Feeds:
Posts
Comments

23

અન્ધશ્રદ્ધાનું ગ્રહણ વીના ચશ્મે જોઈ શકાય

                           –દીનેશ પાંચાલ

ઘણાં વર્ષો પુર્વે નીહાળેલી એક ઘટના સાંભળો. તાજીયાના જુલુસમાં એક યુવાને જીભની આરપાર સળીયો ખોસેલો હોય એવો દેખાવ કર્યો હતો. લોકો એને ચમત્‍કાર ગણી શ્રદ્ધાભાવે વન્દન કરી રહ્યા હતાં. વાસ્‍તવમાં એ ‘યુ’ આકારમાં વાળેલા સળીયાની ટ્રીક માત્ર હતી. (નવરાત્રી વેળા પણ ઘણાને માતા આવ્‍યાના મેનમેઈડ ચમત્‍કારો બને છે)

ધર્મ આવી અન્ધશ્રદ્ધાને સ્‍પોન્‍સર કરે તે ધર્મગુરુઓને ના પરવડવું જોઈએ. (મજા ત્‍યારે આવે જ્‍યારે આવી અન્ધશ્રદ્ધાનો પહેલો વીરોધ સત્‍યશોધક સભાવાળા બાબુભાઈ દેસાઈને બદલે બુખારી દ્વારા થાય!) પ્રત્‍યેક હોળીની રાત્રે સ્‍ત્રીઓને સળગતી હોળીની પ્રદક્ષીણા કરી તેની પુજા કરતી આપણે જોઈએ છીએ ત્‍યારે આશ્ચર્ય થાય છે. હોલીકાએ પ્રહલાદને જીવતો સળગાવી દેવાની કોશીષ કરેલી. તે પુજનીય તો હતી જ નહીં. શ્રદ્ધાળુ સ્‍ત્રીઓને કોઈક હોળીએ પ્રશ્ન થવો જોઈએ– વર્ષોથી આપણે કોની પુજા કરીએ છીએ? (વધુ સાચુ તો એ જ કે ટનબન્ધી કીમતી લાકડાં ફુંકી મારીને હોળી ઉજવવી જ ના જોઈએ) ધર્મ હાથ જોડવાનું શીખવે છે– વીચારવાનું નહીં! અન્‍યથા મોરારીબાપુની મદદ વીનાય સમજી શકાય કે પુજા ઈષ્ટની થઈ શકે અનીષ્ટની નહીં! ધર્મમાં થોડી ઘણીય બુદ્ધીની દરમીયાનગીરી હોય તો અન્ધશ્રદ્ધા આટલી વ્‍યાપક ના હોય!

ગ્રહણો હમ્મેશાં આકાશમાં જ રચાય એવું નથી. માણસની ધાર્મીકતા, અબૌદ્ધીકતા અને અજ્ઞાનતા એક સીધી લીટીમાં આવે ત્‍યારે અન્ધશ્રદ્ધાનું ગ્રહણ રચાય. થોડા સમય પુર્વે સુર્યગ્રહણ થયું હતું. એ દીવસે હું રસ્‍તા પર નીકળ્‍યો તો મને માણસ નામનો સુરજ અન્ધશ્રદ્ધાના પડછાયાથી ઢંકાયેલો જોવા મળ્‍યો. એ દીવસે મેં શુ જોયું? રસ્‍તો કરફ્યુ લાગી ગયો હોય તેવો સુમસામ હતો. નીત્‍ય મળસ્‍કે પાંચ વાગ્‍યાથી સળવળી ઉઠતા ઘરોના બારી બારણા બહું મોડે સુધી બન્ધ રહ્યા. ગ્રહણ ખુલ્‍યા બાદ લોકોએ માટલાના પાણી, ખાદ્ય પદાર્થો વગેરે બહાર ફેંકવા માંડ્યા. પછી સ્‍નાન… પુજા… ઘરની સાફસુફી… વગેરેનું ચક્કર ચાલ્‍યું.

એ પહેલાં ચારેક દીવસથી ટીવી સૌને એમ કહીને ચેતવતું હતું કે સુર્યગ્રહણથી કોઈ નુકસાન થવાનું નથી. છતાં શીક્ષીતોય ગમારની જેમ ઘરમાં ભરાઈ રહ્યાં. દીલ્‍હી દુરદર્શન સુર્યગ્રહણનું જીવન્ત પ્રસારણ રજુ કરી રહ્યું હતું ત્‍યારે પ્રૉફેસર યશપાલને ફોન પર લોકો તરફથી જે બાલીશ પ્રશ્નો પુછાતા હતા તેમાં લોકોની ઘોર અજ્ઞાનતાના દર્શન થતા હતા. એક જણે પુછયું– ‘ક્‍યા ગ્રહનકે સમય હમ ખાના ખા શકતે હૈ? કોઈ નુકસાન તો નહીં?’ પ્રૉફેસરે કહ્યું– કોઈ નુકસાન નહીં લેકીન ખાના બાદમેં ખાઈયેગા પહેલે ગ્રહનકા ખુબસુરત નજારા દેખ લીજીયે!

કદી પાણીની ટાંકી સાફ ન કરતા આળસુ માણસે ગ્રહણ પત્‍યા બાદ અગાસી પરની બન્‍ને ટાંકીનું પાણી કાઢી તે સાફ કરી નાંખી. (બીચારા અન્દરના જીવડાં બેઘર થઈ ગયા. બચી ગયેલા જીવડાંઓને બીજા સુર્યગ્રહણ સુધી નીરાંત હતી!) મેં એ સજ્જનને પુછયું– ‘તમે ગ્રહણથી દુષીત થયેલી અગાસીની ટાંકી સાફ કરી, પણ જ્‍યાંથી તમારે ત્‍યાં પાણી આવે છે એ નગરપાલીકાની ટાંકીનું શું કરશો? કુવા, નદી, તળાવ, સાગર, વગેરેનું પાણી પણ ગ્રહણથી અપવીત્ર થયું કહેવાય… તે અપવીત્રતા શી રીતે સાંખી લેશો? રાંધેલું અન્‍ન ફેંકી દેશો પણ કોઠીમાં ભરેલા ધાન્‍યનું શું કરશો? સુરજની સાક્ષીએ ખેતરમાં લહેરાતા અનાજનું શું કરશો?

બધાં જ પ્રશ્નો એક સ્‍થીતી સ્‍પષ્ટ કરે છે. દુનીયાભરની સત્‍યશોધક સભાઓ કે વીજ્ઞાન મંચોને મોઢે ફીણ આવી જાય એટલા વીપુલ પ્રમાણમાં અન્ધશ્રદ્ધા હજી સમાજમાં પ્રવર્તે છે. નર્મદ પુનઃ પુનઃ અવતરીને તેના પાંચ પચ્‍ચીશ આયખા કુરબાન કરી દે તો ય અન્ધશ્રદ્ધાના ગ્રહણમાંથી માણસ મુક્‍ત થઈ શકે એમ નથી. સુર્યગ્રહણ નીરખવા ખાસ ચશ્‍માની જરુર પડે છે. અન્ધશ્રદ્ધાના ગ્રહણો તો વીના ચશ્‍મે નીહાળી શકાય. ન્‍યાય ખાતર સ્‍વીકારવું રહ્યું કે વીજ્ઞાન અને રૅશનાલીઝમના સતત પ્રચારથી લોકોમાં થોડી જાગૃતી અવશ્‍ય આવી છે; પણ એનું પ્રમાણ બહું ઓછું છે. આપણે ત્‍યાં કેવા કેવા લોકો વસે છે? પ્‍લેગથી બચવા ગાયત્રી યજ્ઞ કરાવનારા લોકો. મન્ત્રેલા માદળીયાં પહેરનારા લોકો. અશ્વમેધ યજ્ઞમાં કરોડો રુપીયા ફુંકી મારનારા લોકો. ભગવા જોઈ ચરણોમાં આળોટી પડનારા લોકો. ભગત ભુવા કે બાધા આખડીમાં રાચનારા લોકો. ચમત્‍કાર માત્રને નમસ્‍કાર કરનારા લોકો. અમીતાભ માંદો પડે તો યજ્ઞ કરાવનારા લોકો. આવા લોકોથી સમાજ છલોછલ ભરેલો છે.

સમાજને છેતરવાની તમારી ક્ષમતા હોય તો આખો સમાજ છેતરાવા માટે ખડે પગે તૈયાર છે. તમે કોઈને હથેળીમાં ગુટકા આપીને કહેશો આ સાંઈબાબાની ભસ્‍મ છે… તો તે ભારે શ્રદ્ધાપુર્વક મોમાં મુકશે. જ્‍યાં ખાંડની ચાસણી મધ તરીકે વેચાઈ શકે ત્‍યાં તમે ઈચ્‍છો તો શીવામ્‍બુ ચરણામૃત તરીકે ખપાવી શકો! એકવીસમી સદીમાં પણ શોધવા નીકળો તો બાવડે માદળીયું બાંધીને વીજ્ઞાન ભણાવતો શીક્ષક મળી આવશે. ગામની કોઈ ડોશીને ડાકણ માની સળગાવી દેતો સરપંચ મળી આવશે. સાપ કરડ્યો હોય ત્‍યારે હૉસ્પીટલને બદલે ભગતને ત્‍યાં દોડી જઈ જીવ ગુમાવતા ગામડીયાઓ મળી આવશે. એકાદ કાળી ચૌદશને દીવસે સ્મશાનમાં જાગરણ કરી આપણે સૌએ સહચીન્તન કરવા જેવું છે કે નર્મદના જમાનામાં પણ આટલી અન્ધશ્રદ્ધા નહોતી. વહેમ, અન્ધશ્રદ્ધા અને અજ્ઞાનતાથી ભરેલો સમાજ લીક થતા ગેસ સીલીન્‍ડર જેટલો જોખમી છે. છતાં સમાજના એવા દુષીત સ્‍વરુપથી થોડાંક રૅશનાલીસ્‍ટો સીવાય કોઈને ચીન્તા નથી.

તમે ક્‍યારેય કોઈ નેતાને સમાજની અન્ધશ્રદ્ધા અંગે ચીન્તા વ્‍યક્‍ત કરતો જોયો છે? તમે ક્‍યારેય કોઈ ધર્મગુરુ કે કથાકારને સમાજમાં ફેલાયેલી વ્‍યાપક અન્ધશ્રદ્ધાના વીરોધમાં અભીયાન ચલાવતો જોયો છે? બુખારીઓ, બાલઠાકરેઓ, અડવાણીઓ કે મનમોહનસીંહો ભલે ખામોશ રહેતા પણ મોરારીબાપુ, આશારામબાપુઓ, પ્રમુખસ્‍વામીઓ, સંતો–મહંતો કે શંકરાચાર્યોને સમાજના આવા દુષીત સ્‍વરુપની કેમ કોઈ ચીંતા નથી? શું તેમને કેવળ ટીલાંટપકાં કરતી પાદપુજક સંસ્‍કૃતી જ પરવડે છે? લોકો જ્ઞાન વીજ્ઞાનનો પ્રકાશ પામી અન્ધશ્રદ્ધામુક્‍ત બને તેવું તેઓ કેમ નથી ઈચ્‍છતા? ગણપતીને દુધ પાવાની બાલીશતા કેટલા ધર્મગુરુઓએ વખોડી? દેશના બધાં ધર્મગુરુઓ, સ્‍વામીઓ, બાપુઓ, કથાકારો અન્ધશ્રદ્ધાનું ડીમોલીશન કરવાનું બીડું ઝડપે તો અન્ધશ્રદ્ધા ટકે ખરી?

જે દીવસે ધર્મગુરુઓ વીજ્ઞાન જોડે હાથ મીલાવશે તે દીવસે દેશમાં નવજાગૃતીનો એક નવો સુર્યોદય થશે. વીજ્ઞાનના સમજાવ્‍યા ન સમજે તે શ્રદ્ધાના માર્ગે જરુર સુધરે એવો હું આશાવાદ ધરાવું છું. દેશના તમામ ધર્મ સમ્પ્રદાયોના વડાઓ પોતાની કથાઓ, ધર્મસભાઓ કે સત્‍સંગોમાં સમાજને અન્ધશ્રદ્ધામાંથી મુક્‍ત થવાની અપીલ કરે તો સત્‍યશોધક સભાની જરુર જ ના રહે. ઘણા ધર્મગુરુઓ સત્‍યશોધક સભાની પ્રવૃત્તી તરફ અણગમાયુક્‍ત નજરે જુએ છે. તેમણે રૅશનાલીઝમ કે સત્‍યશોધકોને મીટાવી દેવા હોય તો આ ઉપાય અજમાવવા જેવો છે. સમાજમાંથી શોધી શોધીને અન્ધશ્રદ્ધાને મીટાવી દો… પછી સત્‍યશોધક સભાની ઉપયોગીતા જ નહીં રહે…! ધર્મગુરુઓ રૅશનાલીઝમને સ્‍પોન્‍સર કરે તો અડધો અડધ ફેર પડી જાય! (કલ્‍પના કરો કેશવાનન્દ જેવા ગુરુઘંટાલોની આજ્ઞા માની આ દેશની સ્‍ત્રીઓ તેમની મહામુલી મુડી તેમને અર્પી શકતી હોય તો તેમના આદરણીય ધર્મગુરુઓની બે સાચી શીખામણો કાને નહીં ધરે એવું બને ખરું?)

સાચી વાત એટલી જ કે રામ– રાવણ કે કૃષ્‍ણ– અર્જુનના ચવાઈ ગયેલા કીસ્‍સાનું પીષ્ટપેષણ કર્યા કરવાને બદલે આપણા કથાકારો વહેમો અને અન્ધશ્રદ્ધાઓ દુર કરવા માટે કમર કસશે તો એ તેમની મોટી સમાજસેવા લેખાશે. અમારા બચુભાઈ મારા આ વીચારને વાંઝીયો આશાવાદ ગણાવતાં કહે છે– ‘ધર્મગુરુઓ રૅશનાલીઝમને સ્‍પોન્‍સર કરે તો તે ભુવાઓ દ્વારા ‘સત્‍યશોધક સભા’ને લાખો રુપીયાનું દાન મળ્‍યા જેવી આશ્ચર્યકારક ઘટના ગણાય! સત્‍ય એ છે કે આજે પ્રજાને રામકથાની નહીં જ્ઞાનકથાની જરુર છે. વેદ મન્ત્રો કરતાં વીજ્ઞાનની વીશેષ જરુર છે. એકાત્‍મયાત્રા કરતાં અન્ધશ્રદ્ધા નીવારણની સાચી જરુર છે. જ્ઞાનયજ્ઞો તો યુદ્ધના ધોરણે અને પ્રતીદીન થવા જરુરી છે. આપણા શીક્ષણશાસ્‍ત્રીઓ અને ધર્મગુરુઓ લોકશીક્ષણનું કામ સંયુક્‍તપણે ઉપાડી લે તો સમાજમાંથી અજ્ઞાનના અંધારા જરુર ઉલેચી શકાય. આપણી ભારતીય સંસ્‍કૃતીના સ્‍ક્રીન પર હું એવું લખાયેલું જોવા ઈચ્‍છું છું– ‘ધીસ પાર્ટ ઓફ ધી ફીલ્‍મ ઈઝ બ્રોટ ટુ યુ બાય એજ્‍યુકેશન એન્‍ડ રીલીજીયન!’ આપણે પ્રાર્થના કરીએ એ ફીલ્‍મ જલદી રીલીઝ થાય… અને માણસનો અન્ધશ્રદ્ધાના ગ્રહણમાંથી સત્‍વરે મોક્ષ થાય!

                           દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ’ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત 395 003 ફોન : 0261–2591449 ઈ.મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/–)માંનો આ 21મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 79થી 81 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખકસમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોર, નવસારી – 396 445 સેલફોન : 94281 60508 .મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 19–02–2018

Advertisements

વૈજ્ઞાનીક અભીગમ પ્રત્યે ઉપેક્ષા ગેરલાભકર્તા જ નહીં,

ગેરબંધારણીય પણ છે

–બીરેન કોઠારી

વીજ્ઞાન, વીજ્ઞાની અને વૈજ્ઞાનીક અભીગમ સામાન્યપણે આપણા દેશમાં હાંસીપાત્ર બનતાં આવ્યાં છે. કોઈ પણ મુદ્દે જેને ફટકારી શકાય એવી હાથવગી ‘પંચીંગ બૅગ’ અથવા દેશી ઉપમા વાપરીને કહીએ તો રસ્તે પડેલા ગલુડીયા જેવી તેની હાલત છે. જતુંઆવતું કોઈ પણ તને અડફેટે લઈ લે. વીજ્ઞાન થકી મળતા લાભ બધાને લેવા છે; પણ તેના થકી વૈજ્ઞાનીક અભીગમ કેળવવાને બદલે આખરે અન્ધશ્રદ્ધાનો કે જડ વીચારધારાઓનો જ પ્રચાર કરતા રહેવું છે. આજના યુગમાં મોબાઈલ ફોન એવું ઉપકરણ છે કે જે ગરીબ–અમીર, સાક્ષર–નીરક્ષર સહીતના તમામ અન્તીમવાળા લોકોના જીવનને રોજબરોજ સ્પર્શે છે. તેનો સદુપયોગ જીવનને ઘણે અંશે સરળ બનાવી શકે છે; પણ તેના થકી સુવીધા કરતાં ત્રાસ થતો હોય એવું વધુ જોવા મળે છે. વીજ્ઞાન કે વૈજ્ઞાનીક અભીગમ સાથે આ ઉપકરણના વપરાશકર્તાને કશી લેવાદેવા હોતી નથી. આનું એક કારણ એ કે વૈજ્ઞાનીક અભીગમ અપનાવવામાં આવે તો ઘણી બધી અન્ય બાબતોનો સ્વીકાર કરવો પડે, જે આપણી પરમ્પરા સાથે કે બહુમતી સમાજના અભીગમ સાથે સુસંગત ન હોય. તેને બદલે આભાસી સલામતીના કોચલામાં પુરાઈને પોતાની માન્યતાઓને વળગી રહીને સન્તોષ માનતા રહેવું વધુ સુવીધાજનક છે. આ લક્ષણ કેવળ વ્યક્તીગત સ્તરે નહીં, વ્યાપક સામાજીક સ્તરે તેમ જ શાસકીય સ્તરે પણ જોવા મળે છે.

શાસકો આપણી વૈજ્ઞાનીક સીદ્ધીઓને ગમે એટલી બીરદાવે, તેઓ હૈયેથી સાંસ્કૃતીક કટ્ટરવાદનું જ સમર્થન કરતા હોય છે. આ કોઈ વ્યક્તીગત માન્યતા નથી; પણ દેશભરના વીજ્ઞાનીઓ દ્વારા અનુભવાઈ રહેલું સત્ય છે. આ મહીનાની નવમી તારીખે દીલ્હી, મુમ્બઈ, હૈદરાબાદ, કોલકાતા સહીત પચીસેક શહેરોમાં વીજ્ઞાનીઓએ રેલી કાઢી. શી હતી તેમની માગણીઓ?

તેમની પ્રાથમીક માગણી એ હતી કે બન્ધારણના પરીચ્છેદ 51 A (h)નો સુયોગ્ય ઢબે પ્રચાર કરવામાં આવે. તેમાં જણાવાયા મુજબ પ્રત્યેક નાગરીકની એ મુળભુત ફરજ છે કે તે વૈજ્ઞાનીક અભીગમ, માનવવાદ, જીજ્ઞાસા તેમજ સુધારાવૃત્તી કેળવે. નાગરીકો કંઈ આપમેળે આ કરવાના નથી, એટલે સરકારે તેનો યોગ્ય પ્રચારપ્રસાર અને અમલ થાય એ મુજબ કાર્યક્રમો ઘડવા જોઈએ. વીજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીને વીકસાવવાની વાતો જોરશોરથી થાય છે; પણ તેની વાસ્તવીકતા શી છે?

2015માં તીરુપતી સાયન્‍સ કોંગ્રેસના આરમ્ભીક ઉદ્‍બોધનમાં આપણા વડાપ્રધાને જણાવ્યું હતું કે વીકાસની તત્કાળ આવશ્યકતા માટે વીજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી હાથવગાં હોવાં જોઈએ અને કોર્પોરેટ સોશીયલ રીસ્પોન્‍સીબીલીટી (સી.એસ.આર.)નું ભંડોળ વૈજ્ઞાનીક શોધના ઉત્તેજન તરફ વળવું જોઈએ. ત્યાર પછી દહેરાદુનમાં યોજાયેલી ચીંતન શીબીરમાં જાહેરનામું રજુ કરવામાં આવ્યું કે લૅબ એટલે કે સંશોધનલક્ષી પ્રયોગશાળાઓ વીકાસલક્ષી બનાવવી જોઈએ, જે 2017 સુધીમાં અંશત: નફાલક્ષી પણ બને તેમજ અંશત: તે નાણાકીય રીતે સ્વનીર્ભર બને એમ થવું જોઈએ. આ જાહેરનામાને પગલે વીજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગીકી મન્ત્રાલયના તાબામાં કામ કરતી સંસ્થા ‘કાઉન્‍સીલ ઑફ સાયન્‍ટીફીક એન્‍ડ ઈન્‍ડસ્ટ્રીઅલ રીસર્ચ’ (સી.એસ.આઈ.આર.)ને જણાવવામાં આવ્યું કે તેઓ પોતાના દ્વારા વીવીધ લેબોરેટરીને ફાળવવામાં આવતા ફંડની રકમમાં અડધોઅડધ વધારો કરે. આ સંસ્થા અંતર્ગત કુલ 38 લેબોરેટરી રાષ્ટ્રભરમાં કાર્યરત છે. સામે પક્ષે લેબોરેટરીઓને પણ સુચના આપવામાં આવી કે તેઓ વખતોવખત નીયમીતપણે જાણકારી આપતી રહે કે તેમના દ્વારા કરાયેલાં સંશોધનો શી રીતે વર્તમાન સરકારનાં આર્થીક તેમજ સામાજીક ધ્યેયને આગળ વધારે છે. પહેલી નજરે આ આખું ચીત્ર એકદમ સંપુર્ણ લાગે અને એમ પણ થાય કે આમ જ હોવું જોઈએ.

પાયાની સમસ્યા વીજ્ઞાન સાથે સરકારી કાર્યક્રમની ભેળસેળની છે. વૈજ્ઞાનીક શોધ લાંબા ગાળાની પ્રક્રીયા છે. એ તત્કાળ તેમજ ઈચ્છા મુજબ ફળ આપતું કોઈ કલ્પવૃક્ષ નથી. શાળાના વીદ્યાર્થીઓની પ્રગતીનો વખતોવખત અહેવાલ મેળવી શકાય, વીજ્ઞાનીઓ દ્વારા હાથ ધરાયેલા કાર્યનો નહીં. કેમ કે, દરેક પ્રયોગ સફળ થશે જ તેની કોઈ ખાતરી હોતી નથી. અનેક અખતરાઓ નીષ્ફળ જાય ત્યારે સફળતા મળે તો મળે. આજે ગૌરવભેર આપણે જે ઉપગ્રહો તૈયાર કરીને અવકાશમાં સફળતાપુર્વક તરતા મુકી રહ્યા છીએ, તે રાતોરાત નહીં, પણ કેટલાય દાયકાઓની જહેમત પછી પ્રાપ્ત થયેલું ફળ છે.

ઉદ્યોગો સાથે વૈજ્ઞાનીક શોધને સાંકળવાની દરખાસ્ત પહેલી નજરે આકર્ષક લાગે; પણ તેમાં મુળભુત સંશોધનો હડસેલાઈ જાય એ શક્યતા રહેલી છે. એટલે કે ઉદ્યોગોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવેલાં સંશોધનોનું વ્યાપારીકરણ થાય અને તેનો સીધો લાભ જે તે ઉદ્યોગો કે ઉદ્યોગગૃહોને જ મળે. રાષ્ટ્રને તેનો સીધો લાભ ભાગ્યે જ મળે. બીજી રીતે કહીએ તો રાષ્ટ્રે પોતે જ સ્વતન્ત્રપણે વૈજ્ઞાનીક સંશોધનને ઉત્તેજન મળે એ રીતે અંદાજપત્રમાં નાણાંની ફાળવણી વધારવી રહી.

દેશના અલગ અલગ પચીસેક શહેરોમાં રેલી કાઢવા પાછળ વીજ્ઞાનીઓનો આશય આ હકીકત પ્રત્યે સૌનું ધ્યાન દોરવાનો હતો. તેમની માગણી હતી કે ભારતની જી.ડી.પી.ના ઓછામાં ઓછા ત્રણ ટકા વૈજ્ઞાનીક તેમજ પ્રૌદ્યોગીકી સંશોધન પાછળ અને દસ ટકા શીક્ષણ માટે ફાળવવામાં આવે. એ જાણવું જરુરી છે કે અંદાજપત્રમાં છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી શીક્ષણ માટેનાં નાણાંની ફાળવણીનું પ્રમાણ સતત ઘટતું રહ્યું છે, જે 2016–17ના વર્ષમાં માત્ર 3.65 ટકા જ હતું. છેલ્લા બજેટમાં વીજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગીકી માટે અંદાજપત્રની કુલ રકમના 0.52 ટકા જ ફાળવવામાં આવ્યા હતા.

આ ઉપરાંત લેખના આરંભે જણાવ્યું એમ બંધારણના ઉક્ત પરીચ્છેદને સુસંગત અવૈજ્ઞાનીક, પ્રગતીવીરોધી તેમજ ધાર્મીક અસહીષ્ણુતાને સમર્થન આપે એવો પ્રચાર બન્ધ કરવાની આ વીજ્ઞાનીઓની માગણી છે. આ ઉપરાંત શૈક્ષણીક પ્રણાલીમાં તેઓ એવું શીક્ષણ દાખલ કરવા ઈચ્છે છે કે જે વૈજ્ઞાનીક પુરાવાઓ પર આધારીત હોય. સાથે સાથે નીતીઓ પણ એવી રીતની હોય જે વૈજ્ઞાનીક પ્રમાણને અનુરુપ હોય.

સરકાર દ્વારા વીવીધ પાઠ્યપુસ્તકોમાં પોતાની વીચારધારાને અનુકુળ તથ્યોના તોડમરોડની નવાઈ રહી નથી. ઈતીહાસ તો ઠીક, સાહીત્ય અને વીજ્ઞાનના ક્ષેત્રોમાં પણ તેમની દખલગીરી વધી રહી છે. વીજ્ઞાનીઓ એક થઈને આ બધાં અનીષ્ટોની સામે દેખાવો યોજે તો આગામી અંદાજપત્રમાં નાણાંની ફાળવણી પર તેની થોડીઘણી માત્રામાં હકારાત્મક અસર થઈ શકે એ શક્યતા નકારી શકાય નહીં. પણ એ સીવાયની બાબતો અમલમાં અઘરી છે.

એક પ્રજા તરીકે આપણે જ ધર્મ, સંસ્કૃતી, નાતજાત અંગેની અનેક ગેરમાન્યતાઓ અને ગેરસમજણોથી પીડાઈએ છીએ. રાજકારણીઓ પોતાના મતના સ્વાર્થ ખાતર આ ખાઈને વધુ ને વધુ પહોળી કરી રહ્યા છે. તેમને મળી રહેલી સફળતા હકીકતમાં પ્રજા તરીકે આપણી વ્યાપક નીષ્ફળતા સુચવે છે. હજી આપણને વૈજ્ઞાનીક અભીગમ અપનાવવાનું જચતું નથી. બંધારણમાં ભલે ગમે તે લખાયું હોય, તેનો અમલ આખરે આપણા હાથમાં છે. વીજ્ઞાનનો ઉપયોગ અને વૈજ્ઞાનીક અભીગમ બન્ને અલગ બાબતો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે આ અખબારમાં, આ જ સ્થાન હૃદયસ્થ રમણ પાઠકવાચસ્પતી’એ સતત 38 વર્ષ સુધી પોતાની સાપ્તાહીક કટાર ‘રમણભ્રમણ’ દ્વારા વૈજ્ઞાનીક અભીગમ કેળવવાનો નોંધપાત્ર પ્રયાસ કર્યો હતો, જેનાં ફળ અનેકને મળી રહ્યાં હશે. આ એક સતત ચાલતી પ્રક્રીયા છે, અને એક વાર શરુ થયા પછી આજીવન રહે છે. વ્યક્તીગત ધોરણે વૈજ્ઞાનીક અભીગમ કેળવાય એ પ્રશંસનીય છે, પણ તેનો વ્યાપક પ્રસાર થાય એ વધુ જરુરી છે. વીજ્ઞાનીઓએ ત્યાર પછી રેલી કાઢવાની જરુર નહીં રહે.

–બીરેન કોઠારી

‘ગુજરાતમીત્ર’, દૈનીકમાં દર ગુરુવારે ચીન્તક–લેખક શ્રી. બીરેન કોઠારીની લોકપ્રીય કટાર ફીર દેખો યારોંનીયમીત પ્રગટ થાય છે. તા. 17 ઓગસ્ટ, 2017ની એમની કટારમાંનો એમનો આ લેખ, લેખકશ્રીના અને ગુજરાતમીત્રના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસમ્પર્ક : શ્રી. બીરેન કોઠારી, બ્લૉગ :  Palette (અનેક રંગોની અનાયાસ મેળવણીhttp://birenkothari.blogspot.in ઈ.મેલ : bakothari@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાયશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 16–02–2018

22

ભગવાન મન્દીરમાં નહીં; માણસમાં વસવાનું પસન્દ કરે છે!

ધાર્મીક માણસો રામકથામાં બેસીને પુણ્‍ય કમાયાનો સન્તોષ માને છે. કેટલાંક અડસઠ તીર્થની જાત્રા કરીને મોક્ષનું બુકીંગ કરાવ્‍યાનો સન્તોષ માને છે; પણ માણસની મનોભુમીમાં માનવતાના સંસ્‍કારો સીંચાયા હોય તેવી વ્‍યક્‍તીએ પુણ્‍ય કમાવા માટે કાશી–મથુરા સુધી જવું પડતું નથી. ક્‍યારેક ઈશ્વર મન્દીરને બદલે માણસમાં વસવાનું પસન્દ કરે છે. એ આનન્દદાયક સુવીધા છે. માણસના અન્તરમાં માનવતા મહેંકી ઉઠે છે, ત્‍યારે  તેના હૃદયમાં ઈશ્વર પરકાયા પ્રવેશ કરી કોકની જીવનનૌકાને ડુબતી બચાવે છે.

એક રાજાનું દૃષ્ટાંત યાદ આવે છે. રોજ એ ફાટેલો કોટ પહેરી ખુદાની બન્દગી કરતો હતો. એક દીવસ એના મીત્રે તેમ કરવાનું કારણ પુછ્યું. જવાબમાં રાજાએ કહ્યું, ‘રાજા તો હું હમણાં બન્‍યો. તે પહેલાં સાધારણ ગરીબ ઈન્‍સાન હતો. આજની આ અમીરીમાં હું મારી ગઈકાલની ગરીબીને ભુલી ઘમંડી ન બની જાઉં તે માટે આ કોટ બન્દગી વખતે પહેરું છું. અને ખુદાને પ્રાર્થના કરું છું મને તેં અમીરી બક્ષી છે; પણ ક્‍યારેય એવી કુબુદ્ધી ન આપીશ કે હું મારી ભુતકાળની ગરીબી ભુલી જઈને પ્રજાને રંજાડવા માંડુ!’

એ રાજાની જેમ માણસે મૃત્‍યુને નજર સમક્ષ રાખી એક સચ્‍ચાઈ યાદ રાખવાની છે. જીવન ચાર દીવસની ચાંદની જેવું છે. એમાંથી બે ગયા અને બે રહ્યા. એ બે દીવસોમાં થઈ શકે એટલા માનવતાના કામો કરી લઈએ. કોક દુઃખીને મદદરુપ થઈએ, કોક પડતાનો હાથ ઝાલીએ, કોકના ડુબતા વહાણ તારીએ, કોકના આંસુ લુછીએ તો જીવ્‍યું સાર્થક લેખાય! માણસ અમર બનતો નથી, તેના સદ્‌કર્મો તેને અમર બનાવે છે. કોક આપણને ઉપયોગી નીવડ્યું હોય તો આપણે પણ વળતા બે સારા કામો કરી સદ્‌ભાવનું સાટું વાળી દેવું જોઈએ. દુનીયામાં એ રીતે સજ્જનતાનું સરક્‍યુલેશન ચાલુ રહેશે તો દાઉદ ઈબ્રાહીમોનો બહું ગજ નહીં વાગે!

મને એકવાર હાઈવે પર સ્‍કુટર અકસ્‍માત થયો હતો. હું રોડ પર બેભાન થઈને પડ્યો હતો. થયેલું એવું કે એકવાર અમે સ્કુટર પર નવસારી આવી રહ્યા હતા. ખારેલના ડૉ. અશ્વીનભાઈ શાહ અને તેઓના પત્ની ડૉ. હર્ષાબહેન શાહ લગભગ 23 વર્ષથી ખારેલની આજુબાજુના અનેક ગામોના ગરીબ અને આદીવાસી દરદીઓને ની:શુલ્ક સેવા આપીને માનવતાનો મહાયજ્ઞ આરંભ્યો છે. ખારેલ અને આજુબાજુના વીસ્તારના વીકાસ માટે આ દમ્પતી મુકપણે ધરખમ પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે (સાંભળવા મુજબ હવે આ દમ્પતી પગાર લીધા વીના માનદ્ સેવા આપે છે). એમની ‘ગ્રામ સેવા ટ્રસ્ટ હૉસ્પીટલ’ ( http://www.gramseva.org/hospitalfacts.asp )ને આપેલું ડૉનેશન સીધું માનવતાના ઉમદા કાર્યમાં ગરીબો માટે વપરાતું હોવાથી દાનનો સદ્ઉપયોગ થાય એવું ઈચ્છતા લોકો માટે ‘ગ્રામ સેવા ટ્રસ્ટ હૉસ્પીટલ’ વીશ્વવાસપાત્ર સ્થળ બની ચુક્યું છે. એથી ડૉ. અશ્વીનભાઈ શાહને મળીને અખબારો અને ઈન્ટરનેટ માટે એક મજેદાર ઈન્ટરવ્યું તૈયાર કરવાની ઈચ્છા હતી. તેઓને મીત્રભાવે મળવા જતાં હતા; પણ મળીએ તે પહેલા જ અમને નેશનલ હાઈ વે પર એક મોટો અકસ્માત થયો, એથી તેઓના દરદી તરીકે ‘ગ્રામ સેવા ટ્રસ્ટ હૉસ્પીટલ’માં મારે દાખલ થવું પડ્યું. મારી નાડીના ધબકારા ઘટી રહ્યાં હતા. માથુ ફાટી જતાં લોહી નીકળતું હતું. પત્‍ની લગભગ ચીસ જેવા અવાજે રાહદારીઓને વીનવતી હતી; પણ કોઈ મદદે આવતું નહોતું. એ સંજોગોમાં એંધળના સેવાભાવી ખેડુત શ્રી. નટુભાઈ પટેલે મને તેમના ટ્રેક્‍ટરમાં ખારેલ હોસ્પીટલ પહોંચાડી મારો જીવ બચાવ્‍યો હતો. કોઈ ટ્રકવાળો મને ટક્કર મારી ચાલ્‍યો ગયો હતો. એક જ દીવસે મને શેતાન અને ભગવાનનો સાથે ભેટો થઈ ગયો હતો. નટુભાઈ મારે માટે બીલકુલ ત્રાહીત વ્‍યક્‍તી હતા! કશી જ ઓળખાણ નહીં; પણ મજાની વાત એ બની કે મને રોડ પર તરફડતો જોઈ એમણે એંધળમાં આવેલા ચંડીકામાતાની માનતા માની– ‘આ તરફડતો માણસ બચી જશે તો હું એને તારા દર્શને લઈ આવીશ!’

મહીનાઓ બાદ હું ઠીક થઈ શક્‍યો ત્‍યારે મને નટુભાઈની માનતાની વાત કહેવામાં આવી. બાધા–આખડીમાં હું આજેય માનતો નથી; પણ ખાસ સમય કાઢીને હું નટુભાઈને મળ્‍યો. એમને ભેટીને હૃદયપુર્વક આભાર માન્‍યો. એમની જોડે ચંડીકામાતાના મન્દીરે જઈ માતાને વન્દન પણ કર્યા.

રૅશનાલીઝમની ડીક્‍શનરી મુજબ કદાચ એ અન્ધશ્રદ્ધા કહેવાય! ભલે કહેવાતી! રોડ પર તરફડી રહેલા એક માણસને જોઈને બીજા માણસના દીલમાં તે બચી જવો જોઈએ એવી સદ્‌ભાવના પ્રગટે અને તે પોતાની દેવીની માનતા રાખે એ બહું મોટી વાત છે. આપણે ભલે બાધા–આખડીમાં ન માનીએ પણ માનવીનાં દીલમાં જન્‍મતી ભલી ભાવનામાં તો અચુક માનીએ છીએ. આજના ક્રુર યુગમાં એક માણસ બીજા માણસનો લોહીનો તરસ્‍યો બન્‍યો છે ત્‍યારે આવી સદ્‌ભાવના રાખનાર માનવતાવાદી માણસોની વસતી આજે બહું ઓછી છે. મને એ દીવસે સમજાયું કે ભગવાનને પ્રાપ્‍ત કરવાની આપણી રીતમાં થોડું મોડીફીકેશન લાવવાની જરુર છે. ભગવાન ક્‍યારેક માણસના રુપમાં જ આપણને મળી જાય છે. મને તે નટુભાઈના સ્‍વરુપે મળ્‍યા. અકસ્‍માતની જાણ થતાં નવસારીના મારા ડૉક્‍ટરમીત્ર અશોક શ્રોફ અને તેમના પત્‍ની જયના શ્રોફ તેમનું કામ પડતું મુકી હૉસ્‍પીટલમાં દોડી આવ્‍યા. તેમણે પૈસા તથા બે–ત્રણ ડૉક્‍ટરોની વ્‍યવસ્‍થા કરી. મારી તે જીવલેણ સ્‍થીતીમાં આવી કૃપા કરનારા હતાં તો સીધા સાદા માણસો જ; પણ મને થયું કે ભગવાન આનાથી જુદો કેવો હોય શકે? સ્‍વામી સચ્‍ચીદાનન્દજીએ કહ્યું છે– ‘મેં ભગવાનને કદી નજરોનજર જોયો નથી પણ જીવનમાં અનેકવાર તેની કૃપા અનુભવી છે!’

હૉસ્‍પીટલના બીછાને મારું મન વીચારતું હતું–  જીવન કુદરતની દેન છે. ભગવાન જોડે માણસને ભક્‍તીભાવનો ગમે તેટલો ગાઢ સમ્બન્ધ હોય છતાં દુઃખમાં માણસને ભગવાન કરતાં ય માણસની વીશેષ જરુર પડે છે. માણસ રોજ મળસ્‍કે પાંચ વાગ્‍યે ઉઠીને ત્રણ કલાક ભગવાનની માળા જપતો હોય; પણ રોડ પર ઘવાયેલાઓને ત્‍યાં જ તરફડતો છોડી આગળ નીકળી જતો હોય, તો એવી ભક્‍તીથી દુનીયાનો કોઈ ભગવાન રાજી થતો નથી. કંઈક એવું સમજાય છે કે માનવજીવનમાં ઈશ્વરભક્‍તી કરતાં માનવતાને જ અગ્રીમતા આપવી જોઈએ.

માનવતાની વાત નીકળી છે ત્‍યારે એક બીજો પ્રસંગ યાદ આવે છે. મારે બેંકમાં કેશીયરની નોકરી હતી. બેંકમાં એક દીવસ એક ગ્રાહકને મારાથી પાંચ હજાર રુપીયા વધારે અપાઈ ગયા. થયેલું એવું કે બેંકના મારા કાઉન્‍ટર પર રોજ જ્‍યાં પચાસ રુપીયાવાળા પેકેટો ગોઠવતો ત્‍યાં સરતચુકથી એકસો રુપીયાવાળી નોટનું પેકેટો ગોઠવી દેવાયા. પાંચ હજારનો ચેક પેમેન્‍ટ માટે આવ્‍યો ત્‍યારે આદતવશ પચાસનુ સમજીને એકસોનુ પેકેટ ગ્રાહકને અપાઈ ગયું. સાંજે હીસાબમાં પાંચ હજાર ખુટ્યા. જીવ અદ્ધર થઈ ગયો. દરેક પાંચ હજાર વાળા ગ્રાહકને ત્‍યાં તપાસ કરવા દોડ્યા; પણ બધાં ગ્રાહકો તરફથી એક જ જવાબ મળતો હતો– ‘અમને સોનું નહીં પચાસનું જ પેકેટ મળ્‍યું હતું!’

મારા દુઃખનો પાર નહોતો. રાત પડી ગઈ હતી. માત્ર એક ગ્રાહકને ત્‍યાં જવાનું બાકી હતું. મીત્ર પંકજ દેસાઈ જોડે તેને ત્‍યાં ગયા. મુળ માણસ હાજર નહોતો. અમે તેની પત્‍નીને કહ્યું– ‘બેંકમાંથી જે પૈસા લાવ્‍યા છો તે બતાવો.’ પત્‍નીએ પચાસને બદલે એકસો રુપીયાવાળી નોટનું પેકેટ કાઢી આપ્‍યું. મારા બત્રીશે કોઠે આનન્દના દીવા સળગી ઉઠ્યા.

પરન્તુ સાચા આનન્દની પરાકાષ્‍ઠા તો ત્‍યારબાદ આવી. પંકજે સ્‍કુટરની પાછળ બેસતાં મને કહ્યું– ‘જલારામના મન્દીર આગળ સ્‍કુટર ઉભું રાખજે. હું જલારામબાપાને ખાસ માનુ છું. અહીં આવતાં પહેલાં મેં જલારામબાપાને પ્રાર્થના કરી હતી  કે પૈસા મળી જશે તો વળતા તારા ચરણોમાં એકાવન રુપીયા ચઢાવી તારા આશીર્વાદ લેવા આવીશ! તું બહાર ઉભો રહેજે… હું માનતા ચઢાવી તુરત આવી જઈશ!’

મીત્રની એ સ્‍નેહસ્‍મૃતી આજે ય યાદ છે. હું મન્દીરે નહોતો જતો અને બાધા–આખડીમાંય નહોતો માનતો એ વાત પંકજ જાણતો હતો. એથી એણે મને મન્દીરમાં આવવા કોઈ ફોર્સ કર્યો નહોતો. આસ્‍તીક્‍તા પ્રત્‍યે આદર ઉપજે એવું કામ મીત્રે કર્યું હતું. ખોવાયેલી વસ્‍તુ ભગવાનની બાધા લેવાથી પાછી મળે કે ના મળે એ જુદી વાત છે; પણ ક્‍યારેક એવા પ્રોસેસમાં સાચા મીત્રો જરુર મળી જાય છે. પંકજ જોડે જલારામ મન્દીરમાં જઈ મેં જલારામબાપાને શ્રદ્ધાપુર્વક નમન કરી કહ્યું– ‘અમારા જેવાઓનેય તમારામાં શ્રદ્ધા જન્‍મે તે માટે દરેક નાસ્‍તીકને પંકજ જેવો એક મીત્ર આપજો!’

દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ’ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 ઈ.મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/–)માંનો આ 22મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 76થી 78 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખકસમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોરનવસારી – 396 445 સેલફોન : 94281 60508 .મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 12–02–2018

અજીબ દાસ્તાં હૈ યે, કહાં શુરુ કહાં ખતમ!

– રમેશ સવાણી

રેખા (ઉમ્મર : 24) સ્વરુપવાન, હસમુખી અને તન્દુરસ્ત હતી. તેનો પતી રામજી (ઉમ્મર : 25) રેખાને બહુ ચાહતો હતો. બન્ને અમદાવાદના દરીયાપુર, વાડીગામ વીસ્તારમાં રહેતાં હતાં. રામજી દરજીકામ કરતો. રેખાનું આ બીજું લગ્ન હતું. રામજીનું પણ આ બીજું લગ્ન હતું. પ્રથમ પત્નીને દસ હજાર રુપીયા આપી રામજીએ છુટાછેડા લીધા હતા.

રામજીને એક બહેન હતી. તેનું નામ મંજુ. તે પ્રથમ લગ્ન પછી વીધવા થયેલી. મંજુનું બીજું લગ્ન અડાલજમાં રહેતા મગનલાલ સાથે થયું હતું.

રેખા અને રામજીના લગ્ન બીજી ફેબ્રુઆરી, 1982નાં રોજ થયા હતા, પરન્તુ છ મહીના પછી રેખા અને રામજી ઉપર આફત આવી પડી!

રેખા સવારે ઉઠી. રામજી ઘસઘસાટ ઉંઘતો હતો. રેખાએ ઓશીકા નીચે જોયું તો એ ચીસ પાડી ઉઠી. રામજીની ઉંઘ ઉડી ગઈ. રામજીએ કહ્યું : “ડાર્લીંગ! શું થયું?”

“જુઓ, મારા ઓશીકા નીચે કાળા દોરા છે, અડદના દાણા છે! ચીઠ્ઠી છે. ચીઠ્ઠીમાં લખ્યું છે. રેખા! તું મરી જવાની છો!”

“રેખા! કોઈ કાવતરાખોરે મેલીવીધા કરી છે! કોઈ મેલા માણસે, મેલી મુરાદ માટે આવું કર્યું હશે! રેખા! તું ગભરાઈ ન જા. ચીંતા ન કર. આપણે ભુવા પાસે જઈને મેલા માણસને પાઠ ભણાવીશું! હમણાં તું કોઈને આ વાત કરતી નહીં.”

બીજા દીવસે રેખાએ ઉઠીને ઓશીકા નીચે જોયું. એની આંખો ફાટી ગઈ. ચોખાના દાણા અને કંકુ પડ્યું હતું! ચીઠ્ઠી પણ હતી. ચીઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું : રેખા! તું જીવતી રહેવાની નથી!

રેખા અને રામજી ભુવા પાસે પહોંચ્યાં. ભુવાએ જારના દાણા હાથમાં લીધા. ત્રણ–ચાર ફુંક મારી. માતાજીના નામ લીધાં અને દાણા પટમાં ફેંકાયા. દાણાની ગણતરી કરી. ભુવાએ જાહેર કર્યું : “રેખાબેન! ‘મ’અક્ષરથી નામ શરુ થાય છે, એનું આ કરતુત છે. ‘મ’વાળો માણસ મેલી મુરાદ ધરાવે છે. એનો ડોળો તમારા રુપ ઉપર છે! ચેતજો!”

રેખાએ પુછ્યું : “ભુવાજી! ‘મ’અક્ષરનો માણસ એટલે?”

“મગનલાલ! માણેકલાલ! મનસુખ!”

રામજીને કહ્યું : “રેખા! મગનલાલે મેલીવીદ્યા કરી હોય તેવું લાગે છે!”

“પણ એ શા માટે આવું કરે? એ તો તમારી બહેન મંજુના પતી છે! મગનલાલને હું પણ સારી રીતે ઓળખું છું. એ સાદા અને સરળ માણસ છે!”

“રેખા! સાદા–સરળ માણસો જ ઉંડા અને અઘરા હોય છે. પેટમેલા હોય છે!”

રેખાએ ભુવાજીને પુછ્યું : “ભુવાજી! તમને શું લાગે છે?”

ભુવાજી ફીલ્મી ગીતોનો રસીયો હતો. તેણે કહ્યું : “અજીબ દાસ્તાં હૈ યે, કહાં શુરુ કહાં ખતમ, યે મંઝીલે હૈ કૌન સી, ન વો સમજ શકે ન હમ!”

“એટલે તમે કંઈ જાણી–જણાવી શક્તા નથી? ભુવાજી! તો દાણા શા માટે જુઓ છો?”

“રેખાબેન! ભુવો કોઈ ચમત્કાર કરતો નથી! અમે તો માની લીધેલા રોગોની સારવાર કરીએ છીએ. રોગ ખોટો હોય તો સાચી દવા ન ચાલે! દવા પણ ખોટી જ હોવી જોઈએ! આ કામ અમે કરીએ છીએ!”

“એટલે અમારી સમસ્યા ખોટી છે, એમ તમે કહેવા માંગો છો?”

“ના, રેખાબેન ના! તમારી સમસ્યા સાચી છે. સમસ્યાનું સર્જન કરનાર ખોટો છે! એની વીધી હું કરી આપીશ. તમે ચીંતા ન કરો!”

રેખા અને રામજી ઘેર આવ્યાં. રેખાના હૈયામાં ડર ઘુસી ગયો હતો. રેખાએ કેટલાંક માતાજીઓને યાદ કર્યા. માનતાઓ માની, ઉપવાસ શરુ કર્યા પણ પરીણામ ન મળ્યું! ત્રણ મહીના પછી રેખાના ઓશીકા હેઠળથી કાળાવાળ અને ભભુતી નીકળી! ચીઠ્ઠી પણ હતી. તેમાં લખ્યું હતું : રેખા! તું છટકી શકવાની નથી!

રેખા હવે વીચારતી થઈ કે મગનલાલ જ આ કાવતરું કરતો હોવો જોઈએ. રેખાનું મન ભારે થઈ ગયું. મગનલાલ પ્રત્યે અણગમો થવા લાગ્યો. રેખાએ રામજીને કહ્યું : “આ મગનલાલ મેલો લાગે છે!”

“ડાર્લીંગ! મારું પણ એવું જ અનુમાન છે! ચીંતા ન કર. ભુવાજી ઉપાય કરશે!”

બીજા અગીયાર મહીના થયા. એક દીવસ રેખાના ઓશીકા હેઠળથી અડદના દાણા અને કંકુ મળી આવ્યું! ચીઠ્ઠી પણ હતી. તેમાં લખ્યું હતું : રેખા! તારું મૃત્યુ નક્કી છે! તમારા ઘરમાં નાની બેગ છે તે ખોલીને જો. પૈસા ગુમ હશે!

રેખા અને રામજીએ તરત જ બેગ ખોલી. બેગમાંથી પૈસા ગુમ હતા! બન્ને ભુવા પાસે પહોંચ્યાં. રેખાએ કહ્યું : “ભુવાજી! અજીબ દાસ્તાં હૈ યે! કંઈક વીધી કરો!”

ભુવાજીએ આંખો બન્ધ કરી. મન્ત્રોચ્ચાર કર્યા. ધુપ કર્યા. શરીરમાં ધ્રુજારી ભરી. પછી કહ્યું : “રેખાબેન! વીધી અઘરી છે! કરશો ને?”

“ભુવાજી! મને મારું મૃત્યુ સામે દેખાય છે! હું ભયભીત થઈ ગઈ છું. હું ઉંઘી શક્તી નથી! સ્વપ્નાઓ ભયંકર આવે છે! મારું જીવવું હરામ થઈ ગયું છે. તમે જે કહેશો તે કરવા હું તૈયાર છું!”

“રેખાબેન! તમે અને રામજી બન્ને કાળી ચૌદશના દીવસે ઘર છોડી દેજો. નહીં તો તમારા બન્નેના મૃત્યુ થશે! તે દીવસે બહાર જતા રહેજો અને આખો દીવસ તમારે બન્નેને દીગમ્બર અવસ્થામાં રહેવું પડશે!”

ભુવાજીની સલાહ મુજબ કાળી ચૌદશના દીવસે રેખા અને રામજી ડાકોર ગયા. ધર્મશાળામાં રોકાયા. આખો દીવસ વસ્ત્રવીહીન દશામાં બન્ને રહ્યા; પણ ત્યાં ચમત્કાર થયો. રેખાના ઓશીકા હેઠળથી અડદના દાણા નીકળ્યા અને ચીઠ્ઠી મળી : ચીઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું : રેખા! હવે તું થોડાં દીવસ જ જીવવાની છો!

રેખા અને રામજી અમદાવાદ પરત આવ્યા. બન્ને દીલ્હી ચકલાની બેંક ઓફ બરોડામાં ગયા. લોકર ખોલીને જોયું તો દાગીના ગુમ! રામજીએ કહ્યું : “ડાર્લીંગ! મગનલાલ આપણી પાછળ પડ્યો છે! આ કેવી મેલીવીધા! લોકરમાંથી દાગીના પણ ઉઠાવી ગયાં!”

બન્ને તરત જ દરીયાપુર પોલીસ સ્ટેશને પહોંચ્યાં. મગનલાલના કરતુતો અંગે અરજી આપી. પોલીસ મુંઝાણી. પોલીસે કહ્યું : “અજીબ દાસ્તાં હૈ યે!”

વળતા દીવસે સવારે રેખાએ ઉઠીને ઓશીકા નીચે જોયું તો ચીઠ્ઠી પડી હતી. ચીઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું : “રેખા! તેં પોલીસને અરજી આપી છે, પણ મને કશુંય થવાનું નથી!”

હવે રેખાને પાક્કી ખાતરી થઈ ગઈ કે આ કામ મગનલાલનું જ છે! પણ રેખાને એ સમજાતું ન હતું કે મનગલાલ આવા તુત કેમ કરે છે? શું હેતુ છે એનો? વળી મગનલાલ કોના મારફતે ઓશીકા નીચે આ બધી વસ્તુઓ મુકાવે છે? આ મેલીવીદ્યા કરનાર કોણ છે?

આવી સ્થીતીમાં બીજા ત્રણ વર્ષ પસાર થઈ ગયા. તારીખ 19 ડીસેમ્બર, 1985ના રોજ આ કીસ્સો એક અખબારમાં ચમક્યો!

ચમત્કાર ચકાસણી કેન્દ્ર, પાલીતાણાના ચતુરભાઈ ચૌહાણે (ફોન : 98982 16029) આખો કીસ્સો વાંચ્યો અને અમદાવાદ પહોંચ્યા. તેમની સાથે હતા, માનસ પ્રદુષણ નીવારણ કેન્દ્ર, જોરાવરનગરના જમનાદાસ કોટેચા અને અનીરુધ્ધ શુકલ.

ચતુરભાઈએ કહ્યું : “રેખાબેન! અમે મેલીવીદ્યા કરનારને સીધો કરવા માંગીએ છીએ. એને ખુલ્લો કરવા ઈચ્છીએ છીએ!”

“ચતુરભાઈ! અમારી પણ એવી જ તમન્ના છે!”

“રેખાબેન! તમારા ઓશીકા નીચે જે ચીઠ્ઠીઓ મુકવામાં આવી છે, એ અમને બતાવશો?”

“હા, હા, કેમ નહીં?” રામજીએ સાચવીને મુકેલી બધી ચીઠ્ઠીઓ રજુ કરી.

ચતુરભાઈએ દરેક ચીઠ્ઠી તપાસી. દરેકમાં અક્ષર સરખા હતા. ચીઠ્ઠીનો કાગળ સરખો જ હતો.

રેખાએ કહ્યું : “ચતુરભાઈ! હું ત્રાસી ગઈ છું. આવી રંજાડથી! આપઘાત કરવાના વીચારો આવે છે! મારા પીતા અને પતીની આબરુની બીકે નથી કરતી! મારા પતી મને બહુ ચાહે છે, એટલે જીવું છું!”

ચતુરભાઈએ રામજીને પુછ્યું : “તમારી બેગમાંથી કેટલી વખત પૈસા ગુમ થઈ ગયા હશે?”

“દસ બાર વખત!”

“કોઈ ચોક્કસ બેગમાંથી જ પૈસા ગુમ થતા હતા?”

“હા, ચતુરભાઈ! આ નાની બેગમાં હું પૈસા રાખતો. ઓશીકા નીચેથી નીકળેલી ચીઠ્ઠીઓ પણ તેમાં રાખતો હતો.”

“રામજીભાઈ! આ નાની બેગ કેમ ગુમ ન થઈ?”

રામજી પાસે એનો જવાબ ન હતો. રેખાએ કહ્યું : “ચતુરભાઈ! તમારો સવાલ આંખ ઉઘાડનારો છે!”

“રેખાબેન! તમારા ઘરમાં જ મેલીવીધા થાય છે તેવું નથી. તમે ડાકોર ગયા ત્યાં પણ તમારા ઓશીકા નીચેથી.”

“ચતુરભાઈ! હું અને મારા પતી સાથે રહીએ તે કોઈ જોઈ શક્તું નથી! ઈર્ષાથી બળે છે!” આવો ઈર્ષાળુ કોણ હશે?”

“રેખાબેન! એની જાણ તમારા પતીને છે!”

“એ કેવી રીતે બને?”

“જુઓ રેખાબેન! એ માટે અમારે રામજી ભાઈની એકાંતમાં પુછપરછ કરવી પડે! તમે થોડો સમય મન્દીરે દર્શન કરવા જતા રહો. બરાબર દર્શન કરજો!” ચમત્કાર થશે તેની ખાત્રી આપું છું!”

રેખા તરત જ મન્દીરે દર્શન કરવા રવાના થઈ.

ચતુરભાઈએ પુછ્યું : “રામજીભાઈ! સાચું બોલવું છે કે આ ચીઠ્ઠીઓ એફ.એસ.એલ.માં તપાસ માટે મોકલાવું? કોના હસ્તાક્ષર છે, એની તપાસ થશે! ડાબા હાથના અને જમણા હાથના લખાણના નમુના લેવાશે. ભાંડો ફુટશે!”

“ચતુરભાઈ! તમે રેખાને ન કહો તો સાચી વાત કરું!”

“રામજીભાઈ! એટલા માટે તો અમે રેખાબેનને મન્દીરે મોકલી છે!”

“ચતુરભાઈ! ઓશીકા નીચે અડદના દાણા, ચોખાના દાણા, કંકુ, દોરાધાગા અને ચીઠ્ઠી હું જ મુકતો હતો! પૈસા હું જ વાપરી નાખતો હતો!”

“કેમ?”

મને શક હતો કે રેખાને મગનલાલ પ્રત્યે કુણી લાગણી છે! રેખા, મગનલાલને દીલથી નફરત કરતી રહે, તે માટે મેં આ તુત કરેલું!”

થોડીવાર પછી રેખા મન્દીરેથી પાછી ફરી, પુછ્યું : “ચતુરભાઈ શું થયું? ઉકેલ આવી ગયો? કોણ છે એ પેટમેલો?”

રેખાબેન! અજીબ દાસ્તાં હૈં યે, કહાં શુરુ કહાં ખતમ! પરન્તુ હવે પછી તમારા ઓશીકા નીચેથી કોઈ વસ્તુ કે ચીઠ્ઠી નહીં નીકળે, તેની ખાતરી આપું છું!”

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર પગેરું’ (27, જુલાઈ, 2016)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, I.G.P.

10–Jatin Banglo, B/h–Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile: 99099 26267  e.Mail: rjsavani@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાયશે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 09–02–2018

21

આપણા જાહેર માર્ગો પર ધર્મનું આક્રમણ!

        દીનેશ પાંચાલ

એક વૃદ્ધ અમેરીકા ગયા. જતી વખતે અહીંના એક મોટા દેવમન્દીરનો પ્રસાદ સાથે લેતા ગયા. ત્‍યાં એમના પૌત્રની પરીક્ષા ચાલતી હતી. વૃદ્ધે પૌત્રને એ પ્રસાદ એમ કહીને ખવડાવ્‍યો– ‘આ પ્રસાદ ખાવાથી તારો ફર્સ્‍ટ ક્‍લાસ આવશે!’ પ્રસાદ ઘણા દીવસનો વાસી હતો તેથી કે પછી કોઈ અન્‍ય કારણ હશે; પણ પરીક્ષાનો પ્રારમ્ભ થયો અને પૌત્રના પેટમાં ગરબડ શરુ થઈ. દસ દસ મીનીટે વોમીટ થવા લાગી. પેપર અડધેથી છોડી હૉસ્‍પીટલમાં દાખલ થવું પડયું. સૌના જીવ ઉંચા થઈ ગયા. દીકરાના પરીવારે જે મનોયાતના ભોગવવી પડી તેનો હીસાબ ના ગણીએ પણ દીકરાની આખા વર્ષની મહેનત છુટી પડી તે માટે કોણ જવાબદાર? ડૉક્‍ટરે ફુડ પોઈઝનની વાત કરી ત્‍યારે દાદાજી ઉકળી ઉઠયા. કહે : ‘તમારી શ્રદ્ધા ઓછી એથી આવી વાત કરો છો, બાકી ભગવાનના નામે ઝેર ખવાઈ જાય તોય ભગવાન બચાવી લે છે. મીરાબાઈ ઝેરનો આખો કટોરો નહોતા પી ગયા..? વાત સમજો…, પ્રસાદનું તો બહાનુ છે… બાકી ગયા અઠવાડીયે મુન્‍નાને શનીની સાડાસાતી પનોતી બેઠી તેની આ બધી મોકાણ છે…!’ આ વૃદ્ધ આપણી અન્ધશ્રદ્ધાનું સીનેમાસ્‍કોપ પ્રતીક છે.

દોસ્‍તો, બહુ જુની વાત યાદ કરાવું છું. બરોડામાં માનવજાતની સુખશાંતી અર્થે નવેમ્‍બર–‘93માં ‘અશ્વમેધ’ યજ્ઞ થયો હતો. પરન્તુ તે પછી પૃથ્‍વીના પ્રદુષણમાં એક મીલીગ્રામનોય ફેર પડ્યો નથી. માણસની નફરતમાં નવટાંકનો ઘટાડો થયો નથી. રાજકારણીઓમાં રાયના દાણા જેટલીય માનવતા આવી નથી. ખુન, બળાત્‍કાર, ચોરી, લુંટ, ધાડ, હીંસા, બેરોજગારી, ભુખમરો, ગરીબી જેવી સળગતી સમસ્‍યાઓમાં રતીભાર ઘટાડો થયો નથી. બીજા કોઈને ભલે કોઈ પ્રશ્ન ન થાય પણ અહીં યજ્ઞકર્તાઓને તો ખાસ પ્રશ્ન થવો જોઈએ કે– અશ્વમેધયજ્ઞ કેમ ફલૉપ ગયો?

અન્ધશ્રદ્ધા અને અબૌદ્ધીક્‍તા એ પ્રજાની બે મુખ્‍ય નબળાઈઓ છે. કર્ણાટકમાં એક સ્‍ત્રીને બાળકો ન થતાં હોવાથી એક તાંત્રીકના માર્ગદર્શન હેઠળ દેવીમાને પાડોશીના જીવતા બાળકનું મસ્‍તક અર્પણ કરવાની ઘટના બનેલી. આપણા મહાન ભારતમાં સ્‍ત્રીને ડાકણ સમજી મારી નાખવાના બનાવોની હવે કોઈ નવાઈ રહી નથી. બીહારના કોઈ ગામમાં એક વીધવાને ગામલોકોએ ડાકણ માની જીવતી સળગાવી દીધી હતી. એ અંગેના ટીવી કાર્યક્રમમાં ખુદ મરનાર સ્‍ત્રીના ભાઈને એમ કહેતો બતાવવામાં આવ્‍યો હતો– ‘હા, એ ઓરત ડાકણ હતી…. અને તેને મારી નાખવામાં ન આવી હોત તો ગામના ઘણા માણસોને તે ભરખી ગઈ હોત…!’ એક પણ માણસ એવું વીચારવા ના રોકાયો કે જે બીજાને ભરખી જવાની શક્‍તી ધરાવતી હોય તેને સહેલાયથી મારી શકાય ખરી?

અન્ધશ્રદ્ધામાં બુદ્ધીની સાથોસાથ દયાની પણ ગેરહાજરી હોય છે. તે માણસના ગમે તેટલા મોટા નુકસાનનો વીચાર કરતી નથી. અબૌદ્ધીક્‍તા એવી અધમ હોય છે કે ભર સભામાં માંકડની જેમ માણસની ઈજ્જતનું અબોટીયું ઉતારી દે છે. શારજા કપ વખતે એક જુવાનીયાએ એવી શરત લગાવી કે જો ભારત જીતી જાય તો પોતે જાહેર માર્ગ પર નગ્ન થઈને પાંચ મીનીટ ઉભો રહેશે. (ભારતીય ખેલાડીઓની નબળાઈમાં અતુટ શ્રદ્ધા હોય તો જ આવી શરત લગાવી શકાય!) ધન્‍ય છે આપણી હીન્‍દુસ્‍તાની ક્રીકેટ ટીમને જેમણે આ યુવાનની ઈજ્જતનું જાહેરમાં લીલામ થતું અટકાવ્‍યું. એ યુવાન બી. કોમ. ફર્સ્‍ટ ક્‍લાસ છે. એ જાણ્‍યા પછી અમારા બચુભાઈ બોલ્‍યા– માનવ અવતારના ઉજળા અબોટીયા પર અબૌદ્ધીક્‍તાનો એવો ગેરેન્‍ટેડ ડાઘ હોય છે કે એને શીક્ષણ નામનીએરીયલની ગોટી દુર કરી શકતી નથી!’

પ્રજાના થોડા અન્‍ય હઠીલા ડાઘની વાત કરીએ. નવસારીમાં દર શીતળા સાતમના દીને દુધીયા તળાવના પેટ્રોલ પમ્પ પાસે જાહેર રોડ પર શીતળા માતાની સ્‍થાપના કરવામાં આવે છે. એમ થવાથી બે રીતે મુશ્‍કેલી ઉભી થાય છે. એક તો એમાં બહુ મોટું સ્‍ત્રીવૃન્દ જાહેર માર્ગ પર પુજા માટે ટોળે વળે છે. એથી ટ્રાફીક માટે ખાસ્‍સો અવરોધ ઉભો થાય છે. અને બીજું એમાં દરેક સ્‍ત્રી દુધનો અભીષેક કરતી હોઈ જાહેર માર્ગ પર દુધના રેલાથી ગન્દકી થાય છે. એકવાર શીતળા સાતમને દીવસે એક રીક્ષાચાલકે એક વીદ્યાર્થીને અડફેટમાં લેતા તેનું મૃત્‍યુ થયુ હતું. ત્‍યાં મોટું ટોળું જમા થઈ ગયું હતું. લોકોએ રીક્ષાચાલકને માર્યો પણ એ ટોળામાંથી એકાદ વ્‍યક્‍તીને પણ એવો પ્રશ્ન થયો નહોતો કે જાહેર માર્ગો પર થતી આવી પુજાવીધીને કારણે ટ્રાફીક અવરોધાય છે અને એને કારણે આવા અકસ્‍માતો થાય છે. ધાર્મીકોને પુછવાનું મન થાય છે– પ્રત્‍યેક ગણેશોત્‍સવ યા નવરાત્રી વેળા જાહેર માર્ગો પર જ કેમ મુર્તીની સ્‍થાપના કરવામાં આવે છે? કોકના ઓટલા પર કે ખુલ્લા મેદાનમાં એ ન ગોઠવી શકાય? એ નીમીત્તે કરવામાં આવતી ભવ્‍ય વીદ્યુતરોશનીના દુઃખ તો કોની આગળ જઈને રડીએ? ગણેશોત્‍સવ કે નવરાત્રી પછી દેવોના ચોપડે માણસના ખાતે એક પાઈનુંય પુણ્‍ય જમા થતું હશે કે નહીં તે દેવો જાણે પણ એકલા ગુજરાતમાં જ એ ઉત્‍સવ નીમીત્તે સાડા સત્તર કરોડની વીજળી ફુંકી મારવામાં આવે છે. (માણસની અબૌદ્ધીક્‍તાના વોલ્‍ટેજ એટલા પાવરફુલ હોય છે કે એમાં ખુદ વીજળી બળીને ખાક થઈ જાય છે)

કોઈને કશી ચીંતા નથી. ધર્મના નામે બધું બેરોકટોક થતું રહે છે. પ્રથમથી જ ટ્રાફીકનો ઓવરલોડ ધરાવતા આપણાં સાંકડા જાહેર માર્ગો પર વખતોવખત રથયાત્રા, પોથીયાત્રા, શોભાયાત્રા, મુર્તીની પ્રાણપ્રતીષ્‍ઠા, લગ્નના વરઘોડા, તાજીયા, ગણેશ વીસર્જનયાત્રા જેવા અનેક ધાર્મીક જુલુસોનું આક્રમણ થતું રહે છે. આ સીવાય રાજકીય રેલીઓ, સભા સરઘસો, ધરણાઓ કે આંદોલનો તો જુદાં! વરકન્‍યાનું માયરુ કે લગ્નની ગ્રહશાંતેક ક્‍યાં કરવી? તો કહે રોડ પર…. હોળી સળગાવવાનું સર્વોત્તમ સ્‍થળ કયું? તો કહે જાહેર ચોરાહો! રોડ પર આવેલા કોઈ મન્દીરમાં સત્‍યનારાયણની કથા કરવી છે? ફીકર નહીં… બાંધો વાંસડા આડા ને ઉભો કરો મંડપ રસ્‍તા વચ્‍ચે… ધરમનું કામ છે. પોલીસ શું પોલીસનો બાપે ય ના અટકાવે! અમેરીકામાં આ રીતે જાહેર માર્ગો પર સત્‍યનારાયણની કથા થતી હોય એવા દ્રશ્‍યની કલ્‍પના ય થઈ શકે ખરી?

થોડા વર્ષો પર અમદાવાદમાં નીકળેલી રથયાત્રામાં ભીંસાઈને થોડા માણસો મૃત્‍યુ પામ્‍યા એ સમાચાર ટીવી પર સાંભળ્‍યા ત્‍યારે અમારા ભગવાનદાસકાકા બોલ્‍યા– ‘રથયાત્રામાં મરનારનું મોત પવીત્ર કહેવાય. એ ભાગ્‍યશાળીને  સ્‍વર્ગમાં સ્‍થાન મળશે!’ બચુભાઈએ જવાબ આપ્‍યો– તમે એના મોતને પવીત્ર લેખો છો, મને તો એવી કોઈ પણ ધાર્મીક એક્‍ટીવીટી અપવીત્ર લાગે છે જેમાં કંટ્રોલ ન કરી શકાય એટલી મોટી સંખ્‍યામાં માણસોને જાહેર માર્ગો પર ભેગા કરવામાં આવે છે. રહી સ્‍વર્ગ મળવાની વાત તો મારે કહેવું જોઈએ કે ધાર્મીક જુલુસોમાં કચડાઈ મરવાથી જ સ્‍વર્ગ મળી શકતું હોય તો દર વર્ષે સમુહ લગ્નોની જેમ આવા અનેક ધાર્મીક જુલુસોનું આયોજન કરવું જોઈએ. એટલું જ નહીં, એને ‘સામુહીક મોક્ષપ્રાપ્‍તી યજ્ઞ’ એવું નામ આપી એવું વ્‍યવસ્‍થીત આયોજન કરવું જોઈએ કે મોટી સંખ્‍યામાં મોક્ષવાંચ્‍છુઓની ઈચ્‍છા પરીપુર્ણ થાય. એ રીતે વસ્‍તી વીસ્‍ફોટનો પ્રશ્ન ય થોડો હલ થઈ શકે!’

આપણે ત્‍યાં તમામ આધ્‍યાત્‍મીક પ્રસંગોનું આક્રમણ જાહેર રોડ પર થાય છે એ જોઈ એવું લાગે છે માનો માણસ ભગવાનને મન્દીરમાંથી રોડ પર ખેંચી લાવી જાહેરમાં મારતો ના હોય? ખેર, ભગવાનને માર પડે ન પડે, માણસને અચુક માર પડે છે. એકવાર રોડ પર સત્‍યનારાયણની કથાને કારણે અમારા એક મીત્ર ખાસ્‍સી મુશ્‍કેલીમાં મુકાઈ ગયેલા. થયેલું એવું કે એમની નાની બેબી આઠ આની ગળી ગઈ. ગળી ના ગઈ, આઠ આની અન્‍નનળીમાં આડી થઈને અધવચ્‍ચે અટકી ગઈ. મીત્ર મારતે સ્‍કુટરે ડૉક્‍ટરને ત્‍યાં જવા નીકળ્‍યા. પણ માર્ગમાં એક મન્દીર આગળ સત્‍યનારાયણની કથા ચાલતી હોવાથી બાંકડા વગેરે આડા મુકી રસ્‍તો બન્ધ કરી દેવાયો હતો. મીત્ર બીજી તરફથી નીકળવા ગયા ત્‍યાં સામેથી વરઘોડો આવે. સ્‍ત્રીપુરુષોનું એક બહું મોટું ટોળું માર્ગમાં પરસેવે રેબઝેબ થતું ડીસ્‍કો દાંડીયા ની રમઝટમાં મચી પડ્યું હતું. ટ્રાફીક જામ થઈ ગયો હતો. મીત્ર એક દુકાને સ્‍કુટર પાર્ક કરી, દીકરીને કેડે લઈ માર્ગમાંથી પસાર થવા ગયા પણ રસ્‍તો એવો બ્‍લોક થઈ ગયો હતો કે (પેલી આઠ આનીની જેમ) અધવચ્‍ચે ફસાઈ ગયા. જેમ તેમ માર્ગ કાઢી એ ડૉક્‍ટરને ત્‍યાં પહોંચ્‍યા ત્‍યારે પાડોશમાંથી જવાબ મળ્‍યો– ‘ડૉક્‍ટર હમણાં જ નીકળી ગયા. તમે પાંચેક મીનીટ મોડા પડ્યા!’ મીત્રની મનોસ્‍થીતી કેવી થઈ હશે તે વાચકોની કલ્‍પના પર છોડું છું.

તાત્‍પર્ય એટલું જ, કહેવાતા ધર્મએ માણસ પર જ નહીં, રસ્‍તાઓ પર પણ બુરી રીતે આક્રમણ કર્યું છે. આપણે સૌએ વીચારવાનું છે– જીન્દગીના હાઈવે પર અબૌદ્ધીક્‍તાનો આવો ટ્રાફીક જામ સર્જાય તો માણસ જીવનમાં ઈંચ જેટલોય આગળ વધી શકે ખરો?

                           દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ’ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત – 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 ઈ.મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/–)માંનો આ 21મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 73થી 75 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખકસમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોર, નવસારી – 396 445 સેલફોન : 94281 60508 .મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 05–02–2018

ધર્મગુરુઓ અને સમાજ

–વીક્રમ દલાલ

‘માણસ’ એ હાથ વાપરતું, વીચાર કરતું અને સમાજ બાંધીને જીવતું પ્રાણી છે. બીજાં પ્રાણીઓ અને માણસ વચ્ચેનો પાયાનો તફાવત એ છે કે બીજાં પ્રાણીઓ માત્ર વૃત્તીથી દોરવાઈને વર્તે છે. જ્યારે વીચારશક્તીને કારણે માણસ સામાજીક વ્યવસ્થામાં ખલેલ ન પડે તે માટે વૃત્તી ઉપર સમઝણપુર્વક નીયન્ત્રણ રાખીને વર્તે છે. માણસમાં જેમ સમઝણ ઓછી તેમ તેના અને પ્રાણીના વર્તન વચ્ચેનો તફાવત ઘટે. બકરીને ગોથુ મારીને તેનું ઘાસ ચરી જતી ગાય, નાના બાળકનું રમકડું ઝુંટવી લેતું મોટું બાળક અને લુંટારો, એ ત્રણે વચ્ચે તાત્ત્વીક રીતે કોઈ ભેદ નથી. વાલીયા લુંટારા અને વાલ્મીકી ઋષી વચ્ચેનો તફાવત એ શરીરનો નહીં પણ સમઝણનો છે.

વીચારશક્તીને કારણે માણસ આદીકાળથી કુદરતી ઘટનાઓ બનવા પાછળનાં કારણો સમઝવા માટે અને સામાજીક સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે મથ્યા કરે છે. દીવસ અને રાત, સુર્ય અને તારા–સમુહોનું રોજ ચોક્કસ દીશામાં ઉગવું અને આથમવું, ચન્દ્રની કળાઓ, ભરતી–ઓટ અને ઋતુચક્ર જેવી કુદરતી ઘટનાઓનાં નીયમીત રીતે થતાં પુનરાવર્તનના અવલોકનથી તથા ગ્રહણ, ધુમકેતુ, ખરતા ‘તારા’ અને ધરતીકમ્પ જેવી ક્યારેક જ થતી (અને માટે અજ્ઞાતનો ભય પમાડતી) ઘટનાઓને લીધે માણસ અભાનપણે ‘અવકાશ (space)’ ‘સમય (time)’ વીશે વીચારતો થયો.

સર્જનશીલતા એ માનવપ્રાણીની વીશેષતા છે. અંગ્રેજીમાં કહેવત છે, ‘Necessity is the mother of invention’ (જરુરીયાત એ શોધની જનેતા છે). માણસે માટી, પાણી, પથ્થર, પાંદડાં, ઘાસ, વેલા, વાંસ, ડાળીઓ, હાડકાં, શીંગડાં અને ચામડાં જેવા કુદરતી રીતે મળી શકતા પદાર્થોનો ઉપયોગ કરીને બનાવેલી ચીજવસ્તુઓથી સગવડો ઉભી કરી. એકલે હાથે થઈ ન શકે તેવાં કામ માટે બીજાની મદદ લેવાની જરુર પડે. આ માટે હાવભાવ ઉપરાંત પોતે મુખથી કાઢી શકતા વીવીધ પ્રકારના અવાજને અર્થ આપીને માણસે ભાષા બનાવી. પ્રાણીઓ, વૃક્ષો અને કુદરતી દૃશ્યનાં ચીત્રો દોરી શકતા માણસે આગળ જતાં અવાજ માટે પણ આકૃતીઓ (અક્ષરો) નક્કી કરીને લીપી બનાવી. આમ, લખાણ દ્વારા માહીતી અને વીચારોને બીજાને દુર સુધી પહોંચાડવાની તથા આવતી પેઢીને વારસામાં આપી જવાની માણસે કરેલી શોધથી information technologyની શરુઆત થઈ. બીજું કોઈ પણ પ્રાણી આમ કરી શકતું નથી.

માણસ ટોળકીમાં રહે છે. ટોળકીના દરેક સભ્યની સુઝ સરખી ન જ હોય તેથી ટોળકી માટે કામની ચાલ નક્કી કરવાની સુઝ ધરાવનાર સભ્યની દોરવણી હેઠળ ટોળકી કામ કરે. સ્વાભાવીક રીતે જ આવો સભ્ય ટોળકીનો નેતા બને અને પોતાની સમઝણ અને કલ્પના પ્રમાણે કુદરતી ઘટનાઓ અને સામાજીક પ્રશ્નોના ઉકેલ આપે. હકીકત કે કલ્પના આધારીત અપાયેલા (ખરા કે ભુલભરેલા) ઉકેલનેધર્મગણવામાં આવ્યો. આમ, ટોળકીનો નેતા ‘ધર્મગુરુ’ પણ મનાયો. ‘જ્ઞાન’ હમ્મેશાં અનુભવ પ્રેરીત ચીન્તનથી જ મળતું હોવાને કારણે સામાન્ય રીતે એવું બને કે ઉમ્મરની સાથે જ્ઞાન વધે; પણ શરીર નબળું પડતું જાય તેથી શારીરીક શ્રમ ઘટે. સમય જતાં પીડાદાયક શારીરીક શ્રમ છોડીને ધર્મગુરુઓ ફક્ત ચીન્તન કરવા માંડ્યા. લાઠી, પથ્થર અને વેલાથી બનાવેલા ગદા અને ગોફણ જેવાં હથીયારોની શોધને કારણે શરીરબળનું મહત્ત્વ વધ્યું અને તેથી ટોળકીનું નેતૃત્વ કરવાનું કામ સશક્ત સભ્યના હાથમાં આવ્યું. આમ છતાં ‘જ્ઞાન’ને કારણે નેતા ઉપર અને તેની મારફત ટોળકી ઉપર ધર્મગુરુની પકડ રહી. ઈતીહાસ સાક્ષી પુરે છે કે એક કાળે દરેક પ્રદેશમાં રાજ્યની સત્તા મારફત ધર્મગુરુઓ પોતાના સમાજ ઉપર સમ્પુર્ણપણે છવાઈ ગયા હતા. પાકીસ્તાન જેવા સામ્પ્રદાયીક બંધારણવાળા દેશોમાં સમ્પુર્ણપણે અને ભારત જેવા બીનસામ્પ્રદાયીક બંધારણવાળા દેશોમાં થોડે ઘણે અંશે પણ આ જ હકીકત છે.

લખતા થયા પછી ઉકેલોને એકત્રીત કરીને ગ્રંથ બનાવવામાં આવ્યા. આમ, ધર્મગ્રંથો એ માનવીની જે તે કાળની સમઝણ પ્રમાણેના વીજ્ઞાન અને સમાજશાસ્ત્ર છે. જેમ ભૌગોલીક કારણોસર ખોરાક, પોશાક અને રીતરીવાજોમાં તફાવત હોય છે. તેવી જ રીતે જુદા જુદા પ્રદેશના વીચારકોએ પોતપોતાની ભૌગોલીક અને સામાજીક પરીસ્થીતીને ખ્યાલમાં રાખીને સ્થાપેલા ધર્મોના ઉપદેશો, ક્રીયાકાંડ અને રીતરીવાજોમાં પણ તફાવત હોય તે સ્વાભાવીક છે. આમ છતાં, દરેક ધર્મનો પાયાનો સુર એક જ છે : સમાજના હીતમાં જ વ્યક્તીનું હીત સમાયેલું છે.

જે ઘટનાઓનાં કારણો આપી શકાય તેમ હતાં તે તો ધર્મગુરુઓએ આપ્યાં; પરન્તુ જન્મ–મરણ, અકસ્માત કે વરસાદ જેવી જે ઘટનાઓનાં કારણોથી પોતે અજાણ હતા તે માટે કેટલાકે સર્વજ્ઞ, સર્વવ્યાપી, અમર, સ્વયમ્ભુ, સર્વશક્તીશાળી અને માણસની માફક ઈચ્છા ધરાવતા ઈશ્વરની કલ્પના કરી. અને જેની કદીયે સાબીતી મળી ન શકે તેવા ‘ઈશ્વરની ઈચ્છા, નસીબ અને ગયા જન્મનાં કર્મો’ જેવા ઉકેલ આપ્યા. અને ત્યાં જ માણસ થાપ ખાઈ ગયો. તર્કની ગાડી ‘હકીકત’ને બદલે ‘માન્યતા’ના આડા પાટે ચડી ગઈ.

આપણો અનુભવ છે કે પોતે બનાવેલા નીયમને બાજુએ રાખીને માણસ તો હજીયે ભુલ માફ કરી દે; પરન્તુ ભુલ અજાણતાં થઈ હોય તો પણ પ્રકૃતીના નીયમમાં બાંધછોડ થતી નથી; કારણ કે પ્રકૃતી ઈચ્છારહીત છે. કોઈ છાપરેથી પડતું મુકે, કોઈ વીધવા માતાનો નવો પરણેલો એકનો એક કમાઉ દીકરો અકસ્માત ત્યાંથી પડી જાય છે કે છાપરાનું નળીયું ખસીને નીચે પડે – એ ત્રણે જ્યારે ધરતી સાથે ભટકાય ત્યારે ત્રણેની ઝડપ સરખી જ હોય છે (5/14). આ ઉપરથી માની શકાય કે પ્રકૃતીને લાગણી જેવું કાંઈ હોતું નથી. પ્રકૃતી ક્રુર પણ નથી અને દયાળુ પણ નથી. To err is human but to forgive is divine એ વાક્યના ઉત્તરાર્ધનો અનુભવ થવો એ ક્યાં તો અકસ્માત છે અથવા ભ્રમણા છે; પણ હકીકત નથી.

ઈચ્છા ધરાવતા ઈશ્વરની કલ્પના કરવાની થયેલી ભુલની ભારે કીમ્મત માણસજાતને ચુકવવી પડી છે. સમાજમાં પ્રવર્તતી માનસીક આળસ(તમસ)ને કારણે અજ્ઞાત પરીબળોથી આવતાં પરીણામોના આવા સરળ ઉકેલો બહુજનસમાજને જચી તો ગયા; પરન્તુ તેથી તેની વીચારવાની શક્તી કુંઠીત થઈ ગઈ. ગુંચવાઈ ગયેલા માનવીમાં અજ્ઞાનતાનો ભય એટલો તો વ્યાપી ગયો કે પોતાના રક્ષણ માટે ઈશ્વરનું શરણું લેવામાં જ જીવનની સલામતી દેખાઈ. આપણા પ્રશ્નોના ઉકેલમાં ‘ઈશ્વરેચ્છા જ સર્વોપરી છે’ તેવી જે માન્યતા ઈશ્વરવાદીઓએ પ્રચલીત કરી છે, એ માણસજાતના વીકાસમાં મોટામાં મોટી આડખીલી સાબીત થઈ છે; કારણ કે તેનાથી પોતાની આળસ કે ઉણપ ઉપર માણસ આધ્યાત્મીકતાના સોનેરી વાઘા ચડાવી દઈને પ્રશ્નને ઢાંકી દઈ શકે છે; પણ તેથી કાંઈ પ્રશ્ન ઉકેલાતો નથી. આપણા મોટાભાગના ભજનોમાં લઘુતાગ્રંથી, અપરાધભાવ, ભીખારીવેડા, કાકલુદી અને ઈશ્વરની ભાટાઈ જોવા મળે છે તેના મુળમાં ધર્મગુરુઓએ ઉપદેશો મારફત સમાજમાં ફેલાવેલી વ્યક્તીપુજા, અન્ધશ્રદ્ધા, બીનજવાબદારી, ભય, લાલચ અને લાચારી છે.

ધર્મગુરુઓ પણ છેવટે તો માણસો જ છે. પોતાનું અજ્ઞાન છુપાવવા માટે અને સમાજ ઉપર પોતાનું વર્ચસ્વ ટકાવી રાખવાની લાલસાને કારણે તેમણે ધર્મગ્રંથોની માન્યતાઓને ‘અન્તીમ સત્ય’ તરીકે ઠસાવી દીધી. આમ થવાથી તેમાં સંશય કરવાની કે ફેરફાર કરવાની મનાઈ થઈ એટલે ધર્મનો વીકાસ રુંધાઈ ગયો; કારણ કે વીકાસ એટલે જ ‘યોગ્ય ફેરફાર’. ધર્મનો કુદરત સાથેનો સમ્બન્ધ નબળો પડતો ગયો. ક્ષીણ થઈ ગયેલા ધર્મમાં સડો પેસી ગયો. શ્રદ્ધાનું સ્થાન અન્ધશ્રદ્ધાએ અને ચીન્તનનું સ્થાન ક્રીયાકાંડે લઈ લીધું. ‘સત્ય’ને બદલે ‘માન્યતા’નો આધાર લેવાને કારણે તે અનેક સમ્પ્રદાયો અને ફીરકાઓમાં વીભાજીત અને વીકૃત થતો ગયો. માનવીની પ્રાણીસહજ વૃત્તીને કારણે કુતરાની ટોળીઓની માફક સમ્પ્રદાયો પણ આપસમાં ઝગડવા માંડ્યા. પોતાનો કક્કો ખરો કરાવવાની લહાયમાં યહુદીઓ, ખ્રીસ્તીઓ અને મુસ્લીમો વચ્ચે થયેલા ‘ધર્મયુદ્ધો’માં હજારો માણસો ખપી ગયા અને માણસાઈ હોમાઈ ગઈ. કુદરતી ઘટનાઓ અંગે ધર્મગ્રંથો કરતા જુદો મત ધરાવતા વીજ્ઞાનીઓને યુરોપના ધર્મગુરુઓએ પાપી, શેતાન કે ધર્મનીન્દક ગણાવીને કો’કને જેલમાં નાંખ્યા તો કો’કને મારી નાંખ્યા. પોપે ગૅલીલીયોને કરેલા અન્યાયથી ગૅલીલીયો એકલો જ દુખી થયો હશે; પરન્તુ તેને કારણે વીજ્ઞાનના વીકાસમાં જે કાંઈ વીલમ્બ થયો હશે તેની કીમ્મત તો સમગ્ર માનવજાતને ચુકવવી પડી. અનેક દેવ–દેવીઓ અને એકથી વધારે ધર્મગ્રંથોની માન્યતાની આડપેદાશના રુપમાં અનાયાસે પાંગરેલી સહીષ્ણુતાને કારણે અન્ય ધર્મો કરતાં હીન્દુ ધર્મ વધારે ઉદાર હોવા છતાં ચાર્વાક નામના રૅશનાલીસ્ટ ઋષીના ગ્રંથોનો નાશ કરવામાં આવ્યો તથા ભારતમાં સ્થાપાયેલો હોવા છતાં બૌદ્ધ ધર્મ ભારતમાં ફાલી ન શક્યો.

માનવીની અદમ્ય જીજ્ઞાશાવૃત્તીને કારણે વીજ્ઞાનનો વીકાસ નીરન્તર થયા જ કર્યો છે. જેમ જેમ વૈજ્ઞાનીક જાણકારી વધતી ગઈ તેમ તેમ વીજ્ઞાનીઓ ઉપરની ધર્મગુરુઓની જોહુકમી ઘટતી ગઈ. વીજ્ઞાનની સીદ્ધીઓથી પ્રભાવીત થયેલા કેટલાક જાગ્રત અને નીખાલસ ધર્મધુરન્ધરો હવે પોતાના સમ્પ્રદાયને વીજ્ઞાન મારફત સમઝાવવાની કોશીશ કરે છે. આ છતાં, ધર્મગ્રંથોને ‘સમ્પુર્ણ’ માનતા કટ્ટરવાદી ધર્મગુરો વીજ્ઞાનની દરેક સીદ્ધીનો ઉલ્લેખ ધર્મગ્રંથોમાં પણ છે જ એમ લલકારીને મીથ્યાભીમાનમાં રાચે છે. તેમને ઍરોપ્લેનમાં પુષ્પક વીમાન, રેડીયોમાં આકાશવાણી, વર્ચુઅલ રીયાલીટીમાં પાંડવોનો મહેલ, ટૅલીવીઝનમાં સંજયદૃષ્ટી, અણુબોંબમાં બ્રહ્માસ્ત્ર અને હૉવરક્રાફ્ટમાં યુધીષ્ઠરનો રથ દેખાય છે. પછી ભલે જ્યારે પોતે માંદા પડે ત્યારે ‘જીર્ણ થયેલા વસ્ત્ર’ને બદલવાને બદલે ઈશ્વરના દુત જેવા લાગતા ડૉક્ટર પાસે વસ્ત્રને થીગડું મરાવવા માટે અનુયાયીઓને દોડાવતા હોય કે ઍરોપ્લેનમાં ઉડીને પરદેશ જતા હોય. તેમના કહેવા પ્રમાણે ઈશ્વર જ તેમને મન્દીરને બદલે હૉસ્પીટલમાં જવાની તથા ડૉક્ટરને ઉપચાર સુઝાડવાની પ્રેરણા આપે છે. સ્વબચાવ માટે ડૉક્ટરો પણ દવા અને દુવાનું ગાણું ગાય છે.

ઈશ્વરના એજન્ટ બની બેઠેલા આધુનીક ભુવા જેવા ધર્મગુરુઓની ચુંગાલમા ફસાઈને સમાજ કેટલો બેવકુફ બની ગયો છે તેનું અનુમાન એક જ દીવસ માટે ‘દુધ પીતા ગણેશ’ના વાહીયાત દાવાને અનુમોદન આપનારાની જંગી બહુમતી ઉપરથી આવી શકે તેમ છે. પોતાનું મહત્ત્વ વધારવા માટે તેમણે કેશાકર્ષણની સામાન્ય ભૌતીક ઘટનાને ચમત્કારમાં ખપાવી દીધી અને ‘અભણ’ સમાજે તેને સ્વીકારી પણ લીધી.

તા.ક. :

રસ ધરાવનારે લેખકના ઘરે*થી કે Graphonics, E – 214, G.I.D.C. Electronic Estate, Sector – 26, Gandhinagar. ટૅલીફોન : (079) 29 75 01 43 સરનામેથી રૅશનાલીસ્ટની દૃષ્ટીએ ગીતાનો સંદેશ પુસ્તીકા મફત મેળવી લેવાની રહેશે.

–વીક્રમ દલાલ

દરેક પ્રશ્નને ખુલ્લા દીલથી અને બધી બાજુએથી તપાસનારા રૅશનાલીસ્ટ અને વડીલ લેખકમીત્ર વીક્રમ દલાલે 12 સંજ્ઞાઓ ઓછી શીખવી પડે તથા જોડણી યાદ રાખવી ન પડે તેવી સરળ લીપીમાં પ્રગટ કરેલી પુસ્તીકા રૅશનાલીસ્ટની દૃષ્ટીએ ગીતાનો સંદેશ(પાનાં : 40, મુલ્ય : મફત)નો આ પ્રથમ લેખ, પુસ્તકનાં પાન 08થી 11 ઉપરથી, લેખક અને પ્રકાશકશ્રી વીક્રમભાઈના સૌજન્યથી સાભાર..

*લેખક–સમ્પર્ક : શ્રી. વીક્રમ દલાલ, 2/15, કલ્હાર બંગલોઝ, શીલજ ગામ પાછળઅમદાવાદ – 380 058 ફોન : (02717) 249 825 મેઈલ : inkabhai@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન  ગોવીન્દ મારુ   મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જર મેઈલ : uttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 02–02–2018

20

સંભોગથી સમજદારી તરફ…!

        –દીનેશ પાંચાલ

વર્ષો પુર્વે એક મેગેઝીનમાં વાર્તા વાંચી હતી. એક ગુરુએ કોઈ અપરીણીત યુવાન પાસે એક વીચીત્ર પ્રતીજ્ઞા લેવડાવી. યુવક લગ્ન કરે ત્‍યારે તેણે મહીનાના પ્રથમ પખવાડીયામાં એટલે કે સુદમાં સ્‍ત્રીસંગથી દુર રહેવું. ગુરુ માનતા હતા કે જગત મીથ્‍યા છે અને તેના સર્વ સુખવૈભવ પોકળ છે. બ્રહ્મ સત્‍ય છે અને મોક્ષ માણસની મંઝીલ છે. બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવાથી મોક્ષપ્રાપ્‍તી સરળ બને છે. એથી માણસે ચુસ્‍તપણે બ્રહ્મચર્ય પાળવું જોઈએ.

એ યુવકના લગ્ન થયા. પ્રથમ રાત્રીએ એણે પત્‍ની સમક્ષ પ્રતીજ્ઞાની વાત કહી. યુવતી અવાક્ થઈ ગઈ. યોગાનુયોગ એ જ ગુરુએ યુવતી પાસે પણ પતીસંગથી દુર રહેવાની પ્રતીજ્ઞા લેવડાવી હતી; પણ એ સમયગાળો વદનો હતો. સ્‍થીતી એવી ઉદ્‌ભવી હતી કે બન્‍ને જણે આજીવન બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું પડે એમ હતું. પરણ્‍યા છતાં કુંવારા જેવી સ્‍થીતી ઉદ્‌ભવતા બન્‍ને મુંઝાઈ ગયા હતા. અમને વાર્તામાં ઉદ્‌ભવતું એ વીચીત્ર ધર્મસંકટ યાદ રહી ગયું હતું. અન્તમાં શું થયેલું તેનું સ્‍મરણ નથી પણ આવી જીવનવીરોધી તત્ત્‍વોવાળી ઘણી વાર્તાઓ એ ધાર્મીક મેગેઝીનમાં પ્રગટતી. વાર્તાનો અન્ત યાદ નથી પણ કલ્‍પી શકાય કે પતી–પત્‍નીએ પ્રતીજ્ઞા મુજબ આજીવન બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવાનું નક્કી કર્યું હોય અને પેલા ગુરુદેવે રાજી થતાં કહ્યું હોય : ‘યે તો અનજાનેમેં પ્રભુકી બહોત બડી કૃપા હો ગઈ… તુમ બહોત ભાગ્‍યશાલી હો બચ્‍ચા… તુમ દોનો કો અવશ્‍ય મોક્ષ મીલેગા…!’ 

એક વાત સૌએ વીચારવી રહી. ગુરુ કરવાનો અર્થ શું એવો થાય કે વીવેકબુદ્ધીને નેવે મુકી દઈ ગુરુઆજ્ઞાનું આંધળુ અનુસરણ કરવું? આપણા બહુધા ધર્મગુરુઓએ તેમના વૈચારીક ગોબરથી સમાજને ગંદો બનાવ્‍યો છે. લોકોને ઈહલોકની ફરજો ભુલી પરલોકના કાલ્‍પનીક સુખો માટે પ્રભુપ્રાપ્‍તીને રવાડે ચઢાવ્‍યાં છે. આ મૃત્‍યુલોકમાં ધર્મગુરુઓએ એવી અફવા ફેલાવી છે કે બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવાથી કે સંસારના સુખો ઠુકરાવવાથી મોક્ષ મળે છે. બચુભાઈ કહે છે : ‘માણસ જીવતા જીવત જીવનના સુખવૈભવ ઠુકરાવીને મર્યા પછીના કાલ્‍પનીક મોક્ષનો મોહ રાખે એ એવી વાત થઈ કહેવાય માનો મારી સામે બદામ પીસ્‍તાવાળી બાસુંદીનો કટોરો મુકવામાં આવ્‍યો હોય અને કોઈ ધર્મગુરુ મને એમ કહે : ‘આ બાસુંદી તારી છે પણ તે ખાવાને બદલે તું ભુખ્‍યો રહીશ તો સ્‍વર્ગમાં તને આનાથી ય વધુ સારી બાસુંદી મળશે!’

સાચી વાત એટલી જ કેબ્રહ્મ સત્‍ય જગત મીથ્‍યાવાળી થીયરી જ ખોટી છે. સ્‍વર્ગની બાસુંદી કોણે ચાખી છે? ભગવાન કે મોક્ષ વીના આપણે શું કાચુ ખાઈએ છીએ? ઈશ્વર વીના આપણા કયા કામો અટકી પડ્યા છે?’ ફીલ્‍મ ‘હીરરાંઝા’ના એક ગીતમાં કવીએ બચુભાઈની આ જ વાત સરસ રીતે કહી છે :

ઉનકો ખુદા મીલે, હૈ ખુદા કી જીન્‍હેં તલાશ…

મુઝકો તો બસ એક ઝલક મેરે દીલદાર કી મીલે…!

સત્‍ય એ છે કે બ્રહ્મ અને બ્રહ્મચર્ય વીશે માનવીના ચીત્તમાં ઘણા ખોટા ખ્‍યાલો પ્રવર્તે છે. સૌ પ્રથમ તો એ માન્‍યતા જ અવૈજ્ઞાનીક છે કે બ્રહ્મચર્ય પાળવાથી માણસની શક્‍તી, તેજ વગેરેમાં વધારો થાય છે. સૅક્‍સોલોજીસ્‍ટ ડૉ. પ્રકાશ કોઠારી કહે છે કે, બાળપણથી દીક્ષા લઈને હીમાલય પર ચાલ્‍યા ગયેલા સાધુઓ બ્રહ્મચર્યને કારણે બસો ત્રણસો વર્ષ જીવી શકતાં હોય એવું બનતું નથી. તેમને પણ હૃદયરોગ, ડાયાબીટીશ, પ્રેસર જેવાં તમામ  રોગો  થાય છે. બલકે જાતીય વૃત્તીનું દમન કરીને તેઓ અકુદરતી જીવન જીવતાં હોવાને કારણે તેઓ શારીરીક રીતે સંસારી માણસો કરતાં અનેક ગણા દુઃખી હોય છે. હજી સુધી કોઈ સંસ્‍થાએ હીમાલયના સાધુઓનો સર્વે કરીને એવું તારણ રજુ કર્યું નથી કે બ્રહ્મચર્યને કારણે એ સાધુઓ શારીરીક અને માનસીક રીતે સંસારી મનુષ્‍યો કરતાં ઘણા સુખી અને તન્દુરસ્‍ત હોય છે!’

સ્‍વામી શ્રી. સચ્‍ચીદાનંદજીએ તેમના કોઈ પુસ્‍તકમાં લખ્‍યું છે : ‘સાધુ સંન્‍યાસીઓ કરતાં ક્‍યારેક સંસારીઓના ચહેરા પર વધુ તેજ દેખાય છે. કેમકે સંસારીઓ ઈહલોકના સઘળા સુખો ભોગવી તૃપ્‍ત રહે છે. સાધુ સન્‍યાસીઓની જેમ તેમણે મનની ઈચ્‍છાઓને મારીને જીવવું પડતું નથી!’ સાચી વાત છે. બળજબરીથી બ્રહ્મચર્ય પાળતા બાવાઓ તક મળતાં સંસારીઓની બહેન દીકરીઓની ઈજ્જત પર હાથ નાખતાંય અચકાતા નથી. આશારામબાપુ અને નારાયણસાંઈનું ઉદાહરણ મૌજુદ છે. જાતીયતા એ પાપ નથી કુદરતી પ્રક્રીયા છે. માણસને બાળપણમાં દુધની જરુર પડે છે. યુવાનીમાં પ્રેમની જરુર પડે છે. સેક્‍સ પણ તેવી જ એક વયલક્ષી જરુરીયાત છે. એને ધર્મગુરુઓએ અવળે રસ્‍તે ફંટાવી ખોટો હાઉ ઉભો કર્યો છે. હીમાલયનો બાવો બ્રહ્મચર્ય પાળતો હોવા છતાં પન્દર મણ વજનની ગુણ માથે ઉંચકી શકતો નથી. ચારસો વર્ષ સુધી જીવી શકતો નથી. તે ઝેર પી જાય તો ય ન મરે એવું બનતું નથી. તેને પણ ઘડપણ આવે છે. દાંત પડી જાય છે. આંખે મોતીયો આવે છે. સંસારીઓ જેવી તમામ વયસ્‍ક બીમારીઓનો તેણે પણ સામનો કરવો પડે છે.

એકવાર એક જૈન દમ્પતીને દીક્ષા ગ્રહણ કર્યા બાદ સંસાર સુખની એષ્‍ણા જાગતાં તેમણે પુનઃ સંસાર પ્રવેશ કર્યો હતો. જૈન સમાજમાં એ ઘટનાથી ભારે ખળભળાટ મચી ગયો હતો. દમ્પતી બદનામ થઈ ગયું હતું. મનુષ્‍ય અવતાર ધારણ કર્યા પછી સંસાર ત્‍યાગીને જીવન પુરું કરવાની વાત વહેણની વીરુદ્ધ દીશામાં તરીને સામે કાંઠે પહોંચવા જેવી જીદ ગણાય. આપણા ઘણા પ્રાચીન ઋષીમુનીઓ પરણેલા હતા. ખુદ રામ અને કૃષ્‍ણ પણ પરીણીત હતા. જરા આગળ વીચારીએ તો પ્રશ્ન થાય છે એ તે કેવી વીચીત્રતા કે ભગવાનને પામવા નીકળેલો માણસ કુદરતે આપેલી જાતીયતાને ઓળખી જ શકતો નથી. કોઈ સ્‍ત્રી માતા બનવા તત્‍પર હોય પણ ગર્ભાશય કઢાવી  નાખવાની ભુલ કરે તો માતા બની શકે ખરી?

પ્રભુતા માણસના રુંવે રુંવે વ્‍યાપેલી છે. સંભોગથી સમાધી તરફ નામના પુસ્‍તકમાં શ્રી. ઓશો રજનીશજીએ પ્રભુતાનો સુંદર પરીચય કરાવ્‍યો છે. સ્‍ત્રી પુરુષના સહપોઢણના ક્‍લાઈમેક્‍સનું સુખ લાખોના ખર્ચે બનાવેલા યન્ત્રમાનવ– ‘રૉબોટ’ને મળી શકતું નથી. ઉંડાણથી વીચારો તો સ્‍ત્રી પુરુષના સહપોઢણમાં પુરા કદની પ્રભુતા સમાયેલી છે. સોળ વર્ષની સોડષીના દીલમાં વીસ વર્ષના નવજુવાનને જોઈને જે સ્‍નેહસ્‍પન્દનોના અવર્ણનીય હીલ્લોળ જાગે છે તે કુદરતની અદ્રશ્‍ય દરમીયાનગીરી વીના શક્‍ય બને ખરું?

ઈશ્વરે પોતાના અસ્‍તીત્‍વની સાબીતી માનવીના અંગેઅંગમાં આપી છે. કબીરે અમસ્‍થુ નથી કહ્યું :

કસ્‍તુરી મૃગમેં બસે, મૃગ ઢુંઢે બનમાંહી…

વૈસે ઘટઘટ રામ બીરાજે, દુનીયા દેખે નાંહી!

માણસ ઈશ્વર પ્રાપ્‍તીના અસલી ઈલાકાઓ છોડી ભળતી જગ્‍યાએ ભગવાનને ફંફોસતો રહે છે. ભગવાન ક્‍યાં હશે તે આપણે નથી જાણતાં પણ એટલું નક્કી કે જાતીયતાનો ત્‍યાગ કરવાથી તે મળી જાય છે એ વાત ખોટી.

સુપ્રસીદ્ધ સૅક્‍સોલોજીસ્‍ટ ડૉ. હેવલોક એલીસે કહ્યું છેઃ ‘ઉપવાસ એ સ્‍વયંમ્‌ ઈચ્‍છીત સ્‍થીતી છે. જ્‍યારે ભુખમરો એ લાચારી છે. પરીણીતોનું બ્રહ્મચર્ય ઉપવાસ સમુ પવીત્ર હોય શકે. વાંઢાના બ્રહ્મચર્યને ભુખમરો કહી શકાય. બગાસું ખાવું એ પાપ નથી. છીંક ખાવી એ ગુનો નથી. હેડકી આવવી એ કલંક નથી. તેમ કુદરતે બક્ષેલી જાતીયતાને અનુસરવામાં કોઈ પાપ નથી. છતાં કોઈ વાજબી કારણોસર તબીબી સલાહ અનુસાર એ વૃત્તી પર સંયમ રાખવા ઈચ્‍છો તો તે ખોટું નથી; પણ કારણ વીના જાતીય આવેગોનું બળજબરીથી દમન કરવામાં આવશે તો તે નુકસાનકારક સીદ્ધ થશે. તમે છીંક રોકવાની કોશીષ કરી જોજો…!’  

                           –દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ’ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 ઈ.મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/–)માંનો આ 20મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 69થી 72 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોરનવસારી – 396 445 સેલફોન : 94281 60508 ઈ.મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 29–01–2018

આંખો છે પણ દૃષ્ટી નથી!

–રમેશ સવાણી

“જોષીજી! છાપામાં પત્રીકા હતી તે વાંચીને હું તમારી પાસે આવ્યો છું. તમે 151 ટકા ગેરંટી આપી છે! તમે ફોટો જોઈને પણ જીવનની કોઈપણ સમસ્યાનો ઉકેલ કરી આપો છો! તમે બાર કલાકમાં રીઝલ્ટ આપો છો! જ્યોતીષનું કરેલું કોઈ નીષ્ફળ બનાવે તો દસ લાખનું ઈનામ તમે જાહેર કર્યું છે! તમે ત્રીકાળ જ્ઞાની છે, એવું પત્રીકામાં છપાયેલું છે, એટલે હું તમારી શક્તીથી અંજાઈને અહીં આવ્યો છું!”

“તમારું નામ?”

“તમે તો ત્રીકાળ જ્ઞાની છો, મારા નામની ખબર જ હશે!”

“જુઓ! એ બધું હું જાણી શકું છું; પરન્તુ તે માટે મારે વીધી કરવી પડે! એનો રુપીયા પાંચ લાખ ચાર્જ થાય!”

“જોષીજી! રહેવા દો. એવી વીધી નથી કરવી! મારું નામ ભાનુભાઈ લક્ષ્મણભાઈ ભડીયાદરા છે. ઉમ્મર : 38. મીની બજારમાં, રાજહંસ ટાવરમાં હીરા લે–વેચનો ધન્ધો છે, ધન્ધામાં મન્દી છે. હું મુંઝાયો છું. ધન્ધો બન્ધ થઈ ગયો છે, હવે કરવું શું, એની ચીંતા સતાવ્યા કરે છે!”

“ભાનુભાઈ! ચીંતા ન કરો. તમારો ધન્ધો જામી જશે. તમારો જમણો હાથ દેખાડો. તમારી હસ્તરેખા જોતાં તમે ધનનાં ઢગલામાં આળોટી શકો છો. તમારી કપાળરેખા જોરદાર છે. હાલ ગ્રહોની વક્ર દૃષ્ટી તમારી ઉપર પડી છે. તમારું ભવીષ્ય મુકેશ અંબાણી જેવું છે! ચીંતા છોડો. વીધી કરવી પડશે. રુપીયા 5,100/–નો ખર્ચ થશે!”

“જોષીજી! ભલે ખર્ચ થાય. વીધી કરો!” ભાનુભાઈએ રુપીયા આપ્યા. જોષીજીએ વીધી કરી અને ભાનુભાઈને એક માદળીયું આપ્યું.

ભાનુભાઈ ઘેર આવ્યા. બે દીવસ થયા છતાં કોઈ ફેર પડયો નહીં. બાર કલાકમાં ફેર પડવો જોઈએ પણ ધન્ધાની પરીસ્થીતીમાં કોઈ પરીવર્તન ન આવ્યું. બીજા પાંચ દીવસ રાહ જોઈ છતાં માદળીયાનો કોઈ ચમત્કાર ન થયો! ભાનુભાઈએ જોષીજીને ફોન કરી હૈયાવરાળ ઠાલવી. જોષીજીએ કહ્યું : “ભાનુભાઈ! રુબરુ આવો!”

જોષીજીનું નામ હતું વીનોદ સોહનલાલ. ઉમ્મર : બત્રીસ વરસ. સુરતનાં ભાગા તળાવ વીસ્તારમાં પ્રતાપ પ્રેસની ગલીમાં ગુરુકૃપા જ્યોતીષ કાર્યાલય ખોલી જ્યોતીષનું કામકાજ કરતા હતા. ભાનુભાઈ જોષીજી પાસે પહોંચ્યા. જોષીજીએ કહ્યું : “ભાનુભાઈ! નડતર કાબુમાં નથી આવતું! જો નડતરને કાબુમાં નહીં લઈએ તો તમારા પરીવારને નુકસાન કરશે. ભારે વીધી કરવી પડશે! રુપીયા 15,000/–નો ખર્ચ થશે!”

“પણ જોષીજી! તમે માદળીયું આપ્યું છે, એનાથી કેમ કોઈ ફેર ન પડયો?”

“ભાનુભાઈ! નડતર શક્તીશાળી છે, રાક્ષસી તાકાત ધરાવે છે. નડતરે માદળીયાને નકામું બનાવી દીધું છે! એટલે જ કોઈ ફેર પડયો નથી! ભારે વીધી કરીએ તો જ પરીણામ મળે તેમ છે!”

ભાનુભાઈએ રુપીયા 15,000/–ની વ્યવસ્થા કરી જોષીજીને આપ્યા. બે મહીના થયા છતાં કોઈ ફેર પડયો નહીં. ભાનુભાઈની મુંઝવણ વધી ગઈ. નડતરનાં કારણે ઘરમાં કોઈ ગમ્ભીર ઘટના થઈ જશે, એવો ડર ભાનુભાઈને સતાવતો હતો. ભાનુભાઈની ઉંઘ ઉડી ગઈ. રાતે પડખા ફેરવ્યાં કરતા હતાં. ચીંતાનાં કારણે એના ઉપર કાળાશ દેખાતી હતી. જમવાનું ભાવતું ન હતું.

ભાનુભાઈએ ફરી જોષીજીનો સમ્પર્ક કર્યો. જોષીજીએ કહ્યું : “ભાનુભાઈ! તમને ડરાવતો નથી; પરન્તુ તમારા પરીવાર ઉપર સંકટ છે. પરીવારના સભ્યોનાં મોત થાય તેવું તાવીજ તમારા આંગણામાં કોઈ મુસલમાને નાખ્યું છે! એ નડતર કાઢયાં વીના તમને શાંતી થવાની નથી. આ માટે જોખમી વીધી કરવી પડશે!”

“પણ જોષીજી! મેં કોઈ મુસલમાનનું ક્યારેય ખરાબ કર્યું નથી! શા માટે સાચું થાય છે?”

“ભાનુભાઈ! શની અને મંગળ બન્ને ગ્રહો તમારાથી નારાજ થયા છે!”

“ગ્રહો રાજી–રાજી થઈ જાય તેવું કંઈક કરો!”

“ભાનુભાઈ! ગ્રહોની કૃપાદૃષ્ટી વીના પાંદડું પણ હલતું નથી. તમે ચીંતા ન કરો. હું વીધી કરી આપીશ. રુપીયા 45,000/–નો ખર્ચ થશે!”

“જોષીજી! મુસલમાનનું તાવીજ અને શની–મંગળના ગ્રહ વચ્ચે કોઈ સમ્બન્ધ છે? મને કંઈ સમજાતું નથી!”

“ભાનુભાઈએ! આ વસ્તુ દરેકને ન સમજાય. જેણે માતાજી અને ભગવાનની સાધના કરી હોય તેને જ સમજાય!”

ભાનુભાઈએ મીત્રો અને સગાઓ પાસેથી રુપીયા ઉછીનાં લઈ જોષીજીને આપ્યાં. બીજા ત્રીસ દીવસ થયા છતાં ભાનુભાઈની સ્થીતીમાં કોઈ ફરક ન પડયો! તે વધુને વધુ ચીંતામાં ડુબવા લાગ્યાં. આર્થીક ભીંસમાં સપડાઈ ગયાં. જોષીજીની વીધીની અસર કેમ થતી નથી, એની ચીંતામાં એનું સાત કીલો વજન ઘટી ગયું.

ભાનુભાઈ પહોંચ્યા જોષીજી પાસે કહ્યું : “જોષીજી! તમને મળ્યો ત્યારથી મારી દશા વધુ ખરાબ થઈ ગઈ છે. હું હેરાન–હેરાન થઈ ગયો છું. પરીવારના લોકો મારી તરફ શંકાની નજરે જુવે છે. આવી હાલત થવાનું કારણ શું છે? તમે બાર કલાકમાં રીઝલ્ટ આપવાનો દાવો કરો છો, ચાર મહીના થયા છતાં પરીણામ દેખાતું નથી. આવું કેમ થાય છે?”

“ભાનુભાઈ! થોડો સમય ચીંતા રહેશે; પરન્તુ પછી સારા દીવસો તમારી રાહ જોઈ રહ્યા છે!”

“જોષીજી! સારા દીવસો ભલે ન આવે, પરન્તુ હું પ્રથમ વખત તમને મળેલો ત્યારે જે સ્થીતી હતી તેવી સ્થીતી નીર્માણ થઈ જાય, એવું તો કરો! હવે તો હું કોઈને મોઢું બતાવી શક્તો નથી! ઉઘરાણીવાળા ઘેર આવે છે!”

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

ખુશ ખબર

લેખકશ્રી રમેશ સવાણી લીખીત 14 સત્યઘટના આધારીત લેખોની સચીત્ર ઈ.બુક ‘દેતે હૈં ભગવાન કો ધોખા’ આજે 26-01-2018ના ‘પ્રજાસત્તાક’ દીવસે પ્રકાશીત કરીએ છીએ. ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના  મથાળે ‘ઈ.બુક્સ’ વીભાગ https://govindmaru.wordpress.com/e-books પર તે ઉપલબ્ધ છે. ત્યાંથી સર્વ વાચકમીત્રોને ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે. જે મીત્રોને ઈ.બુક ડાઉનલોડ કરવાની ફાવટ નથી તેઓ મને નામ–સરનામું સહીત મેલ લખશે તો હું ઈ.બુક મોકલી આપીશ.

...ગોવીન્દ મારુ

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

 

“ભાનુભાઈ! ચીંતા છોડો. કંઈક સારું મેળવવા માટે થોડું ગુમાવવું પણ પડે! તમારી સમસ્યાનો ઉકેલ હવે હાથવગો છે. ત્રણ સીધ્ધીયન્ત્ર કાશીથી મંગાવવા પડશે! એક સીધ્ધીયન્ત્રની કીમ્મત એક લાખ છે! ત્રણ લાખનો ખર્ચ થશે; પરન્તુ તમારી સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ આવી જશે!”

“જોષીજી! ત્રણ લાખ હું ક્યાંથી કાઢું? ધન્ધો બંધ છે. સખત મન્દી છે, એટલે તો હું તમારી પાસે આવ્યો હતો. પણ કંઈ ફેર ન પડયો. રુપીયા 65,100/–નો ખર્ચ થઈ ગયો અને પરીસ્થીતી સુધરવાને બદલે વણસી ગઈ છે!”

“ભાનુભાઈ! નડતર વીચીત્ર છે! તમારા ઉપરથી કાઢવા ગયો, પણ સામે થયું છે! કાયમી ઉકેલ લાવવો હોય તો આ વીધી કરવી પડશે!”

“ભલે જોષીજી! ચાર દીવસ પછી પૈસાની વ્યવસ્થા કરીને હું આવું છું!”

તારીખ 24 મે, 2009. સવારના અગીયાર વાગ્યે ભાનુભાઈ જોષીજી પાસે પહોંચ્યા, કહ્યું : “જોષીજી! ત્રણ લાખનો મેળ પડતો નથી. ત્રણ લાખની વ્યવસ્થા થઈ જાય એની કોઈ વીધી છે?”

“ભાનુભાઈ! તમે ભારે કરી! સીધ્ધી યન્ત્રની વીધી નહીં થાય તો નડતર તમારા પરીવારનો ભોગ લેશે અને સાથે મારો પણ ભોગ લેશે! હું બ્રાહ્મણ છું. હું મરી જઈશ તો તેનું પાપ તમને લાગશે અને તમારી વીસ પેઢી સુધી બધાનાં મોત અકાળે થશે!”

“જોષીજી! મારો ભોગ લેવાય તો વાંધો નથી, પરન્તુ તમારો ભોગ લેવાય એવું હું ઈચ્છતો નથી. હું પૈસાની વ્યવસ્થા કરીને આવું છું!”

ભાનુભાઈ જોષીજીના આશીર્વાદ લઈ બહાર નીકળ્યા ત્યારે એક મહીલાએ અન્દર પ્રવેશ કર્યો, કહ્યું : “જોષીજી! મારી ઉપર આકાશ તુટી પડયું છે! મારા પતી અશ્વીનભાઈ આંબલીયા બે દીવસથી ક્યાંક ચાલ્યા ગયા છે. મોબાઈલ ફોન બન્ધ આવે છે. એ કઈ જગ્યાએ છે, એનું પગેરું શોધી આપો!”

“દેવીજી! તમારું નામ?”

“મારું નામ ગીતા આંબલીયા છે!”

“જુઓ દેવીજી! મોટો ખર્ચ થશે. તમારા પતી ઉપર કોઈએ મેલીવીદ્યા કરી છે. તમે વીધી નહીં કરાવો તો તમારા પતીનું મૃત્યુ થઈ શકે છે!”

“જોષીજી! કેટલો ખર્ચ થશે?”

“રુપીયા 50,000/–!”

“ભલે. વીધી શરુ કરો.”

“દેવીજી! પહેલાં પૈસાની વ્યવસ્થા કરો!”

“જોષીજી! બહાર મારા કુટુમ્બીજનો છે, એની પાસેથી પૈસા લઈ આવું છું!”

ગીતાબહેન બહાર આવ્યાં અને બધાંને વાત કરી. ફરી ગીતાબહેન જોષીજી પાસે ગયાં. ગીતાબહેન પાછળ તેના કુટુમ્બીજનો પણ જોષીજી પાસે ગયા. જોષીજી સૌને તાકી રહ્યા પછી પુછ્યું : “દેવીજી! આ બધાં કોણ છે? અહીં અન્દર કેમ બોલાવ્યા છે?”

“જોષીજી! અમે બધાં કુટુમ્બીજનો છીએ. સૌને તમારા દર્શન કરવાની અને આશીર્વાદ ગ્રહણ કરવાની તીવ્ર મનોકામના છે! આપ કૃપા કરો!”

“ગીતાબેન! જરુર કૃપા કરીશ. પરન્તુ પહેલાં મને દરેકનો પરીચય કરાવો!”

“જોષીજી! મારો ઈરાદો પણ પરીચય કરાવવાનો જ છે! જુઓ સુરતની પ્રસીદ્ધ સંસ્થા છે, સત્યશોધક સભા! આ બધાં તેના કાર્યકરો છે. જોષીજી! તમારી પાસે ઉભા છે તે મધુભાઈ કાકડીયા(સેલફોન : 98255 32234 ) છે, જેમની બાજુમાં પરેશ લાઠીયા(સેલફોન : 98257 70975), અને મારી બાજુમાં ઉભા છે તે અશ્વીનભાઈ આંબલીયા મારો પતી! બોલો જોષીજી! હવે વધારે પરીચય આપવાની જરુર છે?”

જોષીજીના કપાળે પરસેવો વળી ગયો. ગીતાબેને બુમ પાડી : “ભાનુભાઈ! અન્દર આવો!”

ભાનુભાઈ ભડીયાદરાએ અન્દર પ્રવેશ કર્યો. જોષીજીના હોંશકોશ ઉડી ગયા. ભાનુભાઈએ કહ્યું : જોષીજી! તું તારું ભવીષ્ય જોઈ શક્તો નથી અને મારું ભવીષ્ય જોવાના મારી પાસેથી રુપીયા 65,100/– પડાવી લીધા અને વધુ ત્રણ લાખ રુપીયા તું પડાવવા માંગતો હતો! તું પાખંડી છે, ઠગ છે, કપટી છે, હરામી છે! સાલાને મારો!”

ભાનુભાઈએ જોષીજીને ટીપવા હાથ ઉંચો કર્યો. મધુભાઈ કાકડીયાએ કહ્યું :ભાનુભાઈ! જોષીજી ઉપર હુમલો કરતા પહેલાં મને કહો કે એક હાથે તાળી પડે? કરુણતા એ છે કે કુદરતે આપણને સમજ આપી છે; પણ એનો ઉપયોગ આપણે કરતા નથી. આપણી પાસે આંખો છે પણ દૃષ્ટી નથી! લાલચમાં આવીને આપણે ન કરવાનું કરીએ છીએ!

ભાનુભાઈના મનમાં રોષ ભભુકતો હતો. જોષીજીભાનુભાઈના પગ પકડીને કહ્યું : “ભાનુભાઈ મને માફ કરો. લાલચમાં આવીને મેં તમારી પાસેથી પૈસા પડાવ્યા છે. હું જ્યોતીષ કે મન્ત્ર–તન્ત્ર કંઈ જાણતો નથી. દુઃખ કે સમસ્યા દુર કરવાની કોઈ વીધી હોતી નથી. માદળીયા, દોરાધાગા, ગ્રહની વક્ર દૃષ્ટી, નંગની વીંટીઓ એ બધું તુત છે. લોકોને છેતરવા માટે આ બધી વીધીઓ છે! ભાનુભાઈ! હું તમારા પૈસા આઠમા દીવસે, તારીખ 01 જુન, 2009ના રોજ સાંજ સુધીમાં પરત આપી દઈશ. લેખીત બાંહેધરી આપું છું. મને માફ કરો!”

ભાનુભાઈ નીયત તારીખે ગુરુકૃપા જ્યોતીષ કાર્યાલયે પહોંચ્યા ત્યારે ત્યાં તાળું મારેલું હતું! જોષીજી વીનોદ સોહનલાલ ફરાર થઈ ગયો હતો. જોષીજીની તપાસ કરી પણ પત્તો ન મળ્યો. ત્રીસ દીવસ બાદ, તારીખ 01 જુલાઈ, 2009ના રોજ ભાનુભાઈએ, ચોકબજાર પોલીસ સ્ટેશનમાં છેતરપીંડી સબબ લેખીત અરજી આપી. હજુ સુધી ભાનુભાઈને કે પોલીસને જોષીજીનું પગેરું મળ્યું નથી!

–રમેશ સવાણી

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર પગેરું (31, ઓગસ્ટ, 2016)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર

લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, I.G.P.

10–Jatin Banglo, B/h–Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile : 99099 26267  e.Mail : rjsavani@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. હવેથી દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ  મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 26–01–2018

♦♦♦♦♦

19

માણસે આસ્‍તીક હોવું જોઈએ કે નાસ્‍તીક?

        –દીનેશ પાંચાલ

ઈન્‍સાન તરીકે કોણ વધુ ઉત્તમ– આસ્‍તીકો કે નાસ્‍તીકો? એ મુદ્દા પર વીદ્વાનોમાં વીવાદ થાય છે ત્‍યારે એક મહત્‍વની વાત વીચારવાનુ ચુકી જવાય છે અને તે, માણસની સજ્જન વ્‍યક્‍તી તરીકેની સાત્‍ત્વીક્‍તા! મને કોઈનું ય કેવળ આસ્‍તીક યા નાસ્‍તીક હોવું પર્યાપ્‍ત જણાતું નથી. ઈશ્વરમાં માનવું ન માનવું એ માણસની અન્તરંગ વૈચારીક્‍તા છે. ખરું મહત્ત્‍વ માનવતાનું છે. માનવતામાં ન માનતો માણસ અનેક આપત્તીઓ સર્જી શકે છે. માનવતાના કોમન સીવીલ કૉડ વીના જગતમાં સુખશાંતી સ્‍થપાય એ શક્‍ય નથી. વધુ સાચી વાત એ છે કે આસ્‍તીક્‍તા કે નાસ્‍તીક્‍તા કરતાં માનવતા મહાન છે. પુજાપાઠ કે દેવદર્શન ન કરતા માણસને પણ આસ્‍તીક ગણી શકાય. અને રાતદીવસ રામનામ રટતો માણસ ઈશ્વરથી જોજનો દુર હોય એમ બનવા સમ્ભવ છે.

શ્રદ્ધાળુઓ હમ્મેશાં ખરાબ અને નાસ્‍તીકો સારા એવું પણ હોતું નથી. શ્રદ્ધાળુઓ બુદ્ધી કરતાં શ્રદ્ધાથી વધુ વીચારતા હોય છે. એ કારણે ક્‍યારેક તેમની સાચી જુઠી માન્‍યતા અન્‍ય પર ઠોકી બેસાડતા જોવા મળે છે. હું એક એવા શ્રદ્ધાળુને ઓળખું છું જેણે મારી હાજરીમાં એના પન્દર વર્ષના પુત્રને એક તમાચો ઠોકી દીધો હતો. ગુનો એટલો જ કે શાળામાંથી આપવામાં આવેલા વધુ પડતા હોમવર્કને કારણે એ બાળક પીતાની સુચના મુજબ રોજના 100  રામનામ, મન્ત્રબુકમાં લખી શક્‍યો નહોતો! (અહીં કોઈ નાસ્‍તીક પીતા હોત તો તેણે રામનામનાં મન્ત્રો બુકમાં લખવાની અનુત્‍પાદક પ્રવૃત્તી પુત્ર પર ના ઠોકી બેસાડી હોત!)

એનો અર્થ એવો નથી કે સઘળા નાસ્‍તીકો હમ્મેશાં અણીશુદ્ધ, માનવતાવાદી જીવન જીવે છે! તેઓ વળી બીજી કોઈ રીતે વાંધાજનક વર્તતા હોય છે. વસ્‍તુતઃ આસ્‍તીકો કે નાસ્‍તીકોનો કોઈ અલગ સમાજ હોતો નથી. તેઓ બધાં લાખો કરોડોની સંખ્‍યામાં આપણી આસપાસ જ જીવે છે. માણસ માત્ર સેંકડો કમજોરીઓથી ભરેલો છે. એથી એમ કહેવું સત્‍યની વધુ નજીકનું ગણાશે કે આસ્‍તીકો અને નાસ્‍તીકો સારા કે ખરાબ હોતા નથી. માણસો સારા અને ખરાબ હોય છે. ક્‍યારેક તેઓ આસ્‍તીક હોય છે ક્‍યારેક નાસ્‍તીક!

એક વાત સમજાય છે. કોઈ માણસ આસ્‍તીક કે નાસ્‍તીક હોય તે કરતાં માણસ તરીકે તે કેટલો સારો કે ખરાબ છે તેનું મહત્‍વ વીશેષ છે. આપણે વારંવાર અનુભવીએ છીએ કે માણસ આસ્‍તીક હોવા પછીય ગુંડો હોય શકે છે. અને નાસ્‍તીક માણસ ક્‍યારેક એટલો ભલો હોય છે કે એને ‘ભગવાનના માણસ’નું બીરુદ મળી જાય છે. મુળ વાત એટલી જ, આસ્‍તીક્‍તા કે નાસ્‍તીક્‍તા વ્‍યક્‍તીની સજ્જનતા કે દુર્જનતાનું સાચું બેરોમીટર હોતું નથી. એનુ માપ વ્‍યક્‍તી વ્‍યક્‍તીએ જુદું નીકળતું હોય છે.

એક નાસ્‍તીક મુલતાની ગ્રાહકોના ગાદલામાં સસ્‍તા ભાવનો રુ નાખી તેને છેતરી શકે છે. કોઈ નાસ્‍તીક સોની બેઈમાન હોય શકે છે. જરુરી નથી કે ભગવાનમાં ન માનતો ક્‍લાર્ક લાંચ લેવામાં પણ ન માનતો હોય! કોઈ નાસ્‍તીક ડૉક્‍ટર દરદીને માથે બીનજરુરી ટેસ્‍ટ ઠોકી બેસાડતો હોય એમ બની શકે છે. ધર્મમાં નહીં વીજ્ઞાનમાં જ શ્રદ્ધા ધરાવતો નાસ્‍તીક વેપારી ભયંકર નફાખોર કે કાળાબજારીયો હોય શકે છે. સેંકડો નાસ્‍તીક વકીલો બીઝનેસ એથીક્‍સને બહાને પોતાના ખુની અસીલને બચાવી લેવા માટે સામેના નીર્દોષ માણસના ગળામાં ફાંસીનો ગાળીયો નાખવાની કોશીષ નથી કરતાં શુ? એક નાસ્‍તીક સરકારી કર્મચારી પોતાની પ્રાઈવેટ દુકાન પર પોતાના ગ્રાહકોને સ્‍મીત સાથે સુંદર સેવા આપે છે તેટલી સારી સેવા સરકારી ઑફીસમાં નથી આપતો. એક નાસ્‍તીક શીક્ષક પોતાના પ્રાઈવેટ ટ્યુશનોમાં જેટલો પરસેવો પાડે છે તેટલો સ્‍કુલમાં નથી પાડતો. પોલીસનો ડ્રેસ પહેર્યા પછી માણસ હપ્‍તાને જ ભગવાન માનતો હોય તો તે ભગવાનમાં માને ન માને શો ફેર પડે છે?

મુર્તીપુજા સહીતના કર્મકાંડોનો કોઈ ફાયદો નથી એટલું બૌદ્ધીક રીતે સ્‍વીકાર્યા પછી એક મહત્ત્‍વના પ્રશ્ન પર વીચારવાનું બાકી રહે છે. શું દેશની પ્રજા મુર્તી પુજવાનું છોડી દેશે તેથી તેમની નબળાઈઓ રાતોરાત દુર થઈ જશે? આપણી પ્રગતી આડે મુર્તીપુજા જ એકમાત્ર અવરોધ છે? હું તો કહીશ, બુદ્ધી વીહોણા માણસો મુર્તી પુજે તોય શું અને ન પુજે તોય શું? એક વાત સમજી લેવા જેવી છે. રાતદહાડો મુર્તી પુજતા રહો તે પછીય માણસનું કલ્‍યાણ તો જીવનને વીવેકબુદ્ધીપુર્વક જીવવામાં જ રહેલું છે. જેનામાં વીવેકબુદ્ધીનો અભાવ હશે એવી વ્‍યક્‍તી મુર્તીપુજા છોડી દેશે તોય તેના જીવનનો ઉત્‍કર્ષ થઈ શકશે નહીં. મનના સન્તોષ ખાતર તે ભલે મુર્તી પુજા કરતો રહેશે; પરન્તુ બુદ્ધીદારીદ્રયના નુકસાનથી તે બચી શકશે નહીં. એથી– ‘મુર્તીપુજા છોડી દો… કે ધર્મને દફનાવી દો’ એવો પ્રચાર કરવાને બદલે વીવેકબુદ્ધીના મહાત્‍મ્‍યનો પ્રચાર થવો જોઈએ.

માણસ ભગવાનમાં ન માનતો હોય અને વાંકડો લેવામાં માનતો હોય…, અથવા સાદાઈથી જ લગ્ન કરવામાં માનતો માણસ વાંકડા માટે વહુને સળગાવી દેવામાં માનતો હોય તો એનો સુધારાવાદ કેવળ એક દમ્ભ બની રહે છે. ભગત–ભુવા, બાધા–આખડી, ભુત–પ્રેત કે શુકન–અપશુકન જેવા વહેમોમાં ન માનતો માણસ બેઈમાનીની એકે તક ના છોડતો હોય અને કરચોરી, નફાખોરી, કે શોષણખોરી જેવાં બધાં જ ભ્રષ્ટાચાર આચરતો હોય તો તેનો નાસ્‍તીકવાદ આ જગતને જરીકે ઉપયોગી ખરો? યાદ રહે આસ્‍તીક્‍તા અને નાસ્‍તીક્તા વ્‍યક્‍તીની કેવળ વૈચારીક્‍તા છે. આ દુનીયાને માણસના વીચારથી નહીં તેના સારા આચારથી ફાયદો થઈ શકે છે.

તાત્‍પર્ય એટલું જ, વહેમ–અન્ધશ્રદ્ધા કે ઈશ્વર જેવી બાબતોમાં ન માનવું પર્યાપ્‍ત નથી. નાસ્‍તીક માણસ ઓસામા–બીન–લાદેન ન હોવો જોઈએ! અને દેવી દેવતામાં માનતો માણસ દાઉદ ઈબ્રાહીમ ન હોવો જોઈએ. બે વાતો વીચારવા જેવી છે. ટીલાં–ટપકાં, હોમ–હવન, પુજા–પાઠ, કે દેવદર્શન જેવા બાહ્યાચારો પરથી જ વ્‍યક્‍તીની આસ્‍તીક્‍તાનું મુલ્‍યાંકન ન થવું જોઈએ. આસ્‍તીક નાસ્‍તીક શબ્‍દોને ઈશ્વરમાં માનવા ન માનવા જેવા મર્યાદીત અર્થઘટનમાંથી મુક્‍ત કરી તેને દુષ્ટતા કે માનવતાના પરીપ્રેક્ષ્યમાં મુલવવા જોઈએ.

અમારા બચુભાઈ કહે છે– ‘જેની જામગરી ઑલરેડી સળગી ચુકી છે તેવા ઍટમબોમ્‍બ પર બેઠેલી માખી જેવી આપણા સૌની દશા છે. માણસ ભલે મન્દીરે ન જતો હોય પણ એ જામગરી હોલવવાની માનવતા દાખવે તે આસ્‍તીક અને એ પર જે પેટ્રોલ છાંટવાની કોશીષ કરે તે નાસ્‍તીક! દુનીયા બહુ ભુંડી રીતે બગડી ચુકી છે. યજ્ઞકારોના દાવાનુસાર સાચે જ તેને યજ્ઞોથી સુધારી શકાતી હોય તો યજ્ઞકારોના ચરણો ધોઈ પીવાય અમે તૈયાર છીએ…; પણ એવું કોઈ શુભ યજ્ઞશ્રેય ન નીપજે ત્‍યાં સુધી અમને લાધેલા એક સત્‍યનો પ્રચાર કરતાં રહીશું– અને તે એ કે સૃષ્ટીમાં સર્વત્ર સુખશાંતી સ્‍થપાય તે માટે ઈશ્વરના હોવા ન હોવા કરતાં માણસમાં માણસાઈનું હોવું બહું જરુરી છે!’

–દીનેશ પાંચાલ

લેખક શ્રી. દીનેશ પાંચાલનું પુસ્તક ચાલો, આ રીતે વીચારીએ (પ્રકાશક : સાહીત્ય સંગમ, પંચોલી વાડી સામે, બાવાસીદી, ગોપીપુરા, સુરત 395 001 ફોન : 0261–2597882/ 2592563 અન્ય પ્રાપ્તીસ્થાન : સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત – 395 003 ફોન : 0261–2591449 .મેઈલ :  sahitya_sankool@yahoo.com પાનાં : 126, મુલ્ય : રુ. 90/–)માંનો આ 18મો લેખ, પુસ્તકનાં પાન 64થી 65 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : શ્રી. દીનેશ પાંચાલ, સી–12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોરનવસારી – 396 445 સેલફોન : 94281 60508 ઈ.મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com બ્લોગ : dineshpanchalblog.wordpress.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 22–01–2018

આભાસી આધ્યાત્મીકતાનું અનાવરણ

–બી. એમ. દવે

વાચકમીત્રો! આ પુસ્તીકા લખવાનું વીચારબીજ વોટ્સઍપ પર વાયરલ થયેલ એક આંખો ઉઘાડનારા મૅસેજમાંથી મળ્યું છે. આપણને સૌને જન્મતાંની સાથે જ પહેરાવી દેવામાં આવેલા ધાર્મીક ચશ્માં ઉતારીને આ મૅસેજ વાંચીએ તો આપણી તાકાત નથી કે આ મૅસેજ વાંચ્યા પછી પણ આભાસી આધ્યાત્મીકતાનાં આવરણ હેઠળ ધાર્મીક છબછબીયાં કરવાનું ચાલું રાખી શકીએ. આપણી કહેવાતી ધાર્મીકતાની ખોખલી ઈમારતનાં પાયા હચમચાવવા માટે આ મૅસેજ કાફી છે.

આ અનામી મૅસેજ જેના મગજમાં આકાર પામ્યો હોય તેમને સલામ કરી અને તેમનાં સૌજન્યથી અક્ષરશ: નીચે મુજબ રજુ કરું છું :

‘‘દુનીયાના કુલ 191 દેશોમાં પ્રામાણીક પ્રથમ 10 દેશો : (1) ન્યુઝીલૅન્ડ, (2) ડેન્માર્ક, (3) ફીનલૅન્ડ, (4) સ્વીડન, (5) સીંગાપોર, (6) નોર્વે, (7) નેધરલૅન્ડ, (8) સ્વીત્ઝરલૅન્ડ, (9) ઑસ્ટ્રેલીયા અને (10) કૅનેડા છે. ભારત 95માં નમ્બરે છે.

આ દસેય દેશોમાં ક્યાંય રામકથા કે સત્યનારાયણકથા થતી નથી, રથયાત્રા નીકળતી નથી, ગણેશચતુર્થી કે ગણેશ વીસર્જન નીમીત્તે સરઘસ નીકળતા નથી. હનુમાન મન્દીર નથી કે કોઈ હનુમાનચાલીસા વાંચતા નથી. ચોકેચોકે મન્દીરો કે ધર્મસ્થાનો નથી. કોઈ ભીખ માગતું નથી. ત્યાં બાવા, સાધુ, સંતો, મુનીઓ, પંડીતો કે પુરોહીતો છે જ નહીં; જ્યારે ભારતમાં ચોકેચોકે મન્દીર, અસંખ્ય બાવા–સાધુ, સંતો, મુનીઓ, પંડીતો, પુરીતો ફરતાં જોવા મળે છે. લોકો લસણડુંગળી, કન્દમુળ ન ખાય; પણ લાંચ જરુર ખાય! બધા જ ધર્મગુરુઓ લસણ, ડુંગળી, કન્દમુળ ન ખાવાની પ્રતીજ્ઞા લેવરાવે, પણ લાંચ ન ખાવાની પ્રતીજ્ઞા કેમ લેવરાવતા નથી? શું તેઓ દેશને સુધારવા ઈચ્છતા નથી? શું તેઓમાં દેશ પ્રત્યે પ્રેમ છે જ નહીં? બધા જ ધર્મગુરુઓ જાણે છે કે જો લોકો લાંચ લેતા બન્ધ થઈ જાય તો દેશ સુખી અને સમૃદ્ધ થઈ જાય. લોકો સુખી થઈ જાય પછી ધર્મગુરુઓનો કોઈ ભાવ પુછશે નહીં. ધર્મગુરુઓનો વેપાર લોકોના દુ:ખ ઉપર ચાલે છે. માટે જેમ ચાલે છે તેમ જ ચાલવા દો.’’

વાચકમીત્રો! ઉપરોક્ત મૅસેજ કદાચ 100 ટકા સત્ય ન હોય તો પણ સત્યની ઘણો નજીક હશે તેમાં શંકાને કોઈ સ્થાન નથી. આ મૅસેજ આપણી આભાસી આધ્યાત્મીકતાનું અનાવરણ કરી આપણું માથું શરમથી ઝુકાવી દે તેવો અવશ્ય ગણી શકાય. આપણાં દેશમાં પાંગરેલી ધાર્મીકતા જોતાં પ્રામાણીકતાના સન્દર્ભમાં આપણો દેશ વીશ્વમાં ટોચ ઉપર હોય તો પણ આપણને નવાઈ ન લાગવી જોઈએ; કારણ કે આપણાં દેશનો ભવ્ય ભુતકાળ, સંસ્કૃતી અને પરમ્પરાના વારસાને વાગોળતાં–વાગોળતાં આપણો ઉછેર થયો છે. તેમ જ નીતીમત્તા, ખાનદાની અને સચ્ચાઈ જેવા જન્મજાત ગુણો આપણને ગળથુથીમાં મળ્યા હોવાનો પાકો વહેમ આપણને છે. આ સંજોગોમાં ઉપરોક્ત મૅસેજ દ્વારા છતી થતી આપણી અસલીયત પચાવવી મુશ્કેલ છે, છતાં તેનો ઈન્કાર પણ કરી શકાય તેમ નથી.

આપણાં ધર્મગુરુઓ વ્યાસપીઠ ઉપરથી છાતી ફુલાવી–ફુલાવીને હજારો વર્ષોથી આપણી સંસ્કૃતીની દુહાઈ દઈને પશ્ચીમની પ્રજાને ‘મલેચ્છ’ કહીને ભાંડતા આવ્યા છે અને જન્મજન્માન્તરના પુણ્ય એકઠા થાય ત્યારે મોક્ષપ્રાપ્તી માટે ભારતમાં જન્મવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય તેવી ઘેનની ગોળીઓ પીવરાવતા આવ્યા છે.

ઉપરોક્ત મૅસેજથી ધર્મગુરુઓએ પીવરાવેલ ઘેનની ગોળીઓનો નશો ઉતરી ગયો હોય તો આપણી જાતને ઝંઝેડીને નીચે મુજબનાં પ્રશ્નોનાં ઉત્તરો પ્રામાણીકપણે મેળવવા કોશીશ કરીએ અને વાસ્તવીકતાનો સ્વીકાર કરી ખાનદાની દર્શાવીએ.

  1. આપણાં દેશ જેટલી ભક્તી, સત્સંગ, અનુષ્ઠાન, યજ્ઞો, કુમ્ભમેળા, યાત્રા, ઉપવાસ, એકટાણા, હોમ–હવન, કથાઓ, સપ્તાહો જેવી જથ્થાબન્ધ ધાર્મીક પ્રવૃત્તી ન થતી હોવા છતાં આ બધા દેશો પ્રામાણીકતાની બાબતમાં આપણાં કરતા આટલા બધા આગળ કેમ હશે? અને આપણે આટલા બધા પાછળ કેમ છીએ? પ્રામાણીકતાનું આટલું ઉંચું અને નીચું સ્તર શું સાબીત કરે છે?

  2. આપણાં દેશની જેમ પ.પુ.ધ.ધુ.ઓ, આચાર્યો, ભગવન્તો, મહાત્માઓ, સાધુઓ, સંતો–મહન્તો, ગાદીપતીઓ, મઠાધીપતીઓ કથાકારો, પંડીતો અને પુરોહીતો દ્વારા ધાર્મીકતાની છડી ક્યાંય પોકારવામાં આવતી ન હોવા છતાં આ બધા દેશો શીસ્તપાલન, રાષ્ટ્રપ્રેમ અને કાયદા–કાનુનને સન્માન આપવાની બાબતમાં ચઢીયાતા કઈ રીતે હશે?

  3. આપણાં દેશમાં આટલાં બધા ધર્મો, સમ્પ્રદાયો, મન્દીરો, મસ્જીદો, ગુરુદ્વારાઓ, ઉપાશ્રયો અને દેવળો તેમ જ અસંખ્ય દેવી–દેવતાઓનાં ધર્મસ્થાનો દ્વારા ઉમટતા ભક્તીનાં ઘોડાપુરમાં આખો દેશ ભીંજાઈ જતો હોવા છતાં નીતીમત્તા, સચ્ચાઈ, ઈમાનદારી અને ન્યાયપ્રીયતાની બાબતમાં આખી દુનીયા માટે આપણો દેશ ઉદાહરણીય અને અનુકરણીય કેમ બની શકતો નથી?

  4. આપણા દેશમાં બધા જ ધર્મોનાં શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા ઉર્ધ્વગતી માટે વીવીધ પ્રકારની કઠીન તપશ્ચર્યાઓ દ્વારા પોતાની જાતનું શુદ્ધીકરણ કરવામાં આવે છે, તેમ છતાં કર્તવ્યપાલન, કર્તવ્યનીષ્ઠા, વફાદારી, નીખાલસતા અને પારદર્શકતાની પરીક્ષામાં અન્ય દેશોની સરખામણીમાં આપણને કેમ ઓછા માર્ક્સ મળે છે?

  5. આપણાં દેશમાં વીવીધ ધર્મોના ધર્મગુરુઓ દ્વારા સતત જ્ઞાનનો ધોધ વરસાવવામાં આવતો હોવા છતાં સ્વચ્છતા, આરોગ્ય અને પર્યાવરણની જાળવણીની વીકસીત દેશોની સરખામણીમાં આપણો પનો કેમ ટુંકો પડે છે?

  6. ગાયના શરીરમાં 33 કરોડ દેવતાઓનો વાસ હોવાથી માતા તરીકે પુજવાની કોઈ માન્યતા સ્વીત્ઝરલૅન્ડમાં ન હોવા છતાં ગાયને રાષ્ટ્રીય પ્રાણીનો દરજ્જો મળ્યો છે અને ગાયની ખુબ જ કાળજી લેવાય છે અને દેખભાળ થાય છે, જ્યારે આપણાં દેશમાં ‘ગાયમાતા’ તરીકે પુજાતી હોવા છતાં ગાયની હાલત દયાજનક હોવાનું કારણ શું હશે?

  7. જે દેશમાં સાપની પણ ‘નાગદેવતા’ તરીકે પુજા થતી હોય અને મન્દીરો પણ આવેલા હોય તે દેશમાં પ્રાણીક્રુરતા અને અત્યાચાર અધીનીયમ ઘડવાની અને અમલમાં મુકવાની જરુર પડે તે પરીસ્થીતી આપણી કઈ માનસીકતાની ચાડી ખાય છે?

વાચકમીત્રો! ઉપરોક્ત ચર્ચાનો સુર એ નીકળે છે કે આપણાં દેશમાં પાંગરેલી ધાર્મીકતા ખાળે ડુચા અને દરવાજા મોકળા જેવી છે. આપણી જે આધ્યાત્મીકતાનાં ગુણગાન ગાતા આપણે થાકતા નથી અને જન્મથી મૃત્યુ સુધી તેના નશામાં જીવીએ છીએ તેવી આધ્યાત્મીકતા જો આપણાં દેશને પ્રામાણીકતા, ઈમાનદારી, સચ્ચાઈ, કર્તવ્યનીષ્ઠા, રાષ્ટ્રપ્રેમ, શીસ્તપાલન વગેરેના સન્દર્ભમાં વીશ્વવશ્રેષ્ઠ ન બનાવી શકે તો આવી આભાસી આધ્યાત્મીકતાનો કાલ્પનીક સ્વૈરવીહાર છોડીને વાસ્તવીકતાની ધરતી ઉપર પગ માંડવા જોઈએ. બનાવટી ફુલોનાં રંગોનું આકર્ષણ છોડીને કુદરતી ફુલોની નૈસર્ગીક સુવાસ તરફ વળવું જોઈએ. આપણી જાત સાથેની આવી કલાત્મક છેતરપીંડી છોડવી અઘરી છે; પણ અશક્ય નથી. આ માટે નીચે મુજબની બે શરતો પરી પુર્ણ થવી જોઈએ :

(1) જે માર્ગે ચાલી રહ્યાં છીએ તે માર્ગ સાચો નથી અને ગંતવ્યસ્થાન સુધી પહોંચાડી શકે તેમ નથી.

(2) આરામદાયક પણ ખોટા માર્ગનો મોહ છોડીને કાંટાળા પણ સાચા માર્ગે મળવાની હીમ્મ્ત અને દૃઢતા કેળવવી જોઈએ.

ફળદાયી અને પરીણામલક્ષી આધ્યાત્મીકતાનો રોડમેપ નીચે મુજબ હોઈ શકે :

  1. પુજાપાઠ થાય કે ન થાય; પણ પ્રામાણીકતા ક્યારેય ન ચુકીએ.

  2. વ્રત–ઉપવાસ થાય કે ન થાય; પણ સત્યની ઉપાસના અવશ્ય કરીએ.

  3. તીર્થયાત્રા થાય કે ન થાય; પણ કર્તવ્યનીષ્ઠાનું પાલન અચુક કરીએ.

  4. લસણ–ડુંગળી ખાઈએ કે ન ખાઈએ; પણ લાંચ કદાપી ન ખાઈએ.

  5. દાન–પુણ્ય થાય કે ન થાય; પણ હરામનો એક પૈસો પણ ન લઈએ.

  6. કથા–સપ્તાહ સમ્ભળાય કે ન સમ્ભળાય; પણ ભારતીય બંધારણને વફાદાર રહી, કાયદા–કાનુનને સન્માન આપીએ.

  7. ભક્તની વ્યાખ્યામાં આવાય કે ન આવાય; પણ દેશભક્તની વ્યાખ્યામાં અવશ્ય આવીએ.

  8. પુજાને કર્મ ન બનાવીએ; પણ દરેક કર્મને પુજા બનાવીએ.

  9. ધર્મરુપી છાલ ચાટવાને બદલે ધર્મરુપી ગર્ભ ચાખીએ.

  10. ધાર્મીકતા વગરની નૈતીક્તા સ્વીકાર્ય; પણ નૈતીકતા વગરની ધાર્મીકતા અસ્વીકાર્ય.

  11. પરલોક સુધારવા કરતાં આ લોક સુધારવા કટીબદ્ધ બનીએ.

  12. ધાર્મીકતાના ભોગે માનવતા કબુલ; પણ માનવતાનાં ભોગે ધાર્મીકતા હરગીજ નહીં.

વાચકમીત્રો! બહુ જવાબદારીપુર્વક નોંધુ છું કે જો ઉપર દર્શાવેલ આચરણરુપી પાયા ઉપર આધ્યાત્મીકતાની ભવ્ય ઈમારત ચણવામાં આવે તો સાચી ધાર્મીકતાની સુવાસ આખી સૃષ્ટીમાં ફેલાય અને આપણાં દેશને તમામ સન્દર્ભોમાં વીશ્વશ્રેષ્ઠ બનતા કોઈ અટકાવી શકે નહીં. આ કામ કોઈ સરકાર, ધર્મગુરુઓ કે વહીવટીતન્ત્ર કરી શકે નહીં. એક જાગૃત નાગરીક તરીકે આપણાં અન્તરાત્માના અવાજને અનુસરીને આપણે જ કરવું રહ્યું. જો આમ ન થઈ શકે તેમ હોય તો દમ્ભી આધ્યાત્મીકતાનો મુખવટો ઉતારી આપણી અસલીયત સાથે પ્રગટ થઈ જવામાં પણ આપણું ખમીર, ખાનદાની અને ગરીમાનું જતન થશે. મારા જેવા નાના માણસના મોઢે આવી મોટી વાતો કદાચ ન શોભે તેમ લાગતું હોય તો શ્રી. ગુણવંતભાઈ શાહ જેવા મોટા ગજાના માનવી અને સમર્થ ચીન્તકના મુખે કહેવાયેલી આ વાત તેઓશ્રીનાં સૌજન્યથી મારા ટેકામાં રજુ કરું છું :

આનન્દ વગરના ભારેખમ આધ્યાત્મથી,

થોરીયાના ઠુંઠા જેવા વૈરાગ્યથી,

કાયરતાની કુખેથી જન્મેલી અહીંસાથી,

અન્ધશ્રદ્ધા ડુબકાં ખાતી ભક્તીથી,

સ્ત્રીઓથી દુર ભાગતા બ્રહ્મચર્યથી,

ગરીબીનાં ઉકરડા પર ઉગેલા અપરીગ્રહથી,

કર્માના ટેકા વગરના જ્ઞાનથી

અને

જ્ઞાનના અજવાળા વગરના કર્મથી,

હે પ્રભુ! મારા દેશને બચાવી લેજે.

ગુણવંત શાહ

વાચકમીત્રો! હું પણ મુરબ્બી શ્રી. ગુણવંતભાઈ શાહનાં સુરમાં મારો સુર પુરાવીને કહું છું કે હે પ્રભુ! મારા દેશબાંધવોને દમ્ભી આધ્યાત્મીકતાથી બચાવી લેજે અને અસલી આધ્યાત્મીકતાનો સ્વાદ ચખાડી દેજે, જેથી મારા દેશની આધ્યાત્મીક ઉંચાઈ આકાશને આંબી જાય અને દુનીયા આખી તેને જોઈને દંગ રહી જાય.

–બી. એમ. દવે

લેખક : શ્રી. બી. એમ. દવેનું પુસ્તક આભાસી આધ્યાત્મીકતા (પ્રકાશક : પ્રવીણ પ્રકાશન પ્રા. લી., લાભ ચેમ્બર્સ, મ્યુનીસીપલ કૉર્પોરેશન સામે, ઢેબર રોડ, રાજકોટ. ફોન : (0281) 223 2460/223 4602 વેબસાઈટ : https://pravinprakashan.com ઈમેલ : pravinprakashan@yahoo.com પાનાં : 64, મુલ્ય : રુપીયા 75/-)માંનો આ પ્રથમ લેખ, પુસ્તકનાં પાન 09થી 14 ઉપરથી, લેખકશ્રી અને પ્રકાશકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર..

લેખક–સમ્પર્ક : 

શ્રી. બી. એમ. દવે, પાલનપુર – 385001 સેલફોન : 94278 48224

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ : govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 19–01–2018