ભગવાન છે એવું કોણે કહ્યું ? અને ખરેખર ભગવાન હોત તો ગલીએ ગલીએ મન્દીર, મસ્જીદ, દેરાસર ધરાવતા ભારતમાં સ્વર્ગ હોત

‘ગામમાં આવેલા મન્દીરની બહારથી વૃદ્ધ માતાના આશીર્વાદ મેળવી બે ભાઈઓ દરરોજ પોતાના કામે નીકળી જાય છે. આ બે ભાઈઓ પૈકી એક માતા સાથે ભગવાનના દર્શન કરે છે, જ્યારે બીજો મન્દીરના જ ઓટલે બેસી બન્નેની બહાર આવવાની રાહ જુએ છે. એટલે કે બીજો મન્દીરમાં પ્રવેશ કરતો જ નથી.’ આ દૃશ્ય છે બોલીવુડના બેતાજ બાદશાહ અમીતાભ બચ્ચન અને શશીકપુર અભીનીત ‘દીવાર’ ફીલ્મનું. જેમાં અમીતાભ બચ્ચનને નાસ્તીક બતાવવામાં આવે છે. આવું જ કંઈક વર્તન સુરત શહેરમાં વસતા પટેલ પરીવારનું છે. જેમાં આખો પરીવાર મન્દીર સુધી જાય છે, ભગવાનના ધામની જાત્રા પણ કરે છે; પરંતુ તેઓ કદી મન્દીરમાં પ્રવેશતા નથી. એટલું જ નહીં તેમના ઘરમાં કોઈ ભગવાનની મુર્તી–ફોટા પણ નથી અને પરીવારમાં કોઈ પણ ભગવાનના નામનો દીવો પણ કરતું નથી ! આ પરીવારના દરેક સભ્ય એવું જ કહે છે કે જેને અમે જોયા નથી તેને અમે માનતા નથી.

કહેવાય છે કે, શ્રદ્ધા હોય ત્યાં પુરાવાની શી જરુર ? પણ શહેરમાં વસતો આ પરીવાર કહે છે કે જે વસ્તુ દેખાતી નથી તેને માનવું એ શ્રદ્ધા નહીં; પણ અન્ધશ્રદ્ધા છે. આ વીચારધારા છે શહેરના ઘોડદોડ રોડ પર રહેતા ધનસુખ પટેલ (સરનામું– શ્રી ધનસુખભાઈ પટેલ, 203-ધ્યાન–યોગ કૉમ્પ્લેક્સ, ઘોડદોડ રોડ, સુરત-395 001 ફોન: 0261-265 5033 સેલફોન: 97260 11147 email: binulpatel@gmail.com) અને તેમના પરીવારની. આમ તો આ પરીવાર પણ શહેરના અન્ય પરીવારો જેવો જ છે. પણ હોમ, હવન, પુજા જેવી બાબતોમાં તેઓ શહેરના અન્ય પરીવારોથી તદ્દન અલગ છે. એટલે હોમ, હવન, પુજાવીધીમાં તેઓ જરાય માનતા જ નથી. ધનસુખભાઈના પરીવારમાં તેમના પત્ની વીણાબહેન તથા પુત્ર બીનુલ અને વહુ મીતલ છે. જ્યારે તેમના ઘરની મુલાકાત લીધી ત્યારે ખરેખર લાગ્યું કે, ભગવાન હોવું એ એક કલ્પના જ છે ! એટલે કે ભગવાન એ તો માનવા ન માનવાનો વીષય છે. શરુઆતમાં તેમના ઘરમાં ડોકીયું કર્યું તો જોયું કે, ઘરની એકેય દીવાલ પર ક્યાંય ભગવાનનો ફોટો કે મુર્તી નથી. જાણીને આશ્વર્ય લાગશે કે તેમના ઘરમાં કોઈ તીથીતોરણ કે ભગવાન જેવું કંઈક છે તેવું યાદ કરાવતી કોઈ ચીજવસ્તુ પણ નથી. આ અંગે આખા પરીવાર સાથે થયેલી ચર્ચામાં ઉંડા ઉતરીએ તો ખબર પડશે કે તેમની વીચારધારા અને અન્ય લોકોની વીચારધારામાં કેટલો ફરક છે. ધનસુખભાઈ સહીત તેમનો આખો પરીવાર આમ તો એકદમ સરળ અને ભગવાનની બાબતમાં તેઓ બધા કરતાં અલગ છે.

58 વર્ષની ઉમ્મરે પહોંચેલા ધનસુખભાઈના શબ્દોમાં કહીએ તો, તેમના માનવા મુજબ આ દુનીયામાં ભગવાન જેવું કશું જ નથી. પણ સાથે તેઓ એવું પણ કહે છે કે, જે લોકો ભગવાનમાં માને છે તેમની સામે તેમને કોઈ વાંધો પણ નથી. ઉદાહરણ ટાંકતાં ધનસુખભાઈ કહે છે કે, તેઓ પાંચ ભાઈ–બહેનોમાંથી માત્ર તેઓ જ ભગવાનમાં માનતા નથી. જ્યારે અન્ય ભાઈ-બહેનો માને છે. આ જ રીતે પુત્રના સાસરીપક્ષના સભ્યો પણ ભગવાનમાં માને છે, અને અમે સુખેથી એક બીજાને મળીએ છીએ. પરીવારોમાં તો બસ પ્રેમભાવ જળવાવો જોઈએ. પોતાની વાતને આગળ વધારતાં ધનસુખભાઈએ કહ્યું હતું કે, જો પુજા, પાઠ, હોમ, હવનથી કલ્યાણ થતું હોત તો આપણા દેશમાં સ્વર્ગ હોત. જે દેશમાં અસંખ્ય મન્દીર, મસ્જીદ કે દેરાસર હોય એવા દેશમાં ગરીબી ને ભુખમરો કેમ ? શું ભુકંપની દુર્ઘટના પહેલાં અમદાવાદ કે ભુજમાં કોઈએ વાસ્તુપુજન કર્યા વીના ગૃહપ્રવેશ કર્યો હશે ? શું કુંડળી મળી જાય પછી લગ્ન તુટતાં નથી ? આવા જ કેટલાક સામાન્ય સવાલો ભગવાનમાં માનનારાઓને પુછતા તેમણે કહ્યું હતું કે, મન્દીરમાં પણ પ્રસાદ, આરતીના ભાવ બોલાય, પૈસાદાર વધુ પૈસા ખરચી વધુ પુણ્ય ખરીદે છે ! તો શું ગરીબોને પુણ્ય નહીં મળે !

અહીં શરુઆતમાં જ ફીલ્મનું દૃશ્ય બતાવવામાં આવ્યું છે તેમાં અમીતાભ બચ્ચન કહે છે કે, ‘ઈસ ભગવાન સે મેરી પુરાની દુશ્મની હૈ…’ આવુ જ ધનસુખભાઈ સાથે પણ બન્યું છે. ઉપરોક્ત તો ફીલ્મી સ્ટોરી છે પણ આપણા ધનસુખભાઈ ના જીવનમાં ખરેખર એવી થપાટ લાગી કે તેમનો ભગવાન પરનો વીશ્વાસ જ ઉઠી ગયો ! ધનસુખભાઈના શબ્દોમાં કહીએ તો તેઓ ભગવાનમાં માનતા હતા, અને ધાર્મીક માન્યતા મુજબ લગ્ન પણ કર્યાં હતાં. લગ્ન વખતે ગ્રહશાંતી સહીત તેમણે લગ્નની તમામ વીધી શાસ્ત્રોક્ત રીતે પુર્ણ કરી હતી. પરંતુ કોણ જાણે કેમ છ જ માસમાં તેમના લગ્નમાં ભંગાણ પડ્યું અને તેઓ પત્નીથી છુટા પડી ગયા હતા. બસ, ત્યારથી જ તેમનો ભગવાન પરથી વીશ્વાસ ઉઠી ગયો. કારણ કે તેમણે ભગવાનને સાક્ષી માનીને ગ્રહશાંતી સહીત તમામ વીધી કરીને લગ્ન કર્યાં હતાં. પરંતુ તેમ છતાં તેમને આ સમય જોવો પડ્યો હતો. આ સમય હતો વર્ષ 1975ની સાલનો. બસ 1975થી જ તેમણે ભગવાનમાં માનવાનું બન્ધ કરી દીધું છે, અને તે દીવસથી તેઓ મન્દીરમાં ગયા જ નથી ! એટલે 35 વર્ષથી તેમણે કોઈ ભગવાનની પુજા કરી નથી કે કોઈ મન્દીરમાં ભગવાનના દર્શન કર્યાં નથી !! આ કોઈ ફીલ્મી સ્ટોરી નથી પણ એક હકીકત છે. જો કે તે પછી ગણતરીના વર્ષમાં તેમના જીવનમાં નવો સુરજ ઉગ્યો અને તેમના વીણાબેન સાથે લગ્ન થઈ ગયા. જોતજોતામાં આ લગ્નને પણ આજે 30વર્ષ થઈ ગયાં, અને હાલમાં તેમને 29 વર્ષનો પુત્ર બીનુલ છે.

ધનસુખભાઈ કહે છે કે આજે છેલ્લાં 35 વર્ષથી તેઓ ભગવાનમાં માનતા નથી. પરંતુ હજુ સુધી તેમને કોઈ તકલીફ થઈ નથી. ઉલટાનું પહેલાં કરતાં હાલમાં તેમના દીવસો વધારે સારા છે. જીવનમાં એકદમ સુખ, ચેન અને શાંતી છે. આ પટેલ પરીવારમાં વીણાબહેન, પુત્ર બીનુલ તથા પુત્રવધુ મીત્ત્તલ પણ ધનસુખભાઈની નાતમાં જોડાઈ ગયાં છે. એટલે કે, તેઓ પણ ભગવાનમાં માનતાં નથી.

ભુતકાળ વાગોળતાં ધનસુખભાઈના પત્ની વીણાબહેન કહે છે કે, જ્યારે તેઓ લગ્ન કરીને આવ્યાં ત્યારે પોતે મંગળ-વારનો ઉપવાસ કરતાં હતાં. પરંતુ જ્યારે ધનસુખભાઈને ખબર પડી કે, પત્ની વીણાએ ભગવાનનો ઉપવાસ રાખ્યો છે તો તેમણે ઉપવાસ તોડાવી નાંખ્યો અને કહ્યું કે, ‘ચીંતા ન કર હું તને ઘરમાંથી કાઢી નહીં મુકું.’ પછી જ્યારે વીણાબહેને ઘરમાં દીવો કરવાની શરુઆત કરી તો ધનસુખભાઈએ કહ્યું ‘દીવામાં ઘીનો બગાડ ન કર. ઘી પાવું હોય તો મને પા અથવા કોઈ ગરીબને આપ કે જેથી તેનું પેટ ભરાય.’ બસ, પછી તો વીણાબહેને પણ પતીના વીચારો આત્મસાત લીધા અને ભગવાન શું છે તે તેઓ પણ ભુલી ગયાં. ધનસુખભાઈની જેમ તેમનો પુત્ર પણ ભગવાનમાં જરાય માનતો નથી.

પરીવાર સાથે બેઠાં-બેઠાં વાતચીતમાં બીનુલે કહ્યું હતું કે, ‘મારી 29 વર્ષની ઉમ્મરમાં સુધી હું ક્યારેય મન્દીરમાં ગયો નથી. પણ જ્યારે કોઈ મીત્ર બળજબરીથી મન્દીરમાં લઈ જાય તો હું ભગવાનની મુર્તીથી વીરુદ્ધ જઈને ઉભો રહું છું.’ પોતે હજુ સુધી કયારેય ભગવાનને પગે ન લાગ્યો હોવાનું જણાવતાં તેણે કહ્યું હતું કે, ‘મને કોઈ નાસ્તીક કહે ત્યારે કંઈક અલગ પ્રકારનો જ આનંદ મને થાય છે !’ પુત્ર બીનુલની વાતમાં સુર પુરાવતા ધનસુખભાઈએ કહ્યું હતું કે, ‘અમે તો તેનું નામ પણ કોઈ પણ પ્રકારની રાશી કે તીથી જોયા વીના જ રાખ્યું છે. એટલું જ નહીં લગ્નમાં કે તે પછી અન્ય કોઈ વીધી કરી નથી. તેમ છતાં આજે બીનુલના લગ્ન જીવનને સાત વર્ષ પુર્ણ થઈ ગયાં છે, અને તેઓ સૌ કોઈ સુખેથી રહે છે. તો હવે, બોલો ક્યાં જરુર છે ભગવાનની.. !?

જન્મની સાથે જ મૃત્યુ તરફની ગતી શરુ થાય છે, પછી જન્મ દીવસની ઉજવણી શા માટે ?

પોતે નાસ્તીક હોવાની વાતનો સ્વીકાર કરતા ધનસુખભાઈ અને તેમના પરીવારના સભ્યો શુભ-અશુભ કે અમાસ-પુનમમાં પણ માનતા નથી. નવા વાહનની ખરીદી કરવાની હોય કે ઘરમાં કુમ્ભઘડો મુકવાનો હોય, કોઈ પણ કાર્ય કરવા માટે મુહુર્ત જોયા વીના જ કામ કરી નાંખવું અને જો કોઈ કહે કે આમ ન થાય તો તે પહેલાં કરવું !

એક ઉદાહરણ ટાંકતાં ધનસુખભાઈનાં પત્ની વીણાબહેને કહ્યું હતું કે, ‘પહેલાં તેઓ ઉધના વીસ્તારમાં ભાડાના મકાનમાં રહેતાં હતાં. જ્યાં પરીવારના સભ્યોની જીદના કારણે તેમણે ત્યાં કુમ્ભઘડો મુકવા જવું પડ્યું હતું. જો કે આ કુમ્ભઘડો તેમણે અમાસના દીવસે મુક્યો હતો. એટલું જ નહીં એવું માનવામાં આવે છે કે, કુમ્ભઘડો મુકતી વખતે ખીચડી ન બનાવાય. તો તેમણે તે દીવસે તે જ ઘરમાં ખીચડી પણ બનાવીને ખાધી હતી. પરંતુ તે પછી આજ સુધી તેમને કશું નુકસાન થયું નથી. ઉલટાનું તેઓ હવે સુરતના ઘોડદોડ રોડ જેવા પોશ વીસ્તારમાં રહે છે. પતીની નાતમાં ભળી ગયેલાં વીણાબહેન કહે છે કે સામાન્ય રીતે શીતળા સાતમના દીવસે ચુલો સળગાવાનો હોતો નથી, અને ગૃહીણી ચુલાને હાથ પણ નથી લગાવતી ! પરંતુ તેમના ઘરમાં શીતળા સાતમના દીવસે ખાસ ભોજન બને છે અને તે દીવસે તેઓ જાતે જ સ્નાન માટેનું પાણી ચુલા પર જ ગરમ કરે છે. આ જ રીતે ધનસુખભાઈ અને તેમનો પુત્ર બીનુલ કહે છે કે, અમારે કોઈ પણ કાર્ય માટે તીથી–તારીખ–મુહુર્ત જોવાં પડતાં નથી. એટલું જ નહીં તેમણે પોતાનાં વાહનો પણ કમુરતામાં ખરીદ્યાં છે. જો કે હજુ સુધી તેમની સાથે કોઈ ઘટના કે દુર્ઘટના બની નથી. તેઓ જન્મ દીવસ મનાવવામાં પણ માનતા નથી. માટે 29 વર્ષની ઉમ્મરે પહોંચેલા બીનુલનો જન્મ દીવસ કદી મનાવ્યો નથી. તેમનું એવું માનવું છે કે માણસ જન્મે એટલે તરત જ તેની મૃત્યુ તરફની ગતી શરુ થઈ જાય છે.

પોતે ભગવાનમાં માનતા ન હોઈ તેમને મીત્ર વર્તુળમાં મજાકનો ભોગ પણ બનવું પડે છે. જો કે આ વાતને પણ હસતાં હસતાં એન્જોય કરતાં હોવાનું જણાવતાં બીનુલે કહ્યું કે, તેનાં લગ્નમાં મીત્રોએ જાણી જોઈને તેને શ્રીગણેશની મુર્તી ભેટમાં આપી હતી અને તેમને મીત્રોના માનમાં આ ભગવાનની મુર્તીનો સહર્ષ સ્વીકાર પણ કરી લીધો હતો. જે આજે પણ તેમની પાસે એક મીત્રની ભેટ તરીકે છે. અહીં સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે આ પટેલ પરીવારના સભ્યોએ દેશનાં અનેક તીર્થ સ્થળોની મુલાકાત લીધી છે; પણ ત્યાં તેઓ મન્દીરમાં જતા જ નથી. ધનસુખભાઈના જ શબ્દોમાં કહીએ તો તેમણે ચારેય ધામ સહીત ગંગોત્રી, યમુના, બદ્રીનાથ, કેદારનાથ, દ્વારકા, શીરડી, અમ્બાજી, રામેશ્વરમ્, મદુરાઈ, કન્યાકુમારી વગેરે ધાર્મીક સ્થળોની મુલાકાત જરુર લીધી છે. પણ અહીં અચરજ પમાડે તેવી વાત એ છે કે તેઓ આ ધામોમાં પણ ક્યારેય મન્દીરમાં ગયા નથી. બસ, ત્યાંના વાતાવરણની મજા લેવા સાથે તેઓ ફરવાની મોજ માણે છે, અને ફરીને સલામત પરત ઘરે આવી જાય છે.

- અશ્વીન જોગડીયા (પત્રકાર)

email- ashwin_jogadiya@yahoo.com/

‘ગુજરાતમીત્ર’, દૈનીક, સુરતની તા.25 ડીસેમ્બર, 2009ની ‘સીટી પલ્સ’ પુર્તીમાંથી લેખક અને ‘ગુજરાત મીત્ર’ ના સૌજન્યથી સાભાર…

* * * * *

* * * દર સપ્તાહે મુકાતા રૅશનલ વીચારો માણવા જોતા રહો મારો બ્લોગ http://govindmaru.wordpress.com/

* * * * * આ લેખ પસંદ પડે અને મીત્રોને મોકલવા મન થાય તો મારી પાસે એની પીડીએફ ફાઈલ તૈયાર જ છે. જો તમે મને govindmaru@yahoo.co.in/ પર મેઈલ લખશો કે તરત મોકલી આપીશ.. આભાર..

– ગોવીન્દ મારુ – નવસારી 6 January 2010

પ્લાસ્ટીકનું લીંબુ અને મરચું એટલે અંધશ્રદ્ધાનું ઔધોગીકરણ

અમારા એક પરીચીતનું નામ લલ્લુભાઈ. એ રહે લાખાવાડીમાં. (નામ, ગામ અને આખો કીસ્સો કાલ્પનીક છે) કારણ શું હશે તે ખબર નહીં; પણ ગામમાં બધા એમને ‘લલ્લુ લંગોટી’ કહેતા. પણ મુશ્કેલી એ હતી કે એમને ખુદને બીજાનાં એવાં ટીખળી નામો પાડવાની આદત હતી, એથી ગુસ્સો કરી શકાય એમ હતું નહીં; પણ શીક્ષક હતા, એટલે ભુલ સુધારતા હોય એ રીતે એક વાક્ય બોલ્યા: ‘લંગોટી’ શબ્દ સુરુચીનો ભંગ કરે છે. માળાઓ…, જરા શોભે એવું તો બોલો… !’ પછી એમની વીનંતીને માન આપીને લોકોએ નામ ફેરબદલી કરીને ‘લલ્લુ લખોટી’ રાખ્યું. અખબારમાં નામ બદલ્યાની જાહેરાત પણ આપી- ’હું લાખાવાડીનો લલ્લુ, ‘લલ્લુ લંગોટી’ તરીકે ઓળખાતો હતો તે હવેથી ‘લલ્લુ લખોટી’ તરીકે ઓળખાઈશ.’

ઉપરની કાલ્પનીક ઘટના વાંચી તમને થશે કે હું કોઈ હાસ્યલેખ લખવાની ચેષ્ટા કરી રહ્યો છું. પણ ના, વાત અંધશ્રદ્ધાની કરવી છે. એથી ગમ્ભીરપણે જો એમ કહું કે ‘લાખાવાડીનો લલ્લુ લખોટી લંડન જાય તો ત્યાં પણ બારસાખે લીંબુ અને મરચું લટકાવે…’ તો કોઈને આશ્વર્ય નહીં થાય. કેમ કે મોર આપણું રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે તે રીતે ‘લીંબુ અને મરચું’ ને આપણે આપણી અન્ધશ્રદ્ધાના રાષ્ટ્રીય પ્રતીક તરીકે સ્વીકારી લીધું છે. હમણાં મુમ્બઈ જવાનું બન્યું. ત્યાં પણ મેં દુકાનમાં, કે ઘરોમાં લીંબુ અને મરચું લટકતાં જોયા ! (મી મુમ્બઈત અંધશ્રદ્ધા ચા ભાંડા ફોડુન ટાકલા… !)

શોધવા નીકળો તો દર દશમાંથી એક ઘરે અને દુકાને (અરે… હૉસ્પીટલોમાં અને સાયન્સની લેબોરેટરીના દરવાજે સુધ્ધાં..!) લીંબુ અને મરચું લટકતું જોવા મળશે. આ લખાય છે ત્યારે યોગાનુયોગ ‘ગુજરાતમીત્ર’ માં પ્રેમ સુમેસરા એક ચર્ચાપત્રમાં લખે છે- સુરત મહાનગરપાલીકાએ પચાસ કરોડ રુપીયાના ખર્ચે અત્યાધુનીક સાયન્સ સેન્ટરનું નીર્માણ કર્યું. એક અખબારી અહેવાલ અનુસાર એનું બાંધકામ સમ્પુર્ણપણે વાસ્તુશાસ્ત્રના નીયમો મુજબ કરવામાં આવ્યું છે. આ જાણ્યું ત્યારે એવું લાગ્યું કે જાણે બારાખડીમાં જ જોડણીની ભુલ કરવામાં આવી હોય.

હવે તો પ્લાસ્ટીકનાં લીંબુ અને મરચાં તૈયાર મળે છે ! પલાસ્ટીકનાં લીંબુ અને મરચાંનું ફેક્ટરીમાં ઉત્પાદન થાય એટલે અન્ધશ્રદ્ધાનું ઔદ્યોગીકરણ કરેલું કહેવાય. આપણે સમાજ બદલવાની બુમરાણ મચાવીએ છીએ પણ સમજ બદલવાની આપણી તૈયારી નથી. ફેશન પ્રમાણે વસ્ત્રો બદલીએ છીએ પણ વખત પ્રમાણે વીચારો બદલતાં નથી. એક તરફ કમ્પ્યુટરની મદદ વડે હૃદયમાં પેસમેકર બેસાડીએ છીએ; તો બીજી તરફ એ જ કમ્પ્યુટરથી જન્મ કુંડળી કાઢીએ છીએ અને ઈન્ટનેટ દ્વારા ગ્રહોના નંગવાળી વીટી મંગાવીએ છીએ. (આળસુ ભીખારી અબજોપતી બની જાય તો કારમાં ભીખ માંગવા નીકળે તેવો આ મામલો છે. આપણને કમ્પ્યુટર મળ્યું તો તેનો ઉપયોગ પણ આપણે અન્ધશ્રદ્ધાના ફેલાવા માટે કરી રહ્યા છીએ) વીજ્ઞાન અને ટૅકનોલૉજીમાં આપણે અદ્ ભુત પ્રગતી કરી છે. ભગવાનની આરતીનાં નગારાં હવે ઈલેક્ટ્રીક ઉપકરણ દ્વારા વાગે છે. મંદીરમાં દીવા હવે તેલ-ઘીને બદલે ઈલેક્ટ્રોનીક સીસ્ટમથી થાય છે. અન્ધશ્રદ્ધાને પણ આપણા વૈજ્ઞાનીક વીકાસનો લાભ મળી રહ્યો છે. આપણે એવો વીકાસ કર્યો કે અન્ધશ્રદ્ધાનું પણ પુનર્વસન થઈ શક્યું. ગમે તેમ, પણ પ્લાસ્ટીકનાં લીંબુને મરચાંથી નુકસાનના વેપલામાં પણ થોડો ફાયદો થાય છે. સાચાં લીંબુ અને મરચાં માનવીય આહારમાં કામમાં લેવાતી ઉપયોગી શાકભાજી છે. કરોડો રુપીયાના શાકભાજી નીરર્થક બારસાખે લટકીને કમોતે મરે તેનાં કરતાં પ્લાસ્ટીકનાં લીંબુ અને મરચાં શાં ખોટાં ? એઈડ્સની કોઈ રામબાણ દવા ન જડી આવે ત્યાં સુધી નીરોધનો વીકલ્પ સ્વીકારવામાં સમજદારી છે. લીંબુ–મરચાં છાપ અન્ધશ્રદ્ધા નાબુદ જ ન થઈ શકવાની હોય તો એમ વીચારીને રાજી રહો કે દેવને બલી ચઢાવવા માટે જીવતાં મરઘાં કરતાં પ્લાસ્ટીકનો મરઘો શું ખોટો ? તેમાં કોઈ ઝંઝટ નહીં. પૈસા આપો, તૈયાર લીંબુનાં લટકણીયાં ખરીદો અને બારસાખે લટકાવી દો. બસ, આટલું કરો એટલે તમારા 84 લાખ અવતાર સફળ…! તમને કોઈની નજર ના લાગે… કોઈ નુકસાન ન થાય… કોઈ તમારું કાઈ બગાડી ના શકે… ધંધામાં બરકત રહે… દુર્ભાગ્ય સદ્ ભાગ્યમાં ફેરવાઈ જાય…! (પેલાં લીંબુ મરચાં સીવાય) જગતમાં સૌનું કલ્યાણ થઈ જાય… અમારા બચુભાઈએ ત્સુનામી વખતે કહેલું- ‘અટલબીહારી બાજપેયીની ભુલને કારણે આખો દેશ મુશ્કેલીમાં આવી પડ્યો. આપણા રાષ્ટ્રધ્વજની સાથે લીંબુ ને મરચાંનું માત્ર એક લટકણીયું લટકાવી દીધું હોત તો આખો દેશ ત્સુનામીમાંથી ઉગરી ગયો હોત…’

લીંબુ મરચાંની વાત છોડી માણસની અન્ય માન્યતાઓની થોડી ચર્ચા કરીએ. આપણે ત્યાં સોમનાથ સહીતના ઘણાં મંદીરોના દરવાજા બારથી ત્રણ સુધી બન્ધ રાખવામાં આવે છે. એક સ્થળે મન્દીરમાં મુર્તીને માથે પંખો ફરતો જોઈ મને નવાઈ લાગી. મેં કારણ પુછ્યું. તો પુજારીએ મારા અજ્ઞાન પર હસી કાઢતાં કહ્યું- ‘માણસને પંખાની જરુર હોય તો ભગવાનને નહીં…? એમને પણ તાપ તો લાગે જ ને, એને પણ જીવ છે.. !’ (એ વૃદ્ધ પુજારીને ન આપી શકાયેલો જવાબ આ રહ્યો. હું જાણું છું ત્યાં સુધી વનસ્પતીમાં જીવ છે એવું ડૉ. જગદીશચન્દ્ર બોઝે શોધેલું. પણ મુર્તીમાં જીવ છે એવી શોધ હજી સુધી થઈ નથી. વળી જેને પોતાને તાપ દુર કરવા માટે મેનમેઈડ પંખાની જરુર પડતી હોય તેવો ભગવાન માણસને સંસારના તાપમાંથી શી રીતે ઉગારી શકે ? તમે પ્રભુને માથે પંખો લટકાવીને તેમના અસામર્થ્યની પોલ ખોલી રહ્યાં છો).

એક શ્રદ્ધાળુ વૃદ્ધે ધાર્મીક યાત્રા ગોઠવી હતી. તેમને ખબર પડી કે પુરા સાડાત્રણ કલાક પછી મન્દીરના દરવાજા ખુલશે. જો ભગવાનના દર્શન કરવા હોય તો પ્રવાસનો એક દીવસ લમ્બાવવો પડશે. વૃદ્ધ સમ્પુર્ણ શ્રદ્ધાળુ હતા; છતાં તેમના મોઢામાંથી શબ્દો નીકળી ગયા- ‘ભગવાનને વળી આરામની શી જરુર… ?’ પછી તપાસ કરતાં ખરું કારણ જાણવા મળ્યું. પુજારીને જમ્યા બાદ આરામ કરવાની ટેવ હતી. એથી રોજ બપોરે મન્દીર બન્ધ કરી દઈ આરામ ફરમાવતા. આ જાણ્યા પછી કાકા શ્રદ્ધાળુ મટી વ્યવહારુ બની ગયા. ખીસ્સામાંથી સોની પાંચ નોટ કાઢીને (જાણે ભગવાનનો પ્રસાદ હથેળીમાં મુકતા હોય એવા શ્રદ્ધાભાવે) પુજારીના હાથમાં મુકી. પુજારીએ પ્રસન્ન થઈ દરવાજો ખોલી આપ્યો. અને ‘વ્હાઈટ’માં જે દર્શન શક્ય ન બની શક્યા તે ‘બ્લેક’માં કરીને એમણે મુસાફરીનો એક દીવસ બચાવ્યો. એમ કહો કે પાંચેક હજાર જેટલો વધારાનો ખર્ચ થનાર હતો તે એમણે પાંચસો રુપીયામાં પતાવ્યો (શુળીનું વીઘન સોયથી પતાવ્યું..!).

શ્રદ્ધાના કાળા બજાર પણ થઈ શકે. ખરીદતાં આવડે તો બધું જ ખરીદી શકાય. અને ઉઠાડતાં આવડે તો કુમ્ભકરણને શું ભગવાનને પણ ઉઠાડી શકાય ! શરત એટલી તમારા દીલમાં શ્રદ્ધા (?!) હોવી જોઈએ અને દીમાગમાં બુદ્ધી. શ્રદ્ધા બુદ્ધીના રૅપરમાં વીંટળાયેલી હોય તો જ તે ઉપયોગી નીવડી શકે. કો’કે એસ.એમ.એસ. મોકલ્યો હતો. ‘સારો સ્વભાવ શુન્ય જેવો હોય છે. આમ તો એની કશી કીંમત નહીં; પણ એ જેની સાથે હોય તેની કીંમત વધી જાય છે.’ ચલણી નોટની ચાવીથી પુજારી મન્દીરનો દરવાજો ખોલી આપે એમાં વપરાતી બુદ્ધી શુન્ય જેવી ગણાય. બુદ્ધીનું સ્વતંત્ર અસ્તીત્વ શુન્ય જેવું હોય છે. પણ એ જેને સાથ આપે છે તેને માટે ભગવાનના દરવાજા પણ ખુલી જાય છે.

ધુંપછાંવ

એક ખેડુત પોતાની વાડીમાં લીંબુ અને મરચાંની ખેતી કરે છે. એમ. એસ. સી. થયેલા એ ખેડુતે એની વાડીના ઝાંપે લીંબુ અને મરચું લટકાવ્યું છે. બોલો શું કહેવું છે…? લીંબુ અને મરચાંની આખેઆખી વાડીને ઝાંપે પણ લીંબુ અને મરચું…??? !!! (ભીમની સુરક્ષા માટે બોડી ગાર્ડ ગોઠવવા જેવી આ વાત થઈ કે નહીં ?)

-દીનેશ પાંચાલ

‘ગુજરાતમીત્ર’, દૈનીક, સુરતની તા. 13 ડીસેમ્બર, 2009ની રવીવારીય પુર્તીમાં, વર્ષોથી પ્રગટ થતી એમની લોકપ્રીય કટાર ‘જીવન સરીતાના તીરે’માંથી.. લેખકના અને ‘ગુજરાત મીત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર…

સંપર્ક:

શ્રી દીનેશ પાંચાલ, સી-12, મજુર મહાજન સોસાયટી, ગણદેવી રોડ, જમાલપોર, નવસારી-396 445 ફોન: (026370 242 098) સેલફોન: 94281 60508

ઈશ્વરની ખાનદાની

ઈશ્વર છે કે નહીં તેની ખબર નથી; પણ જો હોય જ તો એક વાત ચોક્કસ. એનામાં નહીં માનનાર પ્રત્યે પણ દયાળુ બની શકવા જેટલી ખાનદાની એની પાસે છે.

નાસ્તીક માણસ જો કોઈકને પ્રેમ કરી શકતો હોય તો ઈશ્વરના અસ્તીત્વ અંગે આગ્રહ રાખવાની જરુર હું જોતો નથી. એવા પ્રેમને ઈશ્વર ન કહીએ તેથી કંઈ ખાટુંમોળુ થતું નથી. મુળ વાત સત્યશોધનની છે. સત્ય હાથ લાગી જાય તો અને ત્યારે એને ઈશ્વર જ કહેવાનું કોઈને માટે ફરજીયાત નથી.

લેખકઃ ગુણવંત શાહ – http://gunvantshah.wordpress.com/

પ્રેષક–શ્રી વીજય ધારીયા– vdharia@hotmail.com/ – શીકાગો – અમેરીકા લેખકનો અને પ્રેષકનો દીલથી આભાર..

ગોવીન્દ મારુ તારીખ – 31-12-2009

અતીતને વાગોળવામાં શો ભલીવાર ?

‘જ્યાં ન પહોંચે રવી ત્યાં પહોંચે કવી’- એ ન્યાયે મહર્ષી વાલ્મીકી અને વ્યાસે અનુક્રમે રામાયણ તથા મહાભારતની રચના કરેલી. રામાયણ તથા મહાભારતની રચના કરવામાં તેઓએ કલ્પનાને બહેલાવી છુટો દોર આપ્યો. પૌરાણીક પરી–કથાઓમાં કલ્પીત વાતોનું પ્રમાણ સવીશેષ હોય તે સ્વાભાવીક છે. હા, સાહીત્યની દૃષ્ટીએ મહાભારત અને રામાયણ ઉત્ત્તમોત્ત્તમ મહાગ્રંથો છે, તેનો કોઈ ઈનકાર કરી શકે તેમ નથી; પરંતુ આ આધાર પર એમ તારવવું કે, એ જમાનામાં આપણી પાસે આજના જેવાં જ શસ્ત્રો તથા વીમાનો હતાં અને તેનાં ઉડ્ડયનો/નીર્માણ આપણે કરી શકતા હતા, તે તો કેવળ મનને મનાવવાનું અને પોરસાવાનું બહાનું માત્ર જ છે. આ પ્રામાણીક/ વાસ્તવીક હકીકત નથી.

વળી કેટલાક તો લુલો બચાવ પણ કરે છે કે, ‘અંગ્રેજો અને જર્મનોએ આપણાં શાસ્ત્રો અહીંથી લઈ જઈ, તેનો અભ્યાસ કરીને તેઓએ આધુનીક વૈજ્ઞાનીક શોધો કરેલી છે, જે અસલમાં આપણી જ છે.’ ત્યારે પુછવાનું મન થાય છે કે, જે શાસ્ત્રો આપણી પાસે હજારો વર્ષથી હતાં, તો તે શાસ્ત્રોમાંથી આપણે કેમ કંઈ જ કરી ન શક્યા ? તે જ શાસ્ત્રોમાંથી અંગ્રેજ/જર્મન વગેરે પ્રજાએ ફક્ત બસો વર્ષમાં માનવને રાહતપુર્ણ જીવન બક્ષનારી સેંકડો/હજારો આધુનીક શોધો કરી જગતને ખોળે કેવી રીતે ધરી ? આ વાતે આપણે ગૌરવ લેવું જોઈએ કે શરમાવું જોઈએ ? હજારો વર્ષથી આપણી પાસે જો આજના જેવાં જ વીમાનો અને શસ્ત્રો આપણી પાસે હતાં પછી આપણે આ વીમાનો અને તે શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરીને, દેશ આખાને સદીઓ સુધી ગુલામ બનાવનાર પ્રજાઓ સામે ઝઝુમ્યા કેમ નહીં ? બસો વર્ષ સુધી મુઠ્ઠીભર અંગ્રેજોની ગુલામી આપણે શા માટે વેઠી હતી ? આપણા સાહીત્યમાં નીરુપાયેલા કલ્પનાના તોખાર સમું કશુંક નક્કર સ્વરુપનું આપણી પાસે હોત તો આજે આપણે ‘સુપર પાવર’ તરીકે દુનીયા પર આધીપત્ય ભોગવતા ના હોત ?

– ગોવીન્દ મારુ – નવસારી

24 December 2009

‘ગુજરાતમીત્ર’ દૈનીક, સુરતના ‘ચર્ચાપત્ર’ વીભાગમાં તા.5/10/1992ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ મારું એક ચર્ચાપત્ર …

♦●♦●♦દર સપ્તાહે મુકાતા રૅશનલ વીચારો માણવા જોતા રહો મારો બ્લોગ http://govindmaru.wordpress.com/

વીશીષ્ટ અમૃતોત્સવ- વીશીષ્ટ પુસ્તક

અંધશ્રદ્ધાથી છલોછલ એવી અસંખ્ય તથા બહુવીધ માન્યતાઓ સદીઓથી આપણા બહુજન સમાજ ઉપર છવાઈ ગઈ છે; જેથી આપણી વૈજ્ઞાનીક પ્રગતી રુંધાઈ છે અને સર્વદેશીય વીકાસ અટકી પડ્યો છે. વધુમાં આવી માનસીકતાએ આપણા માનસીક સ્વાસ્થ્યને પ્રદુષીત કરીને હણી નાંખ્યું છે. આવી વાહીયાત, નીરાધાર માન્યતાઓને જડમુળથી ઉખેડીને પ્રજામાનસને પ્રદુષણમુક્ત તથા સ્વસ્થ બનાવવામાં મારા આ લેખો અવશ્ય મદદરુપ થશે જ, એવી શ્રદ્ધાથી, અને આવા કીસ્સાઓના આલેખન અને પછી વાચનથી રેશનાલીસ્ટ (વીવેકબુદ્ધીવાદી) વીચારોનો બહોળો ફેલાવો થતો રહે, એવા શુભ આશયથી આ સંગ્રહ પ્રગટ કરું છું. એટલું જ નહીં, અન્ય પુસ્તકોની જેમ જ આ પુસ્તક પણ વીનામુલ્યે આપને પહોંચતું કરું છું. ત્યારે મારો આ નમ્ર પ્રયાસ તથા હેતુ સાકાર-સફળ થશે, એવી આ પંચોતેરમે વર્ષે મારી આખરી ઈચ્છા પ્રગટ કરું છું.

- જમનાદાસ કોટેચા

(‘જમનાદાસ કોટેચા અને રૅશનાલીઝમ’ નામક પુસ્તકની પ્રસ્તાવનામાંથી સાભાર; અલ્પ શાબ્દીક ફેરફારો બદલ ક્ષમાયાચના સાથે.)

અત્રે આરંભે જ વાચક મીત્રોને જાણ કરું કે, જોરાવરનગરના જવાંમર્દ જમનાદાસ દાયકાઓથી ‘માનસ પ્રદુષણ નીવારણ કેન્દ્ર’ નામે રૅશનાલીઝમ પ્રચાર–સંસ્થા એકલે હાથે બરાબર ચલાવે છે, તેના ઉપક્રમે સ્વલીખીત તથા અન્ય સમાન વીચારના લેખકોનાં પુસ્તકો પ્રગટ કરે છે અને ખાસ નોંધપાત્ર તથા અભીનંદનીય હકીકત તો એ કે તેઓના આવા પ્રકાશનો બહુધા તેઓ યોગ્ય સંસ્થાઓ તેમજ વ્યક્તીઓને વીનામુલ્યે જ ભેટ પાઠવે છે. આ સંસ્થાનું એવું કોઈ મોટું ભંડોળ નથી, તેમ જમનાદાસ કરોડપતીય નથી, અને છતાં આ પુણ્યકાર્યનો જે અઢળક વીકાસ થઈ રહ્યો છે, એનાં બે કારણો મારી દૃષ્ટીએ નીચે મુજબ ગણાવી શકાય: (1) જમનાદાસની ધગશ તથા નીષ્ઠા, (2) દાતાઓ મળી રહે છે, જેનો સુખદ સુચીતાર્થ એવો જ થાય કે, રૅશનાલીઝમ આપણા ગુજરાતમાં દીનપ્રતીદીન વધુને વધુ સ્વીકૃત તથા લોકપ્રીય વીચારધારા બની રહી છે; જેનો યશ આ લેખક જેવા અનેક સક્રીય કાર્યકરોની બહુવીધ પ્રવૃત્ત્તીઓને ફાળે જ જાય છે. રૅશનાલીઝમની આવી આગેકુચના સંદર્ભે, એક અજોડ આનંદ ઘટનાય અત્રે જાહેર કરી લઉં કે, પુજ્ય મોરારીબાપુ જેવા પ્રખર રામભક્ત કથાકારે પણ જમનાદાસને સારી એવી આર્થીક મદદ અચુક જ કરી છે. પુ. બાપુ રૅશનાલીઝમ પ્રત્યે હમદર્દ છે, એ પણ આ વીચારધારાની સર્વોપરીતા અને લોકકલ્યાણની ક્ષમતા તેમ જ એના પ્રચારક કાર્યકરોની સચ્ચાઈ તથા પ્રભાવકતાનો જ પુરાવો છે. તો સાથે સાથે જ, પુ. મોરારીબાપુની વ્યાવહારીક ઉદારતા ઉપરાંત ખુલ્લા મનની માનવીય અને વૈચારીક એવી વીશાળ, ઉદાર દૃષ્ટી- ભાવનાય એ પુરાવો છે.

શ્રી જમનાદાસ કોટેચાને પંચોતેર વર્ષ પુરાં થયાં, હજી આજેય તેઓ એવા જ જોરાવર, નવજવાન જેવા સક્રીય, ઉત્સાહી તથા સશક્ત છે, એ બદલ તેઓને અભીનંદન પાઠવતાં દીર્ઘાયુની શુભેચ્છા પણ પાઠવીએ ! તે સાથે જ, પોતાનો આ અમૃત મહોત્સવ ઈતર કશી ધામધુમથી ઉજવવાને બદલે, રૅશનાલીઝમની પ્રવૃત્ત્તીને ધરખમ વેગ આપતાં આવાં અમુલ્ય પુસ્તકો પ્રગટાવીને તથા વીનામુલ્યે વહેંચીને જ આ મંગલ ટાણું- અમૃત મહોત્સવ તેઓ ઉજવી રહ્યા છે, એ નવતર તથા સાચા રૅશનાલીસ્ટને શોભે, એવા નીર્ણય બદલ પણ આપણે તેઓને ખોબલે ખોબલે ધન્યવાદ આપીએ, અને જ્યારે ઉપર દાતાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો જ છે, ત્યારે આ સંગ્રહનો તમામ ખર્ચ રાજીખુશીથી ઉપાડી લેતા ‘આ બહુ જ સારો વીચાર છે’- એમ કહીને રૅશનાલીઝમનેય પુરસ્કારનાર અમેરીકા નીવાસી શ્રી ગણેશભાઈ કરસનભાઈ પટેલ (વતન: ભલગામડા, તા. ધન્ધુકા) નેય સાભાર ધન્યવાદ આપ્યા વીના રહી જ કેમ શકાય ?

રૅશનાલીસ્ટ જમનાદાસ ચમત્કારમાં નથી જ માનતા, છતાં એ પોતે જ એક ‘ચમત્કાર’ છે, એ આપણે તો માનવું જ પડશે ! કારણ એ જ કે, તેઓ ઝાઝું ભણ્યા નથી, વીશ્વના પ્રખર રૅશનાલીસ્ટ લેખકોનું સાહીત્ય વાંચી, મનન કરી એ સ્વીકારી, આવી વીચારધારાના ભેખધારી બનવાની કોઈ ભુમીકા જ તેઓ પાસે નહીં; તેઓ તો કેવળ પોતીકી વીચારશક્તી તથા વીવેકબુદ્ધીથી, આત્મપ્રતીભા અને આત્મપ્રતીતીથી જ આવા પ્રખર, સક્રીય રૅશનાલીસ્ટ યુવાવયથી જ બની રહ્યા. એ સાથે જ પોતાના સમય, શક્તી, સાધનો ખર્ચી, જાનના જોખમે તેઓએ આ વીચારધારાના પ્રચારમાં પણ ઝંપલાવી દીધું. જાણવા જેવી હકીકત છે કે, આ અલ્પશીક્ષીત પુરુષે એક ડઝન ઉપરાંત સામયીકોમાં તો પ્રચારક કટારો (કૉલમ) લખી છે; એ જ રીતે, ડઝનથી વધુ પુસ્તકોય પ્રગટ કર્યાં છે. આ સંગ્રહ, જે પુસ્તકનો અહીં હું આપને પરીચય કરાવી રહ્યો છું, એ પણ મુમ્બઈના ‘સમકાલીન’ દૈનીકમાં કટારરુપે પ્રગટેલા તેઓના અઠ્ઠાવન લેખોનો જ સંગ્રહ છે. શ્રી કોટેચાની ક્ષમાયાચના સાથે એક ‘ઐતીહાસીક’ રસીક હકીકત અત્રે પ્રગટ કરું કે, તેઓએ પોતે જ્યારે આ વીચારસરણી પ્રતીતીપુર્વક અને દૃઢતાપુર્વક સ્વીકારી, ત્યારે એને ‘રૅશનાલીઝમ’ કહેવાય, એટલીય જાણકારી એમની પાસે નહોતી ! તેઓએ ‘કોવુરવાદી સાહીત્ય’- એવો શબ્દપ્રયોગ કરવો પડ્યો ! બોલો, કેટલી અને કેવી સ્વયંસ્ફુરીત આ દીક્ષા ! માણસ અન્ય કોઈ પણ કંઠી બાંધી લે, એ સમજી શકાય; પરંતુ જે વીચાર સાવ અજ્ઞાત કે અલ્પપરીચીત તથા અલ્પપ્રચલીત હોય, ઉપરાંત બંડખોર અને આમુલ મુર્તીભંજક એવો ક્રાંતીકારી હોય; એનો સાક્ષાત્કાર તો કોઈ વીરલને, વીરલાને જ થાય, માટે જ એ ચમત્કાર !

‘જમનાદાસ કોટેચા અને રૅશનાલીઝમ’- આ સંગ્રહનો પહેલો જ લેખ વાંચો- આ પ્રચારપુરુષની જોખમી જવાંમર્દીનો અદ્ ભુત પરીચય મળી જશે: અઘોરી વીદ્યાની એક ભયાનક ઘટના વાંચીને, આ લેખક એની સચ્ચાઈ (હકીકતમાં તો જુઠાણું) સીદ્ધ કરવા, ઈન્દીરાજીની હત્યાના ભરતોફાનના માહોલમાં છેક અલાહાબાદ જવા ઉપડ્યા. પરંતુ પહોંચવાનું તો એથીય ભયંકર, અઘોર સ્થાને હતું, અને તે નજીકના ઝુસી ગામના સ્મશાનમાં ! પછી એ સ્મશાનના સંચાલકનેય મળ્યા; આખરે અઘોરીવીદ્યાની યા મારણ-વીદ્યાની ઘોર ઘટના કેવળ કોઈ અવળમતી લેખનો અસત્ય તરંગતુક્કો જ સીદ્ધ થયો. પરંતુ જમનાદાસના આવા જોખમી સાહસથી ગુજરાતને તો એક મુલ્યવાન સત્ય લાધ્યું કે, અઘોરીવીદ્યા કે તાંત્રીકવીદ્યા, મારણ, સંમોહન, વશીકરણ વગેરેનું મંત્રશાસ્ત્ર- એ બધી જ સાવ પાયાવીહીન ગપ્પાબાજી જ છે.

આવી તો સંખ્યાબંધ અદ્ ભુત- અદ્ ભુત ઘટનાઓના આશ્વર્યજનક બયાનથી આ પુસ્તક છલોછલ સમૃદ્ધ છે; જે વાંચતાં જબરજસ્ત રસ પડે, રોમાંચ થાય, સનસનાટી અનુભવાય: પેટમાંનું ઝેર દોરી વડે કાઢવાનો નુસખો- (2) દાભોળકરે અવતારી બાબાને મહારાષ્ટ્ર પોલીસ દ્વારા પકડાવી દીધા, (13) ભગતની સુકો મેવો (પ્રસાદ) કાઢી આપવાની ચાલાકી પકડી, (17) ભુતનગરીનો અનુભવ… (23) જુનાગઢના અઘોર તાંત્રીકનો રકાસ, (33) સત્ય સાંઈબાબાની કાર પાણીથી ચાલી શકે ? (47) મોરારજી દેસાઈ સાથેની વીચીત્ર મુલાકાત, (50) નીરજા ભનોતનો આત્મા માતાના શરીરમાં આવતો ? (54) શીષ્યે ગુરુના ચમત્કારનું રહસ્ય (પોલ) ખોલ્યું, (25) છાયાશાસ્ત્રીએ મમતાના જીવનમાં ઝેર ઘોળ્યું, (27) તાંત્રીક ચન્દ્રાસ્વામીની મુલાકાત, (57) પવીત્ર ભસ્મ ખરવાની ઘટના, (37) હીપ્નોટીઝમની ધુર્તલીલા વગેરે… આ ઉપરાંત; તરકટ, ઈલમગીરી, છળકપટ, ચમત્કાર, છઠ્ઠી ઈન્દ્રીયના જ્ઞાન, પડકારો તથા પડકાર ઝીલનાર કોઈ ચમત્કારી નહીં !, બાધા- માનતા આદી તમામ પ્રકારની ગેબી, અલૌકીક ઘટનાઓ કે શક્તીઓના દાવાઓના પર્દાફાશની કીંમતી તથા પ્રેરક બાબતો આ સંગ્રહમાં વાંચવા મળે છે; જે ગુજરાતની પ્રજાના માનસનું પ્રદુષણ ઘણા પ્રમાણમાં ઓછું કરશે, એવી આશા ની:શંક સેવી શકાય.

ભરતવાક્ય:

ગુજરાતની આશરે પાંચસો જેટલી કૉલેજોને આ પુસ્તક ભેટ આપવાનું નક્કી કર્યું છે… કૉલેજના સત્ત્તાવાળાઓએ કોઈ રવાનગી ખર્ચ પણ મોકલવાનો નથી. હવે પછી ‘જમનાદાસ કોટેચા અને વીવેકબુદ્ધીવાદ’ પુસ્તક પ્રગટ થશે- રૅશનાલીઝમનાં પુસ્તકો સંપુર્ણ વીનામુલ્યે આપવાની યોજના છે: સંપર્ક કરો: માનસ પ્રદુષણ નીવારણ કેન્દ્ર (જમનાદાસ કોટેચા), જોરાવરનગર – 363 020 જીલ્લો – સુરેન્દ્રનગર (સૌરાષ્ટ્ર) મોબાઈલ ફોન: 98981 15976

તા. 5 ડીસેમ્બર 2009ના સુરતના ‘ગુજરાત મીત્ર’ના અંકમાં પ્રકાશીત થયેલી લેખકની કટાર ‘રમણભ્રમણ’માંથી, લેખક અને ‘ગુજરાત મીત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર..

કટાર લેખકનો સંપર્ક: ramanpathak24@gmail.com

♦●♦●♦●♦

♦●♦ દર સપ્તાહે મુકાતા રૅશનલ વીચારો માણવા જોતા રહો મારો બ્લોગ http://govindmaru.wordpress.com/

♦●♦●♦ આ લેખ પસંદ પડે અને મીત્રોને મોકલવા મન થાય તો મારી પાસે એની પીડીએફ ફાઈલ તૈયાર જ છે. મને govindmaru@yahoo.co.in પર મેઈલ લખશો કે તરત મોકલી આપીશ.. આભાર..

– ગોવીન્દ મારુ – નવસારી

December 17, 2009

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

રૅશનલ વસીયત –

ક્રાંતીકારી નેમજી મુરજી છેડાની

મારા જીવનના અંતીમ દીવસો અને અંતીમક્રીયા બાબતમાં હું મારી ઈચ્છાઓનું વસીયતનામું નીચે પ્રમાણે કરું છું –

જો મારી જીન્દગીના છેલ્લા દીવસોમાં અકસ્માત અથવા અસાધ્ય બીમારીઓથી જો હું લાંબા સમય સુધી બેભાન અવસ્થામાં (કોમામાં) ચાલ્યો જાઉં અથવા નીર્ણય કરવા અક્ષમ થાઉં, યોગ્ય ડૉક્ટરો મારા મગજને મૃત જાહેર કરે, ફક્ત વેન્ટીલેટર્સના સહારે જીવતો રાખવામાં આવે, યોગ્ય સારવાર કરવા છતાં જો કોઈ ઉપાય કારગત થાય તેમ ન હોય, સામાન્ય (નોર્મલ) સ્થીતી થવાની કોઈ શક્યતા ન હોય, તો મારા કુટંબના સભ્યોએ યોગ્ય ડૉક્ટરો સાથે સલાહ–મસલત કરી, મારા શરીરના પીડારહીત સરળ મોત (યુથનેસીયા)નો નીર્ણય લઈ લેવો અને એ માટે નીર્ણય લેનાર કોઈને કાયદાકીય કે સામાજીક રીતે જવાબદાર ગણવા નહીં.

એ પછી મારા શરીરનાં વધારેમાં વધારે શક્ય અવયવો જેવાં કે આંખો, ચામડી, લીવર, પેન્ક્રીયાસ, કીડની, બોનમૅરો વગેરે વગેરે જરુરીયાતવાળા યોગ્ય દરદીને યોગ્ય રીતે મળી શકે એ માટે વીશ્વાસુ હૉસ્પીટલ, સંસ્થા અને ડૉક્ટરોનો સમ્પર્ક કરી દાન કરી દેવાં. બાકીનું શરીર પણ મૅડીકલ કૉલેજના વીદ્યાર્થીઓને શીક્ષણ માટે દાન કરી દેવું.

અવારનવાર પહાડોમાં મુસાફરી કરતો હોવાથી જો દુરના પ્રદેશોમાં મને અકસ્માત થાય અને અવયવદાન કે દેહદાન પણ અશક્ય થઈ જાય તો તેવા સંજોગમાં મારા દેહના અગ્નીસંસ્કારને બદલે ભુમીસંસ્કાર કરવા (મૃતદેહને દાટવો) અને તે પર એક વૃક્ષ રોપવું.

જો ઉપરનાં કારણો સીવાય અલગ પરીસ્થીતીમાં મારું મૃત્યુ થાય તો પણ ચક્ષુદાન અને દેહદાન તો કરવું જ કરવું.

આનો અર્થ એમ નથી કે હું ભૌતીક અને નાશવંત શરીરને ધીક્કારું છું. આખી જીન્દગી મેં મારા પાર્થીવ શરીરને સાચવી રાખવા અને એનો અંત લંબાવવા ભરપુર કોશીશો કરી છે. મારા દેહને અને પૃથ્વી પરના આ જીવનને મેં શ્રેષ્ઠ અને એકમાત્ર જીવન ગણ્યું છે. મૃત્યુ નીશ્વીત છે; પણ એનો સમય નીશ્વીત નથી. એટલે આ શરીરના એક-એક અંગને બીમારી અને પીડામાંથી બચાવવા હું હંમેશાં ઝઝુમ્યો છું. હવે આ રીતે મારા અવયવોનું દાન કરી અવયવની જીન્દગી લંબાવવાનું મને સાર્થક લાગે છે.

મારી અંતીમક્રીયાઓ શાંતીથી કરવી, સ્મશાનયાત્રામાં કોઈ પણ સંજોગોમાં અગીયારથી વધુ વ્યક્તીઓને બોલાવવી નહીં. જો મારું મૃત્યુ હૉસ્પીટલમાં થયુ હોય તો ત્યાંથી જ શરીરનો નીકાલ કરવો, શબ ઘરે લાવવું નહીં. એક સાદી ચાદરમાં મારા મૃતદેહને સાદી રીતે લપેટી લેવો. જો ઘરે મૃત્યુ થયું હોય તો પણ એ પ્રમાણે જ કરવું. નનામી બાંધવી નહીં. જરુર હોય તો એલ્યુમીનીયમની નનામીનો ઉપયોગ કરવો. આરોગ્યની દૃષ્ટીએ જરુર ના હોય તો મારા મૃતદેહને સ્નાન કરાવવું નહીં. ધુપ-દીવો કે અગરબત્ત્તી કરવાં નહીં. સુખડની કે ફુલની માળા પહેરાવવી નહીં. મૃત શરીરને વન્દન કરવા નહીં. જીવનના છેલ્લા સમયને સુધારવાના કે આત્માની સદ્ ગતી માટેનાં ઉચ્ચારણો કરવાં નહીં. એમ્બ્યુલન્સનો ઉપયોગ કરવો.

દેહદાન કે ભુમીદાન શક્ય ન હોય અને જો ઈલેક્ટ્રીક સ્મશાન ઉપલબ્ધ હોય તો તેનો ઉપયોગ કરવો. સુકાં કોપરાંની વાટી કે કાચની બંગડીઓ બાંધવી નહીં. નાળીયેર, અબીલ કે ગુલાલ વાપરવાં નહીં. મૃતદેહની આગળ બળતાં છાણાંની માટલી લઈ ચાલવું નહીં. ‘રામ બોલો ભાઈ રામ’ કે ‘જય જીનેન્દ્ર’ જેવાં સુત્રો બોલવાં નહીં, કે કોઈ લૌકીક વ્યવહારો પાળવા નહીં.

સમાજની પત્રીકામાં મારા ગામનું અને મારું નામ, ઉમ્મર, અવસાનનું કારણ ખાસ કરીને મારાં અવયવનાં દાન થયાની વીગત જરુર લખવી; પણ ફોટો આપવો નહીં. સગાંઓ સાથેનાં સગપણો લખાવવાં નહીં. પ્રાર્થના કે પ્રાર્થનાસભા રાખવી નહીં. તમામે તમામ પ્રકારના લૌકીક વહેવારો બંધ રાખવા. મારાં કોઈપણ સરનામાં કે ફોન નમ્બર પત્રીકામાં આપવાં નહીં. આત્માના કલ્યાણ માટે નવકાર ગણાવવાનો આગ્રહ રાખવો નહીં.

છેલ્લે, હું કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યો એની લાંબી લાંબી કથાઓ કરવી નહીં. ઘરની દીવાલ પર મારો ફોટો ટાંગીને તેને હાર પહેરાવવો નહીં. ખુણો પાળવો નહીં. સફેદ કપડાં પહેરવાં નહીં. મારી પત્નીએ વૈધવ્ય પાળવું નહીં. જૈન મન્દીરમાં પુજા રાખવી નહીં. અગીયારમું, બારમું, તેરમું કે વરસી વગેરે કંઈ જ કરવું નહીં. ઘરના સભ્યોએ પોતાની માનસીક શાંતી માટે જરુરીયાતમંદોને યથાશક્તી મદદ કરવી. પક્ષી-પ્રાણીઓને ખવડાવવું અને યોગ્ય સંસ્થાઓને દાન આપવું.

આ મારી અંતીમ ઈચ્છા છે અને આ નીર્ણય કોઈ પણ જાતની કડવાશ વીના રાજીખુશીથી, મારી સદ્ બુદ્ધીથી અને સંપુર્ણ જાગૃત અવસ્થામાં લઉં છું.

(સહી): નેમજી મુરજી છેડા

સંપર્ક:

નેમજી મુરજી છેડા, 44/એ-6/1, જીવન આરાધના, જીવન વીમા નગર, બોરીવલી (પશ્વીમ) મુમ્બઈ – 400013 ફોન નંબર: 022 28930237 મોબાઈલ નબર: 098194 51881

સપ્ટેમ્બર, 2009ના પ્રકાશીત થયેલા ‘વીવેકપંથી’, મુમ્બઈ(તંત્રી– ગુલાબ ભેડા – 2/C/1-Asmita Mogra, Dutta Jagdamba Marg, Sher-e-Punjab Colony, Andheri(East) Mumbai-400 093 Phone- 022-2838 8891)ના 90મા અંકમાંનો આ લેખ ‘વીવેકપંથી’ની તેમ જ લેખકની પરવાનગી અને સૌજન્યથી સાભાર…

●‘વીવેકપંથી’ રૅશનલ વીચારોનું માસીક (વાર્ષીક લવાજમ માત્ર રુપીયા 100/-) હવે વેબસાઈટ પર વાંચવા માટે પણ ઉપલબ્ધ છે. જેની લીન્ક નીચે મુજબ છે: http://sites.google.com/site/vivekpanthi/home http://sites.google.com/site/vivekpanthi/

♦●♦ દર સપ્તાહે મુકાતા રૅશનલ વીચારો માણવા જોતા રહો મારો બ્લોગ http://govindmaru.wordpress.com/

♦●♦●♦ આ લેખ પસંદ પડે અને મીત્રોને મોકલવા મન થાય તો મારી પાસે એની પીડીએફ ફાઈલ તૈયાર જ છે. મને govindmaru@yahoo.co.in પર મેઈલ લખશો કે તરત મોકલી આપીશ.. આભાર..

– ગોવીન્દ મારુ – નવસારી

December 10, 2009

♦●♦●♦●♦●♦

પ્રેમાનન્દ : એક મશાલચી !

B. Premananda

(1930-2009)

પ્રખર રૅશનાલીસ્ટ બી. પ્રેમાનન્દ આજે હવે આપણી વચ્ચે નથી. મુળ કેરાલાના પ્રેમાનન્દ સમગ્ર માનવજાતને સમર્પીત થઈ ગયા હતા. રૅશનાલીઝમના પ્રચાર-પ્રસાર માટે તેઓ દેશ-દુનીયામાં ઘુમ્યા હતા. એમના જીવનની ઘણી વાતો આપણને જાણવા મળે છે. પરન્તુ હું રૅશનાલીસ્ટ બન્યો તેમાં પ્રેમાનન્દ મારે માટે નીમીત્ત્ત બની ગયા. સર કે. પી. કૉલેજ ઓફ કૉમર્સ, સુરતમાં હું અધ્યાપક હતો ત્યારે સાથી અધ્યાપક મીત્ર બાબુભાઈ દેસાઈએ મને સત્યશોધક સભાનો સભ્ય બનાવેલો. હું નીષ્ક્રીય હતો. એક દીવસે બાબુભાઈએ મને એમની સાથે વાપી આવવા માટે આમન્ત્રણ આપ્યું. અમે કારમાં ગયા હતા. સાથે ડૉ. બી. એ. પરીખ અને મુ. શ્રી. રમણભાઈ પાઠક પણ હતા. કારમાં એમની રૅશનાલીઝમ અને નાસ્તીકતાની વાતો નીર્લેપભાવે હું સાંભળતો હતો. અમે વાપી પહોંચ્યા.

પ્રેમાનન્દ રૅશનાલીઝમના પ્રચાર-પ્રસાર માટે આખા દેશના પ્રવાસે નીકળેલા. ગુજરાતમાં એ સૌથી પહેલા વાપીમાં પ્રવેશવાના હતા. આથી વાપીમાં ‘સત્યશોધક સભા’ના ઉપક્રમે એમનું સ્વાગત કરવાનું નક્કી થયું હતુ. વાપીની એક સેવા કલબે પ્રેમાનન્દના સ્વાગતની અને એમના ‘ચમત્કાર પર્દાફાશ કાર્યક્રમ’ યોજવાની ગોઠવણ કરી હતી. પ્રેમાનન્દના સ્વાગત બાદ પ્રેમાનન્દે ચમત્કાર પર્દાફાશનો કાર્યક્રમ બતાવવાનું શરુ કર્યું. વીવીધ ચમત્કારો બતાવી એની પાછળનાં વૈજ્ઞાનીક કારણો તેઓ સમજાવતા હતા. જુદા જુદા ધર્મના બાવા-મૌલવીઓ લોકોને છેતરવા કયા કયા ચમત્કારો કરે છે તે પણ એમણે બતાવવા માંડ્યું. હીન્દુ ધર્મના કોઈ બાવાના ચમત્કારનો એમણે પર્દાફાશ કર્યો એટલે યજમાન કલબના જૈન મન્ત્રીએ જોરથી તાળી પાડવામાં આગેવાની લીધી. ત્યાર પછી પ્રેમાનન્દે એક મૌલવી અને એક પાદરીના ચમત્કારના પર્દાફાશ પણ કર્યા. યજમાન કલબના જૈન મન્ત્રીએ એવા દરેક પર્દાફાશ પ્રસંગે તાળીઓ પાડી અને ‘પ્રેમાનન્દની જય’ પણ બોલાવી ! પ્રેમાનન્દ આટલેથી અટક્યા નહીં. એ જમાનામાં એક જૈન સાધુ એમના મુંડેલા માથામાંથી નાળીયેર કાઢવાનો ચમત્કાર કરતા હતા. પ્રેમાનન્દે શ્રોતાઓને આ જૈન સાધુના દાવાને પોકળ હોવાનું જણાવ્યું. ત્યાર બાદ એમણે એમના પોતાના માથામાંથી નાળીયેર કાઢી બતાવ્યું. નાળીયેર કાઢીને પ્રેમાનન્દે એ ચમત્કારનું રહસ્ય સમજાવવાની શરુઆત કરી તે પહેલાં એ જૈન કલબ-મન્ત્રી ધસમસતા સ્ટેજ પર આવ્યા. પ્રેમાનન્દ પાસેથી માઈક ખુંચવી લીધું. એ એટલા ગુસ્સામાં હતા કે માઈક પર એમણે બોલવાનું શરુ કર્યું ત્યારે એમનો અવાજ ફાટી ગયો હતો. પરીણામે શરુઆતની બે-ત્રણ મીનીટ તો અમને કોઈને કાંઈ સમજાયું નહીં કે તેઓ શું કહેવા માંગતા હતા. સ્વાભાવીક છે કે શ્રોતાઓ તો તોફાને ચઢે જ. એમણે તોફાન કરવા માંડ્યું. એમનું કહેવું હતું કે, ‘અમારા જૈન સાધુઓ કંઈ હીન્દુ-મુસલમાનોના બાવા-મુલ્લાઓ જેવા ચલતાપુર્જા નથી. તેઓ તો સાધના કરતાં હોય છે. સાધનાને કારણે એમને દૈવીશક્તી પ્રાપ્ત થતી હોય છે. અમારા આવા જ એક સાધુને આથી દેવનું વરદાન મળેલું છે. એમને દેવો હાજરાહજુર છે. આથી, જ્યારે એમને ઈચ્છા થાય ત્યારે દેવ એમના માથા પર નાળીયેર મુકે છે ! આ દાઢીવાળો (પ્રેમાનન્દ–તેઓ દાઢી રાખતા) આવી દૈવી શક્તીને જાણતો નથી. અમારા સાધુની નકલ કરીને એણે મહાપાપ કર્યું છે. એનું સ્થાન નર્કમાં નક્કી થઈ ગયું છે. આવા પાપનો હું ભાગીદાર બની શકું નહીં. હમણાં અને અહીં જ આ કાર્યક્રમ બન્ધ થયાની જાહેરાત કરું છું’, કહીને એમણે  કાર્યક્રમ બન્ધ કરાવી દીધો !

ઉનાળાના દીવસો હતા. બપોર થઈ ગઈ હતી. અસહ્ય ગરમી હતી, કાર્યક્રમ અધવચ્ચે પુરો કર્યા પછી એ મન્ત્રીએ અમને તરત મન્ડપની બહાર નીકળી જવા જણાવ્યું. પાણી પણ ધર્યું નહીં ! તે દીવસોમાં વાપી નાનો કસબો હતો. બજારમાં કોઈ લૉજ ખુલ્લી નહોતી. આથી નવી નવી શરુ થયેલ જી.આઈ.ડી.સી.ના એક ધાબામાં જઈને પ્રેમાનન્દ સાથે અમે સૌએ ભોજન લીધું. પ્રેમાનન્દે હસતાં હસતાં ભોજન તો લીધું, પરન્તુ એમણે એ મન્ત્રીના ગુસ્સામાં પોતાના કાર્યક્રમની સફળતા જોઈ !

આ બનાવથી મારું મન હાલી ઉઠ્યું મને વીચાર આવ્યો કે જૈન સીવાયના ધર્મોના સાધુઓના ‘ચમત્કાર-પર્દાફાશ’ થયો ત્યારે એ જૈન મન્ત્રી એને વધાવતા હતા. જૈન સાધુના ચમત્કારનો પર્દાફાશ કર્યો ત્યારે એમને એ મહાપાપ લાગ્યું. આવો અન્યાયકર્તા ધર્મ માનવો અને તેના ઉપદેશ પ્રમાણે આચરણ કરવું, એ પોતે જ અન્યાયને ટેકો આપવા જેવું છે. મેં તરત જ એ જી.આઈ.ડી.સી.માં જ નાસ્તીક થવાનો નીર્ણય લઈ લીધો. રૅશનાલીઝમને સમજી એને જીવનમાં શક્ય તેટલું આચરવાનો નીર્ણય લીધો. ઘરે આવીને પુજાના ખેસ-અબોટીયાંની પોટલી અને અન્ય ધાર્મીક ઉપકરણોનું પોટલું બનાવીને કાતરીયામાં ચઢાવી દીધું.. બસ.. આજની ઘડી ને કાલનો દહાડો… એ પોટલું પછી કાતરીયામાંથી આજદીન સુધી ઉતર્યું જ નથી ! આમ પ્રેમાનન્દ અજાણતા જ મારા જીવનના મશાલચી બન્યા.

-સુર્યકાન્ત શાહ, સુરત

સંપર્ક:

પ્રા. સુર્યકાન્ત શાહ, 17 – ગાયત્રીગંગાનગર, મકનજી પાર્ક પાસે, અડાજણ, સુરત-395 009 ફોન નંબર: 0261 269 4727 મોબાઈલ નબર: 98793 65173

E-mail : suryasshah@yahoo.co.in

નોંધ – સુરતની ‘સત્યશોધક સભા’એ છેક 1984માં એક અનીયતકાલીક રૅશનલ સામયીક ‘પ્રબોધ’ નામે શરુ કરેલું. 1998થી તે દ્વીમાસીક ‘સત્યાન્વેષણ’ બન્યું અને 2001થી પ્રા. સુર્યકાન્ત શાહે તેના સંપાદકમંડળના મુખ્ય સંપાદક તરીકેની બાગડોર સંભાળી.

તા. 15/11/2009ના રોજ પ્રકાશીત થયેલા ‘સત્યાન્વેષણ’ના અંકમાંનો આ લેખ ‘સત્યાન્વેષણ’ની તેમ જ લેખકની પરવાનગી અને સૌજન્યથી સાભાર…

રૅશનલ દ્વીમાસીક ‘સત્યાન્વેષણ’ (વાર્ષીક લવાજમ માત્ર રુપીયા પચાસ) હવે વેબસાઈટ પર વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ છે. જેની લીન્ક નીચે મુજબ છે:

http://sites.google.com/site/vivekpanthi/sataanveshan-oldissues

સંપાદકીય:

ભારતભરમાં અંધશ્રદ્ધા સામેની લડત લડનારા નીડર યોદ્ધા બી.પ્રેમાનન્દનું કેન્સરની લાંબી બીમારી બાદ ૬ઠ્ઠી ઑક્ટોબર, ૨૦૦૯ના રોજ નીધન થયું. અમારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગના સૌ વાચકો વતી અમારી હાર્દીક શ્રદ્ધાંજલી..

♦●♦ દર સપ્તાહે મુકાતા રૅશનલ વીચારો માણવા જોતા રહો મારો બ્લોગ http://govindmaru.wordpress.com/

♦●♦●♦ આ લેખ પસંદ પડે અને મીત્રોને મોકલવા મન થાય તો મારી પાસે એની પીડીએફ ફાઈલ તૈયાર જ છે. મને govindmaru@yahoo.co.in/ પર મેઈલ લખશો કે તરત મોકલી

આપીશ.. આભાર..

– ગોવીન્દ મારુ – નવસારી

December 03, 2009

♦●♦●♦●♦●♦

રોમેન્ટીક નામવાળી વર્જીન એરલાઈન્સના પ્લેનમાં લન્ડન છોડી હું અને મારી પત્ની ન્યુ જર્સી આવી રહ્યાં હતાં.

મારી પત્ની હંસાએ કહ્યું, ‘કોઈ ભગવાન પસન્દ કર.’

મેં પુછ્યું, ‘કાંઈ કારણ ?’

‘તેં જોયું નહીં ! લન્ડનમાં ટેલીફોન પર જવાબ આપતાં પહેલાં બધા ભગવાનનું નામ બોલે છે તે ?’

વાત એમ બની કે લન્ડનમાં હૉટલમાંથી મારી પત્ની હંસાએ મીના પન્ડ્યાને ફોન જોડ્યો. તે ‘હેલો’ બોલી અને પછી ફોન હેન્ગ અપ કરી દીધો. ‘રોંગ નમ્બર હતો; કોઈ મન્દીરમાં જોડાઈ ગયો હતો.’પછી મેં તે જ નમ્બર જોડ્યો. સામેથી સ્ત્રીનો અવાજ આવ્યો, ‘હરે રામ, હરે કૃષ્ણ.’

મેં પુછ્યું, ‘ઈઝ ધીઝ ટેમ્પલ ?’

પછીથી વાતો કરતાં ખબર પડી કે તે મીનાબહેન જ હતાં.

જ્યારે અમે કનુભાઈ ઋષીને ફોન કર્યો ત્યારે સામેથી જુની રંગભુમીના રાજાનો અવાજ આવ્યો : ‘શીવશમ્ભો.’

આપણને લાગે કે લાઈન સીધી કૈલાસમાં લાગી ગઈ કે શું ! કનુભાઈ ‘શીવશમ્ભો’ એટલું જોરથી બોલ્યા હતા કે સામેની વ્યક્તી ભડકીને ભાગી જાય.

મેં કહ્યું કે, ‘જો આપ સ્વયં શમ્ભુ હો તો હું હરનીશ છું.’

આખી જીન્દગી મેં જ્યારે પણ ફોન ઉઠાવ્યો છે ત્યારે જાહેરાત કરી છે કે ‘હું હરનીશ જાની બોલું છું.’ હવે આ લંડનનો અનુભવ તદ્દન નવો હતો. અમારા દશ દીવસના રહેવાસ દરમીયાન ‘જૅ સી કૃષ્ન’, ‘જય સ્વામીનારાયણ’, ‘જય અમ્બે’, ‘જય જલારામ’ વગેરે વગેરે સાંભળવા મળ્યું. સૌથી આશ્વર્યજનક ‘જય સન્ત દેવીદાસ’ સાંભળવા મળ્યું. ટેલીફોન ઉપરના આ ટાઈપના ‘ગ્રીટીંગ્સ’નું કારણ શું હોઈ શકે ? તેઓ પોતાના ભગવાનની જાહેરાત કરે છે, પોતાના ભગવાનનો પ્રચાર કરે છે; કારણ જે હોય તે પરંતુ વીચાર આવે છે એ લોકો અન્દરોઅન્દર અથડાતા હશે ત્યારે શું થતું હશે ?

‘જલારામ બાપાની જય. તમે સાંજે શું કરો છો ?’ ‘જય સ્વામીનારાયણ, આજે સાંજે સ્વામીનારાયણના મન્દીરમાં જવાના છીએ.’ ‘ઓહ ! તો તમે કશું ખાસ નથી કરતા, તો આવો આજે સાંજે.’

કદાચ એમ પણ બને કે ‘સન્તોષીમા’ના ગ્રીટીંગ્સવાળા ‘મેલડીમાતા’વાળા જોડે સમ્બન્ધ ન પણ રાખતા હોય. લન્ડનમાં પરધર્મીઓ આ લોકોને ફોન કરતાં હશે ત્યારે તેમની શી દશા થતી હશે ? ન્યુ જર્સીના વીષ્ણુભાઈ ન્યુ યોર્કના મહેશભાઈને ફોન કરે ત્યારે મહેશભાઈ ફોન ઉઠાવી બોલે, ‘હું મહેશ.’

સામેથી સંભળાય, ‘હું વીષ્ણુ.’

અન્તરીક્ષમાં ક્યાંક કોઈક બોલતું હશે કે, ‘હું બ્રહ્મા અહીં લટકું છું.’

શીવશમ્ભોવાળા કનુભાઈનાં પત્ની નલીનીભાભીએ અમને જણાવ્યું કે ‘કનુને ટેલી–માર્કેટીંગની નોકરીમાંથી ‘શીવશમ્ભો’ના સંબોધનના આગ્રહને કારણે પાણીચું મળ્યું હતું. પોતે બોલતા હતા એટલે નહીં; પરન્તુ સામેવાળા પાસે બોલાવતા હતા તેથી.’

જ્યારે કનુભાઈને મળવાનું થયું ત્યારે તેમણે જણાવ્યું કે, ‘મારા ગુરુ માને છે કે આ રીતે આપણા અને સામાના મનમાં એક પવીત્ર વીચારની ફુંક મારી શકીએ છીએ.’

આ ગુરુ કોણ છે ?

‘હરનીશપુરાણ’માં એક વાર્તા છે કે એક ગરીબ બ્રાહ્મણે જંગલમાં જઈને ખુબ તપ કર્યું અને ભગવાનને પ્રસન્ન કર્યા. ભગવાન પ્રગટ થયા. ગરીબ બ્રાહ્મણને કહે, ‘માગ તારે જે માગવું હોય તે.’ ગરીબ બ્રાહ્મણ બોલ્યો, ‘પ્રભુ ગરીબીને કારણે મારી પત્ની મને ત્યજી ગઈ છે. મારો દીકરો મારું માનતો નથી. પ્રભુ, જીવનમાં ઘણી તકલીફો છે.’ પ્રભુ કહે- ‘તારે ભવસાગર તરવો હોય તો ગોઠવણ કરી આપું, મોક્ષ જોઈતો હોય તેમાં નામ લખાવી દઉં; પરન્તુ બૈરીને પાછી બોલાવવા માટે તારે પન્ડીત, મહારાજ કે અજમેરીબાબાનો સમ્પર્ક સાધવો પડે.’

પછી પ્રભુએ આગળ ચલાવ્યું. ‘વાત એમ છે કે હું ભગવતગીતામાં લખવાનું ભુલી ગયો છું કે હું અને ગુરુ એક સાથે તને મળીએ તો તારે કોને પહેલાં પગે લાગવાનું. કોઈ ભોજપુરી ગુરુએ તે લખી દીધું કે,

‘ગુરુ ગોવીન્દ દોનોં ખડે, કીસકો લાગું પાય,

પહેલો લાગુ ગુરુ કો, જીસને ગોવીન્દ દીયો બતાય’

‘ગુરુ અને હું સાથે ઉભા હોઈએ ત્યારે મને પહેલાં પગે લાગવું જોઈએ. એમ જો ગુરુએ શીખવાડ્યું ન હોય તો તે ગુરુ કેવા ? સામાન્ય રીતે મારી અને ગુરુ વચ્ચે સમજુતી છે કે અમારે બેએ એક સાથે ક્યાંય જવું નહીં. આમેય અમે બન્ને સાથે ઉભા હોઈએ તો કલીયુગના લોકો ગુરુથી જ અંજાય છે અને ગુરુને હેલીકોપ્ટરમાં ફેરવે છે. આ બાબાએ અને મહારાજોએ લોકોને એવાં ગોગલ્સ પહેરાવ્યાં છે કે એમને બાબાઓ અને મહારાજો મારાથી મોટા દેખાય છે અથવા એમ કહીએ કે માત્ર એ લોકો જ દેખાય છે.

‘અને ટીવી પર તો ‘ટીવી ગુરુ’ઓનો વર્ગ ઉભો થયો છે. તમે મારા આશ્રમમાં નહીં આવો તો કાંઈ નહીં. હું તમારા ઘરમાં આવીશ. ગુરુની દયાનો પાર નથી ! આ ગુરુઓ હવે ટીવી પર ઝળકતા થઈ ગયા છે. ઈન્ટરનેટ દ્વારા દાન સ્વીકારે છે. ઈન્ટરનેટ દ્વારા આશીર્વાદ મોકલે છે. ટીવી પર દેખાવડા જુવાન ગુરુઓની માંગ વધારે છે. ગુરુ સ્ટુડીઓમાં બોલે અમે પાછળ ઓડીયન્સ બતાવીશું. ટુંકમાં ટીવી હવે મનોરંજનનું સાધન નથી રહ્યું. આ મારી માયા છે કે ગુરુની ! મને ખબર નથી.’

કલીયુગના ગરીબ બ્રાહ્મણે ભગવાન તરફ જોયું અને બોલ્યો, ‘ફરગેટ એબાઉટ ભવસાગર. તમારી પાસે પન્ડીત મહારાજનો ફોન નમ્બર છે ?’

ભગવાન કહે, ‘તે તો મોઢે છે. લખ 01144-176-176.’ બ્રાહ્મણે તે લખી લીધો. ભગવાન અંતર્ધ્યાન થઈ ગયા.

એલેકઝાન્ડર ગ્રેહામ બેલ નાસ્તીક હશે. જેથી માળા ફેરવવાનો સમય બગાડીને આ ફોનની શોધ કરવા બેઠો અને ફોન શોધીને ‘જેસીકુષ્ન’ બોલવાની જગ્યાએ ‘હેલો’ બોલ્યો.

મારી પત્નીએ પાછું પુછ્યું, ‘કોઈ ભગવાન પસન્દ કર્યા ખરા?’ મેં કહ્યું ‘મને કોઈ ભગવાન માટે પક્ષપાત નથી. બધા ભગવાન પાવરફુલ લાગે છે.’ તો પત્ની કહે છે કે, ‘આપણે કોઈક નામ બોલવું જ પડશે.’

તો મેં કહ્યું કે, ‘મને ભગવાન કરતાં ઐશ્વર્યા રાયમાં વધુ શ્રદ્ધા છે અને મને ઐશ્વર્યા રાયનું નામ રટણ કરવાનું ગમે છે.’ તો પત્ની બોલી, – ‘ઓ.કે., એ નામ ચાલશે. ઈશ્વર અને ઐશ્વર્યા, સરખું જ થયું.’ પત્નીએ સ્વીકાર્યું, એ જ મારા માટે મોટી સીદ્ધી હતી !

ઘરે આવ્યા. કોઈકનો ફોન આવ્યો. શુભસ્ય શીઘ્રમ્. મેં ફોન ઉપાડી કહ્યું, ‘જય ઐશ્વર્યા રાય, હું હરનીશ બોલું છું.’ સામેથી અવાજ આવ્યો, ‘ઐશ્વર્યા નહીં, જય કરીના કપુર – કરીના કપુર બોલો.’

–હરનીશ જાની

(‘માણસ ભલે ગુજરાતમાંથી નીકળી જાય; પરન્તુ માણસમાંથી ગુજરાત નીકળતું નથી’ એમ કહેનાર હાસ્યલેખક હરનીશ જાની ગુજરાતમાં જનમ્યા, મોટા થયા, નોકરી કર્યા પછી છેલ્લાં 40 વર્ષોથી અમેરીકામાં સ્થાયી થયા છે. પ્લાસ્ટીક ઈજનેરની લાંબી નોકરી પછી હાલ નીવૃત્ત છે.) તેમના હાસ્યરચના સંગ્રહ ‘સુશીલા’ (પ્રકાશક–હર્ષપ્રકાશન, 403–ઓમ દર્શન ફ્લૅટ્સ, 7–મહાવીર સોસાયટી, મહાલક્ષ્મી ચાર રસ્તા પાસે, અમદાવાદ–380 007, પ્રથમ આવૃત્તી– 2009, પૃષ્ઠ સંખ્યા–20+128, મુલ્ય રુપીયા– 100)ના પાન ક્રમાંક – 54 પરથી, લેખકની પુર્વ પરવાનગી અને સૌજન્યથી સાભાર…

સમ્પર્ક:

Harnish Jani

4, Pleasant Drive, YARDVILLE, NJ-08620-USA

Phone: 609-585-0861 Cell: 608-507-7102

E-mail: harnish5@yahoo.com

♦●♦ દર સપ્તાહે મુકાતા રૅશનલ વીચારો માણવા જોતા રહો મારો બ્લોગ http://govindmaru.wordpress.com/

♦●♦●♦ આ હાસ્ય નીબન્ધ પસંદ પડે અને મીત્રોને મોકલવા મન થાય તો મારી પાસે એની પીડીએફ ફાઈલ તૈયાર જ છે. મને govindmaru@yahoo.co.in પર મેઈલ લખશો કે તરત મોકલી આપીશ..

આભાર..

– ગોવીન્દ મારુ – નવસારી

November 26, 2009

♦●♦●♦●♦●♦

શ્રી બી. જી. નાયક અને શ્રી આર. કે. મહેતા જેવા વીદ્વાનો રૅશનાલીઝમ વીશે પુર્ણતઃ સ્પષ્ટ ન થઈ શકે, ત્યાં આમજનતાને રૅશનાલીઝમ વીશે કૌતુક થાય, તેમાં શી નવાઈ ! જ્યારે કોઈ શબ્દ વીશે સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા ન આપી શકાય ત્યારે તે શબ્દ ‘ઉછળતા દડા’ જેવો બની જાય છે. આવા શબ્દનો જેને જેમ ફાવે તેમ ઉપયોગ કરે છે. ધર્મ, અધ્યાત્મ, ભગવાન વગેરે આવા ઉછળતા રહેતા ‘દડા’ શબ્દો છે. પરન્તુ રૅશનાલીઝમ એ ‘દડા’ શબ્દ નથી. તેની ચોક્કસ વ્યાખ્યા ન જાણનારા અને ન સમજનારાઓ તેના વીશે ધુંધળુ વાતાવરણ ખડું કરવાની કોશીશ કરે છે.

રૅશનાલીઝમની વ્યાખ્યા સુસ્પષ્ટ છે. રૅશનાલીઝમ એક એવો અભીગમ છે, જેમાં ‘રીઝન’ની સર્વોપરીતાનો બીનશરતી સ્વીકાર કરવામાં આવે છે અને જેનો હેતુ ફીલસુફી તથા નીતીશાસ્ત્રની એક એવી તરાહ સ્થાપવાનો છે કે જે કોઈ અધીકારી ગણાતી તમામ એક પક્ષીય ધારણાઓથી મુક્ત હોય અને વાસ્તવીક અનુભવ દ્વારા એ ચકાસી શકાતી હોય.

મનુષ્યના મગજમાં આવેલી ‘રીઝન’ની શાખા (Faculty)ને લીધે જ તે અન્ય પ્રાણીઓથી જુદો પડે છે. ઉત્ક્રાન્તીની લાખો વર્ષોની કોશીશ અને ભુલ સુધારતા જવાની પદ્ધતી દરમ્યાન આ શાખાનો ઉદય થયો છે. પરન્તુ  આવી મહામુલી શાખાના (રીઝન)નો ઉપયોગ કરવો કે નહીં તે દરેક વ્યક્તીની મુનસફીની વાત છે. બીજા અર્થમાં માનવપ્રાણીએ મનુષ્ય તરીકે જીવવું કે પ્રાણી તરીકે જીવવું તે તેણે જ પસંદ કરવાનું હોય છે. આજના બહુમતી મનુષ્યપ્રાણીએ કોની પસન્દગી કરી છે તે આપણે જોઈ શકીએ છીએ.

માટીનો ઢગલો વર્ષોથી ગામના ખુણે પડેલો છે. પરન્તુ એક કુમ્ભકાર (કુંભાર) તેના પ્રયત્નો થકી તેમાંથી ઘડાઓ તથા જુદી જુદી વસ્તુઓ બનાવે છે. તેવી જ રીતે આપણી રીઝનની શાખા તો વર્ષોથી આપણા ભેજામાં પડેલી છે. તેને વીકસાવવાનું ભગીરથ કાર્ય આપણે કરવાનું છે. તેના વડે જ આપણો ઉત્કર્ષ સાધી શકીશું. આ રીઝનની શાખા વીકસાવવાનું કાર્ય આપોઆપ નથી થઈ જતું. પોતાના દરેકે દરેક અનુભવોને વાસ્તવીકતાની ચાળણીમાં ચાળવાના છે–કસોટીના પથ્થરે ચકાસવાના છે. એને માટે સક્રીય વીચાર–પ્રકીયાની જરુર પડે. એ પ્રક્રીયા નીર્દયતાથી, બીનપક્ષપાતી બની અને કડકાઈથી તર્કના ઉપયોગ વડે ચાલતી હોય. મતલબ કે સૌ પ્રથમ તો વ્યક્તીએ તર્કનો નીયમ શીખવો પડે. (અભણ વ્યક્તી પણ પોતાના તથા બીજાના અનુભવોને, વાસ્તવીકતાની ફુટપટ્ટી વડે માપવાનું શરુ કરે એટલે તે તર્કના નીયમો શીખતા જાય. આના માટે સ્કુલ-કૉલેજમાં જવાની જરુર નથી) અને ત્યાર બાદ દરેકે દરેક મુદ્દામાં તથા પસન્દગીઓમાં પોતાના જાગૃત કલાકો દરમ્યાન સમ્પુર્ણ માનસીક એકાગ્રતા રાખે.

ઘણી ખરી વ્યક્તીઓ અમુક ક્ષણો માટે કે અમુક મુદ્દાઓ પુરતો કે ચોક્કસ કટોકટીના સંજોગોમાં, સભાનતાથી રીઝનનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. પરંતુ આ ક્ષણો, મુદ્દાઓ કે કટોકટી પસાર થઈ ગયા પછી તેઓ પોતાની સભાનતા (રીઝનની શાખા)ને કેઝ્યુઅલ લીવ પર ઉતારી મુકે છે ! આ કોઈ આંધળાપણું નથી. પરન્તુ ન જોવાનો અધીકાર છે. અજ્ઞાનતાથી પણ જાણવાનો ઈનકાર છે. મનુષ્યનો મુળભુત દુર્ગુણ જ આ છે. પોતાના મગજને ધુંધળું-અસ્પષ્ટ થવા દેવું અને ચાલુ પ્રવાહ જ્યાં પછાડે ત્યાં પછડાતા રહેવું એને બીનરૅશનાલીટી જ કહી શકાય. જ્યારે આનાથી વીરુદ્ધ, રૅશનાલીટી એ વ્યક્તીનો મુળભુત સદ્ ગુણ છે. જેમાંથી બીજા સદ્ ગુણો ઉદ્ ભવે છે. સદ્ ગુણો જન્મજાત કે વંશપરમ્પરાગત રીતે મળતા નથી તેને કેળવવા પડે, શીખવા પડે છે. રૅશનાલીટીનો સદ્ ગુણ પણ મનુષ્યે કેળવવો પડે છે.

–ગોવીન્દ મારુ

‘ગુજરાતમીત્ર’ દૈનીક, સુરતના ‘ચર્ચાપત્ર’ વીભાગમાં તા.14/04/1993ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ  આ  ચર્ચાપત્ર …

‘ગુજરાતમીત્ર’ અખબારના વાચકો દુર દેશાવર સુધી ફેલાયેલા છે. મુંબઈના નીવૃત્ત પ્રૉફેસર, લેખક અને પ્રકાશક શ્રી. જે. પી. મહેતા ‘ગુજરાતમીત્ર’ના ખાસ વાચક અને ચાહક છે. એમણે એક પુસ્તીકા પ્રગટ કરી છે. તેનું નામ છે – ‘મારી ચેલેન્જ છે…!’ તેઓ નીરંતર રૅશનાલીઝમની નાની નાની પુસ્તીકાઓ પ્રગટ કરીને સૌને વીના મુલ્યે મોકલે છે. સમાજમાં તીડનાં ટોળાંની જેમ અંધશ્રદ્ધા ફેલાયેલી છે. ઘણા ચીન્તકો એ રીતે અંધશ્રદ્ધાનાં જંતુઓ પર રૅશનલ વીચારોની ડીડીટી છાંટે છે. બીજા રૅશનાલીસ્ટ અમદાવાદના શ્રી. અશ્વીન કારીઆ પણ રૅશનલ વીચારધારાવાળા ચર્ચાપત્રો આ અખબારમાં લખે છે. સુરતની ‘સત્યશોધક સભા’ એક રૅશનલ સામયીક ‘સત્યાન્વેષણ’ પ્રગટ કરે છે જે હવે નેટ પર http://sites.google.com/site/vivekpanthi/sataanveshan-oldissues વેબસાઈટ પર વાંચવા ઉપલબ્ધ છે. તેના તંત્રી શ્રી. સુર્યકાન્ત શાહ પણ અવારનવાર આ અખબારમાં ચર્ચાપત્રો લખે છે. અગાઉ નોંધ્યાનુસાર જે સામયીકમાં આ અખબારના ચર્ચાપત્રો કે લેખોનું વારંવાર પુન:પ્રસારણ થાય છે, તે સામયીક ‘સૌજન્ય માધુરી’ રાજકોટથી શ્રી યાસીન દલાલ પ્રગટ કરે છે. (તાજા અંકમાં પણ એમણે ‘ગુજરાતમીત્ર’માંથી છએક લેખો, ચર્ચાપત્રો, વાર્તાઓ વગેરે પ્રસીદ્ધ કર્યાં.) એમાં શ્રી કારીઆ લખે છે ‘કહેવાતો ધર્મ પોતાનાં કપોળ કલ્પીત સત્યોને આખરી માને છે. જ્યારે વીજ્ઞાન પોતાની દરેક શોધને એક શરુઆત ગણે છે. ધર્મો પાસે ભીન્ન ભીન્ન અને પરસ્પર વીરોધી વીચારો છે; જ્યારે વીજ્ઞાનનું સત્ય સર્વત્ર એક સરખું જ હોય છે.’

પ્રસ્તુત મુદ્દો ચીંતનતુલ્ય છે. ઈશ્વર અને ધર્મ વીશે પ્રત્યેક ધર્મોમાં જુદા જુદા નીયમો અને જુદા વીચારો હોય છે. પરંતુ હૉસ્પીટલોમાં દરેક ધર્મ કે કોમના માણસની માઈલોગ્રાફી, એક્સરે કે કાર્ડીયોગ્રામ કરવાની પદ્ધતી એક સરખી હોય છે. ઈશ્વરના પુજા-પાઠ અને ખુદાની બંદગી વચ્ચે તફાવત હોય શકે; પણ કમળો, ટાઈફોઈડ કે હાર્ટએટૅક માટેની ટૅબ્લેટો સૌની સરખી. ગીતાના શ્લોકો અને કુરાનની આયાતોમાં ફેર હોય શકે; પણ રામ અને રહીમને હૉસ્પીટલમાં ઑક્સીજન આપવામાં આવે તે ઑક્સીજનમાં કોઈ તફાવત નથી હોતો. હજયાત્રા અને જગન્નાથની રથયાત્રામાં ફરક માત્ર સ્થળકાળનો… બાકી એરોપ્લેનના પૈંડા અને રથના પૈંડા વચ્ચે તાત્ત્વીક રીતે ઝાઝો ફેર નહીં. બન્નેનું કામ આગળ વધવાનું… બન્નેની વીધીમાં ફેર; પણ ગતીવીધીમાં કોઈ ફેર નહીં.

વીજ્ઞાનનું મોટું સુખ એ કે એમાં હમસચ્ચાઈનો કોઈ અવગુણ નથી હોતો. એકવાર શોધાયેલા સત્યથી વીપરીત એવું કોઈ બીજું સત્ય લાધે તો વીજ્ઞાન કશી નામોશી અનુભવ્યા વીના તે સ્વીકારી લે છે. આવું  એટલા માટે બને છે કે વીજ્ઞાન (માનવબુદ્ધી વડે જન્મેલો) અલ્લાદીનનો જાદુઈ ચીરાગ છે. પણ એને માટે વીજ્ઞાનીઓ  વચ્ચે કોઈ સ્પર્ધા નથી. સૌનો એક જ લક્ષ્યાંક… સત્યની શોધ. આનંદની વાત એ કે વીજ્ઞાનના કોઈ મઠો, આશ્રમો, મંદીરો કે સંપ્રદાયો નથી. વીજ્ઞાન એટલે બુદ્ધીના બલ્બમાંથી નીકળતાં તેજકીરણો… જેનાથી સમગ્ર સૃષ્ટી ઝળહળી રહી છે. વીજ્ઞાનને અહમ્ પણ નથી. (બુદ્ધીનો સદુપયોગ કરવા માટે કોઈને NOCની જરુર પડતી નથી.) સંશોધન કોઈ એકનો ઈજારો નથી. ધર્મમાં ઈર્ષા, દેખાદેખી, પદ, પ્રતીષ્ઠા અને અહમ્ નો ફુગાવો હોય છે. સાહીત્યના એક ટોચના ચીન્તકને સાંભળવા બીજા એવા જ મોટા સાહીત્યકારો ભેગાં થઈ શકે. પણ એક ધર્મગુરુનું પ્રવચન સાંભળવા બીજા સંપ્રદાયનો ગુરુ કે તેમના ચેલાઓ ના ફરકે. એમની પાસે જ્ઞાન અને શ્રદ્ધાની સીલક ઓછી પણ; અહમ્ ની આવક ‘પેટી’ અને ‘ખોખા’ (‘પેટી’ એટલે લાખ અને ‘ખોખું’ એટલે કરોડ)માં ગણાય તેટલી…! એક વીજ્ઞાની અન્ય વીજ્ઞાનીના પ્રયોગો જુએ, વીચારે, વખાણે અને જરુર પડ્યે પોતાના જ્ઞાન વડે તેનું નવસંસ્કરણ કરવાનીય કોશીષ કરે. પરંતુ એક ધર્મગુરુ બીજા ધર્મગુરુના વીચારોની ટીકા કરતા જ જોવા મળે… વખાણ તો કદી નહીં.

આ બધી વાત આજે એટલા માટે યાદ આવી કે હમણા ‘સુપ્રસીદ્ધ ચીન્તક બટ્રાન્ડ રસેલનું વીધાન વાંચવા મળ્યું. ‘જ્યાં સુધી મનુષ્ય ભુતકાળની અજ્ઞાનજનીત તથા અજ્ઞાનપ્રચારક એવી નીરર્થક નીતીકથાઓ તેમ જ માન્યતાઓને વેદવાક્ય માની માથે ચઢાવીને ફર્યા કરશે ત્યાં સુધી ઉજ્જવળ માનવ સંસ્કૃતીની આશા સેવવી એ કેવળ અર્થહીન કલ્પનામાં રાચવા જેવું બની રહેશે.’

રેશનાલીસ્ટોના એજન્ડા પર અંધશ્રદ્ધા નીવારણ અંગે કોઈ કાયદાકીય વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ એવી વર્ષોથી તેમની માંગણી રહી છે. ૨૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૯ના રોજ નાગરીક સ્વાતંત્ર્ય સંગઠન (પી.યુ.સી.એલ.)ની એક બેઠક અમદાવાદ ખાતે મળી હતી. તેમાં મંત્રી શ્રી ગૌતમ ઠાકરે એ વાત પર ભાર મુક્યો હતો કે આજે સમાજનાં ઉત્કર્ષ માટે અંધશ્રદ્ધા વીરોધી કાયદાની તાતી જરુરીયાત છે. તેમણે કહ્યું હતું કે મેલી વીદ્યા, નજરબંધી, એકના ડબલ કરવા, માતાજીના નામે રોગ નીવારણ, પશુનો બલી આપવો, તેમ જ ભગત-ભુવા કે ડાકણ-ભુત જેવી અનેક અંધશ્રદ્ધાઓ ગામડાં તથા શહેરોમાં હજી પ્રવર્તે છે. એકવીસમી સદીમાં પણ આપણો સમાજ આવી જર્જરીત મનોદશામાં જીવે છે તે દુ:ખદ બાબત છે.

કઈક એવું સમજાય છે કે અંધશ્રદ્ધા એ થીજી ગયેલી અબૌદ્ધીકતા છે. સદીઓથી માણસના મનના ડીપફ્રીઝરમાં જર્જરીત માન્યતાઓ અને વહેમોનો બરફ ઝામી ગયો છે. આપણો કહેવાતો ધર્મ બીજું કાંઈ નહીં; પણ આધ્યાત્મીકતાના ગેસથી ચાલતું કોમ્પ્રેસર છે. (બચુભાઈ કહે છે, ‘એ કોમ્પ્રેસરનું મોડેલ ઘણું જુનું છે. હવે અદ્યતન ટેકનોલોજીના ફ્રોસ્ટ ફ્રી ફ્રીઝમાં બીનજરુરી બરફ ઝામતો નથી. ફ્રીઝની જેમ સંસ્કૃતીય ફ્રોસ્ટ ફ્રી હોવી જોઈએ.) પશ્વીમમાંય અંધશ્રદ્ધાળુઓ વસે છે. પરંતુ તેમની તુલનામાં આપણે અતી અંધશ્રદ્ધાળુ પ્રજા છીએ. કમ્પ્યુટર ઈન્સ્ટીટ્યુટ કે હૉસ્પીટલોના દરવાજે પણ મરચું અને લીંબુ લટકતાં મેં જોયા છે. પેલા ડીપ ફ્રીઝરનો બરફ પીગળીને ગામ, શહેર, ગલી, નુક્કડ અને ઘરેઘરમાં ફેલાઈ ગયો છે. એ હકીકતનું સમર્થન શ્રી ખીમજીભાઈ કચ્છી (A–38 –જલારામ સોસાયટી, વેડ  રોડ, સુરત–395 004. Mobile – 98251 34692)ની નીચેની ‘ધર્મ   અને   વીજ્ઞાન’ રચનામાંથી મળે છે.

‘ધર્મ   અને   વીજ્ઞાન’

અંધશ્રદ્ધા   છે   આંધળી, વહેમને   વંટોળે   વહે;

અતીશ્રદ્ધા છે અવળચંડી, વેવલાપણાંનાં વાવેતર કરે.

યુરોપે  અટપટાં યંત્રો  શોધી,  ફીટ  કર્યાં  ફૅક્ટરીમાં;

આપણે   સીદ્ધીયંત્રો  બનાવી, ફીટ  કર્યાં  ફોટામાં.

પશ્ચીમે   ઉપગ્રહ   બનાવી, ગોઠવી   દીધા  અંતરીક્ષમાં;

આપણે ગ્રહોના નંગ બનાવી, મઢી દીધા  અંગુઠીમાં.

જાપાન વીજાણુ  યંત્રો  થકી, સમૃદ્ધ  બન્યું  જગમાં;

આપણે  વૈભવલક્ષ્મીનાં વ્રતો  કરી, ગરીબી  રાખી  ઘરમાં.

અમેરીકા વૈજ્ઞાનીક  અભીગમથી  બળવાન  બન્યો  વીશ્વમાં;

આપણે  ધાર્મીક  કર્મકાંડો  થકી, કંગાળ  બન્યા  દેશમાં.

પશ્ચીમે  પરીશ્રમ  થકી, સ્વર્ગ  ઉતાર્યું  આ લોકમાં;

આપણે પુજાપાઠ–ભક્તી   કરી, સ્વર્ગ    રાખ્યું   પરલોકમાં.

ઍડવર્ડ  જેનરે  રસી  શોધી, શીતળા  નાબુદ  કર્યા  જગમાં;

આપણે  શીતળાનાં  મંદીર  બાંધી, મુર્ખ  ઠર્યા  આખા  જગમાં.

પર્યાવરણ–પ્રદુષણથી  જયારે  જગત  આખું   છે  ચીંતામાં;

આપણે  વૃક્ષો જંગલો  કાપી, લાકડાં  ખડક્યાં    ચીતામાં..

વાસ્તુશાસ્ત્રનો દંભ  ને  વળગાડ, લોકોને પીડે  આ દેશમાં;

ફાલતુશાસ્ત્ર છે એ, છેતરાશો નહીં, ઠગનારા  ઘણા છે આ દેશમાં.

સાયંટીફીકલી   બ્લડ   ચૅક   કરી, ઍંગેજમેન્ટ   કરે પશ્ચીમમાં,

સંતાનોને ફસાવી જન્મકુંડળીમાં, લગ્નકુંડાળાં  થાય  આ  દેશમાં.

લસણ–ડુંગળી–બટાકા ખાવાથી પાપ લાગે આ દેશમાં,

આખી ને આખી બેન્ક ખાવા છતાં પાપ ન લાગે આ દેશમાં.

ધુપછાંવ

અંધશ્રદ્ધાનો જો હોય વીષય તો, પુરાવાની જરુર પળેપળ છે;

ઝાંઝવાથી પ્યાસ ન બુઝાય તો, શીદ માનીએ કે જળ છે…?

-દીનેશ પાંચાલ

‘ગુજરાતમીત્ર’, દૈનીક, સુરતની તા. 25 ઓક્ટોબર, 2009ની રવીવારીય પુર્તીમાં વર્ષોથી પ્રગટ થતી એમની લોકપ્રીય કટાર ‘જીવન સરીતાને તીરે’ના સૌજન્યથી સાભાર…

સંપર્ક:

શ્રી દીનેશ પાંચાલ,

સી-12, મજુર મહાજન સોસાયટી,

ગણદેવી રોડ, જમાલપોર, નવસારી - 396445

ફોન: (02637-242 098) સેલફોન: 94281 60508

તા. ક. :

‘ આ લેખની પીડીએફ મારી પાસે તૈયાર જ છે; તમે મને લખો કે તરત મોકલીશ. ’

આઝાદીનાં ૬૦ વર્ષો પછી પણ ભારત એક અલ્પવીકસીત દેશ તરીકે જ ઓળખાય છે. ૧૮૨ દેશોની યાદીમાં છેક ૧૩૪મા ક્રમે ભારત દેશનો નંબર આવે છે, શા માટે ? કારણ કે ભ્રષ્ટાચાર, અનામત, જાતીવાદ, પ્રાંતવાદ, બેઈમાની, અંધશ્રદ્ધા જેવાં દુષણો આ દેશના નેતાઓ તેમ જ દેશના રહેવાસીઓની આદત બની ગઈ છે.

આ દેશના નેતાઓનો પ્રથમ ધર્મ એ જનસેવા, દેશની ઈજ્જત કે દેશનો વીકાસ નહીં; પરંતુ પોતાની ખુરશી અને બૅન્ક બેલેન્સ જળવાઈ રહે તેનું તેઓ વધુ ધ્યાન રાખે છે. ભારત દેશની ઓળખ એક ખેતીપ્રધાન દેશ તરીકેની છે. ખેડુતો માટે હજારો કરોડ રુપીયાની લોન તેમજ સબસીડી જાહેર કરવામાં આવે છે; તો પણ આ દેશમાં  સૌથી વધુ આત્મહત્યા ખેડુતો કરે છે. વરસાદ ઓછો પડે તો અનાવૃષ્ટી અને વધુ પડે તો અતીવૃષ્ટી ! મોંઘવારી કદી ઓછી થતી નથી ! આ દેશમાં લોકો સાધુ-બાવા, ધર્મગુરુઓ, બાપુઓ તેમ જ મહારાજોને ભગવાનની જેમ માને છે અને તેઓની પાછળ સમય અને પૈસાનો વ્યય ગાંડાની જેમ કરે છે. પછી ભલે આવા ઠગ લોકો ધર્મની આડમાં નાસમજ લોકોનું શોષણ કરતા હોય કે ગેરકાનુની પ્રવૃત્તી કરતા  હોય તો પણ; આવા લોકોની દુકાન આ દેશમાં ધમધોકાર ચાલતી જ રહે છે. આ દેશમાં લાખો લોકોને બે વખતનું ભોજન અને કપડાં મળતાં નથી, વ્યક્તીદીઠ પાંચ હજારથી પણ વધુ રકમનું દેવુ છે; છતાં શ્રદ્ધાનું મુખોટું પહેરી આ દેશની જનતા દર વર્ષે હજારો કરોડ રુપીયા મુર્તીઓ પાછળ બગાડે છે. દેશમાં શૌચાલય બનાવવા પાંચ રુપીયાનું દાન ન કરનારા, મંદીરો બનાવવા માટે પાંચ લાખનું દાન કરવામાં પોતાનું ગૌરવ સમજે છે ! દુનીયાના દરેક દેશો આજે પ્રદુષણ ઓછું થાય તે માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. બધાને ખબર છે કે પર્યાવરણને જાળવવું જરુરી છે, પ્રકૃતીને સાચવવી જ પડશે તો પણ; આ દેશમાં રીવાજ, પ્રથા, વાર-તહેવાર અને ધર્મના નામ પર પ્રદુષણ થતું જ રહે છે અને થતું જ રહેશે ! કારણ કે આ દેશ માનવતાના ધર્મ પર નહીં; કેવળ ધર્મ પર આધારીત છે.

આ દેશમાં ગુનેગારો ગુનો કરવાથી ગભરાતા નથી; કારણ કે આ દેશમાં કાયદો એક બનાવવામાં આવે છે; તો તેની સાથે કાયદાથી બચવા માટે બે છટકબારીઓ રાખવામાં છે.

આ દેશમાં પૈસાથી કાયદો ખરીદી શકાય છે અને ન્યાય મળે તો પણ અડધી જીન્દગી અદાલતના આંટા-ફેરામાં જ નીકળી જાય છે ! આ દેશની બેટીઓ દહેજની આગમાં સળગતી જ રહે છે. આ દેશમાં ‘બેટી બચાવો’ નારાની શું કોઈ જરુર છે ખરી ?

સવાસો કરોડથી વધુ વસ્તીવાળા આ દેશના કેટલાક નેતાઓ અને નાગરીકો મફતમાં મળેલી સ્વતંત્રતા પચાવી શક્યા નથી. તેઓ  માટે દેશદાઝ માત્ર ‘મેરા ભારત મહાન’ બોલવા પુરતું અને ૧૫મી ઑગસ્ટે તેમ જ ૨૬મી જાન્યુઆરીએ ધ્વજ ફરકાવવાની ઔપચારીકતા પુરતું જ છે અને એ આની આ જ રફ્તાર રહેશે તો દેશનો પહેલો નંબર (છેલ્લેથી) આવતા વધુ રાહ નહીં જોવી પડે અને આ અલ્પવીકસીત  દેશ કદી વીકસીત નહીં બની શકે !

-કીરણ એ. સુર્યાવાલા, સુરત

સુરતના દૈનીક “ગુજરાતમીત્ર”ના ‘ચર્ચાપત્ર’ વીભાગમાં તા.૧૫/૧૦/૦૯ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ આ ચર્ચાપત્ર; ચર્ચાપત્રી–લેખીકા તેમ જ ‘ગુજરાતમીત્ર’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…