જો ઈશ્વર સમગ્ર સૃષ્ટીમાં સર્જક અને કર્તા–હર્તા હોય, સમર્થ હોય તો તેને આપણા તરફથી ભોગસામગ્રી કે ભેટસામગ્રી મેળવવાની શી ગરજ હોય? ચુન્દડી કે ચાદર ન ચઢાવીએ, શ્રીફળ ન વધેરીએ તો તે આપણું કામ ન કરે એવું કેમ? ઈશ્વર વીશે આપણે જે કલ્પનાઓ કરી છે તેને અનુરુપ આપણો વ્યવહાર નથી થતો. માણસ આ બાબતે ગુમરાહ થયો હોય એમ લાગે છે.

ગરબડીયા ગામના બાવાએ ઈશ્વર વીશે સાવ જ વાહીયાત અને ભ્રામક તસવીર આપણી સમક્ષ પેદા કરી છે. ઈશ્વર એટલે જાણે કે સોટી લઈને આપને પનીશમેન્ટ કરવા બેઠેલી કોઈ ક્રુર વ્યક્તી ન હોય! ઈશ્વર એટલે આપણી ભેટ–સોગાદોથી રાજી થઈને આપણા પર કૃપા વરસાવનાર ભ્રષ્ટ સરકારી અધીકારી ન હોય! આપણી નાની–નાની ભુલો માટે વારમ્વાર કોપાયમાન થઈ ઉઠનારો કોઈ રાક્ષસ હોય એવું ઈશ્વરનું ચીત્ર આપણી સામે મુકવામાં આવ્યું છે.

ઈશ્વર આવો હોય ખરો? અને ખરેખર જ ઈશ્વર જો તેવો જ હોય તો આપણને તેની શી ગરજ હોય? આપણે તેની ભક્તી કરવાની કે તેના ગુણ ગાવાની આવશ્યક્તા ખરી? ઈશ્વરને નામે આપણને સૌને સદીઓથી ડરાવવાનો ઉદ્યમ આપણા કહેવાતા ધર્મગુરુઓ કરતા રહ્યા છે.

અમે નાના હતા ત્યારે ખેતરમાં ફરવા જતા હતા. ખેતરમાં મને ‘ચાડીયો’ જોવાની બહુ મજા પડતી. આજેય ક્યારેક ખેતરમાં ચાડીયો જોઉં છું ત્યારે મારા ભીતરમાં બાળપણનો રોમાંચ છલકાઈ ઉઠે છે. આ ચાડીયો એટલે શું? ખેતરમાં પાક (ફસલ)ને પશુ–પંખીઓ નુકસાન ન પહોંચાડે એ હેતુથી આડી–ઉભી લાકડીનો ક્રૉસ બનાવીને એને પુરુષનાં કપડાં પહેરાવેલાં હોય. પશુ–પંખીઓને દુરથી ત્યાં કોઈ માણસ ઉભો હોય એવો વહેમ પડે અને ચણ ચણવા કે ઘાસ ચરવા અન્દર ઘુસી ન જાય. ક્યારેક ચાડીયાને માથે હૅટ પણ ગોઠવેલી હોય. ક્યારેક ચાડીયો લાકડી ઉગામીને ઉભેલો હોય. એમાં કલાત્મકતા હોવી અનીવાર્ય નહોતી. એનો હેતુ તો ભય અને ભ્રમ પેદા કરવાનો જ હતો. ક્યારેક મને લાગે છે કે આપણા ધર્મગુરુઓએ આપણને ડરાવવા માટે, આપણામાં ભય અને ભ્રમ પ્રગટાવવા માટે ઈશ્વરના નામનો ચાડીયો આપણી સામે મુકી દીધો છે!

ઈશ્વર વીશેની મારી વ્યાખ્યા સાવ સરળ અને સર્વસ્વીકૃત છે. જો કોઈ નાસ્તીક વ્યક્તી પણ આ વ્યાખ્યા સાંભળે તો એને સ્વીકારવા તૈયાર થશે. આપણને આફતમાં રાહત આપે, સંકટમાં સહાયક બને અને છતાંય વળતરની કે બદલાની જરાય અપેક્ષા ન રાખે, પોતે જે કંઈ મહાન પુણ્યકાર્ય કર્યું એની ક્યાંય બડાશ ન મારે – પ્રદર્શન ન કરે તે ઈશ્વર. ભલે પછી તે સ્વજન–મીત્ર રુપે હોય કે અજાણી વ્યક્તી સ્વરુપે હોય!

મને તેવો ઈશ્વર નથી જોઈતો, જે મારી ભુલો માટે મને પનીશમેન્ટ કરે. મને તો તેવો ઈશ્વર જોઈએ છે, જે મારી કોઈ પણ ભુલ ગમે ત્યારે માફ કરીને મને ભરપુર વહાલ કરે. મારી પાસેથી દાન–દક્ષીણા, પ્રસાદ, ભોગ, ભેટ કંઈ જ ન માગે. કશીય અપેક્ષા વગર મારા ઉપર કૃપા અને કરુણા વરસાવે તેને હું ઈશ્વર કહેવા–માનવા તૈયાર છું.

આપણને રીબાવે, તડપાવે, પનીશમેન્ટ કરે, સુખો ભોગવવા ન દે, આપણને સુખો ભોગવતા જોઈને ભડકી ઉઠે, આપણી પાસે ટાંટીયાતોડ જાત્રાઓ કરાવે, દુધમાં નાહવાનું જેને ગમે, ગરીબ ભક્ત પાસેથીય છપ્પન ભોગની અપેક્ષા રાખે, કીમતી ઝાકઝમાળ અને ઘંટારવના પ્રદુષણથી જે પ્રસન્ન થતો હોય તેવો ઈશ્વર તો માત્ર કલ્પના જ છે. સાચો ઈશ્વર તો નક્કી આપણી આસપાસમાં આપણને કોઈ તકલીફ ન પડે અને કદાચ તકલીફ પડે તો સ્નેહથી સહાય કરવાની પ્રતીક્ષામાં ઉભેલો હશે. મીત્રો–સ્વજનોનું આવું ઈશ્વરી સ્વરુપ સમજાય તો નો પ્રૉબ્લેમ.

રોહીત શાહ

લેખકસમ્પર્ક : 

શ્રી. રોહીત શાહ, ‘એકાન્ત’, ડી–11, રમણકળા એપાર્ટમેન્ટ, સંઘવી સ્કુલના રેલવે ક્રૉસીંગ પાસે, નારણપુરા, અમદાવાદ – 380 013 ફોન : (079) 2747 3207 ઈ–મેઈલ : rohitshah.writer@gmail.com

મુમ્બઈના સાંધ્ય–દૈનીક ‘મીડ–ડે’ (શનીવાર સ્પેશ્યલ, 11 જાન્યુઆરી, 2014ની)માં પ્રગટ થયેલી એમની  લોકપ્રીય કટાર ‘નો પ્રૉબ્લેમ’માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘મીડ–ડે’ ના સૌજન્યથી સાભાર…